IX Kongres Ekonomistów Polskich

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "IX Kongres Ekonomistów Polskich"

Transkrypt

1 Jacek Sójka Uniwersytet im. Adam Mickiewicza w Poznaniu Wydział Nauk Społecznych IX Kongres Ekonomistów Polskich POLITYCZNE, SPOŁECZNE I KULTUROWE ŹRÓDŁA WSPÓŁCZESNEGO KRYZYSU Tekst ten poświęcony jest analizie przyczyn kryzysu na amerykańskim rynku kredytów hipotecznych, który spowodował globalne załamanie rynków finansowych. Można twierdzić, iż miał on naturę systemową i nie był spowodowany jedynie przez działania konkretnych osób motywowanych chęcią szybkiego zysku (np. właścicieli i pracowników firm pożyczkowych). Tę naturę oddają dobrze analizy socjologii gospodarczej, w szczególności ustalenia Neila Fligsteina, dla którego rynki są konstruowane w określonych warunkach społeczno-politycznych. Takie konstruowanie rynku można pokazać na przykładzie roli rządu federalnego USA w tworzeniu nowych zasad funkcjonowania rynku kredytów hipotecznych oraz powoływaniu instytucji wspierających proces sekurytyzacji tych kredytów. Analizy socjologiczne pozwalają odrzucić szereg pozornie słusznych wyjaśnień przyczyn kryzysu, wskazując jednocześnie na najsłabszy element całego systemu, którym byli regulatorzy rynków finansowych. Posługując się wolnorynkową retoryką, uchylali się od nadawaniu kształtu rynkom, które mieli nadzorować. This work is dedicated to an analysis of the causes of the American mortgage market crisis which triggered the global financial meltdown. It can be rightly claimed that it had systemic nature and was not caused only by the activities of individuals motivated by a desire to make a profit as quickly as possible (e.g. the owners and employees of lending companies). This nature has been rendered by the analyses offered by economic sociology, in particular by Neil Fligstein s investigations based on the assumption that markets are constructed within a given social and political environment. Such a market construction can be evidenced by the case of the U.S. federal government s involvement in the creation of new rules for the mortgage market and in the establishment of organizations supporting the process of securitization of mortgage loans. Sociological analyses allow us to reject some only prima facie justified explanations of the crisis origins and, at the same time, detect the weakest element of the whole system, namely the regulators of financial markets. Using the free-market rhetoric, they tried to avoid giving shape to markets which they were expected to regulate. Słowa kluczowe: kryzys finansowy, rynek kredytów hipotecznych, sekurytyzacja, socjologia gospodarcza Socjologia gospodarcza wobec kryzysu W artykule tym chciałbym wykorzystać ustalenia socjologii gospodarczej dotyczące przyczyn niedawnego kryzysu finansowego w USA. 15 września 2008 roku, jeszcze w nocy z niedzieli na poniedziałek, dokładnie o 1.45 Lehman Brothers ogłosił bankructwo. Wydarzenie to zachwiało rynkami finansowymi na całym świecie, a w samym epicentrum tego trzęsienia czyli na Wall Street odczuwano to najbardziej. Kilka dni później Ben Bernanke miał wypowiedzieć pamiętne słowa: w poniedziałek możemy już nie mieć gospodarki. 1 Wprawdzie, jak się powszechnie uważa, kryzys zaczął się już w sierpniu 2007 roku, to jednak dopiero upadek Lehman Brothers wzniecił prawdziwą panikę. Przede wszystkim z tego powodu, iż wiele banków na całym świecie było powiązanych wieloma transakcjami z bankrutem, ale także dlatego, że wiadomo było, iż amerykański bank inwestycyjny poniósł straty na produktach, które wydawały się być jego mocną stroną. Były to obligacje zabezpieczone wierzytelnościami hipotecznymi (mortgage-backed securities MBS) oraz bardziej skomplikowany instrument finansowy: collateralized debt obligations, w skrócie CDO. W przeszłości zdarzały się straty w wielu bankach, lecz jak uważa Richard Swedberg nic tak nie niszczy zaufania do banków jak ukrywana strata, która nagle zostaje ujawniona. 2 Pamiętać także trzeba, iż amerykańskie, w szczególności emitowane przez Lehman Brothers, CDO kupowano na całym świecie, a bank ten był jednym z liderów, a w 2005 i 2006 niekwestionowanym liderem jeśli chodzi o produkowanie papierów typu MBS, przy czym kredyty hipoteczne stanowiące ich zabezpieczenie należały właśnie do grupy niekonwencjonalnych (subprime). 3 Skutki tego kryzysu odczuwamy do dzisiaj, a jego przyczyny badacze starają się cały czas zgłębiać. Początki kryzysu widziane z dłuższej perspektywy czasowej wcale nie tracą na ostrości, lecz wręcz przeciwnie: obraz staje się coraz bardziej szczegółowy i to nie tylko dzięki naukowym opracowaniom, lecz także za sprawą relacji dziennikarskich (literatura faktu, dokumentalistyka filmowa). 4 Analitycy gospodarczy, przedsiębiorcy oraz politycy chcieliby wierzyć, 1 Przytacza te słowa Swedberg R., The structure of confidence and the collapse of Lehman Brothers, w: Lounsbury M., Hirsch P. M. (red.), Markets on trial. The economic sociology of the US financial crisis, Emerald, Bingley 2010, s Tamże, s Tamże, s Zob. np. Lowenstein R., The end of Wall Street, The Penguin Press, New York 2010; McKenna T. (scenariusz i reżyseria), Meltdown. Episode four. After the fall, CBC Learning 2010, (data dostępu: 28 grudnia 2012)

2 iż można już mówić o kryzysie w czasie przeszłym dokonanym. Wszyscy wypatrują oznak ożywienia gospodarczego w Stanach Zjednoczonych i Niemczech (te ostatnie powszechnie uważane są za lokomotywę europejskiej gospodarki) i rzeczywiście coraz częściej pojawiają się w mediach krzepiące doniesienia. Dla teoretyków jednak kryzys stanowi poważne wyzwanie. Ekonomiści zastanawiają się nad modelami gospodarczymi, które zawiodły, a także nad przyszłym kształtem gospodarki światowej. Inni przedstawiciele nauk społecznych, socjolodzy, psycholodzy społeczni, politolodzy, antropolodzy i kulturoznawcy pochylają się nad kwestiami tzw. natury ludzkiej, interesu własnego, skłonności do ryzyka czy racjonalności działania. Zauważyć chciałbym, iż interdyscyplinarne podejście do tych kwestii obiecuje najwięcej, bowiem kryzys powinien być analizowany jednocześnie z wielu różnych perspektyw. Wspomnieć jeszcze należy o przydatności, a nawet absolutnej konieczności, przyjmowania perspektywy historycznej. Obecny kryzys splata się wyjątkowo mocno (zwłaszcza w USA) z wieloma reformami gospodarczymi ostatnich 40 lat, a ich istoty nie zrozumiemy bez gospodarczej historii XX wieku. Jednocześnie badanie kryzysu nie może sprowadzać się do szukania winnych. Kryzys miał naturę systemową, a odpowiedzialność polityczna czy nawet karna poszczególnych jednostek nie świadczy wcale o tym, iż rynki finansowe załamały się z powodu kilkudziesięciu oszustów lub zwykłych ryzykantów. Niewiele wytłumaczy nam często przywoływana chciwość jako ludzka przywara bowiem dotyczy ona indywidualnych motywacji a nie sięga do źródeł systemowych. Ponadto jak pisał Tom Donaldson niezależnie od tego, że chciwość trudno zmierzyć, nikt nie prowadził poważnych badań, które pokazałyby, iż była ona większa na Wall Street aniżeli w innych branżach ani też, że występowała z większym nasileniem w jednym okresie lub miejscu, a w innym czasie i miejscu z mniejszym. Oczywiście jest ona czymś zmiennym i zależnym od czasu i miejsca, a to oznacza jednocześnie, że jest zależna od pojawiających się możliwości oraz indywidualnych racjonalizacji. 5 Bankierzy podejmujący ryzykowne decyzje w okresie szybkiego wzrostu swoje decyzje tłumaczą tym, że nie można stać w miejscu, że skoro inni ryzykują i odnoszą korzyści, to ich obowiązkiem jest robić to samo, że wreszcie dopóki muzyka gra, należy tańczyć. 6 Pytanie kluczowe jednak dotyczy właśnie sytuacji, w której tego typu racjonalizacje stają się powszechne: jakie elementy sytuacji stanowią ich podstawę? Znany film Margin call J.C. Chandora (scenariusz i reżyseria) opowiadający historię banku inwestycyjnego, który przypomina zarówno Lehman Brothers jak i Goldman Sachs, których aktywa były mocno obciążone toksycznymi papierami typu MBS, wyświetlany był w Polsce pod tytułem Chciwość. Niestety chciwość niewiele tłumaczy aczkolwiek jest bardziej zrozumiała aniżeli margin call, termin bardziej techniczny, a na dodatek użyty w tytule filmu raczej metaforycznie aniżeli dosłownie. Jednak bez technicznych detali źródeł kryzysu nie da się zrozumieć. Zastanawiając się nad źródłami kryzysu finansowego i starając się odpowiedzieć na pytanie co zawiodło warto odwołać się do ustaleń socjologii gospodarczej, dzięki której spora liczba owych detali staje się bardziej widoczna. Przede wszystkim rola polityków, określony rozkład władzy politycznej (która nie musi skupiona tylko w jednym miejscu), wpływ określonych środowisk (social networks) na decyzje polityczne i gospodarcze itp. Neil Fligstein podkreślał fakt, iż rynki są konstruowane w określonych układach społeczno-politycznych, a swoje własne podejście do gospodarki określał jako polityczno-kulturowe. 7 To konstruowanie rynku szczególnie dobrze jest widoczne na przykładzie rynku kredytów hipotecznych w USA rynku, który przez ćwierć wieku napędzał gospodarkę amerykańską, a jednocześnie tworzył bąbel spekulacyjny, którego pęknięcie zapoczątkowało cały kryzys. Sekurytyzacja kredytów hipotecznych a rola rządu federalnego W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych przeciętny Amerykanin, który pragnął kupić upatrzony wcześniej dom udawał się do banku komercyjnego, składał wniosek wraz z koniecznymi zaświadczeniami, zwłaszcza dokumentującymi jego dochody oraz stan rachunku bankowego, który pozwalać miał na uiszczenie tzw. wkładu własnego. Jeżeli eksperci banku dobrze oceniali jego zdolność kredytową, otrzymywał kredyt np. na 30 lat. Przez ten okres bank miał otrzymywać od swojego klienta regularne raty kapitałowe i odsetkowe. W razie niewypłacalności dłużnika, bank przejmował nieruchomość i eksmitował mieszkańców. System ten wydawał się bezpieczny i całkiem racjonalny, między innymi z powodu ścisłych uregulowań prawnych i nadzoru organizacji federalnych (zbyt skomplikowanych, aby omawiać je w tym miejscu). Jednocześnie, jak łatwo zauważyć, tradycyjny bank mógł udzielić tylko określoną liczbę kredytów, zależną od ilości przyjmowanych depozytów i wpływających rat kredytowych, tak więc system ten mógł wydawać się komuś mało wydajny, aczkolwiek w miarę stały popyt na domy i mieszkania nie powodował szybkiego wzrostu ich cen. Nowy system z końca ubiegłego wieku oparty jest na sekurytyzacji kredytów hipotecznych, dzięki czemu jest o wiele bardziej wydajny w generowaniu gotówki poprzez połączenie kredytobiorców z rynkami finansowymi. (Dotyczy to zresztą wszelkich kredytów, nie tylko mieszkaniowych.) Pożyczkobiorca zwraca się do banku lub firmy pożyczkowej (tzn. udzielającej tylko kredytów bez przyjmowania depozytów i prowadzenia rachunków bankowych) z wnioskiem o kredyt hipoteczny. Firma ta bada jego możliwości i powiedzmy udziela mu kredytu. Jednakże nie zatrzymuje tej wierzytelności i odsprzedaje ją, dzięki czemu uzyskuje środki na nowe kredyty, udzielając których regularnie zarabia na prowizji. Jest więc jedynie inicjatorem (originator) kredytu hipotecznego (mortgage loan), pierwszym ogniwem w całym łańcuchu podmiotów biorących udział w sekurytyzacji długów. Jednocześnie banki inwestycyjne, banki 5 Donaldson T., Three ethical roots of the economic crisis, Journal of Business Ethics 2012 nr 1, s To porównanie z 2007 roku przypisywane jest prezesowi Citigroup, Chuckowi Price owi. Zob. Ingham G., Kapitalizm, Tłum. S. Królak, K. Sosnowska, Sic!, Warszawa 2011, s Fligstein N., The architecture of markets. An economic sociology of twenty-first-century capitalist societies., Princeton University Press, Princeton NJ 2001

3 komercyjne lub inne organizacje (w tym same firmy pożyczkowe) tworzą specjalne fundusze o odrębnej osobowości prawnej (special purpose trusts), do których trafiają całe pule kredytów hipotecznych odkupionych od inicjatorów. Pula taka, np. kilka tysięcy kredytów o takim samym oprocentowaniu i okresie kredytowania staje się zabezpieczeniem dla emitowanych przez ten fundusz obligacji. (Wspomniane wyżej papiery typu MBS.) Jeżeli fundusz ten nie jest własnością banku inwestycyjnego, w całym tym procesie uczestniczyć musi taki właśnie bank jako gwarantujący i realizujący emisję obligacji zabezpieczonych na wierzytelnościach hipotecznych. Kolejnym ogniwem tego procesu są inwestorzy kupujący tego typu papiery, aczkolwiek bank je emitujący może część z nich zatrzymać dla siebie czyli połączyć rolę emitenta i inwestora. 8 Sekurytyzacja oznacza zatem zamianę wierzytelności na papiery wartościowe, którymi można handlować, zamianę długu i przyszłych należności z tego tytułu na gotówkę dostępną dzisiaj. Była to innowacja finansowa zwiększająca ilość dostępnego kapitału dla firm, banków, a nawet osób fizycznych. Zasadniczo każdy przyszły strumień pieniądza można zamienić na wprowadzane do obrotu papiery wartościowe. Przykładem mogą być obligacje Davida Bowie zabezpieczone przyszłymi opłatami za odtwarzanie w mediach jego utworów (ocenione na AAA przez agencję Moody s). 9 Sam termin sekurytyzacja po raz pierwszy pojawia się na łamach Wall Street Journal w 1977 roku w artykule Ann Monrow. Redakcja w osobnym komentarzu odcięła się od takiej innowacji językowej twierdząc, iż słowo to nie istnieje w języku angielskim, nawet jeśli używane jest na Wall Street. Finansiści posługiwali się tym terminem (wówczas innowacją językową), bowiem dostrzegali konieczność większej płynności na rynku kredytów hipotecznych w sytuacji, gdy przedstawiciele wyżu demograficznego w USA wchodzili w wiek, w którym nie mogli już obywać się bez własnego domu. 10 Sekurytyzacja nie jest jednak wynalazkiem końca XX wieku. Stosowano ją w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XIX wieku w stanach Kansas i Nebraska udzielając kredytów tamtejszym farmerom. Obecna była także po I wojnie światowej i w latach dwudziestych. Wielki Kryzys położył kres tego typu innowacjom finansowym. 11 Sekurytyzacja nie została wymyślona przez bankierów, lecz przez polityków. Słynna Fannie Mae (Federal National Mortgage Association) powołana do życia przez prezydenta Roosevelta i Kongres miała za zadanie stworzenie wtórnego rynku kredytów hipotecznych. Wielki Kryzys powodując falę bankructw kredytobiorców pozbawił jednocześnie banki płynności. Fannie Mae odkupując od nich kredyty hipoteczne miała właśnie uwolnić kapitał potrzebny do funkcjonowania rynku mieszkaniowego. W latach sześćdziesiątych prezydent Johnson zmuszony do oszczędności budżetowych znalazł inny sposób wspomagania tego rynku. Z Fannie Mae uczynił quasi-prywatną organizację wspieraną jedynie przez rząd federalny government sponsored enterprise (w skócie: GSE). Stworzył ponadto drugą organizację tego typu: Federal Home Loan Mortgage Corporation (Freddie Mac), która miała konkurować z Fannie Mae. Obie te organizacje typu GSE posiadały gwarancje państwa. Dodatkowo rząd stworzył kolejne ciało, którego pozostał całkowitym właścicielem, a które miało za zadanie ubezpieczanie umów kredytowych, zawsze przecież zagrożonych niewypłacalnością kredytobiorców: Government National Mortgage Association (Ginnie Mae). To właśnie ta organizacja przygotowała i gwarantowała pierwszą emisję papierów typu MBS w 1970 roku. 12 Sekurytyzacja kredytów hipotecznych była zatem elementem wieloletnich programów rządowych, innowacją, która w rzeczywistości miała polityczny rodowód, a powstająca bańka na rynku mieszkań charakter systemowy. 13 Sekurytyzacja kredytów hipotecznych była jednocześnie działalnością bardzo opłacalną, co powodowało coraz większe zainteresowanie tymi transakcjami ze strony banków inwestycyjnych. Niskie stopy procentowe po 2000 roku sprawiały, iż banki mogły pożyczać pieniądze na 1% i udzielać kredytów na 5 7 %. Cały proces zaczynał się od inicjowania kredytu, co mogły robić nie tylko wyspecjalizowane instytucje, ale także banki (inwestycyjne i komercyjne). W 1996 roku pięciu głównych inicjatorów posiadało 16,3% udziału w rynku, ale już w 2007 roku aż 52,5%. W tym samym roku kontrolę na 90% rynku miało tylko 25 banków. Zmiany w prawie amerykańskim i stopniowe ograniczanie wpływu ustawy nakazującej oddzielenie bankowości inwestycyjnej od komercyjnej (Glass- Steagal Act zniesiony całkowicie w 1999 roku) oznaczały, iż wszystkie banki zainteresowane były sekurytyzacją długów hipotecznych i często występowały w roli inicjatorów, emitentów obligacji oraz inwestorów, którzy zachowują te papiery wartościowe w swoich aktywach. Ta wielość ról odgrywanych jednocześnie przez te same banki obarczana jest winą za późniejsze załamanie całego rynku. 14 Dlaczego doszło do tego załamania powszechnie już dzisiaj wiadomo. W 2004 roku zaczęło brakować wiarygodnych kredytobiorców, od których wszystko musi się zaczynać. Popyt na obligacje typu MBS (we wszelkich odmianach, zwłaszcza typu CDO collateralized debt obligation) nie słabł, bowiem zainteresowani nimi byli inwestorzy na całym świecie. Liczne firmy pożyczkowe oraz banki zaangażowane w inicjowanie kredytów musiały sięgać głębiej i docierać do osób, które w normalnych warunkach kredytu nie otrzymałyby. Kredyt konwencjonalny 8 Kendall L. T., Securitization. A new era in American finance, W: Kendal L. T., Fishman M. J. (red.), A primer on securitization, MIT Press, Cambridge MA 1996, s. 5 9 Markham J. W., A financial history of modern U.S. corporate scandals. From Enron to reform, M.E. Sharpe, Armonk NY 2006, s Ranieri L. S., The origins of securitization, sources of its growth, and its future potential, W: Kendal L. T., Fishman M. J. (red.), dz.cyt., s Carruthers B.G., Knowledge and liquidity, w: Lounsbury M., Hirsch P.M. (red.),dz.cyt., s Fligstein N., Goldstein A., The anatomy of the mortgage securitization crisis, w: Lounsbury M., Hirsch P.M., (red.), dz.cyt., s Tamże, s Tamże, s. 45

4 udzielany był osobom posiadających potwierdzone dochody, dobrą historię kredytową oraz środki na wkład własny (zazwyczaj 20% wartości domu). Kredyty niekonwencjonalne (subprime) udzielane były w oparciu o deklarowany dochód, bez wkładu własnego i bez analizy historii kredytowej przyszłego dłużnika. Często były to drugie kredyty w sytuacji gdy pierwszy kredyt miał właśnie pełnić rolę wkładu własnego. Stosowano też zachęty w postaci obniżonego oprocentowania przez pierwszy rok a także w postaci wszelkich możliwych odroczeń spłat kredytu, które jednak zwiększały całkowitą pożyczoną sumę. Ryzyko niewypłacalności w przypadku kredytów niekonwencjonalnych było siłą rzeczy znaczące. Zarówno banki jak i ich dłużnicy liczyli na wciąż rosnące ceny domów, co powodowało, iż po kilku latach majątek dłużnika mógł jednak przewyższyć wysokość pożyczonej sumy czyli powodować istnienie pewnej nadwyżki (equity). Spadające stopy procentowe sprawiały, iż opłacało się refinansowanie długu czyli zaciągnięcie nowego na spłatę dotychczasowego kredytu oraz na pokrycie nowych wydatków konsumpcyjnych. Co bardziej przedsiębiorczy Amerykanie kupowali (także na kredyt) wiele różnych nieruchomości w celach spekulacyjnych, na co przymykali oczy pracownicy firm pożyczkowych starając się sprzedać jak najwięcej swoich produktów. Amerykańskie kredyty niekonwencjonalne, co do swojej ilości, po raz pierwszy osiągnęły przewagę nad konwencjonalnymi w 2004 roku, zaś w 2007 ich liczba stanowiła 70% wszystkich udzielonych kredytów hipotecznych. Oczywiście nie można zapominać o roli agencji ratingowych, które pełnią kluczową rolę na rynkach finansowych. To one dostarczają podstawowej dla kupujących informacji na temat wiarygodności oferowanych papierów wartościowych. Liczba kredytów niekonwencjonalnych znacząco wzrosła w latach , lecz jednocześnie wzrosła ilość papierów ostemplowanych jako AAA z 15% do 42%. 15 Zjawisko to łączyć należy z naturą obligacji typu CDO, które zresztą od początku pomyślane były jako szczególnego typu, innowacyjny instrument finansowy. Instrumenty MBS w swej najprostszej postaci oznaczały dywersyfikację ryzyka: zamiast odkupywać jeden konkretny kredyt hipoteczny, kupuję 1/1000 puli zawierającą tysiąc tego typu kredytów. W tej sytuacji niewypłacalność kilku dłużników nie rujnuje całej inwestycji, lecz tylko w małym stopniu (kilka promili) obniża jej rentowność. Bardziej skomplikowaną strukturę miały fundusze, w których pula kredytów hipotecznych podzielona była na transze o różnym stopniu ryzyka i różnym ratingu. Pieniądze kredytobiorców wpływające do funduszu obsługiwały najpierw transze najwyższe (najwyżej oceniane przez agencje ratingowe), a w dalszej kolejności transze niższe, bardziej ryzykowne. Ryzyko niewypłacalności kredytobiorców (zakładano, że nie większe niż 15%) dotyczyło tylko transz najniższych, oferujących jednak większy zwrot z inwestycji związany właśnie z poziomem ryzyka. W ten sposób w oparciu o ryzykowne kredyty hipoteczne zbudować można było fundusze emitujące w miarę bezpieczne papiery wartościowe oparte na w miarę przejrzystej formule. Gdy w latach dziewięćdziesiątych upowszechniają się instrumenty typu CDO formuła ta jest już mniej przejrzysta, przynajmniej dla przeciętnego inwestora spoza Wall Street. Collateralized debt obligations emitowane są przez fundusze stanowiące drugi stopień sekurytyzacji. Emitowane papiery wartościowe zabezpieczane są różnymi aktywami znajdującymi się w funduszu, w szczególności obligacjami typu MBS. W jego skład wchodzić mogą jeszcze inne papiery, w szczególności typu CDS (credit default swaps) stanowiące rodzaj ubezpieczenia względem posiadanych MBS. Obligacje typu CDO oparte były na skomplikowanych formułach matematycznych, które potrafiły sprawić, iż nowe obligacje zabezpieczane ryzykownymi transzami MBS osiągały wyższy rating aniżeli wyjściowe instrumenty. W efekcie tzw. śmieciowe kredyty hipoteczne przekształcały się w wysoko oceniane papiery wartościowe, na które nie słabł popyt na całym świecie. 16 Gdy w USA pękła bańka spekulacyjna na rynku nieruchomości, system finansowy uratowała interwencja rządu, który m. in. przejął GSE oraz wspierał prywatne banki na zasadzie częściowej nacjonalizacji. W ten sposób historia zatoczyła koło i znowu rząd federalny był głównym rozgrywającym. Przyczyny kryzysu Socjologiczne spojrzenie pozwala zmierzyć się z pytaniem, jak to było możliwe, dlaczego regulatorzy oraz agencje ratingowe tak bardzo myliły się. Alan Greenspan nie chciał interweniować, bowiem wierzył błędnie, że banki są w stanie prawidłowo oszacować ryzyko. Złudzenie, któremu uległo tak wielu fachowców wymaga analizy. Przy okazji warto skomentować popularne wytłumaczenia przyczyn załamania się rynków finansowych. 17 Jedno z nich wymienia brak informacji na temat znajdujących się w obiegu instrumentów finansowych, zwłaszcza tych opartych na kredytach niekonwencjonalnych. Wszystkie emisje jednak musiały spełniać wymagania Security and Exchange Commission (SEC), a prospekty emisyjne dostępne były w sieci. Dotyczy to także natury kredytów stanowiących zabezpieczenie emitowanych papierów wartościowych. Łatwo było dotrzeć do informacji na temat statusu majątkowego konkretnych kredytobiorców, rodzaju kupionego domu i miejsca, w którym on się znajdował. Nie można zatem twierdzić, że kupujący nie byli w stanie zorientować się, co kupują. Możliwość taka zawsze istniała. Inną wątpliwą tezą jest twierdzenie, że emitenci ryzykownych obligacji przerzucali całe ryzyko na inwestorów. Przeczy temu fakt, iż sami bardzo często pełnili tę funkcję. Banki sporą część emitowanych obligacji zatrzymywały dla siebie, a zatem nie było tu sytuacji, w której każdy chciałby pozbyć się jak najszybciej wyraźnie toksycznych aktywów niczym przysłowiowego gorącego ziemniaka. Kolejna popularna opinia wskazuje na agencje ratingowe, opłacane przez emitentów, które zbyt hojnie miałyby szafować najwyższymi ocenami (AAA). Bank, który byłby niezadowolony z usług takiej firmy mógłby zawsze zwrócić się do konkurencji. Fligstein i Goldstein wskazują jednak na fakt, że system taki funkcjonował od dłuższego czasu i nie powodował żadnych nieprawidłowości. 15 Tamże, s Lowenstein R., dz. cyt., s. 23, Opieram się tutaj na ustaleniach cytowanych wcześniej autorów: Fligstein N., Goldstein A., dz. cyt.

5 Tom Donaldson, szukając przyczyn załamania się rynku kredytów hipotecznych, wskazywał na nadmierne skomplikowanie wszelkich innowacji finansowych, z czym nie mogła sobie poradzić większość inwestorów. Porównywał to do szoku, który wywołuje kontakt z najnowszą technologią, np. w dziedzinie medycyny, która pozwala sztucznie podtrzymywać ludzkie życie przez bardzo długi okres. W obliczu takich możliwości przysięga Hipokratesa wymagałaby dookreślenia. 18 Przytaczani tutaj socjologowie pokazują jednak, że innowacje finansowe, aczkolwiek bardzo skomplikowane jeśli chodzi o szacowanie ryzyka, były przejrzyste dla większości zainteresowanych i przynosząc spodziewane zyski sprawdzały się w praktyce. Raczej nie było tu żadnego szoku spowodowanego technologią. Obraz, który wyłania się z tych analiz socjologicznych, ukazuje bardzo skomplikowaną architekturę rynku kredytów hipotecznych i obsługujących ten rynek instytucji. Wśród nich szczególna rola przypada regulatorom, którzy w imieniu państwa mieli czuwać nad sprawnym funkcjonowaniem tego rynku. Alan Greenspan twierdził, iż nie chciał interweniować, bowiem wierzył, że banki dobrze oceniają ryzyko i nie będą same sobie szkodziły. Jako zwolennik wolnego rynku uważał, iż lepiej rozwija się on bez ingerencji tego typu. Paradoks polega jednak na tym, że rynki buduje się tworząc ustawy oraz powołując do życia instytucje. Regulatorzy w pewnym sensie nie rozpoznawali dobrze swojej własnej roli. Twierdzi się często, że zawiodły mechanizmy rynkowe. Jednakże jak starałem się pokazać rynek mieszkaniowy w USA oraz rynek kredytów hipotecznych od dziesięcioleci był politycznym konstruktem. Zawiódł zatem nie wolny rynek, lecz politycy, nawet jeśli ich działania podyktowane były wiarą w zbawczą moc wolnego rynku. Greenspan wielokrotnie powtarzał, iż trudno określić, czy mamy do czynienia z bańką spekulacyjną w czasie, gdy ona się tworzy. Dopiero gdy rynek sam dokonuje pewnej korekty, wszyscy już mają pewność, co się wydarzyło. 19 Zapomniał jednak, iż prowadząc politykę taniego pieniądza i utrzymując stopy procentowane na niskim poziomie określone zjawiska rynkowe kreował. Odwołując się do tytułu znanej pracy Fligsteina The architecture of markets powiedzieć można, iż był jednym z czołowych architektów rynku kredytów hipotecznych (a także wielu innych). System instytucji umożliwia funkcjonowanie rynku. Być może zatem w samym systemie tkwił zalążek jego załamania się, architektura rynku od początku mogła być wadliwa i doprowadziła do katastrofy. Niektórzy z badaczy byliby skłonni odwoływać się do teorii Charlesa Perrow, który sformułował teorię katastrof jako konsekwencji skomplikowania systemów technologicznych np. elektrowni atomowych. 20 Takim systemem nadmiernie skomplikowanym, o zbyt dużej liczbie wewnętrznych powiązań, w którym łatwo o nieprzewidzianą awarię byłby sektor finansowy a kryzys lat byłby taką katastrofą (normal accident) będącą wynikiem mówiąc potocznie przegrzania się systemu. 21 Teza ta byłaby zatem podobna do diagnozy Donaldsona, który pisał o szoku technologicznym oraz o innowacjach, z którymi nie potrafiono sobie poradzić. Spojrzenie systemowe w istocie odkrywa wiele ważnych wewnętrznych zależności i rzeczywiście pozwala spojrzeć na rynek i jego instytucje całościowo. Sam jednak Perrow, twórca tej teorii, odrzuca to rozumowanie, jako przywiązujące zbyt małą uwagę do działań konkretnych ludzi mających duży wpływ na funkcjonowanie gospodarki. Teoria katastrof systemowych odnosiła się w pierwszym rzędzie do systemów technologicznych oraz do sytuacji, w której wszystkie zaangażowane podmioty robią co mogą, aby wypadkom zapobiec. Przykład elektrowni atomowej najlepiej to obrazuje. W systemach społecznych jednak, twierdzi Perrow, systemowe uwarunkowania nie rozgrzeszają konkretnych ludzi z działań, które byłyby szkodliwe dla wszystkich. Oczywiście fundamentalizm rynkowy czy ideologia neoliberalna są istotnymi kulturowymi uwarunkowaniami działań ludzi (takich np. jak Alan Greenspan), ale też analizować należy ich motywacje i intencje za sprawą których postępują w określony sposób i w określony sposób posiłkują się ideologiami. A zatem system finansowy zawalił się nie dlatego, iż był zbyt skomplikowany, lecz m. in. z powodu nacisków biznesu na polityków w kwestii deregulacji. Perrow wskazuje na działalność konkretnych senatorów, którzy dążyli do zmian prawnych znoszących obowiązywanie ustawy Glass-Steagall z 1933 roku, co było odpowiedzią na wprost formułowane postulaty przedsiębiorców i bankierów. Analizuje też działania i przeszłość zawodową Alana Greenspana, Arthura Levitta (szefa SEC) oraz Roberta Rubina (Sekretarza Skarbu), którzy zanim przyjęli nominacje na swoje stanowiska ściśle byli związani z Wall Street. 22 Perrow ma o tyle rację, iż trudno wykorzystywać teorię odnoszącą się do systemów technicznych do analiz społecznych. Tutaj rzeczywiście działania konkretnych ludzi mogą zakłócać funkcjonowanie systemu. Myli się jednak moim zdaniem nie dostrzegając powtarzalności pewnych zachowań przebiegających według typowego wzoru. Firmy pożyczkowe sprzedawały niekonwencjonalne kredyty każdemu jak mówiono kto miał chociażby wyczuwalne tętno. Sprzedawcy wiedzieli, iż udzielają kredytów niezgodnie ze sztuką, niemniej działała tu racjonalizacja typu wszyscy tak robią. Istniał więc nacisk systemu faworyzujący określony typ racjonalności: nawet jeśli klient nie zasługuje na kredyt, to, po pierwsze, dom jego zyskuje stale na wartości, a po drugie, kredyt ten staje się częścią puli sprzedanej różnym funduszom i podzielonej na transze lub przekształconej w CDO według określonych formuł matematycznych, co sprawia, że jego (klienta) ewentualna niewypłacalność jest już niejako uwzględniona w całym procesie sekurytyzacji. Po trzecie wreszcie, jeżeli moja firma nie udzieli mu kredytu, zrobi to konkurencja. Podobnie interpretować można powiązania nominowanych funkcjonariuszy państwa z Wall Street jako ich poprzednim 18 Donaldson T., dz.cyt., s Lowenstein R., dz.cyt. s Perrow C.B., Normal accidents. Living with high-risk technologies, Basic Books, New York Palmer D., Maher M., A normal accident analysis of the mortgage meltdown, in: Lounsbury M., Hirsch P.M., (red.), dz. cyt., s Perrot C.B., The meltdown was not an accident, in: Lounsbury M., Hirsch P.M., (red.), dz. cyt., s

6 miejscem pracy. Instytucjonaliści mówiliby tutaj o oddziaływaniach środowiskowych i wpływie social networks. Niezależnie jednak od systemowych uwarunkowań działań regulatorów oni właśnie wydawali się być najsłabszym ogniwem. Właśnie regulatorzy szeroko rozumiani (senator proponujący zmianę prawa opowiada się za określonym typem regulacji) są oskarżani o doprowadzenie do kryzysu. Nie zawiódł rynek jako taki, lecz jego architekci. Przy okazji warto wspomnieć o sposobach myślenia i typach racjonalności reprezentowanych przez menedżerów firm. Fligstein, w oparciu o analizy historyczne, pokazuje, iż firmy dążą oczywiście do maksymalizowania zysków, lecz także szukają stabilności. Dążąc do niej właśnie polegają na działaniach rządów, dostosowują się do przewidywanych zmian ustawodawstwa, śledzą sygnały wysyłane przez polityków. Paradoksalnie, nawet jeśli menedżerowie myślą w kategoriach niewidzialnej ręki rynku, zawsze dostosowują się do politycznych uwarunkowań i oczekiwań rządzących. 23 Socjologiczne spojrzenie (polityczno-kulturowe, jak określał to Fligstein) pozwala docenić rolę regulatorów jako architektów rynków finansowych. Warto też dodać w tym miejscu, iż nie przeczy to ogólnie pojętej idei wolnego rynku, ani też nie musi prowadzić do nadmiernej kontroli państwa nad gospodarką. Przeciwnicy nadmiernej regulacji gospodarki przez państwo podkreślają, iż regulacje nie do końca pozwalają zapanować nad spontanicznym funkcjonowaniem rynków. Określone decyzje polityków wcale nie muszą przynosić oczekiwanych skutków ze względu na występowanie tzw. niezamierzonych konsekwencji. Ponadto wszelkie planowane regulacje w USA i Europie nakierowane są na unikanie znanych zagrożeń, są pokłosiem kryzysu. Nie są jednak w stanie uwzględnić przyszłych zagrożeń. Nie wiemy, w którym momencie i w jakiej branży zacznie tworzyć się nowa bańka spekulacyjna. Dominique Strauss-Kahn, jeszcze jako dyrektor MFW, twierdził publicznie, iż za kilka lub kilkanaście lat może nastąpić kolejny kryzys, któremu nikt nie będzie w stanie zapobiec. Zalecał jednak myślenie o nowych regulacjach, aby można było skuteczniej radzić sobie z przyszłym załamaniem. 24 Czy te nowe regulacje będą bardziej skuteczne od starych, które zawiodły nie wiadomo. Warto je jednak tworzyć z myślą o najgorszych scenariuszach i pamiętając o ludzkiej skłonności do błądzenia (której istnienie tak lubił podkreślać Alan Greenspan). Rozważanie najgorszych scenariuszy i przygotowywanie się na następny kryzys nie musi wcale być niepotrzebnym czarnowidztwem, a może pełnić rolę heurystyczną pomagać szukać dobrych rozwiązań. 23 Fligstein N., The architecture of markets, dz.cyt., roz. I 24 McKenna T., dz.cyt.

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko

Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Andrzej Raczko Anatomia kryzysu (Dlaczego nie tylko Allan Greenspan i Chińczycy) Globalny przepływ kapitału 2008 2007 7 6 4 3 2 1 0 Polityka pieniężna Stopy procentowe ECB i FED 2003 2004 200 2006 Lata ECB FED 2002 2001

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom,

pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, Obligacje Obligacje Teraz pora zająć się obligacjami.. Wbrew pozorom są to instrumenty dużo bardziej interesujące od akcji, oferujące dużo szersze możliwości zarówno inwestorom, jak i emitentom. Definicja

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl t en m l ragek.p f wy kart o rm.bez a D ww w Recenzenci Prof. zw. dr hab. Ewa Kucharska-Stasiak Prof. zw. dr hab. Halina Henzel Opracowanie graficzne i typograficzne Jacek Tarasiewicz Redaktor Jadwiga

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych CHORWACJA Wobec kredytów we franku szwajcarskim władze zamroziły na jeden rok kurs kuny do franka (na poziomie 6,39, czyli sprzed decyzji SNB o uwolnieniu

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Parasol Funduszu Inwestycyjnego Otwartego w dniu 28 października 2011 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Parasol Funduszu Inwestycyjnego Otwartego w dniu 28 października 2011 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC Parasol Funduszu Inwestycyjnego Otwartego w dniu 28 października 2011 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC Parasol Funduszu

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

UDZIAŁ BANKÓW W SYSTEMIE FINANSOWYM

UDZIAŁ BANKÓW W SYSTEMIE FINANSOWYM UDZIAŁ BANKÓW W SYSTEMIE FINANSOWYM System oparty na funkcjonowaniu rynków papierów wartościowych System bankowo zorientowany duże znaczenie finansowania wewnętrznego finansowanie zewnętrzne za pośrednictwem

Bardziej szczegółowo

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE maj 2014 r. DEFINICJA I GŁÓWNE CECHY OBLIGACJI Obligacja - jest papierem wartościowym emitowanym w seriach, w którym Emitent (jednostka samorządowa)

Bardziej szczegółowo

KRZYSZTOF JAJUGA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu INNOWACJE FINANSOWE SZANSA CZY ZAGROŻENIE?

KRZYSZTOF JAJUGA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu INNOWACJE FINANSOWE SZANSA CZY ZAGROŻENIE? KRZYSZTOF JAJUGA Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu INNOWACJE FINANSOWE SZANSA CZY ZAGROŻENIE? INNOWACJA OKREŚLENIE Innowacja intencjonalne stworzenie, wprowadzenie i zastosowanie nowych produktów, procesów

Bardziej szczegółowo

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165

SYSTEM BANKOWY. Finanse 110630-1165 SYSTEM BANKOWY Finanse Plan wykładu Rodzaje i funkcje bankowości Bankowość centralna Banki komercyjne i inwestycyjne Finanse Funkcje banku centralnego(1) Bank dla państwa Bank dla banków Emisja pieniądza

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Market Microstructure and Financial Intermediation

Market Microstructure and Financial Intermediation Market Microstructure and Financial Intermediation by F. Spulber - Corporate Yield Spreads: Default Risk or Liquidity? New Evidence from the Credit Default Swap Market by Francis A. Longstaff, Sanjay Mithal

Bardziej szczegółowo

Inwestowanie w obligacje

Inwestowanie w obligacje Inwestowanie w obligacje Ile zapłacić za obligację aby uzyskać oczekiwaną stopę zwrotu? Jaką stopę zwrotu uzyskamy kupując obligację po danej cenie? Jak zmienią się ceny obligacji, kiedy Rada olityki ieniężnej

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny

Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Rozdział 15. podręcznika Wolna przedsiębiorczość - bank centralny Autor: Mateusz Machaj #bank centralny #inflacja #polityka pieniężna #stopy procentowe W tym rozdziale dowiesz się: Czym są banki centralne

Bardziej szczegółowo

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r.

Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych. Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Ewolucja rynku obligacji korporacyjnych Jacek A. Fotek 29 września 2014 r. Trendy i możliwości Perspektywa makroekonomiczna - wysoki potencjał wzrostu w Polsce Popyt na kapitał - Wzrost zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

SEKURYTYZACJA WIERZYTELNOŚCI LEASINGOWYCH. Aspekty prawne Przemysław Cichulski Warszawa, 4-5 marca 2008 r.

SEKURYTYZACJA WIERZYTELNOŚCI LEASINGOWYCH. Aspekty prawne Przemysław Cichulski Warszawa, 4-5 marca 2008 r. SEKURYTYZACJA WIERZYTELNOŚCI LEASINGOWYCH Aspekty prawne Przemysław Cichulski Warszawa, 4-5 marca 2008 r. Plan prezentacji Istota sekurytyzacji wierzytelności leasingowych Korzyści z sekurytyzacji wierzytelności

Bardziej szczegółowo

Miejsce zarządzania ryzykiem w zarządzaniu bankiem Wykład trzeci

Miejsce zarządzania ryzykiem w zarządzaniu bankiem Wykład trzeci 1 Miejsce zarządzania ryzykiem w zarządzaniu bankiem Wykład trzeci 2 Triada celów w wersji tradycyjnej Rentowność Bezpieczeństwo/Ryzyko Płynność Bank nie może osiągać równocześnie więcej niż jednego celu

Bardziej szczegółowo

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow

czyli Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Bądź tu mądry człowieku!!! czyli Jak inwestować w czasie kryzysu finansowego??? Piotr Baran Koło Naukowe Cash Flow Możliwości inwestowania Konserwatywne : o Lokaty o Obligacje o Fundusze inwestycyjne o

Bardziej szczegółowo

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje

Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce. najważniejsze wnioski i rekomendacje Analiza baz danych dot. rynku nieruchomości w Polsce najważniejsze wnioski i rekomendacje Rynek kredytów hipotecznych będzie odgrywał coraz większą rolę w polskiej gospodarce i działalności krajowych banków

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy?

Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? Andrzej Sławiński Kreacja pieniądza: mity i rzeczywistość Czy banki centralne kreują pieniądze? Czy QE to masowe drukowanie pieniędzy? 1. Czy banki centralne emitują pieniądze? Warszawa.gazeta.pl Bilans

Bardziej szczegółowo

Rynkowy system finansowy Marian Górski

Rynkowy system finansowy Marian Górski Rynkowy system finansowy Marian Górski Podręcznik obejmuje całościową analizę rynkowego systemu finansowego, który wraz z sektorem finansów publicznych tworzy system finansowy gospodarki. Autor podzielił

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce

W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce W dłuższym terminie Grexit nie powinien zaszkodzić Polsce Cała uwaga Europy skupia się od kilku miesięcy na Grecji ze względu na nasilenie trwającego w tym kraju kryzysu finansowego. Perspektywa wyjścia

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Część I Światowe mechanizmy i instrumenty finansowania i refinansowania hipotecznego

Część I Światowe mechanizmy i instrumenty finansowania i refinansowania hipotecznego Tytuł: Współczesna bankowość hipoteczna Autorzy: Anna Szelągowska (red.) Wydawnictwo: CeDeWu.pl Rok wydania: 2010 Opis: Współczesna bankowość hipoteczna to jedna z pierwszych pozycji na polskim rynku wydawniczym,

Bardziej szczegółowo

BANKI. EuroRating obniża oceny ratingowe dziesięciu polskich banków

BANKI. EuroRating obniża oceny ratingowe dziesięciu polskich banków Warszawa, 10.08.2015 EuroRating obniża oceny ratingowe dziesięciu polskich banków DZIAŁANIE RATINGOWE Warszawa, 10 sierpnia 2015 r. Agencja ratingowa EuroRating obniżyła oceny ratingowe dziesięciu polskich

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 2 SYSTEM FINANSOWY Co to jest system finansowy? System finansowy obejmuje rynki pośredników, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Obligacje gminne szansą na przetrwanie kryzysu przez jednostki samorządu terytorialnego.

Obligacje gminne szansą na przetrwanie kryzysu przez jednostki samorządu terytorialnego. Wydział Organizacji i Zarządzania PŁ Katedra Ekonomii Koło Naukowe Cash Flow Obligacje gminne szansą na przetrwanie kryzysu przez jednostki samorządu terytorialnego. mgr Monika Mordzak Dr. Rafał Wójcikowski

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianie statutu Legg Mason Senior Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego

Ogłoszenie o zmianie statutu Legg Mason Senior Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego Ogłoszenie o zmianie statutu Legg Mason Senior Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego Legg Mason Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych Spółka Akcyjna z siedzibą w Warszawie, działając na podstawie

Bardziej szczegółowo

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ

Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ Fundusz PKO Strategii Obligacyjnych FIZ 1 Wpływ polityki pieniężnej na obszar makro i wyceny funduszy obligacji Polityka pieniężna kluczowym narzędziem w walce z recesją Utrzymująca się duża podaż taniego

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Matematyka finansowa w pakiecie Matlab

Matematyka finansowa w pakiecie Matlab Matematyka finansowa w pakiecie Matlab Wykład 5. Wycena opcji modele dyskretne Bartosz Ziemkiewicz Wydział Matematyki i Informatyki UMK Kurs letni dla studentów studiów zamawianych na kierunku Matematyka

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Nowy ład na rynku kredytów hipotecznych

Nowy ład na rynku kredytów hipotecznych Nowy ład na rynku kredytów hipotecznych Warszawa, 12 marca 2015 Zadłużenie z tytułu kredytów mieszkaniowych wg walut Dane w mld złotych złoty waluty obce 250 200 150 100 50 0 2000 2001 2002 2003 2004 2005

Bardziej szczegółowo

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI

Międzyrynkowa analiza kursów walutowych SPIS TREŚCI Międzyrynkowa analiza kursów walutowych Ashraf Laidi SPIS TREŚCI Przedmowa Podziękowania Wprowadzenie Rozdział 1. Dolar i złoto Koniec systemu z Bretton Woods złoto rozpoczyna hossę Restrykcyjna polityka

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014

Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 Sprawozdanie Zarządu X-Trade Brokers Dom Maklerski S.A. z działalności Grupy Kapitałowej za rok obrotowy 2014 1 Czynniki Ryzyka i Zagrożenia Jednym z najważniejszych czynników ryzyka, wpływających na zdolność

Bardziej szczegółowo

Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji

Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji Rola listów zastawnych w rozwoju rynku obligacji Kontekst Banki polskie są jednymi z najbezpieczniejszych kapitałowo w Europie, co przejawia się wysokim współczynnikiem wypłacalności w sektorze (średnio

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Finanse dla niefinansistów

Finanse dla niefinansistów Finanse dla niefinansistów Może inny podtytuł? Wszystkie prawa zastrzeżone Racjonalne i świadome podejmowanie decyzji zarządczych, lepsze zarządzanie i wykorzystanie zasobów przedsiębiorstwa, zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe

Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Raport: Warszawa, 20 październik 2011 Rozsądni Polacy w akcji, czyli najbardziej poszukiwane lokaty bankowe Eksperci porównywarki finansowej Comperia.pl zbadali preferencje użytkowników dotyczące lokat

Bardziej szczegółowo

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa:

1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: 1. Za pieniądze wpłacone do funduszu inwestycyjnego jego uczestnik nabywa: akcje, obligacje i bony skarbowe 3,92% 6 prawa poboru 0,00% 0 jednostki uczestnictwa 94,12% 144 dywidendy 1,96% 3 2. W grupie

Bardziej szczegółowo

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE

LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE LEMA Public Finance Materiał Informacyjny: OBLIGACJE KOMUNALNE Bojszowy, 7 listopada 2013 r. DEFINICJA I GŁÓWNE CECHY OBLIGACJI Obligacja - jest papierem wartościowym emitowanym w seriach, w którym Emitent

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe powiązane z indeksem S&P 500 ze 100% gwarancją zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów Depozytowych

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji

ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH. Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji ZASADY WYCENY AKTYWÓW FUNDUSZU WPROWADZONE ZE WZGLĘDU NA ZMIANĘ NORM PRAWNYCH Wycena aktywów Funduszu, ustalenie zobowiązań i wyniku z operacji 1. Wycena Aktywów Funduszu oraz ustalenie Wartości Aktywów

Bardziej szczegółowo

Pieniądz i system bankowy

Pieniądz i system bankowy Pieniądz i system bankowy Pieniądz pewien powszechnie akceptowany towar, który w zależności od sytuacji pełni funkcję: środka wymiany jednostki rozrachunkowej (umożliwia wyrażanie cen i prowadzenie rozliczeń)

Bardziej szczegółowo

dr hab. Katarzyna Kreczmańska-Gigol Instytut Finansów SGH w Warszawie 2014-04-14 1

dr hab. Katarzyna Kreczmańska-Gigol Instytut Finansów SGH w Warszawie 2014-04-14 1 dr hab. Katarzyna Kreczmańska-Gigol Instytut Finansów SGH w Warszawie 2014-04-14 1 wszystkie podmioty zajmujące się windykowaniem należności w Polsce, dłużnicy zalegający ze spłatą swoich zobowiązań, instytucje

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r.

Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Sektor bankowy w Europie. Co zmienił kryzys? Warszawa, 16 maja 2013 r. Czy kryzys finansowy wymusi zmiany w dotychczasowych modelach biznesowych europejskich banków? Maciej Stańczuk Polski Bank Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r.

Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r. Wyniki finansowe Banku BPH w III kw. 2015 r. wideokonferencja 1 3 kw. 2015 r. najważniejsze informacje Zyskowność Zysk netto 5 mln zł, zysk brutto 11 mln zł Wyniki Wartość udzielonych kredytów detalicznych

Bardziej szczegółowo

USA: 40 mld dolarów miesięcznie z Fed ma pobudzić konsumpcję 29 września 2012

USA: 40 mld dolarów miesięcznie z Fed ma pobudzić konsumpcję 29 września 2012 Richard Fischer, prezes oddziału Rezerwy Federalnej w Dallas, skrytykował obecną politykę amerykańskiego banku centralnego, by wykupować zabezpieczone hipotecznie papiery wartościowe. Ma to być element

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Temat spotkania: Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? Prowadzący: dr Anna Miarecka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 28 maj

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. IV kwartał 2010r. (dane za okres 01-10-2010r. do 31-12-2010r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. IV kwartał 2010r. (dane za okres 01-10-2010r. do 31-12-2010r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. IV kwartał 2010r. (dane za okres 01-10-2010r. do 31-12-2010r.) Mikołów, dnia 31 stycznia 2011 r. RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE DANE FINANSOWE

Bardziej szczegółowo

2.3. Deprecjacja złotego

2.3. Deprecjacja złotego 2.3. Deprecjacja złotego Tymczasem co najmniej od połowy 2008 roku polski złoty zaczął dramatycznie tracić na wartości. Istnieje co najmniej kilka przyczyn tego stanu rzeczy, które w mniej lub bardziej

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw

Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Zarządzanie finansami przedsiębiorstw Opracowała: Dr hab. Gabriela Łukasik, prof. WSBiF I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cele przedmiotu:: - przedstawienie podstawowych teoretycznych zagadnień związanych

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy?

Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Czy i w jaki sposób trzeba zmienić polski system bankowy? Wyniki badania eksperckiego Klub Polska 2025+, Klub Bankowca 30.09.2015 r. Informacje o badaniu Czyje to stanowisko? eksperci - znawcy systemów

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania działalności gospodarczej

Źródła finansowania działalności gospodarczej Źródła finansowania działalności gospodarczej ŹRÓDŁA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ ISTOTA FINANSOWANIA DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA FINANSOWANIE polega na: pozyskiwaniu środków pieniężnych przez

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czy warto powierzać pieniądze bankom Dr Robert Jagiełło Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 23 kwietnia 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY 1 WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o oprocentowaniu mieszkaniowego kredytu hipotecznego?

Co należy wiedzieć o oprocentowaniu mieszkaniowego kredytu hipotecznego? Co należy wiedzieć o oprocentowaniu mieszkaniowego kredytu hipotecznego?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej I N F O R M A C J A o gospodarowaniu środkami w wojewódzkich funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej w roku 27 Warszawa, maj 28 SPIS TREŚCI:

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata Inwestycyjna Kurs na Złoto powiązane z ceną złota ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o racie mieszkaniowego kredytu hipotecznego?

Co należy wiedzieć o racie mieszkaniowego kredytu hipotecznego? Co należy wiedzieć o racie mieszkaniowego kredytu hipotecznego?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków

BANKI. EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków Warszawa, 20.01.2015 EuroRating obniża do negatywnej perspektywę ratingów dla ośmiu polskich banków DZIAŁANIE RATINGOWE Warszawa, 20 stycznia 2015 r. Agencja ratingowa EuroRating zmieniła na negatywną

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Kryzys finansowy XXI wieku jako kryzys zaufania do instytucji gospodarczych i politycznych

Kryzys finansowy XXI wieku jako kryzys zaufania do instytucji gospodarczych i politycznych ZESZYT NR 4 (2013) Kryzys finansowy XXI wieku jako kryzys zaufania do instytucji gospodarczych i politycznych Justyna Wieloch *1 Wstęp Współczesny kryzys finansowy, zapoczątkowany w 2008 roku, do dziś

Bardziej szczegółowo

Koniunktura na rynku. nieruchomości ci w USA i jej. na rynek nieruchomości ci w Polsce

Koniunktura na rynku. nieruchomości ci w USA i jej. na rynek nieruchomości ci w Polsce Koniunktura na rynku nieruchomości ci w USA i jej wpływ na światową gospodarkę,, w szczególno lności na rynek nieruchomości ci w Polsce Subprime problem 1. Zbyt aktywna polityka FEDu w latach 2002-2005

Bardziej szczegółowo

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi

Sukces. Bądź odważny, nie bój się podejmować decyzji Strach jest i zawsze był największym wrogiem Ludzi Sukces Każdy z nas przychodzi na świat z sekretnym zadaniem. Jak myślisz, jakie jest Twoje? Czy jesteś gotowy wykorzystać w pełni swój potencjał? Do czego masz talent? Jakie zdolności, zainteresowania

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności art. 127 ust. 2 tiret pierwsze art. 127 ust. 2,

uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności art. 127 ust. 2 tiret pierwsze art. 127 ust. 2, L 14/30 21.1.2016 WYTYCZNE EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO (UE) 2016/65 z dnia 18 listopada 2015 r. w sprawie redukcji wartości w wycenie stosowanych przy implementacji ram prawnych polityki pieniężnej

Bardziej szczegółowo

Zmiany regulacji a rozwój sektora bankowego. Warszawa, 12 kwietnia 2012 r.

Zmiany regulacji a rozwój sektora bankowego. Warszawa, 12 kwietnia 2012 r. Zmiany regulacji a rozwój sektora bankowego Warszawa, 12 kwietnia 2012 r. MoŜliwe implikacje wejścia w Ŝycie pakietu regulacyjnego Bazylea III dla polskich banków komercyjnych Maciej Stańczuk Prezes Zarządu

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

WERSJA ZAKTUALIZOWANA 10.09.2004

WERSJA ZAKTUALIZOWANA 10.09.2004 WERSJA ZAKTUALIZOWANA 10.09.2004 DODATKOWE KOSZTY I PROWIZJE ZWIĄZANE Z ZACIĄGNIĘCIEM KREDYTU HIPOTECZNEGO (finansowanie kredytem hipotecznym zakupu mieszkania stanowiącego odrębną własność na rynku pierwotnym)

Bardziej szczegółowo

pieniężnych (koszt FTT) poza rynek krajowy. Trudno jest zrozumieć ideę, aby FTT zostało nałożone na transakcje zawierane w celu zabezpieczenia się

pieniężnych (koszt FTT) poza rynek krajowy. Trudno jest zrozumieć ideę, aby FTT zostało nałożone na transakcje zawierane w celu zabezpieczenia się Stanowisko Zarządu Związku Banków Polskich w sprawie Wniosku DYREKTYWA RADY w sprawie wdrożenia wzmocnionej współpracy w dziedzinie podatku od transakcji finansowych W nawiązaniu do opublikowania projektu

Bardziej szczegółowo

Przyczyny upadłości banków (o ile daje się takie opisać) dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Przyczyny upadłości banków (o ile daje się takie opisać) dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Przyczyny upadłości banków (o ile daje się takie opisać) 2 Upadłość banku kryzysy ogólnosektorowe wywołane z reguły kryzysem gospodarczym kryzys gospodarczy wywołany z reguły załamaniami wartości waluty

Bardziej szczegółowo

Finanse na rozwój firmy możliwości i sposoby pozyskania

Finanse na rozwój firmy możliwości i sposoby pozyskania Finanse na rozwój firmy możliwości i sposoby pozyskania Możliwości pozyskania środków pieniężnych Przedsiębiorstwo Finansowanie Aktywa Trwałe Aktywa Obrotowe Pasywa Kapitały Własne Kapitał Obcy Kapitał

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Ocena ryzyka kontraktu Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Plan prezentacji Główne rodzaje ryzyka w działalności handlowej i usługowej przedsiębiorstwa Wpływ udzielania

Bardziej szczegółowo

Oferta finansowania dla podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą z gwarancją Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego

Oferta finansowania dla podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą z gwarancją Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego Oferta finansowania dla podmiotów rozpoczynających działalność gospodarczą z gwarancją Europejskiego Funduszu Inwestycyjnego Dolnośląskie Spotkania Biznesowe, maj 2014 r. ZESPÓŁ PRODUKTÓW KREDYTOWYCH KLIENTA

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo