ROZDZIAŁ 8 INSTYTUCJE NIEFORMALNE A TWORZENIE KAPITAŁU W POLSCE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ROZDZIAŁ 8 INSTYTUCJE NIEFORMALNE A TWORZENIE KAPITAŁU W POLSCE"

Transkrypt

1 Ewa Gruszewska ROZDZIAŁ 8 INSTYTUCJE NIEFORMALNE A TWORZENIE KAPITAŁU W POLSCE 1. Tworzenie kapitału w Polsce Poszukując składników wzrostu gospodarczego nie sposób pominąć inwestycji oraz finansujących je oszczędności. Zdolność kraju do generowania odpowiednich oszczędności oraz sprawnego ich transformowania w efektywne inwestycje jest zasadniczym czynnikiem wzrostu i rozwoju każdej gospodarki. Umożliwia powiększanie zasobów w aspekcie ilościowym i jakościowym. Powiększanie potencjału wytwórczego wymaga stałego zasilania w środki finansowe. Oszczędności umożliwiają powiększanie i wzrost efektywności wykorzystania kapitału rzeczowego i ludzkiego. Akumulacja zresztą jest rozumiana dualnie: jako zdolność do generowania odpowiedniego poziomu oszczędności i także kreowania na ich podstawie składników majątku narodowego. O sprawności akumulacji decydują różnorodne czynniki: ekonomiczne (rozmiary akumulacji i efektywność inwestycji), związane z administracją i systemem zarządzania oraz uwarunkowania instytucjonalne (stabilność systemu, niskie koszty transakcyjne) 1. W teoriach wzrostu endogenicznego inwestycje i oszczędności są silnymi determinantami wzrostu. Ich oddziaływanie przebiega za pośrednictwem kilku kanałów 2 : w warunkach wzrostu zrównoważonego tempo akumulacji czynników produkcji, zwłaszcza kapitału, determinuje dynamikę produkcji i dochodu (przy założeniu stałych korzyści skali), inwestycje mogą przyczyniać się do rosnących korzyści skali, inwestycje są źródłem efektywności operacyjnej - postępu technicznego, co prowadzi do wzrostu dynamiki produkcji globalnej i dochodu, istotnym czynnikiem wzrostu jest dynamika kapitału ludzkiego, ta jednak wynika z wcześniej wydatkowanych nakładów inwestycyjnych i nagromadzonych oszczędności. Nie ulega wątpliwości, że podstawą wysokiego wzrostu gospodarczego jest optymalne wykorzystanie zasobów. Wysoka dynamika popytu inwestycyjnego jest warunkiem koniecznym osiągnięcia wysokiej stopy wzrostu dochodu i efektywności. Jak wskazują badania, aby uzyskać 5% wzrost PKB w 2005 roku nakłady inwestycyjne musiałyby wzrosnąć prawie trzykrotnie w porównaniu do 2002 roku. Nie wydaje się to jednak możliwe, wymagałoby bowiem obniżenia konsumpcji 3. W ostatnim jednak okresie dynamika inwestycji jest raczej niezadowalająca (Wykres 1). Stopa inwestycji kształtuje się na poziomie około 18,4% (2003, 2004r) 4. Budzi to uzasadnione wątpliwości o możliwość osiągnięcia długookresowego trwałego wzrostu. Pożądanym byłby wzrost stopy inwestycji do poziomu 25-27%. Przy założeniu jednak bardziej dynamicznych zmian, które prowadziłyby do szybszego odrobienia dystansu (np. w poziomie dochodu) w stosunku do krajów starej Unii 1 K.Meredyk, Wewnętrzne warunki sprawności procesu akumulacji, w: Proces tworzenia kapitału w gospodarce peryferyjnej, red. K. Meredyk, Wyd. UwB, Białystok 2004, s R.Rapacki, Możliwości przyspieszenia wzrostu gospodarczego w Polsce, Ekonomista 2002, nr 4, s S.Felbur, Popyt inwestycyjny a reprodukcja majątku trwałego, Myśl Ekonomiczna i Prawna 2003, nr 4/5, s Produkt krajowy brutto w 2004 roku - szacunek wstępny, GUS, Warszawa 2004.

2 80 Ewa Gruszewska Europejskiej, udział inwestycji w dochodzie powinien być jeszcze większy. Drugą stroną medalu jest jednak sprawność procesu inwestycyjnego Wykres 1. Dynamika inwestycji w Polsce w latach Źródło: Rocznik Statystyczny RP 2004, GUS, Warszawa 2004, s.641. Często przedmiotem analiz ekonomicznych jest też zależność między inwestycjami i oszczędnościami. Dotyczy to głównie wielkości krajowych (najbardziej znana zależność nosi nazwę paradoksu Feldsteina-Harioki - the Feldstein-Harioka puzzle). Korelacja między tymi wielkościami obserwowana jest w obliczu działania wielu różnych czynników, co przeczy powszechnemu twierdzeniu o doskonałej mobilności kapitału w gospodarce światowej 5. W obliczu jednak niedostatecznych środków krajowych popyt inwestycyjny może być zaspokojony ze środków zagranicznych. Obniżenie bariery kapitałowej jest możliwe w efekcie wzrostu stopy oszczędności, głównie przedsiębiorstw i gospodarstw domowych. Drugą możliwością jest napływ kapitału zagranicznego. Gdy oszczędności krajowe nie wystarczają do utrzymania odpowiedniego poziomu inwestycji, powstałą lukę kapitałową wypełnia deficyt obrotów bieżących finansowany oszczędnościami zagranicznymi (inwestycje bezpośrednie i portfelowe) w % PKB Francja Niemcy Wielka Brytania Strefa Euro OECD Polska Wykres 2. Skumulowana luka kapitałowa w procentach PKB z lat Źródło: Opracowanie własne na danych i szacunków: OECD Economic Outlook no 76, OECD, Paris 2004, Annex Table 51. Przy deficycie bilansu obrotów bieżących gospodarka zaciąga kredyt za granicą na finansowanie krajowych wydatków inwestycyjnych. W długim okresie mogą powstać jednak 5 S.H.Kim, The saving-investment correlation puzzle is still a puzzle, Journal of International Money and Finance 2001, nr 20, s B. Szopa, Rola inwestycji zagranicznych w pokrywaniu niedoboru oszczędności krajowych, Zeszyty Naukowe AE w Krakowie, nr 589, Kraków 2001, s.109.

3 Instytucje nieformalne a tworzenie kapitału w Polsce 81 trudności z finansowaniem takiego permanentnego stanu nierównowagi zewnętrznej. Wskazuje się tutaj na politykę budżetową oraz kontrolę kapitału jako instrumenty, które mogą pomóc w utrzymaniu skali nierównowagi, która nie wywoła zdecydowanie ujemnych konsekwencji w gospodarce 7. W Polsce taka sytuacja ma właśnie miejsce. Inwestycje krajowe są w znacznym stopniu wspierane ze środków zagranicznych. Skumulowane z piętnastu lat salda rachunku obrotów bieżących sięgają ponad 65 mld $ 8, co stanowi ponad 30% PKB (Wykres 2). Wydaje się, że może być to dobre rozwiązanie dla kraju, który przechodzi dynamiczne zmiany. Jednak z drugiej strony, należy pamiętać o negatywnych skutkach napływu kapitału do kraju przyjmującego. Istnieje szereg czynników, które wymienia się jako decydujące o dynamice inwestycji i oszczędności, które wpływają na rozmiary luki kapitałowej. Wydaje się jednak, że niedocenionym elementem tej analizy są uwarunkowania instytucjonalne, zwłaszcza nieformalne. Są niewymierne i stanowią kategorię jakościową. Trudność oszacowania ich wpływu na stan i dynamikę gospodarki jest jednak niezaprzeczalna. 2. Układ instytucjonalny gospodarki Instytucje to kategoria, która pojawia się coraz częściej w badaniach ekonomicznych. Ekonomiści zdali sobie sprawę z tego, że wytłumaczenie zjawisk czy procesów w gospodarce nie może opierać się tylko o wielkości mierzalne. Jest wiele kategorii jakościowych, które są nieodłącznymi elementami gospodarki. Procesy gospodarcze są silnie uwarunkowane społecznie. Czy też inaczej działań gospodarczych nie można w sposób kategorialny oddzielić od wszystkich pozostałych. Na decyzje podmiotów ma wpływ wiele pobudek niekomercyjnych. Ekonomia instytucjonalna ostro krytykowała koncepcję homo economicus jako człowieka bez uczuć. Człowieka mechanizmu dokonującego tylko takich posunięć, które przyczyniają się do realizacji jego egoistycznego interesu. Można powiedzieć, że nowe spojrzenie na gospodarkę społeczeństwo nadało ekonomii obraz bardziej bliski, ludzką twarz. Instytucje badane przez ekonomistów to kategoria mocno zróżnicowana wewnętrznie. Właściwie nawet nie wypracowano uniwersalnej definicji tego pojęcia. Najczęściej podaje się ją w ujęciu D.C.North a. Instytucje są to wymyślone przez człowieka normy i ograniczenia, które kształtują relacje między ludźmi. Tworzą je warunki, w których można/należy/wolno/nie wolno podjąć określoną decyzję czy działanie 9. Jest to zatem system warunków ograniczających zakres działania, ale też pobudzających do wywołania pewnych procesów. Instytucje tworzą mechanizm, który nie tylko trwa, ale ma zdolność do generowania zmian wewnętrznych, to taka samodoskonaląca się organizacja. Instytucje są nośnikiem wiedzy społecznej, akumulowanej przez kolejne pokolenia. Wyposażone w tę wiedzę podmioty działają przy niższym poziomie kosztów transakcyjnych. Unikają pewnych rodzajów kosztów. W warunkach niepełnej informacji mogą podejmować wybory przybliżające je w dużym stopniu do osiągnięcie celu. Są w stanie szybciej podjąć decyzję, unikając pustych przebiegów. Ograniczają pole alternatywnych wyborów, skutkiem tego jest skrócenie czasu i zmniejszenie wysiłku związanego z podejmowanych decyzji, zawieranymi umowami. 10 Instytucje zwiększają poziom bezpieczeństwa, gdyż 7 I.Argimón, J.M.Roldán, Saving, investment and international capital mobility in EC countries, European Economic Review 1994, vol. 38, nr 1, s.67 8 Obliczenia własne na podstawie: OECD Economic Outlook no 76, OECD, Paris 2004, Annex Table D.C.North, The Contribution of the New Institutional Economics to an Understanding of the Transition Problem, WIDER Annual Lecteures 1, Helsinki 1997, s K.Chu, Collective Values, Behavioural Norms, and Rules. Building Institutions for Economic Growth and

4 82 Ewa Gruszewska porządkują relacje międzyludzkie. Mogą jednak działać również w przeciwnym kierunku, mogą stwarzać bodźce niekorzystnie wpływające na aktywność gospodarczą. Brak jakiegoś elementu podstaw instytucjonalnych wpływać może hamująco na wzrost produkcji, efektywności, inwestycji 11. INSTYTUCJE Poziom sformalizowania Hierarchizacja Obszar działania Formalne Nieformalne Poziom 1 Poziom 2 Poziom 3 Poziom 3 Ekonomiczne Polityczne Prawne Społeczne Rysunek 1. Klasyfikacje instytucji Źródło: J.Jütting, Institution and Development. A Critical Review, OECD, Paris 2003, s.14. Instytucje są klasyfikowane według wielu kryteriów (Rysunek 1). Instytucje są w podmiotach - jednostkach. Jedne są usankcjonowane i sformalizowane, zorganizowane w formę zewnętrzną wobec człowieka (formalne). Stanowią element otoczenia. Inne stanowią część samego podmiotu, jest to element spojony z pozostałymi częściami np. firmy (nieformalne). Instytucje formalne są zwykle związane z istnieniem państwa. To ono, a raczej jego instytucje tworzą prawo, procedury, zalecenia. Organizowany jest też aparat przymusu i kontroli przestrzegania praw. Celem powstania tego układu instytucjonalnego jest stworzenie warunków bezpieczeństwa osobistego i gospodarczego. Instytucje państwowe narzucają zasady postępowania, które mogą wydawać się niekorzystne z punktu widzenia jednostki. Jednak ich istnienie i sankcjonowanie przynosi korzyści całemu społeczeństwu. Formalne rozwiązania nie mogą obejmować wszelkich przejawów życia gospodarczego czy społecznego, dlatego towarzyszą im instytucje nieformalne. Są one znacznie trudniejsze do uchwycenia i określenia ich istoty. Ich najważniejszą cechą jest to, że są elementem wewnętrznym każdego człowieka i nie istnieje żaden zewnętrzny przymus stosowania się do nich. Jest to swoisty system wartości - kultury tkwiący w człowieku i aktywny w każdym momencie, niezależnie od rodzaju podejmowanego działania. Mówi się tu o normach czy zasadach postępowania, zwyczajach i konwenansach. Dotyczą one jednostki, ale też pewnych grup. Takie cechy człowieka jak: uczciwość, odpowiedzialność, pilność, wierność, punktualność, skłonność do oszustw, lenistwo, chęć konkurowania, stanowią wybrane tylko przejawy instytucji nieformalnych. Na straży przestrzegania tych instytucji stoi przymus wewnętrzny (potocznie nazywany sumieniem). Wymienione typy instytucji są ze sobą powiązane. Formalne instytucje tworzone są na bazie wcześniej działających nieformalnych, często też na ich podobieństwo. Reguły nieformalne stopniowo obrastają w elementy bardziej sformalizowane. Nieskuteczne lub Poverty Reduction, Discussion Paper nr 2001/98, WIDER, Helsinki 2001, s S.Wang, Defective institutions and their consequences: lesson from China, , Communist and Post- Communist Studies 2002, nr 35, s.133.

5 Instytucje nieformalne a tworzenie kapitału w Polsce 83 nieprawidłowo działające (z punktu widzenia interesu jednostki bądź grupy) instytucje nieformalne mogą być zastąpione przez formalne. Związek między nimi ma charakter komplementarny, ale do pewnego stopnia również substytucyjny. O. E. Williamson wykorzystuje inny podział instytucji (Rysunek 1). Wyodrębnia instytucje nieformalne (poziom 1), wśród których wymienia zwyczaje, tradycje, normy, religię; otoczenie instytucjonalne (poziom 2) - sformalizowane zasady gry, system własności polityka, wymiar sprawiedliwości, biurokracja; strukturę zarządzania (poziom 3) świat kontraktów; oraz alokację zasobów i zatrudnienia (poziom 4). Elementy te zostały uporządkowane według malejącego czasu dokonywania zmiany. I tak instytucje nieformalne wymagają najdłuższego okresu do zmiany (nawet ponad stuletniego), natomiast alokacja zasobów odbywa się nieprzerwanie. Można powiedzieć, że zmiana instytucjonalna jest zakodowana w genach kulturowych 12. Obszar działania instytucji jest bardzo szeroki. Można powiedzieć, że społeczeństwo jest poprzetykane siecią zależności instytucjonalnych. Najczęściej jednak za teren ich działania przyjmuje się gospodarkę, prawo, politykę i społeczeństwo (zespół działań społecznych). Obszary te nogą nakładać się na siebie, co sprawia, że podział ten nie jest zbyt ostry. Zależności między instytucjami a dynamiką wzrostu gospodarczego nie są proste, raczej wielostronne i złożone. Można wskazać bezpośredni i pośredni wpływ instytucji na wzrost (Rysunek 2). Bezpośrednio instytucje oddziałują na wydajność pracy, kształtują wielkość zasobów ludzkich. Wpływają na poziom umiejętności i wiedzy, kształtują zdolności wykonywania różnych prac, określają stosunek ludzi do pracy. Wpływ bezpośredni Dochód i wzrost INSTYTUCJE Wpływ pośredni Inwestycje Integracja/handel Zasób kapitału społecznego Niestabilność polityczna Zarządzanie konfliktami Polityka Rysunek 2. Wpływ instytucji na wzrost gospodarczy Źródło: J.Jütting, Institution and Development. A Critical Review, OECD, Paris 2003, s.20. Pośrednich zależności jest daleko więcej. Instytucje oddziałują na poziom inwestycji ograniczając bądź podnosząc ryzyko. Zachęcają bądź zniechęcają podmioty (jednostki) do podejmowania działań gospodarczych. Dzieje się to za sprawą wysyłanych przez nie bodźców. Aby instytucje działały efektywnie dla wzrostu, normy sformalizowane powinny być mocno usadowione w adekwatnych nieformalnych instytucjach. Instytucje ekonomiczne powinny być wspierane przez odpowiednie reguły polityczne. Gdy państwo nie jest w stanie zapewnić stabilnej długookresowej polityki ekonomicznej, skutki mogą być odwrotne i emitowane będą bodźce negatywne, obniżające poziom aktywności gospodarczej. Instytucje mogą oddziaływać na wzrost poprzez kanał handlu zagranicznego. Dotyczy to tak instytucji 12 M.Aoki, Toward a Comparative Institutional Analysis, MIT Press, Cambridge, Massachusetts, London, 2001, s.2.

6 84 Ewa Gruszewska formalnych, jak i nieformalnych. Oddziałują one na firmy, które mogą lokować swój kapitał na wielu rynkach. Przez kanał handlu zewnętrznego rozprzestrzeniać się może postęp techniczny. Ma to miejsce zwłaszcza wtedy, gdy w kraju występuje względnie wysoka skłonność do wprowadzania innowacji. 3. Wpływ instytucji nieformalnych na oszczędności i inwestycje Instytucje nieformalne są swoistą kategorią ekonomiczną: nie do końca wyjaśnione, niewymierne, tkwiące w każdym człowieku, silnie uwarunkowane kulturowo i społecznie. Można je określić jako fundamentalne, gdyż dopiero na ich podstawie tworzony jest bardziej sformalizowany system gospodarki. Badać można jedynie przejawy ich występowania. Są spontaniczne i jednocześnie w minimalnym stopniu zależą od wyborów jednostek. Wykazują bezwład i niską wrażliwość na bieżące zmiany 13. Brak jest możliwości przyspieszenia zmian w ramach instytucji nieformalnych. Stanowią bazę, na której budowane są wybory człowieka. Są immanentną częścią każdej jednostki i nie można jej od niej oddzielić. Nie są zatem samodzielne i jako takie współistnieją z innymi elementami gospodarki. Determinują zachowanie człowieka podmiotu, który automatycznie dokonuje wyborów na podstawie nagromadzonej wiedzy społecznej. Konwenanse, tradycja, niepisane normy społeczne, osobisty kodeks etyczny - to określenia, z którymi można utożsamiać instytucje nieformalne 14. Gdy w danym obszarze istnieją normy, procedury, konwenanse i są względnie stabilne, badanie przestrzeni wyborów jest łatwiejsze i generuje mniejsze koszty. Podmioty wówczas sprawniej oceniają przyszłość i reakcje innych w otoczeniu ekonomicznym 15. Dotyczy to wszelkich rodzajów działań w sferze produkcji, podziału, wymiany i konsumpcji dóbr i usług. Podejmowanie decyzji inwestycyjnych wiąże się z przeprowadzeniem rachunku zysków i strat. Z jednej strony, należy dobrze rozpoznać możliwości finansowe, a z drugiej, najbardziej prawdopodobne efekty. Inwestycja zawsze jest wyrzeczeniem dla niepewnych korzyści przyszłych. Instytucje mogą ograniczać ryzyko inwestowania związane z wysokością osiąganych wyników i ponoszonych nakładów. Wśród instytucji nieformalnych są również cechy jednostek związane ze skłonnością do wykorzystywania okazji i ponoszenia ryzyka. W danym otoczeniu podmioty o wyższej skłonności do ryzyka, bardziej przedsiębiorcze, będę inwestowały więcej i oczekiwać będą wyższych zysków. Większa również będzie skala wprowadzanych zmian w metodach wytwarzania i produktach. Przedsiębiorczość idzie wszak w parze z innowacyjnością. Instytucje nieformalne powinny być względnie stabilne, aby ułatwić podmiotom przewidywanie z większym prawdopodobieństwem tego, jak inni w otoczeniu zareagują na bodźce rynkowe. Zasady gry postępowania powinny być jasne, aby ich interpretacja była jednoznaczna. Brak przejrzystości zasad działania tworzy bariery w realizacji długookresowych nakładów na rozwój. Dynamika inwestycji ulega wówczas osłabieniu 16. W sytuacji, kiedy podmiot jest nieznany, pierwsze działania np. kooperacyjne podejmowane są znacznie ostrożniej. Wysokie ryzyko nie zawsze jest akceptowane, część podmiotów może być zniechęcona do podejmowania decyzji inwestycyjnych. Ale skłania też do lepszego rozpoznania konkurentów i/lub potencjalnych kooperantów. Nagromadzenie wiedzy o działaniu innych podmiotów daje większą pewność zachowania rywala zgodnego z 13 O.E.Williamson, The New Institutional Economics: Taking Stock, Looking Ahead, Journal of Economic Literature 2000, vol. 38, s D.C.North, The Contribution of the New Institutional op.cit., s V.Nee, D.Strang, The Emergence and Diffusion of Institutional Forms, Journal of Institutional and Theoretical Economics 1998, vol. 154, s K.Chu, Collective Values, Behavioural Norms and Rules op.cit.,, s.7.

7 Instytucje nieformalne a tworzenie kapitału w Polsce 85 oczekiwaniami. Podnosi trafność decyzji, wpływając na wyższy stopień realizacji celów i zmniejsza koszty związane z zawieraniem i realizacją kontraktów. W otoczeniu podmiotów może występować także wysoki stopień oportunizmu. Sprawia to, że rośnie niepewność działań. Określenie prawdopodobnych przyszłych zachowań partnerów gospodarczych może stać się w praktyce niemożliwe. Oportunizm to przebiegłe, podstępne dążenie do zrealizowania swojego interesu. Podmiot, który wykazuje taką postawę nie cofnie się przed oszustwem, świadomym zacieraniem, ukrywaniem informacji, aby osiągnąć pożądany efekt 17. To inne jednostki ponoszą koszty tego działania. Oportunizm w prostej drodze prowadzi do ograniczenia stopnia realizacji celu przez innych. Przejawem oportunizmu może być skłonność do nieprzestrzegania przepisów prawnych. W warunkach instytucji formalnych działających niezgodnie z interesem jednostki może ujawnić się instytucja nieformalna, np. skłonność od korupcji. Zjawisko korupcji czy łapówkarstwa w niektórych obszarach gospodarki może mieć nawet znaczne nasilenie. Tzw. indeks korupcji w Polsce w niewielkim tempie, ale sukcesywnie spada. Oznacza to spadek zaufania do państwa i jego instytucji. Wskaźnik ten wynosi obecnie (2004r.) 3,5 pkt (10 pkt brak korupcji, 0 najwyższa skala korupcji). Jest to jeden z najniższych wskaźników wśród krajów Unii Europejskiej (np. Wielka Brytania - 8,6, Niemcy 8,2). Plasuje to Polskę na 67 miejscu wśród 146 krajów. Podobny do Polski wskaźnik osiągają Chiny (3,4) 18. Spadek indeksu w Polsce jest przejawem niesprawności instytucji państwowych formalnych i częściowe przejęcie ich roli przez nieformalny ich odpowiednik. Duża skala oportunizmu sprawia, że podmioty działają w warunkach niepełnej informacji i nie są w stanie podejmować wyborów racjonalnych, co najwyżej quasi-racjonalne. Korupcja wnosi dodatkowe ryzyko do rachunku inwestorów. Prowadzi tym samym do obniżenia poziomu inwestycji 19. Poziom racjonalności rośnie, gdy zaczynają obowiązywać przejrzyste reguły gry i wszyscy ich przestrzegają. Jest to jednak stan wyidealizowany. Przeciwieństwem oportunizmu jest uczciwość i prawość. Otwarte dążenie do maksymalizacji swoich funkcji celu tworzy przejrzyste, jasne warunki funkcjonowania podmiotów. Firmy wiedzą, czego można się spodziewać, bo działanie innych jest w większym stopniu przewidywalne. Konkurencja na uczciwych zasadach, oparta na znanych i przestrzeganych regułach gry stanowi o stabilnym otoczeniu podmiotów. Na poziom aktywności gospodarczej wpływa nie chęć odegrania się na rywalu, ale czyste kryteria ekonomiczne. Uruchomienie instytucji korzystnie wpływających na poziom i dynamikę inwestycji nie jest jednak ani łatwe. Instytucje nieformalne są zakorzenione głęboko w ludziach. Ta petryfikacja norm, stanowi o swoistym przekazie z przeszłości. Zmiana jest możliwa w ciągu kilku pokoleń. Jedno pokolenie nie wystarczy. Niełatwo jest przejąć wzorce wypracowane przez np. inne grupy, narody. Przyswojenie nowych norm i dokonanie zmian w tradycji wymaga upowszechnienia się nowych zachowań. W dobie globalizacji wydaje się, że te z zmiany następują szybciej. Jednak nie umniejsza to faktu, że zmiana instytucji nieformalnych jest długotrwała i opiera się o zdobywanie nowych doświadczeń społecznych. Wydaje się, że podobny wpływ mają instytucje nieformalne na oszczędności. Są one realizowane z myślą wykorzystania ich na przyszłe cele. Odkładanie bieżącego dochodu jest zdeterminowane skłonnością od oszczędzania. J.M.Keynes wymieniał osiem motywów oszczędzania ludności 20 : 17 O.E.Williamson, Ekonomiczne instytucje kapitalizmu, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa 1998, s The Global Corruption Report 2005, Transparency International, Pluto Press, London 2005, s.112, 129, 150, S.M.Lipset, G.S Lenz, Korupcja, kultura i funkcjonowanie rynków, w: Kultura ma znaczenie. Jak wartości wpływają na rozwój społeczeństw, (red.) L.E. Harrison, S.P. Huntington, Zysk i S-ka, Poznań 2003, s J.M.Keynes, Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, PWN, Warszawa 1985, s

8 86 Ewa Gruszewska tworzenie rezerw na nieprzewidziane okoliczności, przewidywanie spadku dochodów, korzyści z różnego rodzaju lokat, poprawa stopy życiowej, możliwość uniezależnienia się, zdobycie kapitału na spekulacje, pozostawienie majątku po śmierci, skąpstwo. Można do tego dodać konieczność spłaty powstałych wcześniej zobowiązań 21. Wiele przedstawionych motywów jest komplementarnych i trudno oddzielnie określić wpływ poszczególnych na oszczędności. Wszystkie jednak mogą być traktowane jako determinanty skłonności do oszczędzania. Większość z nich dotyczy chęci poprawy bytu i zrealizowania swojego osobniczego interesu. Rzeczą istotną są też tradycje, co do sposobu czy formy inwestowania. Motywy takie, jak skąpstwo czy chęć uniezależnienia się, prowadzą do zachowań, które trudno przedstawić w modelach ekonomicznych. Wskazuje się na wpływ czynników socjologicznych, psychologicznych, kulturowych, religijnych na poziom i dynamikę oszczędności. Podkreśla się, że różne religie mogą oddziaływać w specyficzny sposób na tworzenie bogactwa. Religia protestancka sprzyja osiąganiu sukcesu i wzbogacaniu się. Uznaje się ją za kamień węgielny kapitalizmu. Bogaci błogosławieństwem Boga są utwierdzani w swoich dążeniach. Inne religie chrześcijańskie stawiają biednych wyżej niż bogatych. Wywołują w ludziach niepokój, bo stoi to w sprzeczności z naturalną tendencją do poprawy swojego bytu. Ludzie bogacący się są traktowani jako grzesznicy i powinni mieć wyrzuty sumienia, że nie wykorzystują swoich dochodów dla dobra innych 22. W gospodarce polskiej brak jest tradycji, co do oszczędzania. W ostatnich kilkunastu latach stopniowo tworzą się te zwyczaje. Można jednak zauważyć, że wciąż największe środki oszczędzane są w systemie bankowym na tradycyjnych lokatach. W 2003 roku jedynie 21% gospodarstw domowych posiadało zasoby ulokowane w różnych aktywach (jest to nieco mniej niż w poprzednim okresie w latach %) 23. Wydaje się, że w kwestii oszczędzania duży wpływ mają instrumenty rynku pieniężnego. Oddziałują tu zatem instytucje sformalizowane. Jest również szansa, aby wyewoluowały również odpowiednie i sprawne ekonomicznie instytucje o charakterze nieformalnym. W obliczu spadających stóp procentowych przejmować będą rolę katalizatora akceleratora oszczędności i inwestycji w Polsce. Podkreślić wypada, że chodzi o zmiany, które dokonują się w okresach przynajmniej kilkudziesięcioletnich. 4. Zakończenie Analiza wpływu instytucji nieformalnych na poziom aktywności gospodarczej, a w tym na inwestycje i oszczędności, nie umożliwia wysunięcia jednoznacznych wniosków. Wymaga przedstawienia tych elementów postaw czy zachowań, które mają bezpośredni lub pośredni związek z bogactwem czy dobrobytem. Istniejący w Polsce niedobór kapitału jest skutkiem działania wielu czynników, wśród których należy zwrócić uwagę również na instytucje nieformalne. Instytucje nieformalne działać mogą w kierunku wzrostu bądź spadku dynamiki 21 M.Browning, A.Lusardi, Household Saving: Micro Theories and Micro Facts, Journal of Economic Literature 1996, vol.34, nr 4, s M.Grondona, Kulturowa typologia rozwoju gospodarczego, w: Kultura ma znaczenie..., op.cit., s S.Fornalczyk, Finanse gospodarstw domowych, w: Finanse. Wybrane zagadnienia, (red.) J. Sikorski, Wyd. UwB, Białystok 2004, is.165.

9 Instytucje nieformalne a tworzenie kapitału w Polsce 87 inwestowania i oszczędności. Duża skłonność do ponoszenia ryzyka przekłada się na szeroką aktywność inwestycyjną. Skłonność do gromadzenia środków na nieprzewidziane okoliczności lub na starość mogą być traktowane jako wzmagające dynamikę gromadzenia wartości. Religia katolicka w znacznie mniejszym stopniu niż np. protestancka akceptuje bogacenie się i osiąganie sukcesów. Z drugiej strony, skłonności takie jak oportunistyczne, korupcyjne wpływają na zmniejszenie pewności otoczenia ekonomicznego i tym samym kreują negatywne bodźce w procesie inwestycyjnym. Tak więc instytucje nieformalne kreują pozytywne i negatywne bodźce wpływające na poziom i dynamikę akumulacji. Ostateczny wynik, wypadkowa działania formalnych i nieformalnych elementów układu instytucjonalnego zależy nasilenia tych bodźców i od wrażliwości na nie podmiotów gospodarujących. SPIS LITERATURY: 1. Aoki M., Toward a Comparative Institutional Analysis, MIT Press, Cambridge, Massachusetts, London Argimón I., Roldán J.M., Saving, investment and international capital mobility in EC countries, European Economic Review 1994, vol. 38, nr 1 3. Browning M., Lusardi A., Household Saving: Micro Theories and Micro Facts, Journal of Economic Literature 1996, vol.34, nr 4 4. Chu K., Collective Values, Behavioural Norms, and Rules. Building Institutions for Economic Growth and Poverty Reduction, Discussion Paper nr 2001/98, WIDER, Helsinki Felbur S., Popyt inwestycyjny a reprodukcja majątku trwałego, Myśl Ekonomiczna i Prawna 2003, nr 4/5 6. Fornalczyk S., Finanse gospodarstw domowych, w: Finanse. Wybrane zagadnienia, (red.) J. Sikorski, Wyd. UwB, Białystok Grondona M., Kulturowa typologia rozwoju gospodarczego, w: Kultura ma znaczenie. Jak wartości wpływają na rozwój społeczeństw, red. L.E. Harrison, S.P. Huntington, Zysk i S-ka, Poznań Jütting J., Institution and Development. A Critical Review, OECD, Paris Keynes J.M., Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, PWN, Warszawa Kim S.H., The saving-investment correlation puzzle is still a puzzle, Journal of International Money and Finance 2001, nr Lipset S.M., Lenz G.S., Korupcja, kultura i funkcjonowanie rynków, w: Kultura ma znaczenie. Jak wartości wpływają na rozwój społeczeństw, (red.) L.E. Harrison, S.P. Huntington, Zysk i S-ka, Poznań Meredyk K., Wewnętrzne warunki sprawności procesu akumulacji, w: Proces tworzenia kapitału w gospodarce peryferyjnej, red. K. Meredyk, Wyd. UwB, Białystok Nee V., Strang D., The Emergence and Diffusion of Institutional Forms, Journal of Institutional and Theoretical Economics 1998, vol North D.C., The Contribution of the New Institutional Economics to an Understanding of the Transition Problem, WIDER Annual Lecteures 1, Helsinki OECD Economic Outlook no 76, Paris Produkt krajowy brutto w 2004 roku - szacunek wstępny, GUS, Warszawa Rapacki R., Możliwości przyspieszenia wzrostu gospodarczego w Polsce, Ekonomista 2002, nr Rocznik Statystyczny RP 2004, GUS, Warszawa Szopa B., Rola inwestycji zagranicznych w pokrywaniu niedoboru oszczędności

10 88 Ewa Gruszewska krajowych, Zeszyty Naukowe AE w Krakowie, nr 589, Kraków The Global Corruption Report 2005, Transparency International, Pluto Press, London Wang S., Defective institutions and their consequences: lesson from China, , Communist and Post-Communist Studies 2002 nr Williamson O.E., Ekonomiczne instytucje kapitalizmu, Wyd. Nauk. PWN, Warszawa Williamson O.E., The New Institutional Economics: Taking Stock, Looking Ahead, Journal of Economic Literature 2000, vol. 38

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 1 CO TO SĄ FINANSE? Definicja Finanse 1. Dziedzina nauki zajmująca się analizą, jak ludzie lokują dostępne zasoby w danym okresie. 2. Ogół

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie

Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm. Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Systemy zarządzania wiedzą w strategiach firm Prof. dr hab. Irena Hejduk Szkoła Głowna Handlowa w Warszawie Wprowadzenie istota zarządzania wiedzą Wiedza i informacja, ich jakość i aktualność stają się

Bardziej szczegółowo

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy

Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Makrootoczenie firm w Polsce: stan obecny i perspektywy Prof. dr hab. Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Makrootoczenie: Otoczenie polityczne Otoczenie ekonomiczne Otoczenie społeczne Otoczenie technologiczne

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne

Szkoły ponadgimnazjalne, PODSTAWA PROGRAMOWA. Cele kształcenia wymagania ogólne Strona1 Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych, (str. 102 105) Załącznik nr 4 do: rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa

Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa Inwestycje jako kategoria ekonomiczna i finansowa - brak jednoznacznej interpretacji terminu inwestycja - termin ten podlegał ewolucji. Obecnie rozróżnia się inwestycje jako kategorię ekonomiczną i jako

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Problemy ekonomiczne Uniwersytet Szczeciński 6 maja 2015 r. Problemy ekonomiczne Ekonomia w domu Przemysław Pluskota EKONOMIA jest jedną z dziedzin nauk społecznych zajmującą się badaniem prawidłowości i działaniem mechanizmów

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek

Finanse. Opracowała: dr Bożena Ciupek Finanse Opracowała: dr Bożena Ciupek Ogólne informacje o przedmiocie Cel przedmiotu: 1. Zapoznanie słuchaczy z podstawowymi pojęciami z zakresu finansów, umiejscowienie zjawisk finansowych w całokształcie

Bardziej szczegółowo

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron

2.2 Poznajcie mnie autoprezentacja mocnych stron Rozkład materiału Program: Ekonomia Stosowana Podręcznik: praca zbiorowa, kierownik zespołu dr Jarosław Neneman, Ekonomia Stosowana", wyd. FMP, Warszawa Tematyka zajęć dydaktycznych Treści nauczania wymagania

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Polska gospodarka - trendy i prognozy-

Polska gospodarka - trendy i prognozy- Polska gospodarka - trendy i prognozy- Mirosław Gronicki Jerzy Hausner Gdynia, 9 października 2009 r. Plan wystąpienia 1. Otoczenie makroekonomiczne. 2. Wewnętrzne przyczyny spowolnienia gospodarczego.

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz

Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Cloud Computing wpływ na konkurencyjność przedsiębiorstw i gospodarkę Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 17 grudnia 2012 r. Co to jest cloud computing? Cloud computing jest modelem umożliwiającym wygodny

Bardziej szczegółowo

Seminarium informacyjno naukowe

Seminarium informacyjno naukowe Seminarium informacyjno naukowe Budownictwo na Lubelszczyźnie w statystyce perspektywy dla nauki Przemiany budownictwa ostatniej dekady w woj. lubelskim na tle kraju w świetle badań statystycznych Zofia

Bardziej szczegółowo

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek.

Marketing. Marketing-mix. Cena w marketingu. Wykład V. Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P. dr Grzegorz Mazurek. Marketing Wykład V dr Grzegorz Mazurek Marketing-mix Klasyfikacja środków konkurencji wg McCarthy ego - 4 P PRODUKT (product) CENA (price) DYSTRYBUCJA (place) PROMOCJA (promotion) 7 (P) (+ Process, Personnel,

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

FINANSE. Informacje organizacyjne. Warunki zaliczenia. Program wykładów. Egzamin pisemny: pytania zamknięte lub otwarte. Kontakt: Konsultacje:

FINANSE. Informacje organizacyjne. Warunki zaliczenia. Program wykładów. Egzamin pisemny: pytania zamknięte lub otwarte. Kontakt: Konsultacje: Informacje organizacyjne FINANSE Kontakt: email: bogumila.brycz@pwr.wroc.pl tel. 071 320 29 27 dr Bogumiła Brycz Zakład Analiz i Planowania Finansowego Konsultacje: środa 13.00-15.00 czwartek 11.00-13.00

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak

Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Konkurencja i współpraca międzynarodowa. Jan W. Bossak Autor adresuje książkę do Czytelników pragnących lepiej zrozumieć procesy rozwoju gospodarczego we współczesnym świecie. Do studentów, ekonomistów

Bardziej szczegółowo

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Jacek Kocerka / Departament Statystyki Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Łódź / 18 października 2013 Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze

Bardziej szczegółowo

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować?

Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Czy helikopter Bena Bernankego powinien wylądować? Autor: Frank Shostak Źródło: mises.org Tłumaczenie: Katarzyna Buczkowska Według Bena Bernankego zbyt wczesne wycofanie się z agresywnej polityki walki

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Fundusze inwestycyjne i emerytalne

Fundusze inwestycyjne i emerytalne Fundusze inwestycyjne i emerytalne WYKŁAD 8 FUNDUSZE EMERYTALNE W SYSTEMIE EMERALNYMY CEL I STRUKTURA SYSTEMU EMERYTALNEGO (1) Pojęcie ogólne: ogół planów (programów) wypłacających świadczenia emerytalne.

Bardziej szczegółowo

OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES

OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES OGÓLNA TEORIA ZATRUDNIENIA, PROCENTU I PIENIĄDZA JOHN MAYNARD KEYNES Maciej Bloch Aleksandra Drewniak Iwona Rosa PLAN PREZENTACJI 1. John Maynard Keynes 2. Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza

Bardziej szczegółowo

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej

Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej Witold Grostal, Dyrektor Biura Strategii Polityki Pieniężnej w NBP Rozwój Polski w warunkach stagnacji gospodarczej Unii Europejskiej VII Konferencja dla Budownictwa / 14 kwietnia 2015 r. 2005Q1 2006Q1

Bardziej szczegółowo

Podstawowa analiza rynku

Podstawowa analiza rynku Podstawowa analiza rynku Wykład 4 Jerzy Wilkin Co kryje się za pojęciem: rynek? Miejsce styku kupujących i sprzedających Miejsce przejawiania się popytu i podaży Złożony proces wzajemnego oddziaływania

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Wydział Zarządzania Rachunkowość finansowa Prowadzący: mgr Z. Niesyn Referat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Autor: Barbara Standarska Warszawa 14.12.2011 Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych

Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych Zagadnienia egzaminacyjne z przedmiotów podstawowych 1. Pojęcie i rodzaje benchmarkingu 2. Wady i zalety stosowania outsourcingu 3. Metoda zarządzania KAIZEN 4. Rynek pracy i bezrobocie 5. Polityka pieniężna

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Misja i wartości Grupy Kapitałowej GPW Misja Grupy Kapitałowej GPW Naszą misją jest rozwijanie efektywnych mechanizmów

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy

Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy Zarządzaj efektywnie swoim budżetem domowym Projekt z zakresu edukacji ekonomicznej dofinansowany przez Narodowy Bank Polski realizowany przez Wyższą Szkołę Gospodarki w Bydgoszczy O projekcie Cel główny

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr

Imiona, nazwiska oraz tytuły/stopnie członków zespołu dydaktycznego Beata Harasim / mgr Tryb studiów Stacjonarne Nazwa kierunku studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II/III i IV Specjalność Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi.

EKONOMIKA. Plan dydaktyczny. Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Przewidywane osiągnięcia ucznia. Uwagi. Plan dydaktyczny EKONOMIKA Klasa II nr programu 341[02]/MEN/2008.05.20 Rok szkolny... Lp. Temat zajęć Przewidywane osiągnięcia ucznia Uczeń zna, wie, rozumie Uczeń potrafi Uwagi 1 DZIAŁALNOŚĆ PRODUKCYJNA,

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ

KONKURENCJA PODATKOWA UNII EUROPEJSKIEJ Leokadia Oręziak KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski Warszawa 2007 SPIS TREŚCI Wstęp...........................................................

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r.

Strategia CSR. Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Sierpień 2015 r. Strategia CSR Grupy Kapitałowej Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Sierpień 2015 r. Strategia CSR GK GPW Założenia Dlaczego CSR jest ważny dla naszej Grupy Wymiar compliance: rozporządzenie Market

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA

dr hab. Iwona Foryś Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, Uniwersytet Szczeciński WYZWANIA WYZWANIA DLA POLSKIEGO POŚREDNIKA I ZARZĄDCY NIERUCHOMOŚCI W DOBIE GLOBALIZACJI I PRZEMIAN GOSPODARCZYCH Warszawa, 19 marzec 2012 1 Przesłanki wyboru tematu: Rynek nieruchomości jest rynkiem lokalnym ale

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA Przykład analizy opłacalności przedsięwzięcia inwestycyjnego WSTĘP Teoria i praktyka wypracowały wiele metod oceny efektywności przedsięwzięć inwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

Temat: System finansowy firmy

Temat: System finansowy firmy Temat: System finansowy firmy I. Zarządzanie finansami przedsiębiorstwa Przedsiębiorstwo powinno dysponować kapitałem umożliwiającym prowadzenie działalności gospodarczej. W początkowej fazie działalności

Bardziej szczegółowo

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0 1. WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI Pozostałe wskaźniki 2,0 Wskaźnik służy do oceny zdolności przedsiębiorstwa do regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Do tego

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty czwarty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński

Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy. prof. dr hab. Roman SkarŜyński Koniec dolara? Nowy pieniądz międzynarodowy prof. dr hab. Roman SkarŜyński Część I. Stan aktualny Niesprawność międzynarodowego systemu finansowego u źródeł kryzysu finansowego 2008-2010 Rosnąca świadomość,

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie pieniędzy

Oszczędzanie pieniędzy SGGW Oszczędzanie pieniędzy PSYCHOLOGIA FINANSOWA 30.11.2013 Przygotowały: Katarzyna Witkowska Paulina Zadroga Emilia Woźnica ZAPRASZAMY Agenda: 1. Oszczędzanie - Definicja - Majątek - Wartośd netto -

Bardziej szczegółowo

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094

KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW. w ramach UNII EUROPEJSKIEJ. Implikacje dla Polski B 365094 KONKURENCJA PODATKOWA i HARMONIZACJA PODATKÓW w ramach UNII EUROPEJSKIEJ Implikacje dla Polski B 365094 SPIS TREŚCI Wstęp 9 ROZDZIAŁ I. PODATKI JAKO CZYNNIK WPŁYWAJĄCY NA MIĘDZY- NARODOWĄ POZYCJĘ GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe

Metody niedyskontowe. Metody dyskontowe Metody oceny projektów inwestycyjnych TEORIA DECYZJE DŁUGOOKRESOWE Budżetowanie kapitałów to proces, który ma za zadanie określenie potrzeb inwestycyjnych przedsiębiorstwa. Jest to proces identyfikacji

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

System pieniężny i teoria pieniądza

System pieniężny i teoria pieniądza System pieniężny i teoria pieniądza Wyższa Szkoła Technik Komputerowych i Telekomunikacji w Kielcach 1 Wykład nr 3 System pieniężny i teoria pieniądza 1. Pojęcie i funkcje pieniądza. 2. Klasyczna teoria

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny Makroekonomia Blok V Cykl koniunkturalny Cykl koniunkturalny i jego fazy Cykl koniunkturalny okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej Fazy cyklu: - Kryzys (A-B) - Depresja (B-C) - Ożywienie (C-D)

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie strategiczne

Zarządzanie strategiczne 1 Zarządzanie strategiczne Metody i narzędzia BCG rafal.trzaska@ue.wroc.pl www.ksimz.ue.wroc.pl www.rafaltrzaska.pl BCG metoda portfelowa powstała 1969 model nazywany niekiedy Growth-ShareMatrix skonstruowana

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo