Odnawialne źródła energii nowym wyzwaniem dla obszarów wiejskich w Polsce

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Odnawialne źródła energii nowym wyzwaniem dla obszarów wiejskich w Polsce"

Transkrypt

1 Odnawialne źródła energii nowym wyzwaniem dla obszarów wiejskich w Polsce

2

3 Odnawialne źródła energii nowym wyzwaniem dla obszarów wiejskich w Polsce Opole października 2009 roku

4 Publikacja współfinansowana z dotacji Komisji Europejskiej, Dyrekcji Generalnej ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach działania pt. Informowanie o zreformowanej WPR - konferencja na temat: odnawialne źródła energii nowym wyzwaniem dla obszarów wiejskich w Polsce. Artykuły prezentowane w niniejszej publikacji wyrażają wyłącznie poglądy autorów i nie mogą być utożsamiane z oficjalnym stanowiskiem Komisji Europejskiej. Wydawca: Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA ul. Wspólna 30, Warszawa tel , fax Realizacja projektu wydawniczego: Barbara Kucharska, Centrum Informacji i Dokumentacji/FAPA Autorzy zdjęć: zdjęcia wewnątrz publikacji wg opisów, okładka str.1 B.Kucharska, okładka str. 4 A.Korycińska. Skład i druk: Zakład Poligraficzo Usługowo Handlowy J. Skrajnowski Biskupiec, ul. Krótka 1 tel. /fax ISBN

5 Wstęp Ryszard Pazura, Dyrektor Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA 5 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Stan rozwoju sektora bioenergii Agnieszka Korycińska, Sekcja Analiz Ekonomicznych Polityki Rolnej SAEPR/FAPA Potencjał biomasy do produkcji biogazu rolniczego w Polsce Kazimierz Żmuda, Zastępca Dyrektora Departamentu Rynków Rolnych, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Rolnicze zagospodarowanie odpadu pofermentacyjnego z biogazowni rolniczej ograniczenia i skutki prof. dr hab. Witold Grzebisz, dr Katarzyna Przygocka-Cyna, mgr inż. Remigiusz Łukowiak, Katedra Chemii Rolnej, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Produkcja biomasy a GMO Adam Koryzna, Prezes Zarządu Stowarzyszenia Koalicja Na Rzecz Nowoczesnego Rolnictwa Rozdział II Szanse rozwoju produkcji biogazu rolniczego w Polsce Uwarunkowania prawne i ekonomiczne produkcji biogazu rolniczego w Polsce Anna Oniszk-Popławska, Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC IEO) Biogazownia rolnicza odnawialnym źródłem energii - Lech Ciurzyński, BIA Consultor Odnawialne źródła energii (OZE) a obecna i przyszła Wspólna Polityka Rolna Jakie konsekwencje dla rolnictwa? Wanda Chmielewska-Gill, Sekcja Analiz Ekonomicznych Polityki Rolnej SAEPR/FAPA Możliwości dofinansowania inwestycji z zakresu produkcji biogazu rolniczego z PROW na lata Zofia Krzyżanowska, Radca Generalny, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Doświadczenia producentów rolnych w produkcji biogazu rolniczego Władysław Butor, Prezes Zarządu BIO-BUT Sp. z o.o. Rozdział III Produkcja biogazu rolniczego w Niemczech i w Czechach Funkcjonowanie sektora biogazu rolniczego w Niemczech inż. Manfred Gegner, Fachverband Biogas e.v. Biogazownie rolnicze w Czechach Ludwik Latocha, Główny konsultant ds. biogazowni, PGEE Wnioski z konferencji Odnawialne źródła energii nowym wyzwaniem dla obszarów wiejskich w Polsce Mariusz Olejnik, Prezes Zarządu, Związek Pracodawców Dzierżawców i Właścicieli Rolnych w Opolu

6

7 Wstęp Podejmując inicjatywę Komisji Europejskiej w zakresie wsparcia działań informacyjnych odnoszących się do Wspólnej Polityki Rolnej, Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA zajęła się problematyką związaną z przyszłością sektora odnawialnych źródeł energii, a w szczególności biogazu rolniczego oraz jego znaczenia dla rozwoju obszarów wiejskich w Polsce. W ramach otrzymanej dotacji, FAPA zrealizowała konferencję pt. Odnawialne źródła energii nowym wyzwaniem dla obszarów wiejskich w Polsce, której towarzyszył wyjazd studyjny do biogazowni rolniczych funkcjonujących w Czechach. Głównym celem realizowanego projektu było poinformowanie społeczeństwa o kwestiach dotyczących zreformowanej polityki rolnej, w szczególności o polityce rozwoju obszarów wiejskich w zakresie realizacji nowych wyzwań związanych ze zmianą klimatu i energią odnawialną. Upowszechnianie i pogłębianie wiedzy mieszkańców obszarów wiejskich jest konieczne do szerokiego ich włączenia w proces wdrażania nowych priorytetów Wspólnej Polityki Rolnej w Polsce. Wybór tematu projektu nie wynikał jedynie z powodu traktowania odnawialnych źródeł energii jako nowego priorytetu Wspólnej Polityki Rolnej. Ze względu na znaczące zasoby biomasy rolniczej produkowanej w Polsce, bioenergia powinna być traktowana również jako kluczowy wkład w realizację celów określonych w Pakiecie klimatyczno-energetycznym. Wiadomo, iż wykorzystanie potencjału biomasy rolnej w znaczącym stopniu wpływać będzie na gospodarkę rolną, stąd stanowić powinno również istotny element tejże polityki. Obecny, dość niewielki stan wykorzystania istniejących zasobów odnawialnych i jasno sprecyzowane cele wskaźnikowe na rok 2020 sprawiają, że należy zastanowić się nad racjonalnym wykorzystaniem bogactwa biomasy. Należy oszacować potencjale korzyści oraz możliwe negatywne skutki związane z zagospodarowaniem tych zasobów. Za jeden z najbardziej przyszłościowych kierunków energetycznego wykorzystania zasobów biomasy uznaje się produkcję biogazu rolniczego. Czy w związku z tym, produkcja biogazu z biomasy rolniczej może stać się ważnym w Polsce źródłem energii odnawialnej? Już dziś wskazuje się na istotne zalety biogazowi rolniczych. W najnowszej dyrektywie unijnej dotyczącej odnawialnych źródeł energii 1 podkreślono, że wykorzystanie surowców rolnych, takich jak nawóz pochodzenia zwierzęcego czy mokry obornik oraz innych odpadów zwierzęcych i organicznych do wytwarzania biogazu dzięki wysokiemu potencjałowi oszczędności w emisji gazów cieplarnianych daje znaczne korzyści dla środowiska zarówno przy wytwarzaniu energii ciepła i elektrycznej, jak i stosowaniu jako biopaliwo. Instalacje na biogaz dzięki zdecentralizowanemu charakterowi i regionalnej strukturze inwestycyjnej mogą wnieść znaczący wkład w zrównoważony rozwój obszarów wiejskich i stwarzać nowe perspektywy zarobku dla rolników. Doskonałym odwzorowaniem unijnego podejścia na poziomie krajowym jest, przygotowany przy udziale Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi, program wsparcia dla biogazowni rolniczych Innowacyjna Energetyka. Rolnictwo Energetyczne. Czy jego realizacja przyczyni się do tego, że biogaz stanie się głównym rodzajem bioenergii produkowanym z biomasy rolniczej w Polsce? W konkluzjach zrealizowanego projektu potwierdzono m.in., że ze względu na swój potencjał polskie rolnictwo będzie odgrywać istotną rolę w realizacji celów dotyczących odnawialnych źródeł energii na rok 2020 (15%). Ze względu jednak na to, że potencjał ten jest obecnie wykorzystany w niewielkim stopniu, wskazano konieczność podjęcia zdecydowanych działań zwiększających stopień energetycznego wykorzystania biomasy rolniczej. Wielokrotnie podkreślano również, że rola rolnictwa w rozwoju energetyki odnawialnej w Polsce nie musi ograniczać się jedynie do produkcji biomasy energetycznej. Rolnicy powinni również uczestniczyć w procesie jej przetwórstwa. Zaproponowano zatem, by inwestycje rolników czy grup producentów rolnych w biogazownie rolnicze w Polsce były podejmowane we współpracy z potencjalnymi partnerami, tj. gminami, dostawcami technologii czy podmiotami przetwórstwa rolnego. W niniejszej publikacji prezentujemy Państwu materiał podsumowujący realizację projektu, przedstawiony przez prelegentów podczas konferencji oraz uzyskany podczas wyjazdu studyjnego. Mam nadzieję, że szeroki zakres poruszanej problematyki dotyczącej produkcji biogazu rolniczego pozwoli Państwu dostrzec korzyści związane z rozwojem tej dziedziny energii odnawialnej, a zaproponowane rozwiązania ułatwią realizację priorytetu energii odnawialnej na obszarach wiejskich w Polsce. Ryszard Pazura, Dyrektor Fundacji Programów Pomocy dla Rolnictwa FAPA 1 Punkt 12 Preambuły. 5

8 6 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Agnieszka Korycińska, Sekcja Analiz Ekonomicznych Polityki Rolnej SAEPR/FAPA Wstęp Stan rozwoju sektora bioenergii Biomasa jest głównym i jak dotąd jedynie w części wykorzystanym nośnikiem energii odnawialnej. W opracowaniu omówiono jej rodzaje i przedstawiono sposoby konwersji biomasy na różne rodzaje bioenergii, w tym szczególną uwagę zwrócono na biomasę pochodzenia rolniczego i jej krajowy potencjał. Zaprezentowano również unijną i krajową politykę w zakresie energii odnawialnej oraz przedstawiono obecny stan realizacji założonych celów wskaźnikowych, ze wskazaniem roli biomasy w ich osiąganiu. Opracowanie zawiera również ocenę stanu rozwoju sektora bioenergii, opartego na gazowej biomasie pochodzenia rolniczego (tj. biogazie). Biomasa formy, potencjał i wykorzystanie do celów energetycznych Zgodnie z dyrektywą 2001/77/WE 2 za biomasę uznaje się ulegające biodegradacji frakcje produktów pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego, odpady i pozostałości z produkcji rolnej i leśnej, a także odpady przemysłowe i komunalne, które służą jako substrat do produkcji paliw stałych, ciekłych i gazowych. Biomasa jest największym 3 nośnikiem pierwotnej energii 4 odnawialnej. Poddana procesowi konwersji (spalania, fermentacji, gazyfikacji czy estryfikacji) stanowi ważne źródło energii pierwotnej trzech sektorów przemysłu: ciepłownictwa i chłodnictwa, elektroenergetyki oraz transportu. Wybór technologii konwersji biomasy, a w konsekwencji również końcowy produkt energetyczny (energia cieplna, elektryczna, paliwa płynne) zależą głównie od pierwotnej postaci biomasy 5. Jej postać może być: 1. Stała zalicza się do niej biomasę leśną (drewno i odpady z jego przeróbki), biomasę rolniczą (słoma, rośliny energetyczne) oraz biomasę odpadową (niektóre organiczne odpady komunalne i przemysłowe). Najczęściej poddawana jest procesowi spalania w celu uzyskania energii cieplnej. 2. Płynna głównie biomasa rolnicza (np. olej roślinny, tłuszcze zwierzęce) przetworzona na biokomponenty, tj. ester i alkohol etylowy, która może być stosowana jako biopaliwa samoistne (np. B100), a po dodaniu do konwencjonalnych paliw płynnych tworzy biopaliwa ciekłe I generacji (np. B20-biodiesel, E85-bioetanol). 3. Gazowa biogaz, który powstaje w procesie beztlenowej fermentacji związków organicznych, głównie biomasy odpadowej (na składowiskach odpadów organicznych, przy oczyszczalniach ścieków, w instalacjach do przerobu odpadów zwierzęcych), a także biomasy rolniczej (w biogazowniach rolniczych). Może być wykorzystany do produkcji energii cieplnej i elektrycznej oraz jako biopaliwo II generacji. Z większości dotychczasowych ocen potencjału biomasy wynika, że spośród różnych rodzajów biomasy, to właśnie w rolniczej tkwi największy potencjał energetyczny 6. Ze względu na różny stopień przetworzenia, jej zasoby można podzielić na: 1. Pierwotne: rośliny energetyczne jednoroczne (zboża, rzepak, słonecznik, buraki cukrowe i pastewne, ziemniaki); rośliny energetyczne wieloletnie (wierzba, topola, miskant) a zatem 2 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/77/WE z 27 września 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. 3 Udział biomasy w strukturze produkcji pierwotnej energii odnawialnej wynosi w UE-27 ponad 66% (dane EurObserver za 2006 r.), a w Polsce przekracza 95% (dane IEO EC BREC za 2005 r.). 4 Energia pierwotna (według definicji GUS) energia zawarta w pierwotnych nośnikach energii, pozyskiwanych bezpośrednio z zasobów naturalnych odnawialnych i nieodnawialnych. 5 Szczegółowe informacje na temat procesów konwersji biomasy rolniczej i rożnych końcowych produktów energetycznych przedstawiono w Tab Szerzej na ten temat w dalszej części opracowania.

9 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych rośliny uprawiane w celu uzyskania biomasy; biomasa powstała w procesie produkcji rolnej, ale nie mająca wpływu na poziom produkcji żywności (np. słoma zbożowa i rzepakowa) oraz nadwyżki biomasy z trwałych użytków zielonych niezagospodarowane przez produkcję zwierzęcą. 2. Wtórne: tj. odpady i pozostałości z produkcji rolnej i przetwórstwa rolno-spożywczego: płynne i stałe odchody zwierzęce (gnojowica, gnojówka, obornik); pozostałości organiczne z przemysłu rolno-spożywczego (np. gliceryna, wywar gorzelniany, odpady poubojowe, ścieki mleczarskie itp.). Poszczególne źródła biomasy rolniczej i sposoby ich przetworzenia na odpowiednie rodzaje bioenergii przedstawiono w Tab. 1. Tab. 1. Źródła i rodzaje bioenergii pochodzącej z biomasy rolniczej Źródło biomasy rolniczej Biopaliwa transportowe Rodzaj bioenergii Odnawialna energia elektryczna Odnawialna energia cieplna Gaz (biogaz) Surowce rolne jednoroczne bioetanol, biodiesel, biogaz biogaz, spalanie biomasy stałej (ziarno) biogaz, spalanie biomasy stałej (ziarno) biogaz Pozostałości i odpady z produkcji rolnej biodiesel, bioetanol, biogaz (II generacja) biogaz, spalanie biomasy stałej (słoma) biogaz, spalanie biomasy stałej (słoma) biogaz Rośliny energetyczne wieloletnie bioetanol (II generacja), BTL (biomas to liquid), biogaz biogaz, spalanie biomasy stałej (pelety, zrębki drzewne) biogaz, spalanie biomasy stałej (pelety, zrębki drzewne) biogaz Źródło: opracowanie na podstawie danych OECD, Pomimo jednoznacznego stanowiska co do znaczenia potencjału biomasy pochodzącej z rolnictwa w rozwoju bioenergii, w dalszym ciągu występują pewne rozbieżności szacunków tego potencjału. Wynika to po części z faktu dość znacznego zróżnicowania jego źródeł. Poza tym, różnice w szacunkach są również wynikiem przyjętego podejścia. Szacować można bowiem zarówno potencjał teoretyczny biomasy (zakładający brak jakichkolwiek ograniczeń związanych z jego wykorzystaniem), techniczny (uwzględniający ograniczenia technologiczne i techniczne), jak i ekonomiczny (uwzględniający również uwarunkowania ekonomiczne) oraz rynkowy (praktyczny). Według szacunków Instytutu Energetyki Odnawialnej (IEO) EC BREC 7, realny potencjał ekonomiczny Polski w zakresie źródeł odnawialnych wynosi 1160 PJ (Tab. 2.), co stanowi 44% zapotrzebowania na energię finalną z 2005 r. Biorąc jednak pod uwagę praktyczne możliwości wykorzystania tego potencjału, IEO EC BREC szacuje, że w roku 2020 będziemy mogli osiągnąć poziom produkcji OZE w wysokości 697 PJ. Oznaczać to będzie uzyskanie 21,6% udziału OZE w zużyciu energii finalnej w Polsce w roku 2020 (2006 r. 7,7%). Dzięki temu, wykorzystanie potencjału OZE w Polsce zwiększy się z obecnych 17% do ponad 60%, a potencjału biomasy z 32% do 89%. Szczegółowe wyniki ekspertyzy IEO EC BREC, z podziałem na poszczególne rodzaje OZE, przedstawiono w Tab Badania IEO na zlecenie Ministerstwa Gospodarki w 2007 r. na potrzeby negocjacji przez Polskę Pakietu klimatycznoenergetycznego UE. 7

10 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Tab.2. Realny potencjał ekonomiczny 8 (RPE) odnawialnych zasobów energii, stan jego wykorzystania w 2005 r. i prognoza wykorzystania na rok Rodzaje odnawialnych zasobów energii Realny potencjał ekonomiczny (RPE) energia końcowa Stan wykorzystania RPE w 2005 r. Prognoza wykorzystania RPE w 2020 r. [TJ] [TJ] [%] [TJ] [%] Energetyka słoneczna , ,3 Energia geotermalna , ,8 Bi o m a s a, w tym: , ,8 odpady stałe suche , ,0 biogaz (odpady organiczne mokre) , ,0 drewno opałowe (lasy) , ,0 uprawy energetyczne*, w tym: , ,0 celulozowe , ,0 cukrowo-skrobiowe-bioetanol , ,0 rzepak-biodiesel , ,0 kiszonki z kukurydzy biogaz , ,0 Energetyka wodna , ,0 Energetyka wiatrowa , ,0 Razem , ,1 *Przyjęto, że potencjał ekonomiczny uwzględnia zachowanie bezpieczeństwa żywnościowego kraju. Źródło: Instytut Energetyki Odnawialnej EC BREC Ze wszystkich zasobów odnawialnych największy potencjał ekonomiczny ma biomasa, stanowiąc ponad połowę całkowitego potencjału OZE w Polsce. I choć źródła biomasowe są już obecnie w pewnym stopniu (32%) wykorzystane, to ograniczenie dalszych możliwości rozwoju dotyczy jedynie odpadów stałych i zasobów drewna energetycznego z lasów. Przedstawione w Tab. 2. dane potwierdzają zatem, że potencjał wzrostu biomasy leży głównie w biomasie rolniczej. Wśród jej nośników największy potencjał wzrostu tkwi w roślinach energetycznych. Przewiduje się, że w roku 2020 wykorzystanie potencjału upraw energetycznych wzrośnie do 287 PJ. W rezultacie nastąpi całkowite zagospodarowanie realnego potencjału ekonomicznego tych roślin. W przypadku biogazu powstałego z odpadów organicznych, zakłada się wzrost wykorzystania istniejącego potencjału z 2% do 59% (72 PJ) do roku W szacunkach IEO EC BREC przyjęto, że przez realny potencjał ekonomiczny energii należy rozumieć ilość energii jaką w ciągu roku można pozyskać z krajowych zasobów za pomocą najlepszych technologii przetwarzania energii ze źródeł odnawialnych w jej końcowe nośniki, ale z uwzględnieniem ograniczeń przestrzennych, środowiskowych i ekonomicznych. 9 Odpady stałe ze wszystkich przemysłów przetwórczych, w tym z przemysłu zbożowego, paszowego i z produkcji rolnej (słoma i resztki pożniwne). 10 Odpady organiczne z przetwórstwa rolno-spożywczego (tłuszczowego, ziemniaczanego, cukrowniczego, mięsnego, owocowo-warzywnego, spirytusowego i piwowarskiego), przemysłu biopaliwowego. Prognoza nie przewiduje istotnego wzrostu potencjału biogazu z osadów ściekowych i wysypisk. 11 Uwzględniono aspekty zrównoważonej gospodarki leśnej. 12 Potencjał biogazu rolniczego oparty jest na kiszonkach roślin zielonych. 8

11 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych 2. Unijna i krajowa polityka w zakresie energii odnawialnej Powszechnie wiadomo, że sam fakt istnienia potencjału biomasy nie przesądza o rozwoju sektora energii odnawialnej. To, czy i w jaki sposób zostanie ona wykorzystana do celów energetycznych, uzależnione jest od wielu czynników: sytuacji rynkowej, zachęt ekonomicznych 13 czy rozwoju technologii produkcji energii odnawialnej. Powyższe czynniki składają się na unijną politykę w zakresie OZE i będą determinować rolę oraz znaczenie biomasy w przyszłym energy mix, koniecznym do osiągnięcia 20% celu OZE w roku Cele dla energii odnawialnej polityka unijna i jej realizacja Rozwój sektora energii odnawialnej w Unii Europejskiej regulowany jest poprzez nakładanie obowiązku osiągania ustalonych wskaźników udziału energii ze źródeł odnawialnych w ogólnym zużyciu tej energii. W trzech najważniejszych aktach prawnych (Biała Księga, dyrektywa 2001/77/WE 15 i 2003/30/ WE 16 ) ustanowiono cele indykatywne na rok 2010, w odniesieniu do wszystkich państw członkowskich i wprowadzono wymóg podjęcia działań w celu ich wypełnienia. Wielkości docelowe na rok 2010 stanowią: 12% udział energii odnawialnej w całości produkowanej energii: 21% udział energii odnawialnej w sektorze energii elektrycznej: 5,75% udział energii odnawialnej w sektorze transportu. Już w Białej Księdze założono, że z biomasy powinno w przyszłości pochodzić 2/3 energii odnawialnej. Skupieniu uwagi krajów członkowskich na rozwoju i wykorzystaniu zasobów biomasy w Europie miało również służyć przyjęcie w 2005 r. Planu działania w sprawie biomasy 17. Polityka rozwoju rynku OZE, oparta na celach wskaźnikowych i zwolnieniach podatkowych, okazała się jednak mało skuteczna. W sprawozdaniu Komisji Europejskiej, opublikowanym w 2007 r. oraz w Mapie drogowej na rzecz energii odnawialnej 18 podkreślono, że postępy czynione przez państwa członkowskie są na tyle niewielkie, że najprawdopodobniej UE nie osiągnie celu ustanowionego na rok Przewidywania te, pomimo znacznego przyspieszenia tempa rozwoju sektora po roku 2007, potwierdzone zostały w najnowszym sprawozdaniu Komisji 19 z 2009 r. Szacuje się w nim, że: udział energii odnawialnej w sektorze energii elektrycznej wyniesie co najwyżej 19% (w 2006 r. wyniósł 15,4%): w sektorze transportu 5% (2007 r. 2,6%). W rezultacie wątpliwa stała się również realizacja celu OZE w całości produkowanej w UE energii. W 2005 r. poziom energii odnawialnej w bilansie energii finalnej wyniósł 8,5%. Jak dotąd, w sektorze energii elektrycznej, w największym stopniu wykorzystano energetykę wiatrową i biomasę stałą. Z kolei w sektorze transportu wprowadzono trzy rodzaje biopaliw: biodiesel (75% paliw odnawialnych), bioetanol (15%) i czysty olej roślinny (10%). Pomimo tego, według danych EurObserv er z 2007 r. (Rys. 1.), na potrzeby energetyczne UE-27 (zużycie energii pierwotnej) wykorzystano zaledwie 87 Mtoe biomasy, czyli niecałe 60% z planowanego na 2010 r. zużycia. Wkład biomasy w produkcję zielonej energii w UE wyniósł do tej pory 17,2% (2005 r.). 13 Koszty wytwarzania energii odnawialnej są, ogólnie rzec biorąc, wyższe od kosztów energii z paliw kopalnych. 14 Więcej informacji na temat unijnych celów można znaleźć w dalszej części opracowania. 15 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2001/77/WE z 27 września 2001 r. w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych ważna do 2012 r. 16 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2003/30/WE z 8 maja 2003 r. w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych ważna do 2012 r. 17 Komunikat Komisji Plan działania w sprawie biomasy z 7 grudnia 2005 r., COM(2005) Komunikat Komisji,,Mapa Drogowa Energii Odnawialnej z 10 stycznia 2007 r., COM(2006) Sprawozdanie na temat postępów w dziedzinie energii odnawialnej: sprawozdanie Komisji zgodnie z art. 3 dyrektywy 2001/77/WE, art. 4 ust. 2 dyrektywy 2003/30/WE oraz w sprawie realizacji unijnego planu działania w sprawie biomasy, COM(2009) 192, 24 kwietnia 2009 r. 9

12 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Rys. 1. Produkcja energii pierwotnej z poszczególnych źródeł biomasy w 2007 r. (Mtoe) Odpady komunalne 6,1 Biopaliwa 8,1 Biogaz 6,0 Biomasa stała 66,4 Źrodło: EurObserv er W takiej sytuacji Komisja zaproponowała nowe, bardziej rygorystyczne ramy, umożliwiające przyspieszenie rozwoju w dziedzinie energii odnawialnej oraz zróżnicowane między krajami zobowiązania prawne, dotyczące celów na rok Założono stopniowe zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych w bilansie energii finalnej, aby osiągnąć wskaźnik na poziomie unijnym w wysokości co najmniej 20%. Jednocześnie zaproponowano stworzenie oddzielnego wskaźnika dla paliw transportowych na poziomie 10%. Powyższe cele w zakresie OZE zostały zawarte w Pakiecie klimatyczno-energetycznym 20, którego ostateczny kształt uzgodniono w grudniu 2008 r. Tym samym uczyniono z energii odnawialnej podstawę poprawy bezpieczeństwa energetycznego w UE oraz narzędzie redukcji emisji gazów cieplarnianych. Z szacunków Komisji wynika, że osiągnięcie 20-procentowego udziału OZE w 2020 r. wymagać będzie około 33-procentowego udziału energii odnawialnej w sektorze energii elektrycznej. Mając przy tym na uwadze oddzielny cel dla sektora transportu, przewiduje się coraz większe zapotrzebowanie na biomasę, w tym również powiększenie powierzchni uprawy roślin energetycznych (Rys. 2.). Zgodnie z prognozami Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) i szacunkami Komisji Europejskiej, możliwy do wykorzystania w celach energetycznych w 2020 r. potencjał biomasy wynosił będzie około 230 Mtoe. Zagospodarowanie tego zasobu sprawi, że biomasa w 2/3 przyczyni się do realizacji 20% celu OZE na rok Jej zużycie będzie zatem musiało zwiększyć się co najmniej 3-krotnie Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych, zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE

13 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Rys. 2. Prognozowane zapotrzebowanie na biomasę pochodzenia rolniczego do produkcji bioenergii w UE 22 do roku 2030 (niemające niekorzystnego wpływu na środowisko). Źródło: European Environment Agency, How much bioenergy can Europe produce without harming the environment?, EEA Report No 7/ Cele dla energii odnawialnej polityka krajowa i jej realizacja Na tle unijnym Polska jest jednym z krajów najbardziej zasobnych w biomasę. Pierwszym czynnikiem stymulującym rozwój energetyki odnawialnej była realizacja zobowiązań międzynarodowych, wynikających z Protokółu z Kioto, w ramach których Polska zobowiązała się do 6-procentowej redukcji gazów cieplarnianych w latach , w stosunku do roku Główną krajową wykładnię w zakresie rozwoju rynku OZE stanowi ustawa Prawo energetyczne z 1997 r. oraz towarzyszące jej akty wykonawcze. Z kolei jednym z pierwszych dokumentów planistycznych, w którym zawarto prognozy rozwoju sektora energetyki odnawialnej w Polsce była Strategia rozwoju energetyki odnawialnej, przyjęta w 2001 r. Natomiast przyszłość biopaliw transportowych zawarto w Ustawie o biokomponentach stosowanych w paliwach ciekłych i biopaliwach ciekłych z 2003 r. Przystąpienie Polski do UE wymusiło dostosowanie krajowej polityki energetycznej do kierunków polityki unijnej. W związku z tym, w 2005 r. znowelizowano ustawę Prawo energetyczne, wprowadzając jednocześnie dwa podstawowe mechanizmy wsparcia energetyki w Polsce: obowiązek zakupu określonej ilości energii pochodzącej z OZE, w całości wytworzonej energii elektrycznej oraz system świadectw pochodzenia (tzw. zielone certyfikaty) 23. Ustawa wprowadziła również obowiązek przedstawiania długoterminowych programów rozwoju energetyki odnawialnej, zgodnie z którym w 2005 r. przyjęto Politykę energetyczną Polski do roku Wraz z przygotowaniem w 2006 r. nowej Ustawy o biokomponentach i biopaliwach ciekłych, dostosowano również do unijnego prawa przepisy regulujące rozwój tego rynku w Polsce 25. Obowiązujące obecnie przepisy prawa, dotyczące rozwoju OZE, ustanawiają następujące wielkości docelowe na rok 2010: 22 Brak danych dla krajów: Luksemburg, Cypr i Malta. 23 W większości krajów stosuje się system taryf gwarantowanych. Zostały one uznane za najlepsze narzędzie promocji odnawialnej energii elektrycznej listopada 2009 r. Rada Ministrów przyjęła dokument Polityka energetyczna Polski do roku Ustawa wdraża postanowienia dyrektywy 2003/30/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 8 maja 2003 r., w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych. 11

14 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych 7,5% udział energii odnawialnej w bilansie energii pierwotnej; 7,5% udział energii odnawialnej w zużyciu energii elektrycznej brutto (10,4% udział energii odnawialnej w sprzedanej energii elektrycznej); 5,75% udział biopaliw ciekłych w sektorze paliw transportowych. Wynika z nich również, że w 2017 r. w sprzedawanej energii elektrycznej powinno się znaleźć 12,9% energii odnawialnej, a na rynku paliw transportowych 7,10% biopaliw w roku 2013 (Rys. 3.). Rys. 3. Planowany % udział OZE w sprzedanej energii elektrycznej i biopaliw ciekłych w zużyciu paliw transportowych (NCW) w Polsce. Źródło: Opracowanie na podstawie Wieloletniego programu promocji biopaliw lub innych paliw odnawialnych na lata oraz rozporządzenia w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczania opłaty zastępczej [ ] z 14 sierpnia 2008 r. 27 Wraz z wejściem w życie w czerwcu 2009 r. dyrektyw tworzących Pakiet klimatyczno-energetyczny, Polska zobowiązana została do zwiększenia do 2020 r. udziału OZE w finalnym zużyciu energii 28 do poziomu 15% i 10% w paliwach transportowych.aby spełnić ten wskaźnik, konieczne jest wyznaczenie celów szczegółowych do roku 2020, w poszczególnych sektorach przemysłu paliwowo-energetycznego. Poza tym, unijne przepisy zobowiązują kraje członkowskie do zwiększania udziału energii uzyskiwanej z biomasy do 8% w 2010 r. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Gospodarki 29, ilość biomasy pochodzącej z rolnictwa powinna wynosić co najmniej 10% ogólnej jej ilości, wykorzystywanej do celów energetycznych w 2009 r. i wzrastać każdego roku o 15%, aż do osiągnięcia 100% udziału w 2015 r. W celu rozwoju potencjału biomasy wprowadzono również system płatności energetycznych. W latach realizowany był on z budżetu krajowego i obejmował jedynie dopłaty do wierzby i róży bezkolcowej (45 /ha). Reforma WPR z 2003 r., wprowadzająca dopłaty do upraw energetycznych, nie obejmowała bowiem nowych krajów członkowskich (UE-10). Dopiero przyjęte w 2006 r. zmiany prawa 30 pozwoliły wprowadzić w Polsce finansowe wsparcie z budżetu unijnego dla wszystkich upraw energetycznych. 26 Dokument przyjęty przez Radę Ministrów 24 lipca 2007 r. 27 Dz.U. 2008, nr 156, poz Energia finalna brutto została zdefiniowana w propozycji Komisji Europejskiej nowej dyrektywy OZE jako: finalne zużycie nośników energii na potrzeby energetyczne + straty energii elektrycznej i ciepła w przesyle i dystrybucji + zużycie własne energii elektrycznej i ciepła do produkcji energii elektrycznej i ciepła. 29 Patrz przypis ust. 2. rozporządzenia. Wymogi te dotyczą biomasy spalanej w źródłach o mocy elektrycznej wyższej niż 5 MW. 30 Rozporządzenie Rady WE 2012/2006 z r. 12

15 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Ponadto, z budżetu krajowego umożliwiono dofinansowanie 50% kosztów założenia plantacji wieloletnich z przeznaczeniem na cele energetyczne. Zarówno wprowadzone w Prawie energetycznym mechanizmy wsparcia dla OZE, jak i ustanowione cele obowiązkowe, przyczyniły się do zwiększenia udziału OZE w krajowym zużyciu energii pierwotnej do poziomu 5,01% (7,7% w bilansie energii finalnej) w 2006 r. 31. W Polityce energetycznej Polski do 2030 r. zakłada się, że udział energii odnawialnej w całkowitym zużyciu energii pierwotnej wzrośnie do poziomu: 6,75% (9,4% w bilansie energii finalnej) w 2010 r.; 8,77% (11,6% w bilansie energii finalnej) w 2015 r.; 12% (15,0% w bilansie energii finalnej) w 2020 r.; 12,4% (15,4% w bilansie energii finalnej) w roku Do produkcji OZE w 2006 r. wykorzystano 4,8 Mtoe biomasy, przy czym najwięcej energii odnawialnej pozyskano z biomasy stałej (ponad 91%). Poza tym, pewne ilości tej energii pozyskano również z następujących źródeł: energia wody (3,5%), biopaliwa ciekłe (3,3%), biogaz (1,2%), energia wiatru (0,4%) i energia geotermalna (0,3%). Rys. 4. Produkcja energii pierwotnej z poszczególnych źródeł biomasy w 2006 r. w Polsce (Mtoe) Odpady komunalne 0,0004 Biopaliwa 0,165 Biogaz 0,06 Biomasa stała 4,57 Źródło: opracowanie na podstawie danych GUS. Udział OZE w zużyciu energii elektrycznej brutto wzrósł z 2,9% w 2005 r. do 3,9% w 2007 r. i do 4,7% w 2008 r. Natomiast udział biopaliw w rynku paliw transportowych początkowo wzrósł z 0,29% w 2004 r. do 0,92% w 2006 r., a następnie spadł do poziomu 0,68% w 2007 roku, co spowodowane było zmianą polityki podatkowej. W 2008 r., na skutek wprowadzenia obowiązku określonego udziału biokomponentów w paliwach transportowych, udział ten wzrósł do 3,66 %, co pozwoliło na osiągnięcie założonego celu (3,45%, patrz Rys. 3.). 3. Wykorzystanie biomasy w sektorze energetycznym w Polsce Ze względu na zobowiązania Polski wynikające z dyrektywy 2001/77/WE (7,5% w 2010 r.), istotnego tempa w ostatnich latach nabrała produkcja odnawialnej energii elektrycznej. W okresie jej 31 5,2% udziału OZE w zużyciu energii pierwotnej osiągnięto w roku 2008 (Źródło: Polityka energetyczna Polski do roku 2030). 13

16 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych poziom zwiększył się prawie 2-krotnie i w rezultacie na koniec 2007 r. wyprodukowano łącznie 5 429,3 GWh odnawialnej energii elektrycznej, dzięki czemu osiągnięto wzrost udziału OZE w zużyciu energii elektrycznej brutto do poziomu 3,9%. Największy wkład w jego realizację wniosła hydroenergia oraz energia uzyskana z biomasy stałej (głównie poprzez współspalanie), stanowiąc łącznie 86% produkowanej odnawialnej energii elektrycznej. Z kolei zarówno wkład biogazu, jak i energii wiatrowej w odnawialnej energii elektrycznej, ocenia się jako znikomy. Z biogazu wytworzono zaledwie 195,2 GWh odnawialnej energii elektrycznej (3,6%), przy czym w większości pochodziła ona z biogazu wysypiskowego (113 GWh) i biogazu z oczyszczalni ścieków (79,5 GWh). Biogaz pozostały (w tym rolniczy) posłużył w 2007 r. do wyprodukowania zaledwie 2,1 GWh energii elektrycznej, stanowiąc tym samym 0,04% udziału w produkcji energii elektrycznej z OZE (Rys. 5.). Rys. 5. Struktura [%] produkcji energii elektrycznej z odnawialnych nośników energii w roku 2001 i Biogaz 1,5% Biogaz 3,6% Wiatr 0,5% Biomasa stała 14,4% Woda 83,5% Biomasa stała 43,5% Woda 43,3% Wiatr 9,6% Źródło: opracowanie na podstawie danych GUS, Energia ze źródeł odnawialnych w 2007 r. Warszawa, 2008 r. Tak znikomy wkład biogazu rolniczego w rozwój odnawialnej energii elektrycznej wynika w pewnym stopniu z niewielkiego poziomu jego produkcji w Polsce. Pomimo jej wzrostu, ogółem w latach (za wyj. roku 2002) i podwojenia poziomu jego produkcji na koniec 2007 r. (2708 TJ, tj.62,6 ktoe) w porównaniu do roku 2001, tendencja wzrostowa utrzymywana była jedynie poprzez rosnącą produkcję biogazu z oczyszczalni ścieków (67% udziału w produkcji biogazu w roku 2007 r.) oraz biogazu wysypiskowego ( %). Pomimo istotnej zmiany struktury produkcji odnawialnej energii elektrycznej w latach na korzyść źródeł biomasowych, biogazowych, w dalszym ciągu ich moce wytwórcze pozostają na niezmiennym poziomie 32. Utrzymuje się również dość niewielka liczba czynnych biogazowni rolniczych. Według danych URE, w Polsce w 2005 r. funkcjonowało 67 biogazowni, produkujących energię elektryczną do elektrowni. Były to jednak tylko biogazownie działające przy oczyszczalniach ścieków oraz wysypiskach odpadów organicznych. Obecnie ich liczba ogółem wzrosła do 120 (Tab. 3.), wśród których tylko 4 działają jako biogazownie rolnicze, a ich łączne moce produkcyjne wynoszą 5,6 MW (8% krajowych mocy elektrowni biogazowych). 32 Na podstawie danych Urzędu Regulacji Energetyki, stan na 30 września 2009 r. Moce biogazowni wzrosły w tym okresie o zaledwie 26 MW. 14

17 Typ instalacji Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Tab. 3. Instalacje biogazowe i biomasowe w Polsce wytwarzające energię elektryczną w 2009 r. Liczba instalacji Moc [MW] Elektrownie biogazowe: wytwarzające z biogazu z oczyszczalni ścieków wytwarzające z biogazu składowiskowego wytwarzające z biogazu rolniczego Elektrownie biomasowe: wytwarzające z biomasy z odpadów leśnych, rolniczych, ogrodowych wytwarzające z biomasy z odpadów przem. drewnopochodnych i celuloz.-papierniczych wytwarzające z biomasy mieszanej RAZEM Źródło: URE, stan na 30 września 2009 r. Niewielka liczba instalacji i niewielki poziom mocy wytwórczych powodują, że produkcję biogazu rolniczego cechuje mało istotny udział w krajowej produkcji biogazu (2007 1%, Rys. 6.). Rys. 6. Pozyskiwanie biogazu w Polsce w latach (TJ). Źródło: opracowanie na podstawie danych GUS, Energia ze źródeł odnawialnych w 2007 r., Warszawa,2008 r. Wkład biogazu w wytwarzanie ciepła ze źródeł odnawialnych jest jednak zdecydowanie większy w porównaniu do elektrycznej energii odnawialnej. Wynika to z faktu, że instalacje biogazowe na oczyszczalniach ścieków oraz na wysypiskach zlokalizowane są najczęściej w pobliżu ośrodków zurbanizowanych, w których zwykle już funkcjonuje sieć ciepłownicza. W 2007 r. w biogazowniach wyprodukowano łącznie 700 TJ energii cieplnej, co stanowiło 15% udziału w odnawialnej energii cieplnej w Polsce (2001 1,2%). Podobnie jak w produkcji odnawialnej energii elektrycznej, tak również w produkcji odnawialnego ciepła największym nośnikiem odnawialnym pozostaje biomasa stała (85%). Szczegółowe dane dotyczące produkcji energii elektrycznej i cieplnej z biogazu przedstawiono w Tab

18 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Tab. 4. Produkcja energii cieplnej i elektrycznej z biogazu w Polsce w latach Energia elektryczna [GWh] ,2 111,3 160,1 195,2 Ciepło [TJ] Źródło: GUS, Energia ze źródeł odnawialnych w 2007 r., Warszawa 2008 r. Według ocen specjalistów, w dłuższej perspektywie czasowej podstawowym produktem rolnictwa energetycznego będą biopaliwa gazowe, tj. biogaz i biometan, produkowane w biogazowniach rolniczych. Produkcja biogazu w Polsce powinna stać się jednym z głównych sposobów wypełniania nałożonych na nasz kraj zobowiązań w zakresie energii elektrycznej. Poza tym biogazownie mogą być doskonałym sposobem dywersyfikacji dostaw energii elektrycznej oraz zapewnienia bezpieczeństwa energetycznego. Korzyści z wykorzystania biomasy rolniczej do celów energetycznych: rozwój lokalny i regionalny, gdyż wykorzystuje zasoby lokalne, a wartość dodana z produkcji OZE pozostaje w regionie (dodatkowe miejsca pracy, niższe koszty pozyskania energii elektrycznej i cieplnej); szansa na zagospodarowanie odpadów czy produktów ubocznych z produkcji rolnej; zapewnienie własnego i niezależnego źródła energii elektrycznej i cieplnej (uniezależnienie od dużych dostawców), dywersyfikacja źródeł wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej; brak konieczności rozbudowywania sieci elektrycznych możliwość dostarczania energii do obszarów bez rozbudowanej sieci elektrycznej; czystsze środowisko: ograniczenie emisji metanu i podtlenku azotu, zmniejszenie efektu cieplarnianego, zmniejszenie zanieczyszczenia wód podziemnych i gruntowych (produkcja nawozu organicznego), zmniejszenie emisji odorów, rozwiązanie problemu odpadów organicznych; dodatkowe źródło dochodów w gospodarstwie rolnym lub źródło zmniejszenia wydatków na energię (stabilne ceny energii); uprawa biomasy do celów energetycznych przyczyni się do pełnego wykorzystania potencjału ziemi uprawnej (zagospodarowanie gruntów odłogowanych); rozwój energetyki rozproszonej: zmniejszanie strat przesyłu energii elektrycznej; zrównoważony rozwój rolnictwa. 16

19 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Kazimierz Żmuda, Zastępca Dyrektora Departamentu Rynków Rolnych, Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Potencjał biomasy do produkcji biogazu rolniczego w Polsce Energetyczne wykorzystanie biomasy nie jest celem samym w sobie. To istotne działanie związane z zapewnieniem bezpieczeństwa energetycznego poszczególnych krajów, jak też Unii Europejskiej, któremu Rada i Komisja Europejska poświęcają wiele uwagi. Tematyka ta wzbudza wiele emocji i opinii powołujących się na ekspertyzy, których autorzy w konkluzjach dochodzą do całkowicie odmiennych wniosków. Wystarczy przypomnieć ubiegłoroczne dyskusje o zagrożeniach, jakie dla rynku żywności (wzrost cen i ograniczenie jej dostępności) niesie rozwój rynku energii, zwłaszcza biopaliw, oparty na biomasie rolniczej. Życie szybko zweryfikowało te opinie na przestrzeni roku 2008/2009 zapasy zbóż w skali świata wzrosły o około 19%, w UE o około 57%, a w Polsce o około 185%. Jednocześnie nastąpił dramatyczny, dla poziomu przychodów rolniczych i możliwości kontynuowania produkcji, spadek cen. Prognozy na rok gospodarczy 2009/2010 przewidują dalszy wzrost zapasów zbóż, przy jednoczesnym wzroście produkcji biopaliw. Zdarzenia zachodzące na tym rynku nakazują wstrzemięźliwość w formułowaniu katastroficznych ocen i prognoz w przeciwnym przypadku uprawniona będzie teza, że ich autorom przyświecają inne cele niż bezpieczeństwo żywnościowe. Warto przypomnieć, że koszt surowca rolniczego w cenie detalicznej produktu żywnościowego z reguły kształtuje się poniżej 20%. Rozważając możliwość wykorzystania na cele energetyczne biomasy pochodzenia rolniczego, w tym na produkcję biogazu, należy mieć na uwadze długoterminowe perspektywy i zadania stawiane przed rolnictwem. Zakłada się, że do 2050 r. w skali świata produkcja żywności powinna zostać dwukrotnie zwiększona, co wymaga nie tylko wzrostu produkcji jednostkowej, ale również utrzymywania dostępnego potencjału produkcyjnego we właściwej kulturze, do czasu, kiedy zostanie on w całości przeznaczony do produkcji żywności. Wykorzystanie biomasy rolniczej na cele energetyczne zapobiegać będzie trwałemu wyłączaniu użytków rolnych z produkcji, a w konsekwencji ułatwi realizację zadania, przed którym stoi światowe rolnictwo. Jednocześnie należy wdrażać już dostępne i rozwijać nowe technologie, przetwarzające na energię biomasę pochodzenia rolniczego, niekonkurującą z rynkiem żywności. Wykorzystanie na cele energetyczne produktów ubocznych i pozostałości z rolnictwa oraz przemysłu rolno-spożywczego, w tym płynnych i stałych odchodów zwierzęcych, jest właściwym działaniem. Pozwala na realizację takich zamiarów jak: poprawa bezpieczeństwa energetycznego, osiągnięcie celów środowiskowoklimatycznych, wzrost przychodów rolniczych oraz pozyskanie znacznych ilości przyjaznych dla środowiska nawozów organicznych (pozostałości pofermentacyjne). Przy dostępnych technologiach, a zwłaszcza koszcie wytworzenia z biomasy różnych nośników energii, produkcja biogazu z ww. surowców wydaje się być bardzo racjonalnym rozwiązaniem. Nie oznacza to rezygnacji z wytwarzania z biomasy rolniczej innych nośników energii (biopaliwa ciekłe, energia cieplna oraz elektryczna). Wytwarzanie nośników energii pierwszej generacji do czasu realnego wdrożenia technologii pozwalających na wytwarzanie biopaliw drugiej i dalszych generacji jest zasadne, tym bardziej, że pozwalają na to dostępne (w skali niepowodującej zagrożeń dla rynku żywności) zasoby biomasy rolniczej. Istota problemu polega na rzetelnym oszacowaniu tych zasobów oraz stworzeniu rynku biomasy rolniczej i wytwarzanych z niej nośników energii. Wymaga to dynamicznego włączenia się do tego procesu szeroko rozumianej energetyki oraz wypracowania partnerskich zasad działania muszą być ekonomicznie uzasadnione na każdym etapie i dla każdego podmiotu uczestniczącego. Obserwowana od kilku lat stagnacja w uprawie wieloletnich roślin energetycznych jednoznacznie wskazuje, że tego rynku nie zbudujemy bez partnerstwa i opłacalności dla wszystkich jego uczestników. Brak biomasy pochodzenia rolniczego do współspalania nie wynika z braku potencjału produkcyjnego rolnicy nie uruchamiają go głównie z powodu braku wieloletnich gwarancji odbioru produktu oraz wysokich kosztów założenia plantacji. 17

20 18 Rozdział I Produkcja biomasy pochodzenia rolniczego do celów energetycznych Przedstawiana na forum publicznym ocena rolniczego potencjału energetycznego nie zawsze oparta jest na realiach i w wielu przypadkach wydaje się wynikać z przyjętych przez autora założeń, dotyczących oczekiwanego poziomu produkcji energii odnawialnej z biomasy rolniczej. Tymczasem ocena ta winna być w pierwszej kolejności oparta na między innymi następujących uwarunkowaniach: dostępny potencjał produkcyjny rolnictwa areał użytków rolnych; uwarunkowania agroklimatyczne; zapotrzebowanie na surowce rolnicze dla celów żywnościowych i paszowych; potencjał plonotwórczy uprawianych roślin; struktura zasiewów, plonów i zbiorów na przestrzeni co najmniej kilku lat; pogłowie zwierząt; zapotrzebowanie na użytki rolne do celów nierolniczych (np. infrastruktura). Powyższe uwarunkowania oznaczają, że założenia rozwoju energetyki odnawialnej powinny opierać się na rolniczym potencjale energetycznym, a nie być podstawą do jego określania, jak to często jest prezentowane. Takie podejście do tego problemu pozwoli na urealnienie planowania, a następnie podejmowanych działań. W ocenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi potencjał energetyczny rolnictwa umożliwia pozyskanie surowców niezbędnych do wytworzenia około 5-6 mld m 3 biogazu rocznie, o czystości gazu ziemnego wysokometanowego. W tym szacunku uwzględniono wykorzystanie w pierwszej kolejności produktów ubocznych rolnictwa, płynnych i stałych odchodów zwierzęcych oraz produktów ubocznych i pozostałości przemysłu rolno-spożywczego. Równocześnie z wykorzystaniem tych surowców przewiduje się prowadzenie upraw roślinnych, w tym określanych jako energetyczne, z przeznaczeniem na substrat dla biogazowni. Mogą one docelowo zająć powierzchnię około 700 tys. ha, co pozwoli na pełne zabezpieczenie krajowych potrzeb żywnościowych oraz produkcję biopaliw na poziomie określanym Narodowym Celem Wskaźnikowym (NCW), jak też na pozyskanie surowców niezbędnych do wytwarzania biogazu. Biogazownie rolnicze mogą i powinny odegrać ważną rolę w pielęgnacji krajobrazu, poprzez zagospodarowanie traw i turzyc z parków narodowych (wymóg ich wykaszania raz w roku na użytkach zielonych znajdujących się na ich obszarze). Według badań Instytutu Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa, dostępny potencjał surowcowy pozwala na produkcję biogazu: z produktów ubocznych produkcji rolnej około mln m 3, z produktów ubocznych przetwórstwa rolno-spożywczego około100 mln m 3. Łącznie możemy wytworzyć około mln m 3 biogazu rocznie. Istotnym źródłem surowca do jego produkcji mogą być trwałe użytki zielone. Instytut Melioracji i Użytków Zielonych szacuje, że możliwości pozyskania biomasy z trwałych użytków zielonych są znaczne i wynoszą co najmniej 2300 tys. ton rocznie. Wielkości takie uzyskamy przy założeniu, że są to uprawy nienawożone, oparte na naturalnej żyzności gleb, a pozyskiwana biomasa jest wykorzystywana bez szkody dla produkcji pasz. Szacuje się, że trwałe użytki zielone zawierają potencjał 1,1-1,7 mld m 3 biogazu rocznie. Ważnym surowcem do jego produkcji są również odchody zwierzęce. Przykładowo, jedna sztuka duża (SD) inwentarza żywego w ciągu doby wytwarza kg gnojowicy. Jej wydajność jako surowca energetycznego zależy od koncentracji suchej masy i zawartości substancji organicznych. Przeciętnie z 1 m 3 gnojowicy można uzyskać około 25 m 3 biogazu. Szacuje się, że w gospodarstwach polskich powstaje rocznie mln m 3 gnojowicy, z której co najmniej 20% może być surowcem do wytwarzania biogazu. Pomijamy tutaj możliwość wykorzystania w tym celu obornika. Pogłowie zwierząt, wg danych GUS, w 2007 r. wynosiło: Bydło 5 855,6 tys. szt. Trzoda chlewna ,4 tys. szt. Owce 336,4 tys. szt. Drób tys. szt.

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza

Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Biogaz i biomasa -energetyczna przyszłość Mazowsza Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl Biomasa Stałe i ciekłe substancje

Bardziej szczegółowo

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE

Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Stan energetyki odnawialnej w Polsce. Polityka Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi w zakresie OZE Paweł Sulima Wydział Energii Odnawialnych i Biopaliw Departament Rynków Rolnych XI Giełda kooperacyjna

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne

Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Geoinformacja zasobów biomasy na cele energetyczne Anna Jędrejek Zakład Biogospodarki i Analiz Systemowych GEOINFORMACJA synonim informacji geograficznej; informacja uzyskiwana poprzez interpretację danych

Bardziej szczegółowo

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn

www.promobio.eu Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Warsztaty PromoBio, 17 Maja 2012 Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli, ul. Bartosza Głowackiego 17, Olsztyn Promocja regionalnych inicjatyw bioenergetycznych PromoBio Możliwości wykorzystania biomasy w świetle

Bardziej szczegółowo

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha

CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE. Ryszard Mocha CENTRUM ENERGETYCZNO PALIWOWE W GMINIE Ryszard Mocha ZASOBY ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII W POLSCE. BIOMASA Największe możliwości zwiększenia udziału OZE istnieją w zakresie wykorzystania biomasy. Załącznik

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski

Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE. mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Energia odnawialna w Polsce potencjał rynku na przykładzie PGE mgr inŝ. Krzysztof Konaszewski Zadania stawiane przed polską gospodarką Pakiet energetyczny 3x20 - prawne wsparcie rozwoju odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU

UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU UWARUNKOWANIA PRAWNE ROZWOJU BIOGAZU Według przepisów prawa UE i Polski inż. Bartłomiej Asztemborski basztemborski@kape.gov.pl dr inż. Ryszard Wnuk Zmień odpady na zysk - Biogazownia w Twojej gminie Rozwój

Bardziej szczegółowo

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane

Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane DEPARTAMENT PRODUKCJI Ciepło z odnawialnych źródeł energii w ujęciu statystycznym sposób zbierania informacji oraz najnowsze dane Ciepło ze źródeł odnawialnych stan obecny i perspektywy rozwoju Konferencja

Bardziej szczegółowo

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE

UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE UPRAWY ENERGETYCZNE W CENTRALNEJ I WSCHODNIEJ EUROPIE Bioenergia w krajach Europy Centralnej, uprawy energetyczne. Dr Hanna Bartoszewicz-Burczy, Instytut Energetyki 23 kwietnia 2015 r., SGGW 1. Źródła

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego

Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Nowe zapisy w prawie energetycznym dotyczące biogazowni i biogazu rolniczego Autor: dr Bartłomiej Nowak 1 Przyjęty na szczycie w Brukseli w 2008 roku pakiet klimatyczno-energetyczny zakłada odejścia od

Bardziej szczegółowo

MODEL ENERGETYCZNY GMINY. Ryszard Mocha

MODEL ENERGETYCZNY GMINY. Ryszard Mocha MODEL ENERGETYCZNY GMINY Ryszard Mocha PAKIET 3X20 Załącznik I do projektu dyrektywy ramowej dotyczącej promocji wykorzystania odnawialnych źródeł energii : w 2020 roku udział energii odnawialnej w finalnym

Bardziej szczegółowo

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20%

Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Nowe wyzwania stojące przed Polską wobec konkluzji Rady UE 3 x 20% Zbigniew Kamieński Ministerstwo Gospodarki Poznań, 21 listopada 2007 Cele na rok 2020 3 x 20% Oszczędność energii Wzrost wykorzystania

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE Czym jest biogaz? Roztwór gazowy będący produktem fermentacji beztlenowej, składający się głównie z metanu (~60%) i dwutlenku węgla

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w legislacji

Energetyka odnawialna w legislacji Biomasa na cele energetyczne założenia i realizacja Energetyka odnawialna w legislacji Warszawa, 3 grudnia 2008 r. Dlaczego odnawialne źródła energii? Zapobieganie niekorzystnym zmianom klimatu, Zapobieganie

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie

Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Wykorzystanie biomasy stałej w Europie Rafał Pudełko POLSKIE Wykorzystanie biomasy stałej w Europie PLAN PREZENTACJI: Aktualne dane statystyczne Pierwsze pomysły dot. energetycznego wykorzystania biomasy

Bardziej szczegółowo

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A.

Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach. Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Polityka zrównoważonego rozwoju energetycznego w gminach Toruń, 22 kwietnia 2008 Edmund Wach Bałtycka Agencja Poszanowania Energii S.A. Zrównoważona polityka energetyczna Długotrwały rozwój przy utrzymaniu

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE WDRAŻANIA INSTALACJI BIOGAZOWYCH W POLSCE Czym jest biogaz? Roztwór gazowy będący produktem fermentacji beztlenowej, składający się głównie z metanu (~60%) i dwutlenku węgla

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r.

ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY. 07.11.2013 r. ZAGADNIENIA PRAWNE W ZAKRESIE OCHRONY ŚRODOWISKA W ASPEKCIE ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII ENERGIA BIOMASY 07.11.2013 r. Zamiast wprowadzenia podsumowanie OŹE Dlaczego? Przyczyny: filozoficzno etyczne naukowe

Bardziej szczegółowo

EVERCON sp. z o.o. ul. 3 Maja 22, 35-030 Rzeszów tel. 17/8594575, www.evercon.pl evercon@evercon.pl BIOGAZOWNIE 2011 ROK

EVERCON sp. z o.o. ul. 3 Maja 22, 35-030 Rzeszów tel. 17/8594575, www.evercon.pl evercon@evercon.pl BIOGAZOWNIE 2011 ROK ul. 3 Maja 22, 35-030 Rzeszów tel. 17/8594575, www.evercon.pl evercon@evercon.pl BIOGAZOWNIE 2011 ROK Uwarunkowania prawne. Rozwój odnawialnych źródeł energii stanowi strategiczny cel polskiej energetyki.

Bardziej szczegółowo

System Certyfikacji OZE

System Certyfikacji OZE System Certyfikacji OZE Mirosław Kaczmarek miroslaw.kaczmarek@ure.gov.pl III FORUM EKOENERGETYCZNE Fundacja Na Rzecz Rozwoju Ekoenergetyki Zielony Feniks Polkowice, 16-17 września 2011 r. PAKIET KLIMATYCZNO

Bardziej szczegółowo

Biogazownie Rolnicze w Polsce

Biogazownie Rolnicze w Polsce 1 Biogazownie Rolnicze w Polsce Biogazownia co to jest? Dyrektywa 2003/30/UE definiuje biogaz: paliwo gazowe produkowane z biomasy i/lub ulegającej biodegradacji części odpadów, które może być oczyszczone

Bardziej szczegółowo

Opłacalność produkcji biogazu w Polsce. Magdalena Rogulska

Opłacalność produkcji biogazu w Polsce. Magdalena Rogulska Opłacalność produkcji biogazu w Polsce Magdalena Rogulska Możliwości wykorzystania biogazu/ biometanu Produkcja energii elektrycznej i ciepła Dotychczasowy kierunek wykorzystania w PL Sieć dystrybucyjna

Bardziej szczegółowo

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii

Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii Wsparcie Odnawialnych Źródeł Energii mgr inż. Robert Niewadzik główny specjalista Północno Zachodniego Oddziału Terenowego Urzędu Regulacji Energetyki w Szczecinie Szczecin, 2012 2020 = 3 x 20% Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie

Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Przyrodnicze uwarunkowania do produkcji biomasy na cele energetyczne ze szczególnym uwzględnieniem produkcji biogazu rolniczego Dr inż. Magdalena Szymańska

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność

Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Janusz Wojtczak Biogazownie w Polsce alternatywa czy konieczność Biogazownie w Niemczech Rok 1999 2001 2003 2006 2007 2008 Liczba 850 1.360 1.760 3.500 3.711 4.100 instalacji Moc (MW) 49 111 190 949 1.270

Bardziej szczegółowo

Odnawialne źródła energii (OZE) a obecna i przyszła Wspólna Polityka Rolna

Odnawialne źródła energii (OZE) a obecna i przyszła Wspólna Polityka Rolna Odnawialne źródła energii (OZE) a obecna i przyszła Wspólna Polityka Rolna jakie konsekwencje dla rolnictwa? Opole 22. 10. 2009 Wanda Chmielewska - Gill Iwona Pomianek Fundacja Programów Pomocy dla Rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Mikro przedsiębiorstwo AGRO Energetyczne

Mikro przedsiębiorstwo AGRO Energetyczne Mikro przedsiębiorstwo AGRO Energetyczne Założenia organizacyjne Romuald Bogusz Członek Zarządu Polska Izba Gospodarcza Ekorozwój www.pige.org.pl, Otoczenie prawno-rynkowe nowej działalności Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy

Zużycie Biomasy w Energetyce. Stan obecny i perspektywy Zużycie Biomasy w Energetyce Stan obecny i perspektywy Plan prezentacji Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w Polsce. Produkcja odnawialnej energii elektrycznej w energetyce zawodowej i przemysłowej.

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia,

Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, Rozporządzenie Ministra Gospodarki w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i

Bardziej szczegółowo

Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach. Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu

Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach. Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu Projekt Rozwój kadr dla planowania energetycznego w gminach Program szkoleniowo-doradczy dla uczestnika projektu Uzasadnienie celowości szkoleń Dynamiczny wzrost zużycia energii w gospodarstwach, wzrost

Bardziej szczegółowo

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE

Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE Zasady koncesjonowania odnawialnych źródełenergii i kogeneracji rola i zadania Prezesa URE dr Zdzisław Muras Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Warszawa 2009 Zawartość prezentacji 1. Podstawy prawne

Bardziej szczegółowo

Biogazownie na Dolnym Śląsku

Biogazownie na Dolnym Śląsku Biogazownie na Dolnym Śląsku Możliwości rozwoju 23 października 2007 I Dolnośląskie Forum Energii Odnawialnej Chrobak Piotr Dziwisz Jacek Sygit Maciej European Clustering and Cooperation Net Zakres tematyczny

Bardziej szczegółowo

Biogaz z odpadów doświadczenia szwedzkie. Mikael Backman Magdalena Rogulska

Biogaz z odpadów doświadczenia szwedzkie. Mikael Backman Magdalena Rogulska Biogaz z odpadów doświadczenia szwedzkie Mikael Backman Magdalena Rogulska Główne obszary działania Szwedzko-Polskiej Platformy Zrównoważonej Energetyki * 2 Rodzaje działań Szwedzko-Polskiej Platformy

Bardziej szczegółowo

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim

ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim ZałoŜenia strategii wykorzystania odnawialnych źródeł energii w województwie opolskim Marian Magdziarz WOJEWÓDZTWO OPOLSKIE Powierzchnia 9.412 km² Ludność - 1.055,7 tys Stolica Opole ok. 130 tys. mieszkańców

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020

PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 F u n d a c ja n a r z e c z E n e r g e ty k i Z r ó w n o w a żo n e j PERSPEKTYWY ROZWOJU RYNKU OZE W POLSCE DO ROKU 2020 Cele Dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promocji wykorzystania energii z OZE Osiągnięcie

Bardziej szczegółowo

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji

Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Planowane regulacje prawne dotyczące wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, ze szczególnym uwzględnieniem mikro i małych instalacji Kielce, dn. 7 marca 2014 r. 2 Wzywania stojące przed polską energetyką

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE BARIERY DLA ROZWOJU BIOGAZOWNI UTYLIZUJĄCYCH ZMIESZANY STRUMIEŃ ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE SUBSTRATÓW W PROJEKCIE USTAWY O OZE Michał Ćwil Michał Ćwil Polska Izba Gospodarcza Energii Odnawialnej

Bardziej szczegółowo

Rola odnawialnych źródeł energii w realizacji pakietu klimatycznego UE

Rola odnawialnych źródeł energii w realizacji pakietu klimatycznego UE VI Międzynarodowa Konferencja NEUF 2010 New Energy User Firendly Konsultacje publiczne map drogowych Narodowego Programu Redukcji Emisji Sesja V; Odnawialne źródła energii Procesy Inwestycyjne, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Praktyczne sposoby wdrożenia idei produkcji biometanu z odpadów na cele transportowe w Polsce Barbara Smerkowska Magdalena Rogulska

Praktyczne sposoby wdrożenia idei produkcji biometanu z odpadów na cele transportowe w Polsce Barbara Smerkowska Magdalena Rogulska Warsztaty edukacyjne Biomaster GasShow 2014 Praktyczne sposoby wdrożenia idei produkcji biometanu z odpadów na cele transportowe w Polsce Barbara Smerkowska Magdalena Rogulska Biogaz z odpadów organicznych

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie odpadów i produktów roślinnych w biogazowniach - aspekty ekonomiczne

Przetwarzanie odpadów i produktów roślinnych w biogazowniach - aspekty ekonomiczne Przetwarzanie odpadów i produktów roślinnych w biogazowniach - aspekty ekonomiczne Sympozjum Metanizacja gospodarki na rzecz proinnowacyjnego rozwoju Dolnego Śląska Dolnośląskie Centrum Zaawansowanych

Bardziej szczegółowo

Model i zasady inwestowania w projekty biogazowe na przykładzie Programu Energa BIOGAZ.

Model i zasady inwestowania w projekty biogazowe na przykładzie Programu Energa BIOGAZ. Model i zasady inwestowania w projekty biogazowe na przykładzie Programu Energa BIOGAZ. Międzynarodowe Spotkanie Klastrów Ekoenergetycznych w tym Seminarium "Biogazownie dla Pomorza. Czy warto inwestować

Bardziej szczegółowo

Forum Technologii w Energetyce Spalanie biomasy

Forum Technologii w Energetyce Spalanie biomasy Forum Technologii w Energetyce Spalanie biomasy Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej się gospodarki

Bardziej szczegółowo

Systemy wsparcia wytwarzania biogazu rolniczego i energii elektrycznej w źródłach odnawialnych i kogeneracji w Polsce

Systemy wsparcia wytwarzania biogazu rolniczego i energii elektrycznej w źródłach odnawialnych i kogeneracji w Polsce Systemy wsparcia wytwarzania biogazu rolniczego i energii elektrycznej w źródłach odnawialnych i kogeneracji w Polsce Departament Przedsiębiorstw Energetycznych Warszawa 2011 Zawartość prezentacji 1. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe

Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe Rynek ciepła z OZE w Polsce źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG 69 Spotkanie Forum EEŚ Warszawa, NFOŚiGW 28 stycznia 2015 Rynek ciepła ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii

KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW. Działanie 5.1 Energetyka oparta na odnawialnych źródłach energii KRYTERIA WYBORU PROJEKTÓW Załącznik do uchwały Nr 1/201 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 22 lipca 201 r. Działanie.1 Energetyka oparta

Bardziej szczegółowo

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego

ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH. Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego ENERGETYKA W FUNDUSZACH STRUKTURALNYCH Mieczysław Ciurla Dyrektor Wydziału Rozwoju Gospodarczego Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

BioMotion. Wprowadzenie do dyskusji

BioMotion. Wprowadzenie do dyskusji BioMotion IBMER- Warszawa Wprowadzenie do dyskusji Doc. dr hab. inż. Anna Grzybek Europa weszła w nową erę energetyczną Dostęp do energii ma kluczowe znaczenie dla codziennego życia każdego Europejczyka.

Bardziej szczegółowo

Katarzyna Sobótka. Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. Specjalista ds. energii odnawialnej. k.sobotka@mae.mazovia.pl www.mae.mazovia.

Katarzyna Sobótka. Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. Specjalista ds. energii odnawialnej. k.sobotka@mae.mazovia.pl www.mae.mazovia. Biogaz rolniczy produkcja i wykorzystanie Katarzyna Sobótka Specjalista ds. energii odnawialnej Mazowiecka Agencja Energetyczna Sp. z o.o. k.sobotka@mae.mazovia.pl www.mae.mazovia.pl Cele Mazowieckiej

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej

Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Scenariusz zaopatrzenia Polski w czyste nośniki energii w perspektywie długookresowej Wprowadzenie i prezentacja wyników do dalszej dyskusji Grzegorz Wiśniewski Instytut Energetyki Odnawialnej (EC BREC

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM

MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM MOŻLIWOŚCI SEKTORA LEŚNO-DRZEWNEGO W ROZWOJU REGIONALNYM Dr inż. Anna Żornaczuk-Łuba Zastępca dyrektora Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody Ministerstwo Środowiska Polanica Zdrój 23 maja 2014 r.

Bardziej szczegółowo

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach

Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Rozwój j MŚP P a ochrona środowiska na Warmii i Mazurach Bożena Cebulska Prezes Warmińsko-Mazurskiej Agencji Rozwoju Regionalnego S.A. w Olsztynie 1 Warszawa, dn. 18.04.2010 2 PLAN WYSTĄPIENIA MŚP W WARMIŃSKO-MAZURSKIM

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA GOSPODARCZA ENERGII ODNAWIALNEJ POLSKA GRUPA BIOGAZOWA. Paweł Danilczuk

POLSKA IZBA GOSPODARCZA ENERGII ODNAWIALNEJ POLSKA GRUPA BIOGAZOWA. Paweł Danilczuk KRAKÓW 09.06.2014 POLSKA IZBA GOSPODARCZA ENERGII ODNAWIALNEJ POLSKA GRUPA BIOGAZOWA Paweł Danilczuk Plan prezentacji 1. Surowce i substraty do wytwarzania biogazu rolniczego. 2. Biogazownia rolnicza elementy

Bardziej szczegółowo

CeDIR Sp. z o. o. BIOGAZOWNIE ROLNICZE

CeDIR Sp. z o. o. BIOGAZOWNIE ROLNICZE BIOGAZOWNIE ROLNICZE ZAKRES TEMATYCZNY 1. Uwarunkowania prawno-ekonomiczne budowy biogazowni w Polsce 2. Bariery rozwoju biogazowni 3. Stan obecny rozwoju biogazowni i najbliższe perspektywy 4. Preferowane

Bardziej szczegółowo

Jak i czy moŝemy zrealizować odpowiedni udział OZE w bilansie ciepła w 2020 r?

Jak i czy moŝemy zrealizować odpowiedni udział OZE w bilansie ciepła w 2020 r? Debata ZIELONE CIEPŁO Organizator: Procesy inwestycyjne sp. z o.o. Centrum Prasowe PAP, Warszawa, 8 lipca 2009, Jak i czy moŝemy zrealizować odpowiedni udział OZE w bilansie ciepła w 2020 r? - rola energetyki

Bardziej szczegółowo

MOŻLIWOŚCI ROZWOJU ENERGETYKI ODNAWIALNEJ W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM. Marek Palonka Mazowiecka Agencja Energetyczna

MOŻLIWOŚCI ROZWOJU ENERGETYKI ODNAWIALNEJ W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM. Marek Palonka Mazowiecka Agencja Energetyczna MOŻLIWOŚCI ROZWOJU ENERGETYKI ODNAWIALNEJ W WOJEWÓDZTWIE MAZOWIECKIM Marek Palonka Mazowiecka Agencja Energetyczna Fakty o Mazowszu 2 Fakty o Mazowszu największy region w Polsce -35579 km 2 ponad 5 milionów

Bardziej szczegółowo

Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce

Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce Ciepło z OZE źródła rozproszone: stan i tendencje rozwojowe w Polsce Janusz Starościk PREZES ZARZĄDU SPIUG Konferencja: Ciepło ze źródeł odnawialnych - stan obecny i perspektywy rozwoju, Warszawa, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Produkcja biogazu: model szwedzki i polskie realia. Magdalena Rogulska

Produkcja biogazu: model szwedzki i polskie realia. Magdalena Rogulska Produkcja biogazu: model szwedzki i polskie realia Magdalena Rogulska Główne obszary działania Szwedzko-Polskiej Platformy Zrównoważonej Energetyki - Transformacja systemów energetycznych od paliw kopalnych

Bardziej szczegółowo

Komfort Consulting. Stan obecny i perspektywy dla inwestycji w OZE i Energetyki w Polsce. Sosnowiec, 20 Października 2010

Komfort Consulting. Stan obecny i perspektywy dla inwestycji w OZE i Energetyki w Polsce. Sosnowiec, 20 Października 2010 Stan obecny i perspektywy dla inwestycji w OZE i Energetyki w Polsce Sosnowiec, 20 Października 2010 Janusz Starościk - KOMFORT CONSULTING 20/10/2010 Internal reserves all rigs even in the event of industrial

Bardziej szczegółowo

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce...

gospodarki energetycznej...114 5.4. Cele polityki energetycznej Polski...120 5.5. Działania wspierające rozwój energetyki odnawialnej w Polsce... SPIS TREŚCI Wstęp... 11 1. Polityka energetyczna Polski w dziedzinie odnawialnych źródeł energii... 15 2. Sytuacja energetyczna świata i Polski u progu XXI wieku... 27 2.1. Wstęp...27 2.2. Energia konwencjonalna

Bardziej szczegółowo

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania

PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA. Zagadnienia, problemy, wskazania PROGRAMY OCHRONY POWIETRZA PROGRAMY POPRAWY JAKOŚCI POWIETRZA Zagadnienia, problemy, wskazania Opracował: mgr inż. Jerzy Piszczek Katowice, grudzień 2009r. I. WPROWADZENIE Praktyczna realizacja zasad zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3

Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3 Fundusze europejskie na odnawialne źródła energii. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, działania 9.4, 9.5, 9.6 i 10.3 Magdalena Mielczarska-Rogulska Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko

Bardziej szczegółowo

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa.

Sprawa okazuje się jednak nieco bardziej skomplikowana, jeśli spojrzymy na biomasę i warunki jej przetwarzania z punktu widzenia polskiego prawa. Czy biomasa jest odpadem? Łukasz Turowski Co to jest biomasa? W obliczu nałożonych na Polskę prawem Unii Europejskiej zobowiązań polegających na zwiększaniu udziału energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych

Bardziej szczegółowo

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PRIORYTETY ENERGETYCZNE W PROGRAMIE OPERACYJNYM INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Strategia Działania dotyczące energetyki są zgodne z załoŝeniami odnowionej Strategii Lizbońskiej UE i Narodowej Strategii Spójności

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANA GOSPODARKA ODPADAMI KOMUNALNYMI WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE MIEJSCOWOŚĆ TŁO PRZEDSIĘWZIĘCIA

ZINTEGROWANA GOSPODARKA ODPADAMI KOMUNALNYMI WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE MIEJSCOWOŚĆ TŁO PRZEDSIĘWZIĘCIA ZINTEGROWANA GOSPODARKA ODPADAMI KOMUNALNYMI WOJEWÓDZTWO ŚLĄSKIE www.ruse-europe.org Efektywna gospodarka odpadami to zintegrowany system, który opiera się na zbieraniu, transporcie, odzysku i unieszkodliwianiu

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Wsparcie inwestycji pro-środowiskowych dla MŚP w sektorze rolno-spożywczym, system wsparcia zielonych inwestycji

Wsparcie inwestycji pro-środowiskowych dla MŚP w sektorze rolno-spożywczym, system wsparcia zielonych inwestycji Wsparcie inwestycji pro-środowiskowych dla MŚP w sektorze rolno-spożywczym, system wsparcia zielonych inwestycji Ryszard Ochwat Pełnomocnik Zarządu ds. wdrażania PO IiŚ Międzynarodowe Targi Polagra Food

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w energetyce

Biogazownie w energetyce Biogazownie w energetyce Temat opracował Damian Kozieł Energetyka spec. EGIR rok 3 Czym jest biogaz? Czym jest biogaz? Biogaz jest to produkt fermentacji metanowej materii organicznej przez bakterie beztlenowe

Bardziej szczegółowo

Raport Wizja rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce do 2020 r.

Raport Wizja rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce do 2020 r. Raport Wizja rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce do 2020 r. Podsumowanie Wstęp Energetyka wiatrowa jest dynamicznie rozwijającym się sektorem energetyki odnawialnej na świecie. Obserwowany w ostatnim

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Czy opłaca się budować biogazownie w Polsce?

Czy opłaca się budować biogazownie w Polsce? Czy opłaca się budować biogazownie w Polsce? Marek Jóźwiak BBI ZENERIS NFI S.A. Finansowanie budowy biogazowni szansą na zrównoważony rozwój energetyki odnawialnej NFOŚiGW, 15 października 2008 r. Tak,

Bardziej szczegółowo

Zainwestuj w odnawialne źródła energii w Twoim Regionie: województwo warmińsko mazurskie

Zainwestuj w odnawialne źródła energii w Twoim Regionie: województwo warmińsko mazurskie Zainwestuj w odnawialne źródła energii w Twoim Regionie: województwo warmińsko mazurskie Uwarunkowania rynkowe: wejście na rynek, ceny energii i certy4atów zielonych, brązowych, żółtych, czerwonych i fioletowych

Bardziej szczegółowo

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013

ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 ENERGIA W PROGRAMACH OPERACYJNYCH 2007-2013 Jacek Woźniak Dyrektor Departamentu Polityki Regionalnej UMWM Kraków, 15 maja 2008 r. 2 Programy operacyjne Realizacja wspieranego projektu Poprawa efektywności

Bardziej szczegółowo

Biogazownie w Wielkopolsce: potencjał i możliwości rozwoju

Biogazownie w Wielkopolsce: potencjał i możliwości rozwoju Biogazownie w Wielkopolsce: potencjał i możliwości rozwoju Biogazownie w Wielkopolsce: potencjał i możliwości rozwoju dr inż. Jacek Dach, dr inż. Krzysztof Pilarski Zakład Energetyki Systemów Rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Instalacje biomasowe w krajowym systemie wsparcia szanse i zagrożenia

Instalacje biomasowe w krajowym systemie wsparcia szanse i zagrożenia Instalacje biomasowe w krajowym systemie wsparcia szanse i zagrożenia r.pr. Katarzyna Szwed-Lipińska Dyrektor Departamentu Systemów Wsparcia URE Forum Biomasy i Paliw Alternatywnych Połaniec/Mielec, 2016

Bardziej szczegółowo

Stan obecny i perspektywy rozwoju technologii biogazowych w Polsce i na świecie

Stan obecny i perspektywy rozwoju technologii biogazowych w Polsce i na świecie Stan obecny i perspektywy rozwoju technologii biogazowych w Polsce i na świecie Jacek Dach, Instytut Inżynierii Biosystemów Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu KONFERENCJA Nowatorska produkcja energii

Bardziej szczegółowo

BIOGAZOWNIE ROLNICZE W PRACACH ITP ORAZ Bio-GEPOIT

BIOGAZOWNIE ROLNICZE W PRACACH ITP ORAZ Bio-GEPOIT BIOGAZOWNIE ROLNICZE W PRACACH ITP ORAZ dr inż. Piotr Pasyniuk pasyniuk@ibmer.waw.pl KIELCE, 12 marca 2010r. 1 Instytut Budownictwa, Mechanizacji I Elektryfikacji Rolnictwa Deutsches BiomasseForschungsZentrum

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Energia odnawialna w ciepłownictwie

Energia odnawialna w ciepłownictwie Energia odnawialna w ciepłownictwie Bogusław Regulski Wiceprezes Zarządu IGCP POLEKO - Poznań 24 listopada 2011 Dyrektywa OZE W Dyrektywie tej, dla każdego kraju członkowskiego został wskazany minimalny

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego

Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego Wykorzystanie biogazu jako paliwa transportowego dr Tadeusz Zakrzewski Prezes Krajowej Izby Biopaliw 12 marzec 2010 r Kielce. Wykorzystanie biomasy rolniczej do celów energetycznych. Biogazownie rolnicze

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej

Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej Realizacja Ustawy o efektywności energetycznej RYSZARD FRANCUZ VIII KONFERENCJA ENERGETYKA PRZYGRANICZA POLSKI I NIEMIEC DOŚWIADCZENIA I PERSPEKTYWY Sulechów, 18 listopada 2011 r. 1 I. Geneza ustawy o

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

Dlaczego Projekt Integracji?

Dlaczego Projekt Integracji? Integracja obszaru wytwarzania w Grupie Kapitałowej ENEA pozwoli na stworzenie silnego podmiotu wytwórczego na krajowym rynku energii, a tym samym korzystnie wpłynie na ekonomiczną sytuację Grupy. Wzrost

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA NA RYNKU ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH W POLSCE

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA NA RYNKU ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH W POLSCE Katedra Statystyki ŹRÓDŁA FINANSOWANIA NA RYNKU ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH W POLSCE VI Międzynarodowa Konferencja Naukowa Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie Wiedza Gospodarka

Bardziej szczegółowo

BIOGAZOWNIA JAKO ELEMENT GOSPODARKI ODPADAMI- ASPEKTY PRAKTYCZNE. Poznao 22.11.2011

BIOGAZOWNIA JAKO ELEMENT GOSPODARKI ODPADAMI- ASPEKTY PRAKTYCZNE. Poznao 22.11.2011 BIOGAZOWNIA JAKO ELEMENT GOSPODARKI ODPADAMI- ASPEKTY PRAKTYCZNE Poznao 22.11.2011 Fermentacja anaerobowa 2 SKŁAD BIOGAZU 3 BIOGAZ WYSYPISKOWY WARUNKI DLA SAMOISTNEGO POWSTAWANIA BIOGAZU 4 Biogazownia

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA 15 stycznia 2013

KONFERENCJA 15 stycznia 2013 KONFERENCJA 15 stycznia 2013 Opracowanie i pilotażowe wdrożenie programu doskonalenia zawodowego w zakresie odnawialnych źródeł energii w przedsiębiorstwach dla nauczycieli zawodowych szkół rolniczych

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM

PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM PERSPEKTYWY ROZWOJU ENERGETYKI W WOJ. POMORSKIM podstawowe założenia Dąbie 13-14.06.2013 2013-06-24 1 Dokumenty Strategiczne Program rozwoju elektroenergetyki z uwzględnieniem źródeł odnawialnych w Województwie

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

KOGENERACJA Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną. 1 2013-01-29 Prezentacja TÜV Rheinland

KOGENERACJA Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną. 1 2013-01-29 Prezentacja TÜV Rheinland Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną 1 2013-01-29 Prezentacja TÜV Rheinland Rozwiązanie podnoszące efektywność energetyczną Usługi dla energetyki Opinie i ekspertyzy dotyczące spełniania wymagań

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

System wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z biomasy - regulacje wynikające z projektu ustawy o OZE. Bełchatów, dn. 16 października 2014 r.

System wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z biomasy - regulacje wynikające z projektu ustawy o OZE. Bełchatów, dn. 16 października 2014 r. System wsparcia dla wytwórców energii elektrycznej z biomasy - regulacje wynikające z projektu ustawy o OZE Bełchatów, dn. 16 października 2014 r. 2 Założenia zoptymalizowanego systemu wsparcia OZE (zmiany

Bardziej szczegółowo