Przyszłość cross-compliance w świetle dyskusji o systemie płatności bezpośrednich po 2013 r.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Przyszłość cross-compliance w świetle dyskusji o systemie płatności bezpośrednich po 2013 r."

Transkrypt

1 FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30 Pokój Warszawa tel. (+48 22) fax. (+48 22) Przyszłość cross-compliance w świetle dyskusji o systemie płatności bezpośrednich po 2013 r. Autor: Agnieszka Korycińska WARSZAWA, GRUDZIEŃ 2009 R.

2 Spis treści: 1. Wstęp 3 2. Cele mechanizmu cross compliance 4 3. Opinie o cross compliance na forum unijnym 5 4. Czy cross compliance jest mechanizmem właściwym? 6 5. Czy mechanizm cross compliance jest efektywny? Ocena stopnia zgodności z legislacją Uniknięcie masowego porzucania ziemi rolniczej Zachowanie określonej powierzchni trwałych użytków zielonych Promowanie rolnictwa zrównoważonego Cross compliance a problem nierównego traktowania rolników Czy i jak mechanizm cross compliance powinien zostać zmieniony, by poprawić skuteczność osiągania celów? Czy cross compliance zawiera wystarczająco szeroki zakres standardów, by podjąć nowe wyzwania w przyszłości? Czy cross compliance powinien służyć dostarczaniu dóbr publicznych? Podsumowanie 15 2

3 1. Wstęp Jednym z głównych zadań stojących przed najbliższą reformą Wspólnej Polityki Rolnej określającą jej kształt po roku 2013 jest znalezienie właściwej dla niej legitymizacji. W porównaniu do II filara WPR, płatności bezpośrednie w ramach I filara uznawane są za wyraźnie słabiej uzasadnione i ukierunkowane. Powiązanie uprawnień do płatności bezpośrednich z kryteriami historycznymi sprawia, że system nie realizuje właściwie celów przed nim postawionych (dochodowego, środowiskowego) prowadząc do niesprawiedliwej dystrybucji wsparcia. Pociąga to za sobą konieczność poszukiwania nowych, bardziej sprawiedliwych kryteriów jego podziału. Ze względu na ścisłe powiązanie pomiędzy uzyskaniem uzasadnienia wydatków na WPR a ich akceptacją ze strony podatników, poszukiwania nowych kryteriów powinny również brać pod uwagę rosnące oczekiwania społeczeństwa co do jakości życia. Z drugiej strony, wydaje się, że właściwe dla WPR uzasadnienie powinny tworzyć nowe wyzwania globalne, jakim europejskie rolnictwo musi stawić czoła. Chodzi tu głównie o rosnącą skalę problemów związanych z procesem zmian klimatycznych, znikaniem bioróżnorodności czy niedoborem wody. Jako uzasadnienie dla przyszłej WPR coraz częściej wskazuje się koncepcję dóbr publicznych 1 realizującą z jednej strony oczekiwania społeczeństwa w zakresie przyszłej roli rolnictwa i obszarów wiejskich w dostępie do pożądanych dóbr i usług, a z drugiej pozwalającą podkreślić znaczenie pełnionych przez rolnictwo funkcji środowiskowych w walce z wyzwaniami globalnymi. Powstaje zatem pytanie: jak zmienić system płatności bezpośrednich, aby był postrzegany jako sprawiedliwy, aby stanowił istotne wsparcie dochodów rolników i aby był gwarantem dostarczania społeczeństwu dób publicznych. Jedną z możliwości stopniowego przechodzenia z systemu opartego na uprawnieniach do systemu wynagradzającego za dostarczane dobra publiczne jest towarzyszący obecnemu systemowi płatności mechanizm cross compliance. Hipotetycznie rzecz ujmując, poszerzenie zakresu wymogów tego mechanizmu mogłoby zapewnić społeczeństwu dostęp do pożądanych dóbr czy też mogłoby stanowić znaczący wkład rolnictwa w zapobieganie zmianom klimatycznym. Czy cross compliance może być w przyszłości dobrym narzędziem do realizacji powyższych celów? Czy oprzeć uprawnienia do płatności bezpośrednich na wypełnianiu wymogów cross compliance? Czy należałoby wprowadzić dodatkowe wymogi współzależności? Czy owo poszerzenie wymogów wzajemnej zgodności zapewni, że skutki zmian klimatycznych będą mniej odczuwalne a społeczeństwo uzyska pożądane dobra? Aby odpowiedzieć na powyższe pytania należałoby w pierwszej kolejności określić, jak mechanizm cross compliance realizował dotąd swoje podstawowe cele, w tym zwłaszcza czy dotychczasowe wypełnianie wymogów wzajemnej zgodności przyniosło choć po części założony efekt środowiskowy. 1 Dobra publiczne dobra pożądane przez społeczeństwo, a których mechanizm rynkowy nie jest w stanie dostarczyć. Są to dobra o następujących cechach: a) nikt nie jest wyłączany z korzyści wynikających z ich użytkowania (brak wyłączenia z konsumpcji); b) powiększenie się liczby użytkowników nie eliminuje ani nie pomniejsza możliwości korzystania z danego dobra przez wszystkich użytkowników (nie są konkurencyjne w konsumpcji). /Źródło: SAEPR, Koncepcja dóbr publicznych w dyskusji o przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej za za Samuelson P.A. The pure theory of public expenditure, 1954/. 3

4 2. Cele mechanizmu cross compliance Wprowadzenie w 2003 r. płatności jednolitej powiązanej z wypełnianiem wymogów crosscompliance rozpoczęło proces tzw. zielenienia się I filaru WPR 2. Mechanizm cross compliance zmierza bowiem do ograniczenia negatywnego wpływu rolnictwa na środowisko. Jego głównym celem jest nadanie rolnictwu bardziej zrównoważonego charakteru 3, w tym zintegrowanie celów polityki rolnej i środowiskowej, zminimalizowanie negatywnych skutków oddzielenia płatności od produkcji, tzw. decouplingu (porzucanie ziemi), a także zwiększenie stopnia respektowania przez rolników unijnego prawa 4. Tym samym, od 2005 r. bezpośrednie wsparcie rolnictwa służy nie tylko zapewnieniu dochodu rolniczego, ale również prowadzeniu produkcji rolnej przyjaznej dla środowiska. Wprowadzenie cross compliance spowodowało wzmocnienie legitymizacji wydatków na płatności bezpośrednie, co z kolei przełożyło się na wyższy stopień akceptacji tej polityki przez społeczeństwo 5. Realizowanie głównych celów mechanizmu cross compliance odbywa się poprzez: 1) zachęcenie do respektowania unijnych standardów na poziomie gospodarstwa wprowadzenie obowiązkowej zgodności z podstawowymi wymogami zarządzania z zakresu środowiska, bezpieczeństwa żywności, zdrowia i dobrostanu zwierząt oraz zdrowia roślin (SMR) na podstawie istniejących wcześniej unijnych regulacji prawnych (Aneks III Rozporządzenia Rady 1782/2003), a także obowiązkowego utrzymania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (GAEC, Aneks IV rozporządzenia Rady 1782/2003) według priorytetów określonych w prawodawstwie krajowym (tzw. zarządzanie gruntami rolnymi); 2) zapobieganie masowemu porzucaniu ziemi rolniczej (tzw. land abandonment) głównie poprzez realizację wymogów GAEC; 3) uniknięcie niekorzystnych zmian środowiskowych poprzez utrzymanie powierzchni trwałych użytków zielonych na poziomie z roku referencyjnego 6. Wprowadzeniu obowiązkowego mechanizmu cross compliance towarzyszyło wiele oczekiwań, co do jego przyszłych efektów środowiskowych 7. Założono, że wypełnianie wymogów wzajemnej zgodności powinno mieć pozytywny wpływ zwłaszcza na takie kwestie, jak jakość wód, gleb, bioróżnorodność czy ochrona krajobrazu. Obecnie, w większości unijnych krajów cross compliance traktowany jest jako kluczowy mechanizm gwarantujący stosowanie podstawowych standardów środowiskowych w produkcji rolnej. Należy jednak pamiętać, że realizowanie obowiązujących w 2 Obowiązek spełniania wymogów cross compliance w krajach UE 15 wdrażany był stopniowo w latach W przypadku nowych państw członkowskich (UE 10) obowiązek ten został wprowadzony w styczniu 2009 r., a wdrażanie wymogów z poszczególnych obszarów będzie trwało do roku Rozporządzenie Rady 1782/2003, paragraf 24 Preambuły. 4 Realizacja zadań w ramach cross compliance polegająca na nakładaniu na rolników pewnych zobowiązań powoduje, że mechanizm cross compliance jest sposobem na osiągnięcie określonych standardów w każdym gospodarstwie rolnym. 5 Według Komisarz Mariann Fischer Boel, sposobem na zaakceptowanie przez podatników wsparcia w postaci płatności bezpośrednich było uzasadnienie, że jego celem jest wynagradzanie rolników za realizowane przez nich funkcje środowiskowe. 6 Rozporządzenie Komisji 796/ Liczono, że efektywne wdrożenie wymogów wzajemnej zgodności będzie skutkowało znacznymi, w porównaniu do innych instrumentów WPR, korzyściami środowiskowymi (Więcej informacji na ten temat można znaleźć w publikacji pt. Integration of environment into EU agriculture policy the IRENA indicatorbased assessment report, EEA Report, No 2/2006, str. 39). 4

5 ramach tego mechanizmu wymogów nie jest jednoznaczne z uzyskaniem uprawnień do płatności bezpośrednich. 3. Opinie o cross compliance na forum unijnym Obecnie cross compliance jest mechanizmem budzącym wiele kontrowersji, zwłaszcza wśród środowisk rolniczych, które dość krytycznie odnoszą się do kwestii obciążeń administracyjnych z jego tytułu. Zdaniem COPA COGECA 8, cross compliance dubluje istniejące wymogi, przez co stwarza bałagan prawny. Ponadto, mechanizm cross compliance na skutek stosowania różnych wymogów w poszczególnych krajach prowadzi do różnicowania warunków konkurencji gospodarstw rolnych wewnątrz UE. Powoduje obciążenie producentów dodatkowymi kosztami, a stosowany system sankcji jest niesprawiedliwy. Stosowane kary są bowiem znacznie zróżnicowane w stosunku do podobnych przewinień w różnych krajach. Co więcej, według COPA COGECA trudno również uznać, że tak niewielkie, wręcz podstawowe wymogi środowiskowe mogą być uzasadnieniem dla wypłaty tak znacznych środków finansowych dla rolnictwa. Z drugiej jednak strony, organizacje rolnicze sprzeciwiają się poszerzeniu zakresu obowiązków ze względu na obawę wzrostu obciążeń administracyjnych, które w rezultacie mogą spowodować wycofywanie się rolników z działalności rolniczej. Mechanizm cross compliance krytykowany jest również z powodu dość nikłego wkładu w poprawę standardów środowiskowych i dobrostanu zwierząt. Swoje niezadowolenie z jego funkcjonowania wyraził również Europejski Trybunał Obrachunkowy, który stwierdził zupełny brak skuteczności mechanizmu w tym zakresie 9. Istnieje jednak możliwość, że rzeczywiste efekty tego mechanizmu są bardziej znaczące niż ich wstępne, dość krytyczne szacunki 10. Istniejące trudności w pełnej ocenie efektów uniemożliwiają jednak jednoznaczne stwierdzenie tego faktu. O możliwych korzystnych efektach tej polityki świadczyć mogą pozytywne opinie o cross compliance, które zresztą nietrudno odnaleźć pośród głosów krytyki. Według DEFRA 11, istnieją ewidentne dowody na to, że cross compliance dostarcza wyraźnych korzyści środowiskowych 12. Pochlebna ocena mechanizmu cross compliance towarzyszyła również ostatniemu przeglądowi Wspólnej Polityki Rolnej Health Check, w którym jednoznacznie stwierdzono, że dzięki zasadzie współzależności WPR odgrywa coraz większą rolę w zapobieganiu ryzyku związanemu z degradacją środowiska naturalnego oraz w dostarczaniu dóbr publicznych, których oczekuje społeczeństwo. Ze względu jednak na brak obowiązku raportowania przez kraje członkowskie oraz dość krótki okres obowiązywania wymogów, kompleksowa ocena korzyści na obecnym etapie wydaje się być ograniczona. Na podstawie dotychczasowych ocen i analiz podjęto jednak próbę wskazania największych zalet i wad tego mechanizmu. Z pewnością posłużą one do określenia stopnia, w jakim 8 COPA COGECA COPA to skrót ang. nazwy Komitetu Rolniczych Organizacji Zawodowych, COGECA Generalny Komitet Spółdzielni Rolniczych Unii Europejskiej (www.copa cogeca.be). 9 Czy zasada współzależności jest skuteczna, Europejski Trybunał Obrachunkowy, Sprawozdanie Specjalne nr 8/2008, Luksemburg Dla przykładu, widocznym obecnie pozytywnym rezultatem cross compliance jest znacząca poprawa we wdrażaniu szerokiego zakresu przepisów unijnych dotyczących ochrony środowiska przez gospodarstwa rolne. 11 DEFRA skrót od ang. Department for Environment, Food and Rural Affairs, to departament rządu Wielkiej Brytanii zajmujący się sprawami środowiska, żywności i obszarów wiejskich. 12 The future of the Common Agricultural Policy, Seventh Report, House of Lords, 2008, 5

6 mechanizm cross compliance jest polityką właściwą w realizacji celów dziś przed nim postawionych oraz czy będzie mógł efektywnie działać również w przyszłości, stawiając czoła nowym wyzwaniom. 4. Czy cross compliance jest mechanizmem właściwym? Podczas, gdy obecnie możliwe jest wskazanie pewnych korzyści z cross compliance 13, nie do końca wiadomo czy podejmowane przez rolników działania są wystarczające do zupełnego osiągnięcia celów tego mechanizmu. Należałoby zadać sobie pytanie: jak obowiązkowe wymogi wobec rolników zostały sformułowane i czy ich spełnienie na poziomie gospodarstwa gwarantuje zrealizowanie głównych jego celów? Przed uzyskaniem odpowiedzi, należałoby jednak najpierw przyjrzeć się celom postawionym przed cross compliance. Okazuje się bowiem, że sposób ich sformułowania również poddawany jest ostrej krytyce. Ocenia się 14, że cele są zbyt ogólnikowe, niejasne i słabo weryfikowalne, co sprawia dodatkowe trudności w ocenie dotychczasowych efektów mechanizmu. Trudno więc, w związku z tym jednoznacznie ocenić prawidłowość sformułowania obowiązkowych wymogów dla rolników. Biorąc pod uwagę powyższe oraz zdając sobie sprawę ze znacznego zróżnicowania zakresu wymogów na poziomie poszczególnych państw członkowskich, nie dziwi fakt, że zdania na temat stawianych wymogów są dość rozbieżne. Szczegółowe opinie o cross compliance zaprezentowano w Tab. 1. Tab. 1. Wybrane oceny zasady współzależności pod kątem właściwego formułowania wymogów, należytego ich wdrożenia oraz skuteczności mechanizmu cross compliance. Nazwa organizacji Opinia Alliance Environment 15 Bird Life International zakres obowiązków w ramach dobrej kultury rolnej (GAEC) został w większości krajów właściwie zdefiniowany, a ich wypełnienie skutkować będzie osiągnięciem zamierzonych celów; na skutek utrzymania określonej powierzchni trwałych użytków zielonych wystąpi pozytywny efekt środowiskowy. zasady cross compliance zostały wdrożone w UE w dość zróżnicowany i jednocześnie nie do końca poprawny sposób (np. wymogi dotyczące bioróżnorodności czy ochrony krajobrazu) 16 ; niedbałość w stosowaniu zasad cross compliance i brak odpowiednich sankcji w postaci proporcjonalnego do poczynionych szkód obniżenia poziomu płatności bezpośrednich powodują, że w większości krajów członkowskich mechanizm ten ma bardzo niewielki wpływ na ochronę siedlisk flory i fauny; większość krajów członkowskich koncentruje się na formalnym wypełnianiu wymogów zamiast na osiąganiu określonych celów 13 Patrz przypis Europejski Trybunał Obrachunkowy Czy zasada współzależności jest skuteczna, Sprawozdanie specjalne nr 8, 2008, str ; LEI CROSS COMPLIANCE, Facilitating the CAP reform: Compliance and competitiveness of European agriculture, Synthesis report, Specific Targeted Research or Innovation Project (STREP) Integrating and Strengthening the European Research Area, Deliverable 9 : Mandatory standards in 7 EU countries and 3 non EU countries, December 31, 2006, str Alliance Environment, Groupement Européen d'intérêt Economique Evaluation of the application of cross compliance as foreseen under Regulation 1782/2003, Deliverable prepared for DG Agriculture, July fine now what about more effective/ 6

7 COPA COGECA Europejski Trybunał Obrachunkowy (ETO) European Environmental Bureau Institute for European Environment Policy (IEEP) WWF 19 Źródło: Opracowanie własne. środowiskowych; w większości krajów nie wprowadzono krajowych wymogów związanych z realizacją Dyrektywy Ptasiej i Siedliskowej oraz ograniczono zakres standardów związanych z realizacją wymogów GAEC; wydaje się, że zasada współzależności jest jedynie dodatkiem i została wprowadzona tylko po to, by wspomóc uzasadnienie istniejących płatności bezpośrednich; niejasno określone cele środowiskowe nie pozwalają ani na precyzyjny monitoring ich realizacji ani na określenie wynikających z nich korzyści 17 wiele zasad SMRs jest niejasnych i trudnych do zmierzenia, co w rezultacie sprawia, że wydawanie decyzji kontrolnych odbywa się na zasadzie uznaniowości. wymogi postawione przed gospodarstwami rolnymi nie zostały odpowiednio sformułowane; poza tym ich charakter jest czysto formalny, stąd nie można oczekiwać, że przyniosą one jakiekolwiek rezultaty; niemal wszystkie wymogi wprowadzone zasadą cross compliance stosowane były dotychczas, a zatem wprowadzenie zasady współzależności nie spowodowało żadnej zmiany w stosowanych praktykach rolniczych; kraje członkowskie nie przełożyły wszystkich norm zasady współzależności wynikających z prawa europejskiego na wymogi na poziomie gospodarstwa, co zasadniczo obniża skuteczność tej polityki. istniejące wymogi legislacyjne są bardzo słabo wdrożone, właściwa implementacja wymogów cross compliance powinna prowadzić do bardziej zrównoważonego rozwoju rolnictwa 18 wymogi w ramach cross compliance nie stanowią obecnie wyższych standardów niż te, które dotychczas wymagane były przez prawo; cross compliance wprowadza dość niewiele nowych wymagań wobec rolników, a raczej pełni rolę motywującą rolników do dostosowania się do istniejącego prawa; cross compliance jako program pro środowiskowy jest dość słabo ukierunkowany, zwłaszcza w porównaniu z płatnościami rolnośrodowiskowymi II filaru; pewną niekompletność zobowiązań rolników w stosunku do wymogów dyrektyw unijnych stwierdzono w przypadku wymogów SMRs; obecny kształt płatności bezpośrednich powiązanych z cross compliance nie pozwala na stawianie czoła najważniejszym wyzwaniom I połowy XXI wieku, jakie stoją przed europejskim rolnictwem; wymogi cross compliance są dość słabo ukierunkowane na dostarczanie dóbr publicznych i nieskuteczne w walce ze zmianami klimatu. Poza ustaleniem odpowiednich standardów zapewniających skuteczność mechanizmu, kluczowego znaczenia dla efektywności nabiera również sposób ich wdrożenia. Okazuje się, że właściwa implementacja tych wymogów do prawa krajowego również jest problemem. Wśród wielu krajów obserwuje się tendencję określania wymogów cross compliance na poziomie niższym niż w unijnych dyrektywach. Dzieje się tak nie tylko w celu zminimalizowania kosztów administracyjnych, 17 Cross compliance failing to deliver promised benefits, Agra Europe Weekly z 27 listopada 2009 r., str European Environmental Bureau, EEb s Vision For Europaen Agriculture, , October 2008, str WWF position on sustainable agriculture and CAP reforms, July

8 ale również w celu uniknięcia ryzyka ich niespełnienia przez rolników, a tym samym utraty pewnej części wsparcia bezpośredniego w danym kraju. Według danych IEEP, zaledwie trzy kraje 20 członkowskie ustanowiły obowiązki odnoszące się do wszystkich wymogów SMR, co powoduje, że jedynie te kraje miałyby szansę osiągnięcia głównego celu cross compliance. W większości krajów UE 27 w dalszym ciągu pomija się pewne aspekty zrównoważonego rolnictwa, jak np. bezpieczeństwo żywności, ochronę dzikiego ptactwa czy naturalnych siedlisk. W związku z tym, istnieje obawa, że wprowadzenie wyższych standardów, przy utrzymaniu zasady definiowania wymogów na poziomie krajowym, wiązałoby się z ryzykiem nikłego ich przełożenia na poziom gospodarstwa, a tym samym na ostateczny efekt. 5. Czy mechanizm cross compliance jest efektywny? Najwłaściwszym sposobem oceny cross compliance byłoby określenie jego skuteczności i efektywności, czyli stwierdzenie czy i w jaki sposób mechanizm cross compliance przyczynia się do osiągania postawionych przed nim celów. Ze względu jednak na brak pełnych informacji co do wysokości kosztów transakcyjnych, ocena efektywności tego instrumentu zostanie ograniczona do stwierdzenia jego skuteczności w stosunku do celów szczegółowych przed nim postawionych Ocena stopnia zgodności z legislacją Ze względu na to, że jednym z najbardziej pożądanych celów mechanizmu współzależności było raczej zwiększenie stopnia zgodności rolników z wymogami już istniejącymi niż wprowadzanie nowych obowiązków, stąd też główne korzyści tej polityki powinny być mierzone w postaci poprawy dostosowania się do wymogów już istniejących. Z danych Komisji Europejskiej wynika, że zarówno w przypadku GAEC, jak i SMRs zaobserwowano dość wysoki stopień zgodności z wymogami 22, a wysoka skuteczność w zapobieganiu naruszeniom standardów uważana jest za jedną z najbardziej widocznych zalet dotychczasowej polityki cross compliance 23 (). Wysoki stopień zgodności (89,1%) wynika po części z faktu, że większość wymogów istniała zanim włączono je do obowiązkowego cross compliance. A zatem niektórzy rolnicy zdążyli dostosować swoje gospodarstwa do standardów, zanim w 2005 r. wdrożono obowiązek ich przestrzegania. W przypadku gospodarstw, które nie dostosowały się w tym czasie do standardów, kluczowy wpływ na decyzje w zakresie spełniania obowiązków wynikających z mechanizmu 20 Niemcy, Wielka Brytania i Irlandia. Szczegółowe dane na ten temat również w opracowaniu Alliance Environment, Groupement Européen d'intérêt Economique Evaluation of the application of cross compliance as foreseen under Regulation 1782/2003, Part I Desriptive Report, July 2007, str. 22, tab Patrz rozdział Spośród ponad 240 tys. kontroli na miejscu, przeprowadzonych w roku 2005 (kontrolą objęto 4,92% unijnych gospodarstw) w przypadku 11,9% gospodarstw dokonano cięć w płatnościach. Całkowita suma redukcji płatnosci wyniosła wówczas 9,84 mln EUR (średnio 344 EUR/gospodarstwo, w którym wykryto naruszenia). Najczęściej występujące sankcje (ponad 2/3) to redukcje 1% kwoty otrzymywanych płatnosci bezpośrednich Największy stopień niezgodności (71%) dotyczył identyfikacji i rejestracji zwierząt. 13% owy stopień niezgodności zaobserwowano w przypadku wymogów GAEC, tj. głównie wymogów dotyczących erozji gleb. 10% owy stopień niezgodności dotyczył również dyrektywy azotanowej (Źródło: Alliance Environment, Groupement Européen d'intérêt Economique Evaluation of the application of cross compliance as foreseen under Regulation 1782/2003, Part II: Replies to evaluation qustions, Deliverable prepared for DG Agriculture, July 2007, str. 138). 23 Patrz: przypis 10. 8

9 współzależności ma stosunek korzyści płynących ze zgodności do korzyści wynikających z niezgodności z tymi wymogami. Jeżeli ryzyko inspekcji lub nałożenia kary jest niewielkie wówczas bardziej prawdopodobne jest zaniechanie przez rolników dokonania odpowiednich działań. W rezultacie istotnego znaczenia dla osiągnięcia tak wysokiego poziomu zgodności miały również takie czynniki jak: prawdopodobieństwo wykrycia niezgodności (właściwy system kontroli) czy wysokość i częstotliwość kar (skuteczny system sankcji). Należy jednak mieć na uwadze, że dążenie do zapewnienia jeszcze wyższego zakresu zgodności poprzez zwiększenie częstotliwości inspekcji niekoniecznie przełoży się na poprawę stopnia zgodności, a możliwe jest, że pociągnie za sobą wyłącznie wzrost kosztów administrowania mechanizmem. Dość wysoki stopień zgodności oznacza również, że cross compliance funkcjonując w obecnej postaci (z obecnym zakresem wymogów GAEC i SMR) w przyszłości będzie miał niewielki potencjał do zwiększenia zgodności, a zatem niewielkie będzie pole do uzyskania dodatkowych korzyści środowiskowych z tytułu funkcjonowania tego mechanizmu w obecnej postaci w przyszłości. 5.2 Uniknięcie masowego porzucania ziemi rolniczej Oddzielenie w 2003 r. płatności bezpośrednich od produkcji (decoupling) spowodowało, że zmniejszył się zewnętrzny nacisk na producentów rolnych w celu utrzymywania produkcji rolnej na dotychczasowym poziomie. Większość decyzji rolników w tym zakresie uzależniona została od sygnałów rynkowych. W związku z tym, grunty mało urodzajne czy sektory wrażliwe zostały narażone na zaprzestanie produkcji. Skutki masowego wyłączania ich z produkcji mogłyby doprowadzić do utraty potencjału produkcji rolnej, wyludniania się obszarów wiejskich, a także do niekorzystnych zmian środowiskowych (w tym do utraty bioróżnorodności 24 ). Mechanizm cross compliance, a w szczególności niektóre wymogi w ramach GAEC miały na celu zachęcenie rolników do utrzymania ziemi w dobrej kulturze rolnej, czyli w gotowości do produkcji. I choć mechanizm cross compliance nie jest jedynym ani najważniejszym czynnikiem wpływającym na ilość porzucanych gruntów, jego wpływ w tym zakresie uznaje się za znaczący 25. Można spotkać się również z zarzutami, że minimalne wymogi utrzymania ziemi w GAEC wyznaczono na zbyt niskim poziomie. Należy jednak pamiętać, że ustalenie w ramach crosscompliance nieco wyższych wymogów mogło spowodować, że będą one zbyt wygórowane lub zbyt restrykcyjne. W rezultacie efekty mogłyby być zupełnie odwrotne od zamierzonych, tzn. zamiast unikać porzucania ziemi nastąpiłoby wycofywanie się z produkcji rolnej gospodarstw najsłabszych ekonomicznie 26. Doskonałym przykładem zbyt restrykcyjnego egzekwowania wymogów GAEC są nowe kraje członkowskie, w których do uzyskania płatności bezpośrednich kwalifikowano grunty 24 Utrata bioróżnorodności mogłaby nastąpić m.in. na skutek masowego przekształcania terenów o charakterze rolniczym w obszary zurbanizowane. Porzucanie ziemi rolniczej może wiązać się również z pozytywnym oddziaływaniem na bioróżnorodność. Sytuacja taka będzie miała miejsce wyłącznie w sytuacji wyłączenia z uprawy gruntów ornych dotychczas użytkowanych intensywnie (np. obowiązkowe odłogowanie). 25 Na decyzje rolników co do użytkowania gruntów rolnych największy wpływ wywiera decoupling, czyli oddzielenie wsparcia od produkcji. Równocześnie uwzględniając fakt, że oprócz decouplingu i cross compliance stosuje się również inne instrumenty (np. programy rolno środowiskowe czy wsparcie do gruntów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (LFA)) trudno jest obecnie wskazać wyłączne zasługi crosscompliance w celu unikania masowego porzucania gruntów rolnych. 26 Jiri Moravec Cross compliance and land abandonment IEEP,

10 nieporośnięte przez niepożądaną roślinność. Należy zdawać sobie sprawę, że takie działanie prowadziło często do niszczenia cennych siedlisk przyrodniczych Zachowanie określonej powierzchni trwałych użytków zielonych Długoletni proces zwiększania się udziału gruntów ornych w powierzchni użytków rolnych w UE następował głównie kosztem powierzchni trwałych użytków zielonych. W rezultacie, wpływ TUZ na zachowanie wysokich wartości krajobrazowych, utrzymanie większej absorpcji wody w glebie czy chociażby wyższy poziom sekwestracji węgla w glebie z biegiem lat znacznie zmalał. Wprowadzenie odpowiednich wymogów w ramach cross compliance miało na celu objęcie ochroną użytków zielonych przed dalszym rozwojem tego niekorzystnego procesu. Wymogi cross compliance wymuszające na krajach członkowskich utrzymanie odpowiedniego udziału TUZ w powierzchni użytków rolnych dopuszczają jego 10% spadek w stosunku do jego wartości z roku referencyjnego 28. W razie wystąpienia mniejszego spadku nie ma obowiązku podejmowania działań zaradczych. Tymczasem w niektórych regionach zaledwie niewielki spadek tego wskaźnika powoduje znaczny spadek bioróżnorodności. Dopiero redukcja tego wskaźnika w stopniu większym niż 10% stwarza w krajach członkowskich konieczność podjęcia pewnych czynności, jak np. konwersję gruntów ornych na TUZ. Na pierwszy rzut oka wydaje się, że działania krajów członkowskich w tym zakresie przyniosły oczekiwane rezultaty 29, gdyż w większości krajów zanotowano wzrost powierzchni TUZ w porównaniu do roku referencyjnego. W rzeczywistości okazuje się jednak, że nieuwzględnienie w wymogach wartości środowiskowej łąk i pastwisk prowadzi do zaorywania najcenniejszych pod względem bioróżnorodności użytków zielonych, natomiast w ich miejsce poprzez przekształcanie gruntów ornych powstają łąki o ubogich wartościach środowiskowych. W ten sposób zachowany zostaje zielony dla oka krajobraz, lecz spadku bioróżnorodności w dalszym ciągu nie udaje się zahamować Promowanie rolnictwa zrównoważonego Oceniając dotychczasowe efekty stosowania mechanizmu cross compliance należy podkreślić, iż wielokrotnie wskazuje się również na zwiększenie świadomości rolników o możliwym wpływie ich działalności na środowisko naturalne 31. Już dziś można stwierdzić, że powiązanie płatnosci bezpośrednich z wymogami środowiskowymi nakłoniło dotychczas niechętnych rolników do wypełniania zobowiązań prawnych z zakresu ochrony środowiska. Dowodzi to skuteczności tej polityki w zakresie promocji rolnictwa zrównoważonego. Zdaniem Alliance Environment, duży wpływ na ten stan rzeczy miało wprowadzenie skutecznych systemów informowania rolników o obowiązkach wynikających z cross compliance oraz efektywnego systemu doradztwa. 27 Bird Life International, Through the green smokescreen. How is CAP cross compliance delivering for biodiversity?, November Dla UE 15 rokiem referencyjnym jest rok 2003, natomiast dla nowych krajów członkowskich (UE 10) 2005 r. 29 W latach zanotowano zwiększenie się powierzchni trwałych użytków zielonych aż w 11 krajach UE (Źródło: ALLIANCE ENVIRONNEMENT Groupement Européen d'intérêt Economique, Evaluation of the application of cross compliance as forsees under regulation 1782/2003, Part I: Descriptive report, July 2007, Deliverable prepared for DG Agriculture, str. 71, tab. 4.1.) 30 fine now what about more effective/ 31 House of Lords, European Union Minutes of Evidence (12 December 2007:Q870, 17 October 2007: Q173) 10

11 Również w Polsce, pomimo ograniczenia zakresu obowiązkowych standardów 32, widoczna stała się dbałość rolników o zasoby środowiskowe 33. Z badań przeprowadzonych w woj. opolskim 34 wynika, że rolnicy posiadają bardzo dużą znajomość obowiązujących wymogów i zdecydowana ich większość opowiada się za koniecznością pełnego ich wdrożenia. W opinii większości rolników przestrzeganie podstawowych wymogów współzależności przełoży się również na pozytywne skutki środowiskowe. I choć większość unijnych krajów poparła stwierdzenie, że poprawa świadomości rolników jest jedną z korzyści systemu, to należy zaznaczyć, że nie wszędzie efekt ten osiągany jest na tym samym poziomie. Wzrostowi świadomości rolników o ich obowiązkach niekoniecznie towarzyszy wzrost zrozumienia i akceptacji tych wymogów. W krajach UE 15, gdzie system płatności bezpośrednich oparto na plonach historycznych powiązanie tego systemu z wymogami cross compliance postrzegane jest przez rolników jako swego rodzaju ograniczenie w stosunku do przysługujących wcześniej praw do płatnosci, a towarzyszący instrumentowi system dodatkowych kontroli nie sprzyja uzyskaniu jego pełnego poparcia ze strony rolników Cross compliance a problem nierównego traktowania rolników Brak pełnej akceptacji tego mechanizmu w środowisku rolniczym wynika również z nierównego traktowania unijnych rolników. Europejski Trybunał Obrachunkowy uznał ten fakt za jedną z poważniejszych wad mechanizmu cross compliance 36. Okazuje się bowiem, że w różnych krajach wobec rolników stojących przed tymi samymi problemami środowiskowymi stawia się różne wymogi 37. Ustalenie wspólnych i jednolitych dla UE standardów środowiskowych uznano, po pierwsze za niewykonalne, ze względu na zróżnicowaną w tym zakresie sytuację państw członkowskich 38, a po drugie za mało efektywne w porównaniu do polityk krajowych. W rezultacie, istniejące obecnie wymogi znacznie różnią się w poszczególnych krajach członkowskich. Efektem jest sytuacja, w której w jednym państwie rolnicy mogą otrzymywać rekompensaty (wsparcie z II filara) za spełnienie pewnych wymogów, a z kolei w innym państwie ich spełnienie może być wymuszane bez żadnych rekompensat (cross compliance). Znakomity przykład takiej sytuacji stanowią Strefy buforowe, które w niektórych krajach zostały uznane za wymóg GAEC, a w niektórych zostały włączone do programów rolno środowiskowych. Jest to doskonały przykład konfliktu między zasadą współzależności a działaniami rolno środowiskowymi: rolnik nie może bowiem otrzymywać płatności z programów rolno środowiskowych za spełnienie wymogów współzależności. Płatności rolno środowiskowe powinny zostać przyznane jedynie pod warunkiem 32 Obowiązek przestrzegania dobrej kultury rolnej zgodnej z ochroną środowiska wprowadzony został wraz z wejściem Polski do UE. Dopiero od 1 stycznia 2009 r. nałożono na polskich rolników dodatkowy obowiązek spełniania niektórych wymogów SMR. 33 UKIE 5 lat Polski w Unii Europejskiej, 2009 r. 34 Bisaga A., Wpływ zasady cross compliance na kształtowanie nowej ekonomiki rolnictwa na przykładzie badań w województwie opolskim, Journal of Agribusiness and Rural Development 2(12) 2009, 27 34, 35 Bureau Jean Christophe, Mahe Louis Pascal, CAP reform Beyond 2013: An idea for a long view, Notre Europe 36 Opinię tą popiera również Bird Life International: fine now what aboutmore effective/. 37 Zróżnicowanie to nie wynika jednak ze zróżnicowania systemów płatności bezpośrednich. 38 O ile, w pewnym stopniu zróżnicowanie to wynika z pewnej swobody, którą pozostawiono krajom członkowskim w określaniu krajowego zakresu wymogów (GAEC), o tyle zależy ono również od przeszłych wysiłków tych krajów podejmowanych na rzecz poprawy warunków środowiskowych. 11

12 spełnienia dodatkowych wymogów wyższych niż cross compliance, jako rekompensata za koszty ich wypełnienia. Na problem nierównego traktowania rolników należy spojrzeć również od strony kosztowej. Nawet przy założeniu możliwości wprowadzenia jednorodnych standardów dla rolników, ich spełnianie przy obecnym zróżnicowaniu europejskiego rolnictwa będzie implikować zupełnie różne koszty. Dowodem na to są znaczne różnice w ich wstępnych szacunkach. Zdaniem National Farmer s Union dostosowanie się rolników do cross compliance skutkować będzie znacznymi dodatkowymi kosztami 39. Inne źródła wskazują natomiast, iż rolnicy mogą osiągać zgodność z wymogami bez znacznego obciążenia finansowego dla ich działalności 40. Po pierwsze, jeśli nawet większość rolników ponosi minimalne koszty z tytułu obowiązkowego spełniania wymogów cross compliance, a ich wpływ na konkurencyjność tych gospodarstw jest stosunkowo niewielki, rodzi się następujące pytanie: czy postawienie przed rolnikami wymogów, które nie pociągają za sobą znaczących kosztów dostosowawczych może służyć jako uzasadnienie dla wypłaty tak dużego wsparcia budżetowego? Z drugiej natomiast strony, jeśli wypełnianie tych standardów powoduje dość znaczne koszty powstaje kolejne pytanie: czy obecny system płatności bezpośrednich właściwie i sprawiedliwie je rekompensuje? Okazuje się, że nie. Rekompensata kosztów spełnienia wymogów wzajemnej zgodności, do których zobowiązano rolników nie odbywa się w oparciu o rzeczywiste koszty podejmowanych przez nich działań pro środowiskowych, ale jedynie na podstawie uprawnień do historycznych kwot płatności bezpośrednich. Z tego względu większość płatności w dalszym ciągu (pomimo decouplingu) trafia na tereny charakteryzujące się intensywną produkcją rolną 41 mającą szkodliwy wpływ na środowisko. Gospodarstwa ponoszące podobne wysiłki w celu spełnienia wymogów cross compliance otrzymują zupełnie inny poziom wsparcia. W rezultacie, w przypadku niektórych rolników ma miejsce nadkompensata poniesionych kosztów, a w przypadku innych otrzymane płatności nie równoważą poniesionych kosztów. Należy zdawać sobie sprawę, że w takiej sytuacji niektórzy rolnicy, dla których koszty spełnienia wymogów będą zbyt wysokie mogą rezygnować z wnioskowania o płatności bezpośrednie, a niektórzy wręcz mogą wycofać się z działalności rolniczej. Zróżnicowanie poziomu płatności bezpośrednich między gospodarstwami pociąga za sobą również zróżnicowanie systemu zachęt dla rolników w celu spełnienia wymogów współzależności. W konkluzjach raportu Cross compliance in the CAP 42 stwierdzono jednoznacznie: Dopóki istnieć będzie nierównowaga w dystrybucji płatności między gospodarstwami, dopóty zachęty do stosowania wymogów wzajemnej zgodności będą największe dla tych rolników, którzy otrzymują najwyższe kwoty płatności. Podobna sytuacja dotyczy również systemu sankcji, gdyż wymiar kar za niedostosowanie również jest zróżnicowany. Rolnicy nie są karani równo za takie same przewinienia. Redukcje 39 Cross compliance with the Single Payment Scheme: The National Farmer s Union of England and Wales Preliminary Submission to DG Agriculture, Jones j., How do farmers regard the cross compliance conditions attache to Single Payment Scheme in England, ROOT Rural Research Conference, 4 5 April 2006, Oxford; Farmer M., The possible impacts of crosscompliance on farm costs and competitivness, Deliverable 21, IEEP, January 200, Sixth Framewrok Programme facilitating the CAP Reform:Compliance and Cometitivness of European Agriculture. 41 announces relaxation of cross compliance/ 42 Pan European Project

13 płatności bezpośrednich mające charakter sankcji za niespełnienie wymogów nie są związane z wysokością kosztów spełnienia tych wymogów ani ze skutkami ich niespełnienia dla środowiska. W konsekwencji, brak przestrzegania w cross compliance zasady proporcjonalności i równości prowadzić może do dalszego spadku akceptowalności tej polityki w środowisku rolniczym UE. 7. Czy i jak mechanizm cross compliance powinien zostać zmieniony, by poprawić skuteczność osiągania celów? Pomimo wielu wad mechanizmu, dzięki zasadom współzależności osiągnięto pewne pozytywne efekty: większej kontroli podlegają niekorzystne dla środowiska działania podejmowane przez rolników, zwłaszcza te dotyczące stosowania nawozów azotowych. Nie można jednak ukrywać faktu, że pozytywne efekty działania mechanizmu są dziś słabo widoczne 43. Według Europejskiego Trybunału Obrachunkowego, dość krytycznie odnoszącego się do efektów działania cross compliance 44, mechanizm ten ma jeszcze szansę stać się polityką skuteczną, lecz konieczne jest jasne określenie jej celów i przeprowadzenie weryfikacji norm zawartych w GAEC i SMR tak, by ich realizacja gwarantowała osiągnięcie założonych celów 45. Pojawiają się również propozycje poprawy skuteczności mechanizmu poprzez zmianę sposobu wyboru standardów przez kraje unijne 46. Oprócz tego, należałoby również zastanowić się nad możliwością rozwiązań prowadzących przynajmniej do częściowego zniwelowania problemu nierówności między rolnikami. Pozostawienie tej kwestii bez rozwiązania zaważyć może na istnieniu tego mechanizmu w przyszłości. Dla osiągnięcia rzeczywistych korzyści środowiskowych konieczna jest ciągła poprawa systemu kontroli i sankcji 47 oraz wprowadzenie bardziej sprawiedliwego systemu zachęt dla rolników. Konieczna jest również zmiana obecnego systemu monitorowania i sprawozdawczości, gdyż, nie oddaje on rzeczywistości nie jest wiarygodny i wręcz zawyża niektóre wskaźniki zgodności czy kontroli. Tylko pod takim warunkiem możliwa byłaby pełna ocena ex post działań tego mechanizmu. Poza tym, szczególnym monitoringiem powinna zostać objęta kwestia poziomu wymogów stawianych przed rolnikami w poszczególnych krajach członkowskich. Mechanizm ten wymaga jednocześnie dalszego uproszczenia procedur administracyjnych, mimo podjęcia pewnych działań w tym kierunku w roku 2007 i Bez ułatwień administracyjnych mechanizm ten w dalszym ciągu będzie krytykowany przez środowiska rolnicze, co przełoży się na niższy stopień zgodności. Wydaje się, że implementacja powyższych zmian jest nieunikniona, aby mechanizm współzależności mógł stać się trwałym elementem procesu integracji polityki rolnośrodowiskowej. 43 Kantelhardt J. and others Consequences of the CAP reform on farm activities and the environment results of an empirical study, paper prepared for the 109th EAAE Seminar "The CAP after the Fischler reform: national implementations, impact assessment and the agenda for future reforms, Viterbo, Italy, November 20 21st, Patrz Tab Bardziej efektywne działania można podjąć np. w zakresie utrzymania substancji organicznej w glebie (obecny GAEC). 46 IEEP, Towards the CAP HEALTH CHECK and the european budget reviev The proposals, options for reform and issues arising, September 2007, str Największą wadą systemu sankcji decydującą o jego niskiej skuteczności jest to, że koszt przestrzegania wymogów jest często wyższy niż sankcja. Oznacza to, że rolnicy wolą ponosić karę w postaci redukcji płatności niż ponosić koszty dostosowania się do wymogów. 13

14 8. Czy cross compliance zawiera wystarczająco szeroki zakres standardów, by podjąć nowe wyzwania w przyszłości? Mając na względzie nowe wyzwania, w obliczu których staje europejskie rolnictwo wdrożenie powyższych propozycji nie zagwarantuje, że mechanizm cross compliance odegra znaczący udział w ich spełnianiu w przyszłości. Ze względu na to, że obecny kształt mechanizmu nie pozwala na skuteczną walkę ze zmianami klimatu, ochronę bioróżnorodności czy zarządzanie zasobami wodnymi trzeba jednoznacznie stwierdzić, że Wspólna Polityka Rolna, a wraz z nią również mechanizm crosscompliance wymagają kolejnych kroków reformujących. Aby móc skutecznie realizować nowe zadania, jakie stoją przed europejskim rolnictwem crosscompliance musi być mechanizmem bardziej elastycznym. Według niektórych opinii, to właśnie wymogi GAEC stanowią pewien rodzaj platformy umożliwiającej wprowadzenie przyszłych zmian, gdyż dają decydentom możliwość umocnienia podstawowych standardów i zapewnienia lepszych efektów środowiskowych 48. Poza tym uważa się, że wymogi te powinny być regularnie rewidowane i tak dostosowywane, by europejscy rolnicy mogli stawić czoła głównym wyzwaniom w celu osiągnięcia zrównoważonej produkcji. W tym celu, zamiast skupiać się wyłącznie na problemach związanych z odpowiednim zarządzaniem ziemią, GAEC powinien obejmować znacznie szerszy zakres wymogów środowiskowych i społecznych. Chodzi tu chociażby o włączenie rolnictwa w proces redukcji emisji gazów cieplarnianych do atmosfery poprzez wprowadzenie na poziomie gospodarstwa stosownych wymogów w zakresie stosowania nawozów pochodzenia zwierzęcego czy przekazanie rolnikom dodatkowych narzędzi umożliwiających odpowiednią gospodarkę zasobami wodnymi. Poszerzenie zakresu wymogów w ramach cross compliance byłoby również sposobem na odparcie zarzutów o stosowaniu relatywnie niskich wymogów w stosunku do wysokości uzyskiwanych przez rolników płatności bezpośrednich 49. Wydaje się, że w rezultacie poszerzenia wymogów można by spodziewać się pozytywnego efektu w postaci wzrostu społecznej akceptacji wydatków publicznych na rolnictwo. Odnosząc się do tego pomysłu, należałoby jednak podkreślić, że jego realizacja nie będzie możliwa bez wcześniejszego gruntownego zreformowania podstawowych zasad funkcjonowania tego mechanizmu w kierunku wskazanym w poprzednim rozdziale. Mechanizm wzajemnej zgodności został bowiem zaprojektowany do wprowadzania podstawowych standardów. Jego efektywność w zakresie realizacji pożądanych w przyszłości wyższych celów może być znacznie niższa. Co więcej, nawet, jeśli obecnie mechanizm cross compliance zapewniłby efektywne wdrożenie wyższych standardów, sprostanie temu zadaniu w perspektywie ciągle rosnących wymogów mogłoby być coraz trudniejsze. Rodzi to konieczność ciągłego monitorowania mechanizmu i regularnego wprowadzania dostosowań mających na celu poprawę jego efektywności. Poza tym, należy mieć na uwadze pewne wątpliwości co do zasadności stawiania przed rolnikami coraz wyższych wymogów w sytuacji dalszego obniżania poziomu płatności (zachowanie modulacji po 2013 r.). Co więcej, istnieje obawa, że wprowadzenie dodatkowych i jednocześnie coraz wyższych 48 Phelps Jess R. "Much Ado About Decoupling: Evaluating the Environmental Impact of Recent European Union Agricultural Reform" Harvard Environmental Law Review Vol. 31, p. 279, Najwłaściwszym sposobem odzwierciedlenia w poziomie przyznawanych płatności postawionych wymogów byłoby ich wzajemne powiązanie (poziomu płatności od kosztów dostosowania się do wymogów). Szerzej o tym problemie w kolejnej części. 14

15 wymogów wobec rolników może również zintensyfikować negatywny ich stosunek do tego mechanizmu m.in. ze względu na ciągłe kontrole, itp. Podejmując decyzję co do zwiększania zakresu wymogów cross compliance należy również zdawać sobie sprawę, że wprowadzenie wyższych wymogów cross compliance spowodowałoby jednocześnie zatarcie się dotychczasowej różnicy między cross compliance a programami rolnośrodowiskowymi. Mając na uwadze większą skuteczność działań pro środowiskwych PROW bardziej uzasadnionym wydaje się włączenie tych działań (jako działań bardziej ukierunkowanych i precyzyjnych) w proces osiągnięcia nowych wyzwań niż standardów cross compliance. Z kolei, ogromną zaletą mechanizmu cross compliance jest relatywnie duży zasięg jego oddziaływania w stosunku do działań rolno środowiskowych II filara. 9. Czy cross compliance powinien służyć dostarczaniu dóbr publicznych? Zdaniem Komisarz ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Mariann Fischer Boel mechanizm cross compliance jest uosobieniem zasady public money for public goods, a społeczeństwo będzie w stanie zaakceptować wydatki na płatności bezpośrednie tylko wtedy, gdy wsparcie to będzie kierowane jako wynagrodzenie za wykonywanie ważnych zadań przez rolników. Należałoby jednak zwrócić tutaj uwagę, że zastosowanie takiego podejścia wymagać będzie odejścia w systemie płatności bezpośrednich od historycznych plonów referencyjnych, a oparcia się na kosztach dostarczania tych dóbr 50. Pozostawienie bez większych zmian obecnego systemu płatności oznaczać będzie, że w dalszym ciągu większe wsparcie trafiać będzie do gospodarstw prowadzących intensywną produkcję rolną, powodujących niekorzystne skutki dla środowiska, a nie do gospodarstw dostarczających najcenniejsze dobra publiczne. Należy również mieć na uwadze, że zastosowanie tego podejścia będzie oznaczać trudności w dalszej realokacji środków finansowych miedzy I a II filarem WPR (modulacji). Ograniczenie możliwości zwiększenia wydatków na rozwój obszarów wiejskich powodować będzie, że crosscompliance nadal stanowić będzie jedno z najważniejszych narzędzi WPR służących do osiągnięcia korzystnej dla środowiska produkcji rolnej. 10. Podsumowanie W dyskusji o skuteczności mechanizmu cross compliance ścierają się dwa zupełnie różne poglądy. Jeden z nich, bardziej przychylny cross compliance, to stanowisko Komisji Europejskiej, które zostało zatwierdzone w przeglądzie Wspólnej Polityki Rolnej, tzw. Health Check w listopadzie 2008 r. Decyzje wówczas podjęte gwarantują istnienie mechanizmu cross compliance po roku Komisarz ds. rolnictwa Mariann Fischer Boel podkreślała wówczas, że polityka cross compliance jest właściwa i niezbędna, i powinna zostać zachowana. Nie oznacza to jednak, że nie powinna być udoskonalana, by w przyszłości działać jeszcze skuteczniej. Podejmując tą decyzję nie wzięto jednak pod uwagę krytycznych ocen działania mechanizmu współzależności, w tym przede wszystkim istniejącego wówczas sprawozdania Europejskiego Trybunału Obrachunkowego. Tymczasem, wraz z biegiem czasu krytyka zasady współzależności jest 50 IEEP Towards the CAP Health Check and the European budget review. The proposals, options for reform and issue arising, September 2007, str. 10 i

16 coraz bardziej słyszalna. Poza Europejskim Trybunałem Obrachunkowym, zarówno IEEP, Bird Life International, jak i inne organizacje pro środowiskowe podkreślają brak widocznych efektów pozytywnego oddziaływania mechanizmu na środowisko. Pomimo poważnych zarzutów, zarówno Europejski Trybunał Obrachunkowy, jak i pozostałe organizacje również uznały ten mechanizm za istotny element WPR i nie zalecają wycofywania się z tej polityki. Nie oznacza to jednak, że cross compliance będzie po 2013 r. funkcjonował w obecnej postaci. Wydaje się, że w trakcie dyskusji nad przyszłością WPR po 2013 r. trudno będzie uniknąć bardziej radykalnej reformy tego mechanizmu prowadzącej do znacznej poprawy jego skuteczności, a być może również do poszerzenia zakresu jego dotychczasowych wymogów. 16

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36%

Udział polityki spójności stale rośnie: - w 1965r. wynosił 6% - w 1988 r. wynosił 17% - w 2013r. wyniesie 36% Jakie zmiany mogą czekać rolników po 2013? Czy będą to zmiany gruntowne czy jedynie kosmetyczne? Czy poszczególne instrumenty WPR będą ewaluować czy też zostaną uzupełnione o nowe elementy? Reforma WPR

Bardziej szczegółowo

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012

Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Programy rolnośrodowiskowe chroniące wody i bioróżnorodność w okresie programowania 2007-2013 stan wdrażania na 2012 Ewa Szymborska, MRiRW Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu Kluczbork 11-12.04.2012

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE

Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Podstawowy mechanizm Wspólnej Polityki Rolnej UE Rozwój obszarów wiejskich Działania rynkowe Płatności bezpośrednie Wieloletnie Ramy Finansowe 2014-2020: WPR stanowi 38,9% wydatków z budżetu UE Wspólna

Bardziej szczegółowo

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów Nasza polisa na życie, nasze

Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów Nasza polisa na życie, nasze Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno Społecznego i Komitetu Regionów Nasza polisa na życie, nasze dziedzictwo przyrodnicze: strategia różnorodności biologicznej

Bardziej szczegółowo

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011

Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku. regionalnego, 7 listopada, 2011 Koncepcje Komisji Europejskiej wdrażania funduszy po 2013 roku Zespół ds. opracowania ramowego zintegrowanego programu regionalnego, 7 listopada, 2011 Cele bieżącej i przyszłej polityki: Nowa Polityka

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH. Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej

DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH. Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej DEPARTAMENT PLANOWANIA I ZASOBÓW WODNYCH Derogacje, czyli odstępstwa od osiągnięcia celów środowiskowych z tytułu art. 4.7 Ramowej Dyrektywy Wodnej Nadrzędny dokument określający wymogi i standardy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego

SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY. Europejski program bezpieczeństwa lotniczego KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 7.12.2015 r. COM(2015) 599 final SPRAWOZDANIE KOMISJI DLA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY Europejski program bezpieczeństwa lotniczego PL PL 1. KOMUNIKAT KOMISJI Z 2011

Bardziej szczegółowo

Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem. SKN Gospodarki Żywnościowej

Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem. SKN Gospodarki Żywnościowej Parlament Europejski na UEP - zostań europosłem SKN Gospodarki Żywnościowej Ewolucja Wspólnej Polityki Rolnej (1962-2014) Wydatki na WPR jako % budżetu UE 100 90 80 70 70 90 80 73 66 60 50 40 40 50 46

Bardziej szczegółowo

Rok 14 Numer 592 (46) 4 grudnia 2009 r.

Rok 14 Numer 592 (46) 4 grudnia 2009 r. Rok 14 Numer 592 (46) 4 grudnia 2009 r. W tym numerze: ZASADA WSPÓŁZALEŻNOŚCI NIE PRZYCZYNIA SIĘ DO OSIĄGANIA OBIECANYCH KORZYŚCI ZATWIERDZONO NOWE PAKIETY FINANSOWANIA W RAMACH FILARA DRUGIEGO ZASADA

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Podsumowanie strategicznej oceny oddziaływania na środowisko projektu Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Warszawa 2014 Spis treści 1. Wstęp... 3 2. Ramowy przebieg strategicznej oceny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ dr inż. Małgorzata Bogucka-Szymalska Departament Zasobów Wodnych Warszawa, 11-12 czerwca 2015 r. Dyrektywy istotne dla inwestycji wodnych

Bardziej szczegółowo

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa

Cele kluczowe W dziedzinie inwestowania w zasoby ludzkie W zakresie wzmacniania sfery zdrowia i bezpieczeństwa Cele kluczowe Idea społecznej odpowiedzialności biznesu jest wpisana w wizję prowadzenia działalności przez Grupę Kapitałową LOTOS. Zagadnienia te mają swoje odzwierciedlenie w strategii biznesowej, a

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich WARSZAWA 4 kwietnia 2013 r. Prace nad projektem

Bardziej szczegółowo

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA

Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej. (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA 1.8.2014 L 230/1 II (Akty o charakterze nieustawodawczym) ROZPORZĄDZENIA ROZPORZĄDZENIE WYKONAWCZE KOMISJI (UE) NR 834/2014 z dnia 22 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania wspólnych ram monitorowania

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA

INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA Robocze tłumaczenie dok. 16629/11 INFORMACJA NA TEMAT 30 KONFERENCJI DYREKTORÓW AGENCJI PŁATNICZYCH UE 21-23.09.2011, SOPOT, POLSKA 30 Konferencja Dyrektorów Agencji Płatniczych UE odbyła się w Sopocie,

Bardziej szczegółowo

1. Komisja przedłoŝyła wyŝej wspomniany komunikat Parlamentowi Europejskiemu oraz Radzie w dniu 20 listopada 2007 r.

1. Komisja przedłoŝyła wyŝej wspomniany komunikat Parlamentowi Europejskiemu oraz Radzie w dniu 20 listopada 2007 r. RADA UNII EUROPEJSKIEJ Bruksela, 13 marca 2008 r. (14.03) (OR. en) 7150/08 AGRI 62 AGRISTR 8 AGRIORG 21 SPRAWOZDANIE Od: Specjalny Komitet ds. Rolnictwa Data: 10 marca 2008 r. Do: Rada Nr poprz. dok.:

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ

PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ PROPOZYCJE ZMIAN USTAW REGULUJĄCYCH SPRZEDAŻ BEZPOŚREDNIĄ Sprzedaż bezpośrednia Sprzedaż bezpośrednia oraz sprzedaż marginalna lokalna i ograniczona -sprzedaż produktów rolniczych konsumentowi, z pominięciem

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej

Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Zmiany we Wspólnej Polityce Rolnej w Unii Europejskiej Nakłady na WPR w Polsce Płatności bezpośrednie wydatki ogółem w mld EUR w tym wkład krajowy 2007-2013 19,7 6,6 2014-2020 21,2 0,0 przesunięcie z II

Bardziej szczegółowo

OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE

OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE OŚ ŚRODOWISKOWA PROW 2007-2013 I ROLNICTWO EKOLOGICZNE W POLSCE Ewa Szymborska Kołobrzeg, 22-23 czerwca 2010 r. MINISTERSTWO ROLNICTWA I ROZWOJU WSI DEPARTAMENT ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAMY UE wspierające

Bardziej szczegółowo

OCENA SKUTKÓW REGULACJI

OCENA SKUTKÓW REGULACJI Nazwa projektu Projekt ustawy o zmianie ustawy o rejestracji i ochronie nazw i oznaczeń produktów rolnych i środków spożywczych oraz o produktach tradycyjnych oraz o zmianie niektórych innych ustaw Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Perspektywy ograniczenia uzależnienia od pestycydów w Polsce dla poprawy stanu środowiska i gospodarki wiejskiej

Perspektywy ograniczenia uzależnienia od pestycydów w Polsce dla poprawy stanu środowiska i gospodarki wiejskiej Perspektywy ograniczenia uzależnienia od pestycydów w Polsce dla poprawy stanu środowiska i gospodarki wiejskiej Wiesław Podyma Departament Hodowli i Ochrony Roślin Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Bardziej szczegółowo

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001)

Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) Audyt energetyczny jako wsparcie Systemów Zarządzania Energią (ISO 50001) ROMAN KOŁODZIEJ IV Konferencja Naukowo-Techniczna,,Utrzymanie ruchu w przemyśle spożywczym Szczyrk, 26 kwietnia 2012 r. 1 PLAN

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku

Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w zakresie instrumentów zarządzania ryzykiem: propozycje na okres po 2013 roku 05 listopada 2012 r. Dyrekcja Generalna ds. Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Komisja

Bardziej szczegółowo

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16

Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 2015-04-16 Zmiany w istniejących systemach zarządzania środowiskowego zbudowanych wg normy ISO 14001:2004, wynikające z nowego wydania ISO 14001 (wybrane przykłady) Grzegorz Ścibisz Warszawa, 16. kwietnia 2015 Niniejsza

Bardziej szczegółowo

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r.

Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Środowisko w polityce spójności Spotkanie plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju 8-9 grudnia 2011 r. Agata Payne Dyrektoriat Środowisko Polityka spójności i ocen oddziaływania na

Bardziej szczegółowo

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym

Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 2 z 8 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Opracowano w Instytucie Nafty i Gazu System KZR INiG-PIB/3 2 Powiązanie z ustawodawstwem krajowym Strona 3 z 8 Spis

Bardziej szczegółowo

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010,

uwzględniając ostateczne roczne sprawozdanie finansowe Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy 2010, 17.10.2012 Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej L 286/239 REZOLUCJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO z dnia 10 maja 2012 r. zawierająca uwagi stanowiące integralną część decyzji w sprawie absolutorium z wykonania

Bardziej szczegółowo

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE

inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE inwestowanie w działania na rzecz klimatu inwestowanie w program LIFE PRZEGLĄD NOWEGO PODPROGRAMU LIFE DOTYCZĄCEGO DZIAŁAŃ NA RZECZ KLIMATU NA LATA 2014 2020 Czym jest nowy podprogram LIFE dotyczący działań

Bardziej szczegółowo

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR

Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR IP/10/284 Bruksela, dnia 16 marca 2010 r. Komisja odzyskuje od państw członkowskich 346,5 mln euro z wydatków na WPR W wyniku decyzji dotyczącej procedury rozliczenia zgodności rachunków przyjętej przez

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności a ochrona środowiska w okresie programowania 2014-2020

Polityka spójności a ochrona środowiska w okresie programowania 2014-2020 Polityka spójności a ochrona środowiska w okresie programowania 2014-2020 V Posiedzenie Plenarne uczestników sieci Partnerstwo: Środowisko dla Rozwoju Warszawa, 10 11 grudnia 2013 Agata Payne Komisja Europejska,

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015

Szkolenie Stowarzyszenia Polskie Forum ISO 14000 Zmiany w normie ISO 14001 i ich konsekwencje dla organizacji Warszawa, 16.04.2015 Wykorzystanie elementów systemu EMAS w SZŚ według ISO 14001:2015 dr hab. inż. Alina Matuszak-Flejszman, prof. nadzw. UEP Agenda Elementy SZŚ według EMAS (Rozporządzenie UE 1221/2009) i odpowiadające im

Bardziej szczegółowo

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura w Polsce Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura priorytet nowej strategii Realizacja Strategii UE ochrony różnorodności biologicznej na lata 2020

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN

ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN ŚWIATOWY PLAN DZIAŁAŃ NA RZECZ ZASOBÓW GENETYCZNYCH ZWIERZĄT oraz DEKLARACJA z INTERLAKEN GLOBAL PLAN OF ACTION FOR ANIMAL GENETIC RESOURCES and the INTERLAKEN DECLARATION przyjęte przez Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

PROJEKT SPRAWOZDANIA

PROJEKT SPRAWOZDANIA PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Komisja Kontroli Budżetowej 2009/2120(DEC) 3.2.2010 PROJEKT SPRAWOZDANIA w sprawie udzielenia absolutorium z wykonania budżetu Europejskiej Fundacji Kształcenia za rok budżetowy

Bardziej szczegółowo

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy

Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013. L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy Załącznik nr 1 do uchwały nr 21 Zmiany merytoryczne Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich 2007-2013 L.p. Działanie Tekst przed zmianą Tekst docelowy 1. Ułatwianie Definicja rozpoczęcia prowadzenia działalności

Bardziej szczegółowo

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020

Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 BIBLIOTEKA ZAMÓWIEŃ PUBLICZNYCH Agnieszka Pogorzelska ekspert ds. funduszy europejskich w Centralnym Punkcie Informacyjnym Nowe wytyczne dla beneficjentów środków unijnych 2014-2020 Strona 2 Spis treści

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke

Konferencja prasowa. Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Konferencja prasowa Sekretarza Stanu w MRiRW Kazimierza Plocke Oczekiwania rybactwa i wędkarstwa wobec nowej perspektywy finansowej Program Operacyjny Rybactwo i Morze na lata 2014-2020 Warszawa, 23 lipca

Bardziej szczegółowo

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl

Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan. www.radapodatkowa.pl Świadomy Podatnik projekt Rady Podatkowej PKPP Lewiatan www.radapodatkowa.pl RYZYKO PODATKOWE Marcin Kolmas Definicja pojęcia ryzyka podatkowego na cele naszego spotkania Co to jest ryzyko podatkowe Ryzyko

Bardziej szczegółowo

'Wsparcie doradztwa w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020'

'Wsparcie doradztwa w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020' 'Wsparcie doradztwa w ramach Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020' Josefine LORIZ - HOFFMANN Komisja Europejska Komisja Rolnictwa i Rozwoju Wsi Senat Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Jak wygląda budowa programu rolnośrodowiskowego?

Jak wygląda budowa programu rolnośrodowiskowego? z serwisu: AGRO.EKO.ORG.PL Strona 1 z 5 Programy te jako jedyne są obowiązkowe dla wszystkich krajów członkowskich i pełnią kluczową rolę w realizacji planów ochrony przyrody. Mają one za zadanie pomóc

Bardziej szczegółowo

MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT

MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT Komitet ds. Rolniczych Organizacji Zawodowych w UE (COPA) Główny Komitet Spółdzielczości Rolniczej w UE (COGECA) MI(07)16P1 Bruksela, 17 października 2007 r. PROJEKT WSTĘPNE WNIOSKI GRUPY ROBOCZEJ COPA/COGECA

Bardziej szczegółowo

Polityka spójności UE na lata 2014 2020

Polityka spójności UE na lata 2014 2020 UE na lata 2014 2020 Propozycje Komisji Europejskiej Unii Europejskiej Struktura prezentacji 1. Jakie konsekwencje będzie miała polityka spójności UE? 2. Dlaczego Komisja proponuje zmiany w latach 2014

Bardziej szczegółowo

Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce

Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce Modyfikacja systemu ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce dr Marietta Janowicz-Lomott, Uniwersytet Gdański dr Krzysztof Łyskawa, Uniwersytet Ekonomiczny Poznań Agenda Działanie ubezpieczeń dotowanych w Polsce

Bardziej szczegółowo

Rolnictwo ekologiczne z korzyścią dla środowiska i człowieka. Realizacja PROW - korzyści i bariery. Anna Kuczuk, OODR Łosiów

Rolnictwo ekologiczne z korzyścią dla środowiska i człowieka. Realizacja PROW - korzyści i bariery. Anna Kuczuk, OODR Łosiów Anna Kuczuk, OODR Łosiów Rolnictwo stanowi jedną z najważniejszych gałęzi gospodarki niemal każdego kraju, pełniąc istotne funkcje natury ekonomicznej, społecznej i środowiskowej. Gleba, woda, powietrze

Bardziej szczegółowo

Program rolnośrodowiskowy

Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy Program rolnośrodowiskowy jest realizowany w ramach Osi II PROW 2007-2013 Poprawa środowiska naturalnego i obszarów wiejskich. Działanie to ma przyczynić się do zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Wniosek DECYZJA RADY

Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 8.4.2016 r. COM(2016) 183 final 2016/0094 (NLE) Wniosek DECYZJA RADY w sprawie stanowiska, jakie należy przyjąć w imieniu Unii Europejskiej w odniesieniu do międzynarodowego

Bardziej szczegółowo

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka

Zmiany w standardzie ISO dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka Zmiany w standardzie ISO 9001 dr inż. Ilona Błaszczyk Politechnika Łódzka 1 W prezentacji przedstawiono zmiany w normie ISO 9001 w oparciu o projekt komitetu. 2 3 4 5 6 Zmiany w zakresie terminów używanych

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r.

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi, 12-13.02.2015 r. 1 Projekt PO RYBY 2014-2020 został opracowany w oparciu o: przepisy prawa UE: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia

Bardziej szczegółowo

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska

Polska wieś ZaMoŻNa i europejska Polska wieś ZAMOŻNA I EUROPEJSKA POLSKA WIEŚ Stan obecny Charakterystyka ogólna Na terenach wiejskich w Polsce mieszka 14,9 mln Polaków stanowi to 38% mieszkańców Polski. W Polsce mamy 1,583 mln gospodarstw

Bardziej szczegółowo

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r.

1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. 1 UWAGI ANALITYCZNE 1. Udział dochodów z działalności rolniczej w dochodach gospodarstw domowych z użytkownikiem gospodarstwa rolnego w 2002 r. W maju 2002 r. w województwie łódzkim było 209,4 tys. gospodarstw

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski

Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP. Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski Prof. dr hab. Andrzej Czyżewski, UEP Dr Sebastian Stępień, UEP Wspólna Polityka Rolna racją stanu Polski 1 Celem opracowania jest wskazanie znaczenia Wspólnej Polityki Rolnej dla rozwoju polskiego sektora

Bardziej szczegółowo

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska

Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Efekty wdrożenia systemu EMAS w Ministerstwie Środowiska Monika Dziadkowiec Dyrektor Generalna Warszawa, 5.07.2012 r. Ministerstwo Środowiska, poprzez współtworzenie polityki państwa, troszczy się o środowisko

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013

Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Program Operacyjny Rozwój Obszarów Wiejskich na lata 2007 2013 Program rolnośrodowiskowy FINANSOWANIE WSPÓLNEJ POLITYKI ROLNEJ

Bardziej szczegółowo

Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej

Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej Rola Najwyższa Izba Kontroli wobec systemu zarządzania i kontroli środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej Wykorzystanie środków Unii Europejskiej należy do priorytetowych kierunków badań Najwyższej

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania

Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Inwestycje środowiskowe w perspektywie 2014-2020 wybór obszarów finansowania Pytanie: Jak wykorzystać praktyczną wiedzę z zakresu wydawania decyzji środowiskowych w celu prawidłowej identyfikacji obszarów

Bardziej szczegółowo

Rynek gospodarowania bateriami i akumulatorami szanse i zagrożenia. Michał Korkozowicz Forum Recyklingu Poznań, 15 października 2014r.

Rynek gospodarowania bateriami i akumulatorami szanse i zagrożenia. Michał Korkozowicz Forum Recyklingu Poznań, 15 października 2014r. Rynek gospodarowania bateriami i akumulatorami szanse i zagrożenia Michał Korkozowicz Forum Recyklingu Poznań, 15 października 2014r. Treść prezentacji Obraz krajowego rynku baterii i akumulatorów w świetle

Bardziej szczegółowo

PARLAMENT EUROPEJSKI

PARLAMENT EUROPEJSKI PARLAMENT EUROPEJSKI 2004 2009 Komisja Rynku Wewnętrznego i Ochrony Konsumentów 15.02.2008 DOKUMENT ROBOCZY w sprawie sprawozdania z własnej inicjatywy dotyczącego niektórych aspektów ubezpieczeń komunikacyjnych

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia... 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia... 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia... 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie sporządzania projektu planu zadań ochronnych dla obszaru Natura 2000 Na podstawie art. 28 ust. 13 ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii

Program Operacyjny PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii Program Operacyjny PL04 Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii Na co można uzyskać pomoc w ramach programu PL04? Do dofinansowania kwalifikują się projekty mające na celu: termomodernizację

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

NIEPOKOJĄCE TENDENCJE W WYKORZYSTANIU ZIEMI ROLNICZEJ WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE ŚWIATOWEJ

NIEPOKOJĄCE TENDENCJE W WYKORZYSTANIU ZIEMI ROLNICZEJ WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE ŚWIATOWEJ NIEPOKOJĄCE TENDENCJE W WYKORZYSTANIU ZIEMI ROLNICZEJ WE WSPÓŁCZESNEJ GOSPODARCE ŚWIATOWEJ Jerzy Wilkin Wydział Nauk Ekonomicznych UW i Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN Wielkość użytków rolnych w skali

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r.

Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Załącznik nr 4 do Zarządzenia Dyrektora nr 15/2010 z dnia 8 marca 2010 r. Instrukcja dokonywania samooceny oraz sporządzania oświadczenia o stanie kontroli zarządczej w Szkole Podstawowej nr 4 im. Kawalerów

Bardziej szczegółowo

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne

Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Planowanie przestrzenne jako instrument ochrony środowiska. Aspekty prawne Kraków 27 stycznia 2010 r. Źródła prawa Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (2003); Ustawa o ochronie przyrody

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 9.7.2015 r.

ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 9.7.2015 r. KOMISJA EUROPEJSKA Bruksela, dnia 9.7.2015 r. C(2015) 4625 final ROZPORZĄDZENIE DELEGOWANE KOMISJI (UE) / z dnia 9.7.2015 r. uzupełniające rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1304/2013

Bardziej szczegółowo

Koncepcja dóbr publicznych w dyskusji o przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej

Koncepcja dóbr publicznych w dyskusji o przyszłości Wspólnej Polityki Rolnej FUNDACJA PROGRAMÓW POMOCY DLA ROLNICTWA SEKCJA ANALIZ EKONOMICZNYCH POLITYKI ROLNEJ ul. Wspólna 30 Pokój 338 00-930 Warszawa http://www.fapa.org.pl/ tel. (+48 22) 623-19-80 623-19-81 fax. (+48 22) 623-19-89

Bardziej szczegółowo

OPŁACALNOŚĆ UŻYTKOWANIA MASZYN NABYTYCH Z DOTACJĄ

OPŁACALNOŚĆ UŻYTKOWANIA MASZYN NABYTYCH Z DOTACJĄ Problemy Inżynierii Rolniczej nr 3/2008 Aleksander Muzalewski Instytut Budownictwa, Mechanizacji i Elektryfikacji Rolnictwa w Warszawie OPŁACALNOŚĆ UŻYTKOWANIA MASZYN NABYTYCH Z OTACJĄ Streszczenie Opracowano

Bardziej szczegółowo

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1

HACCP- zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego żywności Strona 1 CO TO JEST HACCP? HACCP ANALIZA ZAGROŻEŃ I KRYTYCZNE PUNKTY KONTROLI HAZARD ryzyko, niebezpieczeństwo, potencjalne zagrożenie przez wyroby dla zdrowia konsumenta ANALYSIS ocena, analiza, kontrola zagrożenia

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów

Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów RAPORT OCENA KONTROLI ZARZĄDCZEJ Szkoła Podstawowa nr 336 im. Janka Bytnara Rudego - Ursynów raport za rok: 2015 Strona 1 z 12 I. WSTĘP: Kontrolę zarządczą w jednostkach sektora finansów publicznych stanowi

Bardziej szczegółowo

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW

WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW WIELOPOZIOMOWEZARZĄDZANIEWUNIEUROPEJSKIEJ-ROLASAMORZĄDÓW Konferencja skierowana do członków i ich zastępców polskiej delegacji w Komitecie Regionów WARSZAWA, 27-28 WRZEŚNIA 2012 Kompleksowa współzależność

Bardziej szczegółowo

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP

Zasady GMP/GHP, które należy wdrożyć przed wprowadzeniem HACCP System HACCP Od przystąpienia Polski do Unii Europejskiej wszystkie firmy zajmujące się produkcją i dystrybucją żywności muszą wdrożyć i stosować zasady systemu HACCP. Przed opisaniem podstaw prawnych

Bardziej szczegółowo

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz

Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne. Maciej Bieńkiewicz 2012 Społeczna odpowiedzialność biznesu podejście strategiczne i operacyjne Maciej Bieńkiewicz Społeczna Odpowiedzialność Biznesu - istota koncepcji - Nowa definicja CSR: CSR - Odpowiedzialność przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne

Paweł Połanecki. Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne Paweł Połanecki Organizmy Genetycznie Modyfikowane w rolnictwie Zagadnienia prawne 1 Konflikt interesów wokół zastosowania technologii transgenicznych w rolnictwie naukowcy oraz instytucje eksperymentalno-przemysłowe

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie

KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ. Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym w regulaminie KARTA OCENY MERYTORYCZNEJ Część I: Kryteria formalne podlegające weryfikacji na etapie oceny merytorycznej Kryterium Czy warunek został spełniony? Okres realizacji projektu jest zgodny z okresem wskazanym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels.

Warszawa, dn. 2007-06-01. European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels. Warszawa, dn. 2007-06-01 European Commission Directorate-General for Competition State aid Registry HT 364 B-1049 Brussels Szanowni Państwo, Polska Organizacja Pracodawców Osób Niepełnosprawnych przesyła

Bardziej szczegółowo

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA

Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka w Domu Maklerskim Capital Partners SA Strategia identyfikacji, pomiaru, monitorowania i kontroli ryzyka zatwierdzona przez Zarząd dnia 14 czerwca 2010 roku zmieniona przez Zarząd dnia 28 października 2010r. (Uchwała nr 3/X/2010) Tekst jednolity

Bardziej szczegółowo

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego

Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Wsparcie publiczne polskiego sektora żywnościowego Dr Marek Wigier Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy, Warszawa Kraków, 25 października 2013 roku Definicja

Bardziej szczegółowo

Zwalczanie nadużyć w VAT kierunki działań Komisji Europejskiej Tomasz Michalik

Zwalczanie nadużyć w VAT kierunki działań Komisji Europejskiej Tomasz Michalik Zwalczanie nadużyć w VAT kierunki działań Komisji Europejskiej Tomasz Michalik Warszawa, 11 grudnia 2014r. 1 Punkt wyjścia działań Komisji Poważna luka w podatku VAT w skali całej Unii luka w roku 2012

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.

POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016. uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501. POLITYKA EKOLOGICZNA PAŃSTWA W LATACH 2009 2012 Z PERSPEKTYWĄ DO ROKU 2016 uchwała Sejmu z dnia 22 maja 2009 roku (M.P. 2009.34.501.) Proces transformacji ustrojowej Polski nie uwzględniał w swoim planie

Bardziej szczegółowo

Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa. Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko

Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa. Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Podatek rolny a podatek dochodowy problemy opodatkowania polskiego rolnictwa Prof. dr hab. Marian Podstawka dr inż. Joanna Pawłowska-Tyszko Istota problemu Aktualnie funkcjonujący system podatkowy w Polsce

Bardziej szczegółowo

SKZ System Kontroli Zarządczej

SKZ System Kontroli Zarządczej SKZ System Kontroli Zarządczej KOMUNIKAT Nr 23 MINISTRA FINANSÓW z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie standardów kontroli zarządczej dla sektora finansów publicznych Na podstawie art. 69 ust. 3 ustawy z

Bardziej szczegółowo

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów

PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych wymagań klientów Oferta szkoleniowa CORPORATE SOCIAL RESPONSIBILIT Y S z k o l e n i a i t r e n i n g i d l a p r a c o w n i k ó w i z a r z ą d ó w PRSupport oferuje szeroki zakres szkoleń dopasowanych do indywidualnych

Bardziej szczegółowo

Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej

Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej Ochrona danych osobowych w administracji samorządowej Raport z badania w urzędach marszałkowskich przeprowadzonego w miesiącach kwiecień-maj 2016 r. Warszawa, 13 maja 2016 roku Ochrona danych osobowych

Bardziej szczegółowo

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu

Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Program HORYZONT 2020 w dziedzinie transportu Rafał Rowiński, Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce Inwestycje w badania i rozwój są jednym ze sposobów wyjścia z kryzysu gospodarczego. Średni

Bardziej szczegółowo

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów

Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Kontrola zarządcza w jednostkach samorządu terytorialnego z perspektywy Ministerstwa Finansów Monika Kos, radca ministra Departament Polityki Wydatkowej Warszawa, 13 stycznia 2015 r. Program prezentacji

Bardziej szczegółowo

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI

PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI PRZYSZŁOŚĆ DORADZTWA ROLNICZEGO W KONTEKŚCIE WSPÓŁPRACY ŚRODOWISK NAUKOWYCH Z PRAKTYKAMI dr hab. Zbigniew Brodziński Katedra Ekonomiki Przestrzennej i Środowiskowej Centrum Rozwoju Obszarów Wiejskich UWM

Bardziej szczegółowo