Wydarzenia Arabskiej Wiosny w Syrii przyczyni³y siê do przewartoœciowania. Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wydarzenia Arabskiej Wiosny w Syrii przyczyni³y siê do przewartoœciowania. Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji"

Transkrypt

1 Kinga SMOLEÑ DOI : /pp Lublin Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji Streszczenie: Wybuch Arabskiej Wiosny w Syrii spowodowa³ przewartoœciowanie polityki regionalnej Turcji. Stanê³a ona przed wyborem. Czy promowaæ w Syrii i w ca³ym regionie Bliskiego Wschodu zasady demokracji i reagowaæ na przypadki ³amania praw cz³owieka, wskazuj¹c tym samym kierunek niezbêdnych przemian. Czy nawi¹zuj¹c do zasady tzw. zero problemów z s¹siadami kontynuowaæ pragmatyczn¹ wspó³pracê z re imem. Zwyciê y³a polityka ochrony demokracji i praw cz³owieka. Wybór ten, z jednej strony zacieœnia relacje Turcji ze strukturami zachodnimi. Z drugiej, nara a na otwarty konflikt z Syri¹ oraz pogorszenie relacji z Iranem, które mog¹ mieæ negatywne konsekwencje dla jej bezpieczeñstwa i powi¹zañ gospodarczych z Bliskim Wschodem. Uwzglêdniaj¹c z³o on¹ sytuacjê na Bliskim Wschodzie, przywódcy Republiki Turcji za optymalne uznaj¹: utrzymanie integralnoœci terytorialnej Syrii; zapobie enie wybuchowi konfliktu wyznaniowego, który mo e rozprzestrzeniæ siê na obszar ca³ego Bliskiego Wschodu oraz stopniow¹ demokratyzacjê ogarniêtego walkami pañstwa. Jednoczeœnie nie wykluczaj¹ oni bezpoœredniego zaanga owania w konflikt w trzech przypadkach. Po pierwsze, przyst¹pienia do interwencji zbrojnej cz³onków Sojuszu Pó³nocnoatlantyckiego. Po drugie, koniecznoœci ochrony w³asnej ludnoœci i terytorium. Po trzecie, eskalacji walk, b¹dÿ ich przeniesienia poza granice Syrii. S³owa kluczowe: Turcja, Arabska Wiosna, Syria, polityka regionalna Wstêp Wydarzenia Arabskiej Wiosny w Syrii przyczyni³y siê do przewartoœciowania polityki regionalnej Republiki Turcji. Pañstwo to zmuszone zosta³o dokonaæ wyboru. Czy zgodnie z oczekiwaniami zachodnich sojuszników w tym m.in. Stanów Zjednoczonych, promowaæ na obszarze Bliskiego Wschodu zasady demokracji i zdecydowanie reagowaæ na przypadki ³amania praw cz³owieka, wskazuj¹c tym samym kierunek niezbêdnych przemian w regionie. Czy nawi¹zuj¹c do zawartej w koncepcji polityki zagranicznej Strategiczna G³êbia zasady zero problemów z s¹siadami, która wyklucza ingerencjê w politykê wewnêtrzn¹ innych pañstw, kontynuowaæ pragmatyczn¹ wspó³pracê ze wszystkimi oœrodkami politycznymi, w tym z re imami autorytarnymi. W obliczu krwawych walk opozycji ze zwolennikami Baszara Al.-Assada zwyciê y³a polityka ochrony demokracji i praw cz³owieka. Decyzja ta z jednej strony zacieœnia relacje Turcji ze strukturami zachodnimi. Z drugiej, nara a na otwarty konflikt z bezpoœrednim s¹siadem Syri¹, który powa nie zagra a jej bezpieczeñstwu oraz ma negatywne konsekwencje dla jej rozwoju ekonomicznego, bezpieczeñstwa energetycznego, a tak e powi¹zañ gospodarczych z partnerami z Bliskiego Wschodu. Przedmiotem analizy w ramach artyku³u s¹ implikacje dla polityki regionalnej Turcji, powsta³e na skutek wydarzeñ Arabskiej Wiosny w Syrii. W tym celu po pierwsze, okreœ-

2 108 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 lone zostan¹ za³o enia strategii geopolitycznej Republiki Turcji wobec regionu Bliskiego Wschodu. Po drugie, analizie poddana zostanie realizacja polityki zagranicznej pañstwa wobec wskazanego obszaru. Po trzecie, ukazane zostan¹ zale noœci pomiêdzy wybuchem Arabskiej Wiosny w Syrii a przewartoœciowaniem dzia³añ politycznych Turcji na Bliskim Wschodzie. Strategia geopolityczna Turcji wobec regionu Bliskiego Wschodu Koncepcja polityki zagranicznej Republiki Turcji uleg³a wyraÿnej ewolucji po utworzeniu rz¹du przez Partiê Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) w 2002 roku. Powstanie strategii geopolitycznej mo na uznaæ za proces adaptacji pañstwa do stale zmieniaj¹cych siê parametrów pozimnowojennego systemu miêdzynarodowego. Wyznacza ona nowe priorytety zewnêtrznych dzia³añ politycznych pañstwa oraz narzêdzia ich realizacji. Strategia Strategiczna G³êbia opiera siê na za³o eniu, e tzw. strategiczn¹ g³êbiê ka dego pañstwa analizowaæ nale y w dwóch wymiarach: historycznym i geograficznym. Tzw. historyczna g³êbia wi¹ e siê z posiadaniem przez pañstwo dziedzictwa historycznego, które umiejscawia je w centrum prze³omowych wydarzeñ historycznych i wp³ywa na jego politykê zewnêtrzn¹ (Szymañski, 2011, s. 185). Tzw. geograficzna g³êbia wynika z geopolitycznego po³o enia pañstwa, które warunkuje jego dzia³ania miêdzynarodowe (Szymañski, 2011, s. 185). Tzw. historyczn¹ g³êbiê Republiki Turcji stanowi spuœcizna Imperium Ottomañskiego. Jako jego spadkobierca Turcja jest odpowiedzialna za stabilizacjê i rozwój wydarzeñ na obszarze postimperialnym, który rozci¹ga siê od Maghrebu po Kaukaz i od Ba³kanów po Ocean Indyjski (Balcer, 2010, s. 13). Czynnikami sprzyjaj¹cymi kooperacji pañstw po³o onych na tak rozleg³ej przestrzeni powinny byæ wspólna tradycja, historia, religia oraz kultura (Bocheñska, 2011). Tzw. geograficzna g³êbia warunkowana jest przez geo- Mapa 1. Geopolityczne po³o enie Turcji ród³o: World MapFinder,

3 PP 1 14 Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji 109 strategiczne usytuowanie Turcji pomiêdzy Europ¹ i Azj¹, w pobli u Afryki oraz w s¹siedztwie newralgicznych regionów œwiata takich jak Ba³kany, Bliski Wschód, Azja Œrodkowa oraz Kaukaz Po³udniowy (Bocheñska, 2011). Specyficzne po³o enie sprawia, e jest ona tzw. pañstwem centralnym, które posiada tzw. strategiczn¹ g³êbiê i stanowi tzw. pomost pomiêdzy œwiatem chrzeœcijañskim i islamskim. Koncepcja Strategiczna G³êbia zak³ada wykorzystania atrybutów o charakterze historycznym i geograficznym do prowadzenia polityki globalnej i proaktywnej w wymiarze regionalnym (Bocheñska, 2011). G³ównym celem dzia³añ politycznych jest bezpieczeñstwo regionów, nie poszczególnych pañstw. Dlatego te wa ne jest, aby Turcja prezentowa³a zrównowa one podejœcie do wszystkich regionów oraz aktywnych graczy geopolitycznych (Murinson, 2006, s ). W ten sposób odgrywaæ ma rolê mocarstwa regionalnego (Murinson, 2006, s ). Narzêdziem s³u ¹cym realizacji aktywnej polityki w wymiarze regionalnym ma byæ soft power (Nye, 2007), czyli zast¹pienie si³y dialogiem, wspó³zale noœci¹ ekonomiczn¹ oraz reformami politycznymi, gospodarczymi i spo³ecznymi. Zmiany te musz¹ mieæ charakter ewolucyjny (Davutoðlu, 2008). Polityce regionalnej sprzyjaæ ma tak e zasada tzw. zero problemów z s¹siadami, która wyklucza interwencjê w sprawy wewnêtrzne innych pañstw. Równolegle do zacieœniania stosunków politycznych z s¹siednimi regionami Turcja powinna rozwijaæ relacje i d¹ yæ do jeszcze bli szej wspó³pracy ze Stanami Zjednoczonymi i Uni¹ Europejsk¹ (Davutoðlu, 2008). Relacje Republiki Turcji z pozosta³ymi uczestnikami systemu miêdzynarodowego musz¹ byæ natomiast oparte na maksimum wzajemnych interesów (Djavadi, 2009). Pod okreœleniem pozostali uczestnicy systemu miêdzynarodowego nale y rozumieæ nie tylko pañstwa, ale tak e tzw. podmioty pozapañstwowe m.in. organizacje miêdzynarodowe. Podejœcie takie oznacza przejœcie z tzw. dyplomacji statycznej do rytmicznej, uprawianej w równym stopniu w wymiarze dwustronnym i wielostronnym (Duran, Yavuz, 2006, s ). Realizacja Strategicznej G³êbi uczyniæ ma z Turcji wa ny podmiot polityczny oraz aktywnego gracza regionalnego, który gwarantowaæ bêdzie stabilizacjê newralgicznych regionów œwiata oraz odgrywaæ bêdzie rolê mediatora w sporach miêdzynarodowych (Davutoðlu, 2008; Meral, Paris, 2010, s. 75). W tym kontekœcie zwróciæ uwagê nale y na nastêpuj¹ce cechy Strategicznej G³êbi : szerokie grono decydentów (wzrost roli podmiotów cywilnych pañstwowych i niepañstwowych), proaktywnoœæ, elastyczne traktowanie zasady bezpieczeñstwa narodowego, gotowoœæ do kompromisów, d¹ enie do stabilizacji s¹siednich regionów, zrównowa one podejœcie do stron konfliktu oraz udzia³ w wypracowaniu jego rozwi¹zania, dyplomatyczne œrodki pokojowe, obustronna wygrana lub przegrana (Önis, 2003, s ). Pañstwo ma byæ modelem rozwoju gospodarczego oraz promotorem przemian demokratycznych, czyli wa n¹ si³¹ w regionie (Önis, 2003, s ). Konsekwencj¹ prowadzenia przez rz¹d Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju coraz bardziej niezale nych, wielowektorowych i proaktywnych dzia³añ zewnêtrznych jest przyjêcie koncepcji polityki energetycznej. Opracowane przez Ministerstwo Energii i Zasobów Naturalnych (ETKB) priorytetowe cele polityki energetycznej Turcji na lata zak³adaj¹: zapewnienie wystarczaj¹cych, pewnych i op³acalnych dostaw energii na potrzeby w³asne; zagwarantowanie bezpieczeñstwa dostaw energii; stymulowanie inwestycji gwarantuj¹cych zaspokojenie zapotrzebowania na energiê; uwzglêd-

4 110 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 nienie oddzia³ywañ sektora energetycznego na œrodowisko naturalne (The Republic). Turcja nie ma pe³niæ roli tzw. pañstwa tranzytu, które gwarantuje tylko niezak³ócony oraz op³acalny pod wzglêdem ekonomicznym tranzyt surowców energetycznych z regionu kaspijskiego, Bliskiego Wschodu i Afryki Pó³nocnej do cz³onków Unii Europejskiej. Pañstwo ma staæ siê w wymiarze regulacyjnym i infrastrukturalnym integraln¹ czêœci¹ systemu energetycznego w Europie i wspó³kszta³towaæ relacje energetyczne. Realizacja tego za³o enia ma (Lesser, Larrabee, 2000) po pierwsze, umo liwiæ Turcji odgrywanie aktywnej roli w rozdzielaniu i sprzeda y wêglowodorów. Po drugie, spowodowaæ, e tranzyt i sprzeda surowców stanowiæ bêd¹ wa ne Ÿród³o dochodu, a tak e narzêdzie budowania pozycji pañstwa w regionie i w Europie. Po trzecie, zapewniæ bezpieczeñstwo energetyczne. Po czwarte, uczyniæ z Republiki Turcji wa ny podmiot wspó³tworz¹cy politykê bezpieczeñstwa energetycznego Unii Europejskiej. Zgodnie z koncepcj¹ polityki energetycznej Turcji przez jej terytorium przebiega infrastruktura, która umo liwia tranzyt surowców energetycznych ze Wschodu do Europy, a zw³aszcza pañstw Unii Europejskiej. Wschód rozumiany jest w koncepcji jako: Bliski Wschód Iran, Egipt (gaz), Irak (ropa); tranzyt ma siê odbywaæ przez terytorium Turcji, przy zmniejszaniu, a docelowo zlikwidowaniu tranzytu ropy przez cieœniny Bosfor i Dardanele; Mapa 2. Struktura ruroci¹gów w Turcji i na Bliskim Wschodzie ród³o: Saudi-US Relations Information Service,

5 PP 1 14 Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji 111 obszar postradziecki kluczowe znaczenie posiada na tym obszarze region Morza Kaspijskiego i projekty z nim zwi¹zane, w których realizacjê Turcja jest aktywnie zaanga owana. Wa nym elementem polityki energetycznej Republiki Turcji jest umiejêtne wykorzystywanie kwestii energetycznych w kontaktach z wszystkimi wa nymi podmiotami na miêdzynarodowym rynku energetycznym: Uni¹ Europejsk¹, Stanami Zjednoczonymi, Rosj¹ i Iranem (Wyciszkiewicz, 2011, s. 273). Pañstwo adaptuje siê tak e do zmian, które zachodz¹ w sektorze energetycznym. Zgodnie z nimi Turcja unika antagonizowania obecnych i potencjalnych dostawców surowców energetycznych oraz jednoczeœnie popiera wiele, nawet konkurencyjnych wobec siebie projektów energetycznych (Wycieszkiewicz, 2011, s. 273). Ma to w przysz³oœci zagwarantowaæ pañstwu wiele alternatywnych dróg rozwoju polityki energetycznej. Za³o enia koncepcji polityki zagranicznej opracowane przez rz¹d Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) w równym stopniu odnosz¹ siê do wszystkich, s¹siaduj¹cych z Turcj¹ obszarów. Strategia polityki energetycznej szczególne znaczenie przypisuje natomiast Bliskiemu Wschodowi. W kontekœcie Strategicznej G³êbi, z uwagi na newralgiczny charakter powy szego obszaru, cele polityki zewnêtrznej Republiki Turcji pozostaj¹ niezmienne od czasu zakoñczenia zimnej wojny. Podobnie jak w latach 90-tych XX wieku priorytetem nadal pozostaje trwa³y pokój i stabilizacja tego obszaru (Turkey s). Ich osi¹gniêciu sprzyjaæ ma pe³nienie roli mediatora w konfliktach regionalnych, a tak e promocja demokratycznych przemian oraz zasad liberalnej gospodarki na Bliskim Wschodzie. Ostatnie za³o enie stanowi odniesienie do propagowanej w latach 90-tych minionego stulecia przez by³ego prezydenta Turcji Turguta Özala, tzw. liberalnej teorii funkcjonalistycznej dotycz¹cej wspó³pracy regionalnej (Gozen, 1996). Zgodnie z ni¹ rozwój gospodarczy oraz powi¹zania ekonomiczne w regionie po³o ¹ kres konfliktom na tym obszarze. Zakres zagro eñ bezpieczeñstwa regionalnego wed³ug Ministerstwa Spraw Zagranicznych Republiki Turcji obejmuje: terroryzm miêdzynarodowy (poza dzia³aniami separatystów z Partii Pracuj¹cych Kurdystanu (PKK) powa nym wyzwaniem jest równie aktywnoœæ m.in. fundamentalistów islamskich), niestabiln¹ sytuacjê polityczn¹ oraz problem integralnoœci terytorialnej Iraku po obaleniu rz¹dów Saddama Husajna, konflikty Izraela z Palestyn¹ oraz Syri¹, a tak e coraz bardziej napiête stosunki Izraela z Iranem. Od pocz¹tku 2012 roku i brutalnych walk cz³onków re imu w Syrii z opozycj¹, za szczególnie problematyczne uznawane s¹ rz¹dy Al.-Assada. W odniesieniu do koncepcji polityki energetycznej rz¹d Republiki Turcji powinien podejmowaæ na Bliskim Wschodzie próby zacieœnienia relacji energetycznych z niemal wszystkimi s¹siadami oraz graczami regionalnymi, zgodnie z zasad¹ tzw. minimalizacji zagro eñ poprzez pog³êbienie wspó³zale noœci (Wyciszkiewicz, 2011, s. 293). W wymiarze regionalnym szczególnego znaczenia nabiera wspó³praca Turcji z Iranem, Irakiem oraz jej stosunki z pañstwami arabskimi. Realizacja strategii geopolitycznej Turcji wobec regionu Bliskiego Wschodu Bliski Wschód posiada szczególne znaczenie dla zachowania parametrów ³adu miêdzynarodowego ze wzglêdu na wystêpowanie na jego obszarze tzw. zagro eñ asyme-

6 112 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 trycznych, takich jak m.in.: terroryzm miêdzynarodowy, fundamentalizm religijny, przestêpczoœæ zorganizowana, niestabilne systemy polityczne, wieloletnie konflikty zbrojne, rz¹dy re imów autorytarnych. Jego geostrategiczne znaczenie warunkuj¹ tak e znaczne zasoby surowców energetycznych. Szacuje siê, e na Bliskim Wschodzie i w Afryce Pó³nocnej znajduje siê 63 proc. œwiatowych rezerw ropy naftowej i 37 proc. gazu ziemnego (Górak-Sosnowska, 2009). Tylko na terytorium Arabii Saudyjskiej jest 22 proc. œwiatowych zasobów ropy naftowej (BP Statistical). Iran zajmuje natomiast drugie po Federacji Rosyjskiej miejsce na œwiecie pod wzglêdem œwiatowych rezerw gazu ziemnego, które wynosz¹ 14,9 proc. Najwiêksze na œwiecie zasoby nieodnawialnych zasobów sprawiaj¹, e stabilizacj¹ sytuacji w regionie oraz poszerzaniem tam swoich stref wp³ywów zainteresowane s¹ œwiatowe mocarstwa oraz podmioty pozapañstwowe. Uwzglêdniaj¹c newralgiczny charakter Bliskiego Wschodu oraz jego istotn¹ rolê na rynku surowców energetycznych, Republika Turcji podejmuje szereg dzia³añ, których celem jest jego stabilizacja. Turcja aktywnie w³¹czy³a siê w zwalczanie terroryzmu miêdzynarodowego. Pañstwo to jednoznacznie popar³o Stany Zjednoczone w og³oszonej przez administracjê George a W. Busha tzw. wojnie z terroryzmem. Do³¹czy³o siê m.in. do skierowanej przeciwko Talibom w Afganistanie: Operation Infinitive Justice Operation Enduring Freedom (Isyar, 2005, s. 37). Od czerwca 2002 roku Turcja przejê³a na pó³ roku dowództwo Miêdzynarodowych Si³ Wsparcia Bezpieczeñstwa (ISAF) w Afganistanie (Isyar, 2005, s. 37). Wys³a³a w miejsce konfliktu 90 o³nierzy z jednostek specjalnych (Isyar, 2005, s. 37) oraz udzieli³a Amerykanom wsparcia wywiadowczego. Wyrazi³a tak e zgodê na wykorzystanie przez Stany Zjednoczone bazy wojskowej w Incirliku. Uwzglêdniaj¹c wielowymiarowe zjawisko bezpieczeñstwa (Pietraœ, 2006, s ) Republika Turcji priorytetowo traktuje prawo o nieproliferacji broni j¹drowej, chemicznej i biologicznej (Kibaroglu, Karaosmanoglu, Tashan, 2004, s. 63). Stara siê nie dopuœciæ, aby w jej posiadanie wesz³y grupy terrorystyczne. Postuluje tak e koniecznoœæ kontroli przez spo³ecznoœæ miêdzynarodow¹ programów nuklearnych realizowanych przez rz¹dy autorytarne. Pomimo zaanga owania w dzia³ania Sojuszu Pó³nocnoatlantyckiego, maj¹ce na celu przeciwdzia³anie wszelkim aktom terrorystycznym na Bliskim Wschodzie, Turcja prowadzi niezale n¹ politykê wobec Iraku oraz irackich wojowników z Partii Pracuj¹cych Kurdystanu (PKK). Pierwszym przejawem niezale nych dzia³añ Turcji w regionie by³ sprzeciw wobec udostêpnienia terytorium pañstwa si³om Stanów Zjednoczonych podczas operacji: Iraqi Freedom oraz utworzenia na obszarze Turcji frontu pó³nocnego w czasie ataku na Irak w 2003 roku. Wbrew oczekiwaniom Stanów Zjednoczonych, Turcja udostêpni³a wówczas im jedynie swoje bazy i przestrzeñ powietrzn¹. Udzia³ w wojnie móg³ powa nie zagroziæ jej bezpieczeñstwu, a tak e wi¹za³ siê z wysokimi nak³adami finansowymi. Przywódcy Republiki Turcji obawiali siê tak e, e atak si³ Stanów Zjednoczonych na Irak spowoduje odsuniêcie jej od znajduj¹cych siê na terytorium tego pañstwa z³ó ropy naftowej (Cagaptay, 2004, s ). Przez d³u szy czas w³adze Turcji z rezerw¹ odnosi³y siê tak e do promowanej przez Stany Zjednoczone idei przekszta³cenia Iraku w federacjê. Rz¹d Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) zaakceptowa³ jego federacyjny ustrój dopiero w 2005 roku (Sadowski, Balcer, Paczyñski, 2006, s. 58). Cz³onkowie gabinetu Recepa Tayyipa Erdoðana nadal sprzeciwiaj¹ siê jednak w³¹czeniu Kirkuku do Kurdystanu. Argumentuj¹, e ruch ten

7 PP 1 14 Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji 113 mo e zwiêkszyæ niezale noœæ Kurdystanu od Turcji i Iraku, co w d³u szej perspektywie czasu bêdzie skutkowaæ niestabilnoœci¹ tego obszaru. Niezale nie od negatywnego stanowiska zachodnich sojuszników, w ramach walki z separatystami Partii Pracuj¹cych Kurdystanu (PKK), Turcja dopuszcza siê interwencji zbrojnych w Iraku. Dla przyk³adu w 2008 roku oko³o 300 o³nierzy jej si³ l¹dowych wesz³o na terytorium tego pañstwa, a tureckie samoloty zbombardowa³y bazy terrorystów w jego pó³nocnej czêœci (Misi¹giewicz, 2009, s. 166). Sojusz Pó³nocnoatlantycki udzieli³ wówczas si³om Turcji wsparcia logistycznego (Turek, Abbas, Siwiec, 2009, s ). Pomimo powa nych rozbie noœci w polityce regionalnej, promuj¹c demokratyczne przemiany na Bliskim Wschodzie, Republika Turcji popar³a zainicjowany w czerwcu 2004 roku przez Stany Zjednoczone projekt: Inicjatywa Szerokiego Bliskiego Wschodu i Afryki Pó³nocnej ( Broader Middle East and North Africa Initiative BMENAI). Mia³ on na celu reformy ekonomiczno-spo³eczne oraz demokratyzacjê pañstw muzu³mañskich od Maroka po Pakistan (Sadowski, Balcer, Paczyñski, 2006, s ). Anga uj¹c siê w projekt Turcja argumentowa³a, e mo e (Sadowski, Balcer, Paczyñski, 2006, s ) po pierwsze, wyst¹piæ w roli tzw. poœrednika pomiêdzy Stanami Zjednoczonymi a Syri¹ i Iranem. Po drugie, odegraæ podobn¹ rolê w konflikcie pomiêdzy Izraelem i Palestyn¹. Po trzecie, mieæ wk³ad w stymulowanie procesów demokratycznych w pañstwach po³o onych na obszarze, który obejmuje Inicjatywa Szerokiego Bliskiego Wschodu i Afryki Pó³nocnej. Niezale nie od poparcia powy szego projektu, Turcja zainicjowa³a szereg przedsiêwziêæ stabilizacyjnych i pe³ni³a rolê tzw. poœrednika w wielu rozmowach mediacyjnych. Pañstwo to wziê³o udzia³ m.in. w misji stabilizacyjnej w Iraku. Przez terytorium Republiki Turcji dostarczane by³o zapotrzebowanie dla wojsk Stanów Zjednoczonych, stacjonuj¹cych w tym pañstwie. By³a ona tak e inspiratorem inicjatywy S¹siedzi Iraku, a nastêpnie rozszerzenia jej formu³y w Powiêkszone Spotkania Ministerialne S¹siadów Iraku (Balcer, 2010, s. 33). Po wyborach w marcu 2010 roku Turcja uczestniczy³a w rozmowach nad utworzeniem rz¹du koalicyjnego w Bagdadzie (Krastew, Leonard, 2011, s. 65). Stosuj¹c zasadê tzw. zero problemów z s¹siadami, która warunkuje dobre, b¹dÿ poprawne stosunki Turcji z wszystkimi pañstwami Bliskiego Wschodu, efektywnie odgrywa ona rolê mediatora w wielu negocjacjach pokojowych (Balcer, 2010, s. 34). W 2007 roku pañstwo to doprowadzi³o do uwolnienia aresztowanych przez Stany Zjednoczone dyplomatów z Iranu, zaœ dwa lata póÿniej przedstawicieli brytyjskiego korpusu dyplomatycznego, pojmanych przez Iran. W 2008 roku dziêki poœrednictwu Republiki Turcji do porozumienia dosz³y strona rz¹dz¹ca i opozycja w Libanie. Rok póÿniej ugodê podpisa³a czêœæ sunnickich rebeliantów oraz Stany Zjednoczone. Turcja by³a tak e jednym z podmiotów, dziêki któremu wypracowany zosta³ trójstronny mechanizm rozwi¹zywania konfliktów miêdzy Irakiem i Syri¹. Jest ma³o prawdopodobne, e bez poœrednictwa Republiki Turcji sukcesem zakoñczy³yby siê tak e pokojowe rozmowy miêdzy Fatahem i Hamasem w Palestynie oraz szyitami i sunnitami w Iraku (Balcer, 2010, s. 34). Za kolejne osi¹gniêcie tego pañstwa nale y uznaæ wynegocjowanie ruchu bezwizowego pomiêdzy Syri¹, Libanem i Jordani¹ (Krastew, Leonard, 2011, s. 65). Nie wszystkie zaproponowane przez Turcjê rozwi¹zania sporów zyska³y akceptacjê skonfliktowanych stron. Republika Turcji bezskutecznie w³¹czy³a siê w proces pokojo-

8 114 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 wy pomiêdzy Izraelem i Palestyn¹ (Smoleñ, 2011, s. 82). Domaga³a siê w nim od Izraela m.in. z³agodzenia blokady Gazy. Bez sukcesu poœredniczy³a w rozmowach pomiêdzy Syri¹ oraz Izraelem do czasu inwazji na Strefê Gazy pod koniec 2008 roku. Iran z kolei odrzuci³ propozycjê rz¹du Turcji z grudnia 2009 roku, która dotyczy³a mediacji z pañstwami zachodnimi w sprawie rozbudowy jego programu atomowego (Balcer, 2010, s. 34). Mediacja oraz zakoñczenie konfliktu s¹ pierwszymi krokami w procesie stabilizacji newralgicznego regionu. Uwzglêdniaj¹c z³o onoœæ tego procesu, Turcja wspó³uczestniczy w budowie spo³eczeñstwa obywatelskiego oraz w³¹cza siê w akcje humanitarne prowadzone na Bliskim Wschodzie. Zaanga owa³a siê m.in. w odbudowê Izraela i Palestyny po zniszczeniach wojennych. Zobowi¹za³a siê tak e przekazaæ 150 milionów dolarów pomocy Palestynie (Balcer, 2010, s. 33). W stabilizacjê Bliskiego Wschodu w³¹czy³ siê równie turecki sektor pozarz¹dowy. Turecki Zwi¹zek Izb i Gie³d (TOBB) jest pomys³odawc¹ projektu Przemys³owa Inicjatywa dla Pokoju. Jego celem jest odbudowa pañstw Bliskiego Wschodu, które zosta³y zniszczone w wyniku d³ugotrwa³ych konfliktów. Turcja ma ambicje, aby projekt obj¹³ ca³y Bliski Wschód (Balcer, 2010, s. 33). Zgodnie z za³o eniami koncepcji Strategiczna G³êbia przywódcy Republiki Turcji s¹ otwarci na wspó³pracê ze wszystkimi, tak e niedemokratycznymi pañstwami. Jednoczeœnie wykluczaj¹ oni interwencjê w ich politykê wewnêtrzn¹. Po raz pierwszy do zbli enia rz¹du Erdoðana z przywódcami Syrii i Iranu dosz³o w 2003 roku. Pañstwa te krytycznie odnios³y siê wówczas do operacji Stanów Zjednoczonych w Iraku. Syria i Iran, podobnie jak Turcja, od lat walcz¹ce z wojownikami Partii Pracuj¹cych Kurdystanu (PKK) obawia³y siê, e atak na Irak doprowadzi do jego destabilizacji i w rezultacie powstania niepodleg³ego Kurdystanu (Kujawa, 2011, s. 2506). Do dalszego zacieœnienia relacji pomiêdzy Republik¹ Turcji i Iranem dosz³o na skutek podjêcia przez oba pañstwa wspólnych dzia³añ przeciwko separatystom z PKK. Dla przyk³adu w 2011 roku mia³o miejsce kilka skoordynowanych akcji w irackiej czêœci Kurdystanu przeciwko cz³onkom Partii Wolnego ycia (Piotrowski, 2011, s. 41). Z kolei impuls do dalszego rozwoju kontaktów z Syri¹ stanowi³o wycofanie siê jej przywódców z roszczeñ terytorialnych wobec nale ¹cej do Republiki Turcji prowincji Hatay (Piotrowski, 2011, s. 41). Zbli enie w sferze bezpieczeñstwa doprowadzi³o do podpisania przez powy sze pañstwa szeregu umów. Porozumienia Turcji z Syri¹ przewidywa³y m.in. ich wspólne manewry wojskowe (Krastew, Leonard, 2011, s. 65). Wa nym punktem we wzajemnych stosunkach obu podmiotów by³o odgrywanie przez Turcjê roli tzw. mediatora pomiêdzy Syri¹ i Izraelem (Krastew, Leonard, 2011, s. 65). Oba podmioty podpisa³y równie porozumienie o ruchu bezwizowym oraz o swobodnej wymianie handlowej, rozszerzaj¹c dotychczasowe umowy bilateralne (Krastew, Leonard, 2011, s ). Dla przyk³adu, eksport Turcji do Syrii wzrós³ z 1,1 miliarda dolarów w 2008 roku do 1,4 miliarda w 2009 roku (Krastew, Leonard, 2011, s. 65). Wspólnota interesów Turcji i Syrii na p³aszczyÿnie politycznej, bezpieczeñstwa i gospodarczej spowodowa³a, e wbrew stanowisku Stanów Zjednoczonych i pozosta³ych przedstawicieli spo³ecznoœci miêdzynarodowej, Turcja sprzeciwia³a siê na³o eniu na Syriê sankcji i stosowania groÿby u ycia si³y. Zamiast polityki presji preferowa³a ona dialog i wzywa³a przywódców Syrii do przestrzegania zasad demokracji, wycofania wojsk z Libanu, a tak e wspó³pracy z Organizacj¹ Narodów Zjednoczonych (Sadowski, Balcer, Paczyñski, 2006, s. 60).

9 PP 1 14 Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji 115 Niezale nie od stanowiska zachodnich przedstawicieli spo³ecznoœci miêdzynarodowej Turcja zaczê³a tak e zacieœniaæ stosunki z Iranem. Podczas oficjalnej wizyty w tym pañstwie w 2009 roku premier Erdoðan nazwa³ prezydenta Iranu: prezydentem Turcji (Balcer, 2010, s. 31). Oba podmioty podpisa³y w 2008 roku memorandum o wspó³pracy w sferze bezpieczeñstwa. Dotyczy ona: zwalczania bojówek Partii Pracuj¹cych Kurdystanu (PKK) (Spyer). Du e znaczenie ma tak e kooperacja Turcji i Iranu w sektorze energetycznym. Od 2001 roku Republika Turcji importuje z Iranu 10 mld m 3 gazu ziemnego rocznie. Zgodnie z memorandum podpisanym przez oba pañstwa w 2007 roku w d³u szej perspektywie czasu do Turcji maj¹ zostaæ uruchomione dostawy gazu w wysokoœci 30 miliardów m 3 w skali roku, z czego 20 miliardów m 3 ma byæ przesy³ane do Europy (Wyciszkiewicz, 2008, s. 275). Umowa zak³ada³a równie udzielenie kompanii naftowej TPAS z Turcji koncesji na zagospodarowanie z³o a gazowego Po³udniowy Pars w Iranie (Wyciszkiewicz, 2008, s. 275). Wspólnym przedsiêwziêciem Turcji i Iranu jest uruchomiony w 2002 roku gazoci¹g Iran Pipeline (Piotrowski, Balcer, Rohoziñski, Konoñczuk, Tworkowski, Sadowski, Menkiszak, 2008, s. 101). Przesy³a on b³êkitne paliwo z Tabrizu w Iraku do wêz³a w Erzurum na terytorium Turcji. W 2008 roku Turcja i Iran podpisa³y porozumienie o budowie dwóch nowych gazoci¹gów uzupe³niaj¹cych istniej¹ce po³¹czenie z Tabrizu do Ankary (Wyciszkiewicz, 2008, s. 275). Przepustowoœæ gazoci¹gu wynosi obecnie 10 miliardów m 3. W przypadku unormowania stosunków politycznych ze Stanami Zjednoczonymi w 2020 roku przepustowoœæ gazoci¹gu ma wynosiæ od 30 do 40 miliardów m 3. Realizacja nowych projektów prawdopodobnie zagwarantuje trwa³oœæ dostaw. Nie zapewnia ich, bêd¹cy przedmiotem ataków separatystów z Partii Pracuj¹cych Kurdystanu gazoci¹g Korpezhe-Kurt Kui, który ³¹czy Turkmenistan przez terytorium Iranu z Turcj¹ i pañstwami Europy Zachodniej (Potulski, Bojarczyk, Kapuœniak, 2011, s. 32). Ze wzglêdu m.in. na wspólne interesy w ramach polityki energetycznej, niespodziewanie dla Stanów Zjednoczonych, wsparta przez Brazyliê, Turcja wyst¹pi³a z inicjatyw¹ wzbogacania za granic¹ irañskiego uranu. Maj¹c na uwadze dobre relacje z re imem w 2010 roku rz¹d Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) sprzeciwi³ siê czwartej rezolucji Rady Bezpieczeñstwa Organizacji Narodów Zjednoczonych, nak³adaj¹cej sankcje na Iran za realizacjê programu nuklearnego (Spyer). Turcja uznaje wejœcie Iranu w posiadanie broni masowego ra enia za wyzwanie dla jej bezpieczeñstwa. Zgodnie jednak z za³o eniami Strategicznej G³êbi proponuje, aby problem rozwi¹zaæ na drodze dyplomatycznych negocjacji (Dzisiów-Szuszczykiewicz, 2012, s. 76). Argumentuje, e warunkiem koniecznym porozumienia jest zaprzestanie izolacji Iranu przez pañstwa P5+1 oraz Organizacjê Narodów Zjednoczonych (Dzisiów-Szuszczykiewicz, 2012, s. 76). Obawiaj¹c siê konfrontacji zbrojnej i destabilizacji s¹siaduj¹cych z ni¹ regionów Turcja nie zgadza siê na ewentualn¹ interwencjê Stanów Zjednoczonych w Iranie (Sadowski, Balcer, Paczyñski, 2006, s ). Nie chc¹c dopuœciæ do pogorszenia stosunków z tym pañstwem i jego ewentualnego odwetu przez pewien czas Turcja nie zajmowa³a jednoznacznego stanowiska wobec uczestnictwa w systemie EPAA ( European Phased Adaptive Approach ). Podkreœla³a, e przenoœny radar AN/TPY-2, który dostarcza informacje dla przechwytuj¹cych rakiet SM-3 nie obejmuje jej po³udniowo-wschodnich obszarów

10 116 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 (Dzisiów-Szuszczykiewicz, 2012, s. 76). Domaga³a siê porozumieñ dotycz¹cych kontroli nad nim oraz zakazu dzielenia siê informacjami uzyskanymi dziêki radarowi z nieuznawanym przez Iran Izraelem (Flanagan, 2011). Ostatecznie przywódcy Turcji podjêli decyzjê o instalacji radaru na terytorium pañstwa (zob. szerzej: Turkey agress). Udzia³ Turcji w programie EPAA ( European Phased Adaptive Approach ), rywalizacja o wp³ywy w Iraku i Libanie, gdzie stara siê ona stanowiæ przeciwwagê wobec wsparcia, jakie Iran udziela ugrupowaniom szyickim, negatywnie wp³ynê³y na relacje obu podmiotów (Taºpinar, 2012). Pomimo wyraÿnych rozbie noœci zgodnie z zasad¹ tzw. zero problemów z s¹siadami, przywódcy Turcji podjêli decyzjê o kontynuacji pragmatycznej polityki wobec rz¹du w Iranie. Coraz bardziej problematyczny charakter maj¹ tak e relacje Republiki Turcji z Izraelem. Negatywny wp³yw wywar³o na nie nawi¹zanie przez rz¹d Recepa Tayyipa Erdoðana bli szych relacji z pañstwami muzu³mañskimi. Ponadto komplikuje je negatywna ocena polityki Izraela wobec Palestyny. Turcja domaga siê natychmiastowego wycofania Izraelczyków ze Strefy Gazy. Okreœla dzia³ania Izraela wobec Palestyny jako ludobójstwo (Burris, 2003, s. 78). Krytycznie odnosi siê ona do interwencji Izraela w Libanie i w Strefie Gazy. Potêpia tak e przeprowadzon¹ na prze³omie 2008 i 2009 roku operacjê P³ynny O³ów. Nieufnoœæ pomiêdzy oboma pañstwami pog³êbi³a informacja, e wywiad Izraela szkoli w Iraku oddzia³y Kurdów (Hersh, 2004, s. 61). Izrael natomiast negatywnie ocenia pragmatyczne kontakty Turcji i Iranu, który oficjalnie d¹ y do jego zniszczenia i neguje Holocaust. Najwiêkszy kryzys pomiêdzy sojusznikami spowodowa³ w 2010 roku atak izraelskich komandosów na statek Mavi Marmara. Po tym incydencie rz¹d Turcji za ¹da³ od Izraela przeprosin, wyp³aty odszkodowañ dla rodzin ofiar oraz zakoñczenia blokady Strefy Gazy. Od spe³nienia tych warunków przywódcy Turcji uzale niaj¹ normalizacjê stosunków z tym pañstwem. Brak reakcji ze strony Izraela spotka³ siê z ostr¹ odpowiedzi¹ Turcji. Na pocz¹tku wrzeœnia 2011 roku zawiesi³a ona z nim wspó³pracê wojskow¹ i wydali³a jego ambasadora. Zapowiedzia³a tak e redukcjê swojego przedstawicielstwa dyplomatycznego w Izraelu do szczebla drugiego sekretarza. Kolejny punkt sporny pomiêdzy Turcj¹ i Izraelem stanowi wspó³praca Izraela z Cyprem w kwestii eksploatacji z³ó ropy naftowej pod dnem Morza Œródziemnego (Dzisiów-Szuszczykiewicz, 2012, s. 74). Niezale nie od rozbie noœci w wielu kwestiach zwi¹zanych z polityk¹ zagraniczn¹, Turcja odst¹pi³a jednak od veta wobec przyjêcia Izraela do OECD oraz porozumienia o wspó³pracy z Sojuszem Pó³nocnoatlantyckim (Krastew, Leonard, 2011, s. 66). Problematyczne relacje Turcji i Izraela nie s¹ bez znaczenia dla szeroko rozumianego bezpieczeñstwa w regionie. Wzajemna nieufnoœæ i sprzeczne interesy sprawiaj¹, e strony nie s¹ w stanie nawi¹zaæ wspó³pracy w tak kluczowych kwestiach jak m.in. wydarzenia Arabskiej Wiosny w Syrii i Egipcie, stabilizacja sytuacji w Iraku, rozwi¹zanie problemu Palestyny, kontrola programu nuklearnego Iranu, walka z terroryzmem d ihadystów na Synaju oraz wzd³u granicy Turcji i Syrii (Dzisiów-Szuszczykiewicz, 2012, s. 75). Wykluczyæ nale y tak e w najbli szym czasie kooperacjê obu pañstw w sektorze energetycznym, m.in. przy uruchomieniu podmorskich po³¹czeñ dla transportu ropy naftowej, gazu ziemnego, wody pitnej i energii elektrycznej do Hajfy (Piotrowski, Balcer, Rohoziñski, Konoñczuk, Tworkowski, Sadowski, Menkiszak, 2008, s. 100).

11 PP 1 14 Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji 117 Wp³yw Arabskiej Wiosny w Syrii na politykê regionaln¹ Turcji Wybuch fali protestów i niepokojów spo³ecznych w Syrii, warunkowany podobnie jak w pozosta³ych pañstwach Afryki Pó³nocnej i Bliskiego Wschodu, przez czynniki o charakterze (Dzisiów-Szuszczykiewicz, 2011, s ) politycznym, ekonomicznym i spo³ecznym stanowi powa ne wyzwanie dla stanu bezpieczeñstwa w regionie Bliskiego Wschodu. W przebieg i rozwi¹zanie konfliktu poœrednio i bezpoœrednio zaanga owanych jest kilku graczy regionalnych: Turcja, Arabia Saudyjska (i Katar) oraz Iran, które od lat rywalizuj¹ o wp³ywy w Syrii. Poza regionalnym, wydarzenia Arabskiej Wiosny w Syrii posiadaj¹ tak e wymiar miêdzynarodowy. Do miêdzynarodowej dyskusji na temat wypracowania skutecznego sposobu zakoñczenia sporu oraz nad przysz³oœci¹ ogarniêtego wojn¹ domow¹ pañstwa w³¹czy³ siê Zachód, reprezentowany g³ównie przez Stany Zjednoczone oraz Rosja i Chiny. Uwzglêdniaj¹c z jednej strony, skalê powi¹zañ Rosji, Chin i Iranu z ogarniêt¹ wojn¹ domow¹ Syri¹. Z drugiej, zaœ zbie n¹ w wielu punktach strategiê Zachodu (Stanów Zjednoczonych i Europy), Turcji, Arabii Saudyjskiej i Kataru wobec Bliskiego Wschodu, nale y stwierdziæ, e Syria stanowi obecnie podmiot, wokó³ którego œcieraj¹ siê rozbie ne interesy dwóch nieformalnych koalicji (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s. 91). Stawk¹ w rywalizacji o wp³ywy w tym pañstwie jest geopolityczne przywództwo w ca³ym regionie (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s. 92). Zaanga owanie graczy regionalnych i miêdzynarodowych w wydarzenia Arabskiej Wiosny w Syrii, a tak e sam konflikt sta³y siê swego rodzaju testem dla polityki regionalnej Republiki Turcji. Powa nie ograniczaj¹ one mo liwoœæ realizacji przez to pañstwo politycznych i ekonomicznych interesów na Bliskim Wschodzie. Stanowi¹ wyzwanie dla jego bezpieczeñstwa narodowego. Mog¹ mieæ tak e negatywne skutki dla relacji Turcji z politycznymi i gospodarczymi partnerami w regionie. Zgodnie z zasadami najnowszej koncepcji polityki zagranicznej: zero problemów z s¹siadami oraz nieingerencji w ich sprawy wewnêtrzne rz¹d Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) oficjalnie opowiedzia³ siê za utrzymaniem integralnoœci terytorialnej Syrii; zapobie eniu wojnie domowej i konfliktowi wyznaniowemu, który mo e rozprzestrzeniæ siê na obszar ca³ego Bliskiego Wschodu oraz stopniowej demokratyzacji ogarniêtego konfliktem pañstwa (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s. 98). Pierwsz¹ reakcj¹ premiera Erdoðana na krwawe st³umienie protestów przez zwolenników Baszara Al.-Assada by³ jedynie apel o przeprowadzenie demokratycznych reform oraz unikniêcie dalszego zaostrzenia sporu (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s. 98). W³adze Turcji oczekiwa³y szybkiego zakoñczenia konfliktu, gdy jego przed³u enie, grozi powa nymi implikacjami dla polityki pañstwa w regionie m.in.: niekontrolowanym nap³ywem uchodÿców na jej terytorium; utrat¹ wa nego partnera gospodarczego i politycznego m.in. w walce z Parti¹ Pracuj¹cych Kurdystanu (PKK) i w rezultacie uaktywnieniem d¹ eñ separatystycznych wœród Kurdów (wybuch tzw. Kurdyjskiej Wiosny); przeniesieniem walk na pañstwa s¹siednie, konfliktem z bezpoœrednim s¹siadem. WyraŸny sprzeciw Republiki Turcji wobec polityki Syrii zwiêksza tak e prawdopodobieñstwo pogorszenia jej stosunków politycznych i ekonomicznych (dostawy gazu) z Iranem, który uznaje Syri¹ za kluczowego arabskiego sojusznika i partnera na Bliskim

12 118 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 Wschodzie (zob. szerzej: Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s ). Ponadto mo e skutkowaæ ograniczeniem wymiany handlowej Turcji z pañstwami regionu, w którym dotychczas rolê tranzytow¹ pe³ni³a Syria. Nie mo na równie wykluczyæ trudnoœci w dostêpie do z³ó ropy naftowej z pañstw Zatoki Perskiej (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Sukcesy, 2012, s. 71). Wyst¹pienie powy szych zjawisk i zagro eñ powa nie os³abia geopolityczn¹ i geoekonomiczn¹ pozycjê Republiki Turcji w regionie. Pomimo ryzyka poniesienia negatywnych konsekwencji, kontynuacja pacyfikacji opozycji przez w³adze Syrii, ich ostra krytyka przez zachodni¹ spo³ecznoœæ miêdzynarodow¹, a tak e perspektywa utraty dobrych stosunków z pañstwami arabskimi, sk³oni³y Turcjê do bardziej stanowczej retoryki. Erdoðan osobiœcie wezwa³ Al.-Assada do zaprzestania przemocy wobec ludnoœci cywilnej. Jednoczeœnie okreœli³ dzia³ania si³ wojskowych jako barbarzyñskie. Kolejnym krokiem by³o wprowadzenie polityki izolacji wobec Syrii. Zdecydowane stanowisko rz¹du Turcji wobec re imu Al.-Assada doprowadzi³o do wyraÿnego wzrostu napiêcia pomiêdzy dwoma pañstwami. Relacje sta³y siê wrogie po kilku kolejnych incydentach: zabójstwie przez si³y Al.-Assada kilku Syryjczyków, którzy znaleÿli schronienie na terytorium Turcji (Dumandi, 2012) oraz zestrzeleniu w czerwcu 2012 roku tureckiego myœliwca F-4 Phantom. W odpowiedzi w³adze Republiki Turcji za ¹da³y spotkania konsultacyjnego pañstw cz³onkowskich Sojuszu Pó³nocnoatlantyckiego. Ze wzglêdu na zaostrzaj¹c¹ siê sytuacjê NATO potwierdzi³o gwarancje obronne wobec Turcji (Syria wojna). Wkrótce po decyzji Paktu Pó³nocnoatlantyckiego nast¹pi³o dalsze zaostrzenie polityki Turcji wobec re imu. Rz¹d Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (APK) zwiêkszy³ obecnoœæ si³ zbrojnych wzd³u granicy z Syri¹ (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s. 99). Rozpocz¹³ tak e rozmowy z rebeliantami. Wed³ug nieoficjalnych informacji przywódcy Turcji udostêpnili terytorium pañstwa cz³onkom Wolnej Syryjskiej Armii (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s. 99). Udzielili tak e schronienia uchodÿcom z Syrii oraz goœcili przedstawicieli opozycji. Wa nym gestem poparcia dla przeciwników re imu Al.-Assada jest zaanga owanie w³adz w organizacjê spotkañ grypy przyjació³ Syrii (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Regionalna, 2012, s. 99). W lipcu 2012 roku minister spraw zagranicznych w rz¹dzie Erdoðana: Ahmet Davutoðlu uczestniczy³ w Kairze w zorganizowanym przez Ligê Pañstw Arabskich spotkaniu przedstawicieli opozycji z Syrii (Turkey, Arab, 2012). We wrzeœniu 2013 roku po u yciu broni chemicznej przeciwko ludnoœci cywilnej, Republika Turcji popar³a zapowiedÿ zbrojnej interwencji Stanów Zjednoczonych w Syrii. Obok dzia³añ w wymiarze politycznym, Republika Turcji anga uje siê jednoczeœnie w inicjatywy, których celem jest uniezale nienie od wspó³pracy gospodarczej z Syri¹. Poszukuje m.in. alternatywnych kontaktów handlowych na Bliskim Wschodzie (Özerkan, 2012). Partia Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) przychylnie odnios³a siê do propozycji Ligi Pañstw Arabskich i pañstw zachodnich, które zdecydowa³y siê na³o yæ sankcje ekonomiczne na Syriê. Sama zdecydowa³a siê obci¹ yæ towary pochodz¹ce z tego pañstwa 30 proc. podatkiem (Dzisiów-Szuszczykiewicz, Sukcesy, 2012, s. 71). Krytyczne stanowisko wobec wydarzeñ Arabskiej Wiosny w Syrii, pomimo wielu negatywnych politycznych i ekonomicznych implikacji dla polityki regionalnej Turcji, umocni³o jej pozycjê wœród pañstw arabskich. Potwierdzaj¹ to coroczne badania Arab Public Opinion Poll z 2011 roku. Spoœród ankietowanych obywateli: Egiptu, Jordanii,

13 PP 1 14 Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji 119 Libanu, Maroka i Zjednoczonych Emiratów Arabskich, a 50 proc. z nich wskaza³o na Republikê Turcji jako na pañstwo, które odegra³o najbardziej konstruktywn¹ rolê w czasie demonstracji spo³ecznych w Afryce Pó³nocnej i na Bliskim Wschodzie (Telhami, 2011). 30 proc. ankietowanych zag³osowa³o za Francj¹, 25 proc. za Stanami Zjednoczonymi (Telhami, 2011). Ponadto 45 proc. badanych Egipcjan zadeklarowa³o, e yczy³oby sobie, aby reformowany system polityczny ich pañstwa wzorowany by³ na modelu tureckim (Telhami, 2011). Zgodne z oczekiwaniami zachodniej spo³ecznoœci miêdzynarodowej, potêpienie re- imu Al.-Assada oraz w³¹czenie siê Turcji w pomoc opozycji prawdopodobnie umocni³o równie sojusznicze relacje tego pañstwa ze Stanami Zjednoczonymi i pozosta³ymi cz³onkami Sojuszu Pó³nocnoatlantyckiego. W przesz³oœci zosta³y one kilkakrotnie wystawione na powa n¹ próbê na skutek niezale nej i pragmatycznej polityki zagranicznej rz¹du premiera Erdoðana. Nie udzieleniu przez rz¹d Republiki Turcji poparcia Stanom Zjednoczonym dla ich interwencji w Iraku, wspó³praca z re imami w Syrii i Iranie, twardy kurs wobec Izraela to wybrane przyk³ady rozbie nych koncepcji Turcji i jej zachodnich partnerów. Sprzeciw wobec polityki Baszara Al.-Assada, a przede wszystkim wobec brutalnych dzia³añ re imu wobec ludnoœci cywilnej pozytywnie wp³yn¹³ na wizerunek Turcji wœród pañstw zachodnich. Jako obroñca praw cz³owieka, wydawa³a siê ona w coraz mniejszym stopniu dotkniêta problemem deficytu demokracji. Pozytywny odbiór rz¹dów Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) i Turcji jako pañstwa demokratycznego, uleg³y erozji dopiero na skutek stosowania przez gabinet Erdoðana tzw. podwójnych standardów. Ich przejawem by³o m.in. wprowadzenie reform naruszaj¹cych œwiecki charakter pañstwa i w ich nastêpstwie st³umienie w czerwcu 2013 roku protestów spo³ecznych. Kryzys w Syrii skutkuje tak e zmian¹ relacji wœród graczy regionalnych. Z jednej strony, przyczyni³ siê on do umocnienia wspó³pracy Turcji z Arabi¹ Saudyjsk¹. Rezultatem bli szych stosunków obu pañstw mo e byæ umowa przewiduj¹ca m.in. wiêksze dostawy ropy naftowej z Arabii Saudyjskiej do nieposiadaj¹cej znacznych w³asnych rezerw surowców energetycznych Turcji. Z drugiej strony, pogorszenie relacji Republiki Turcji z Iranem, spowodowane m.in. krytycznym stanowiskiem Partii Sprawiedliwoœci i Rozwoju (AKP) wobec dwuletnich walk w Syrii, prawdopodobnie wp³ynie na jej pragmatyczne zbli enie z Izraelem. Pañstwo to od lat pozostaje wspólnym wrogiem Syrii i Iranu w regionie. Oba podmioty wspieraj¹ Hamas i Hezbollah, które Izrael uznaje za organizacje terrorystyczne. W obliczu coraz bardziej nieprzewidywalnej i ekspansjonistycznej polityki Iranu, która przejawia siê m.in. utrat¹ kontroli nad jego programem nuklearnym i wrog¹ retoryk¹ wobec sojuszników pañstw zachodnich w regionie, wspólnym celem Turcji i Izraela sta³o siê zapobie enie dalszemu umocnieniu jego pozycji na Bliskim Wschodzie. Z uwagi na skomplikowan¹ sytuacjê geopolityczn¹ na newralgicznym Bliskim Wschodzie, implikowan¹ przede wszystkim przez ma³o przewidywaln¹ strategiê polityczn¹ Iranu, a tak e z³o onoœæ konfliktu w Syrii, uniemo liwiaj¹c¹ wypracowanie optymalnego planu jego zakoñczenia, wspó³praca polityczna oraz militarno-obronna Turcji i Izraela jest scenariuszem najbardziej po ¹danym. Nieformalny sojusz obu pañstw, wsparty przez Stany Zjednoczone oraz pozosta³ych cz³onków Sojuszu Pó³nocnoatlantyckiego mo e zapobiec dalszemu poszerzeniu strefy niestabilnoœci w regionie.

14 120 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 Zakoñczenie Wobec wydarzeñ Arabskiej Wiosny w Syrii Republika Turcji stawia na pierwszym miejscu bezpieczeñstwo narodowe. Istotne s¹ tak e jej relacje z pañstwami po³o onymi na Bliskim Wschodzie oraz mo liwoœæ realizacji partykularnych interesów w regionie. Ze wzglêdu na powy sze kwestie dzia³ania polityczne Turcji wobec Syrii, koncentruj¹ siê na realizacji nastêpuj¹cych celów: utrzymaniu integralnoœci terytorialnej pañstwa, jego stopniowej demokratyzacji, koordynacji wsparcia miêdzynarodowego dla politycznych dzia³añ przeciwko re imowi Al.-Assada. Uwzglêdniaj¹c sytuacjê geopolityczn¹ na Bliskim Wschodzie, rz¹d Turcji za optymalne dzia³ania uznaje utworzenie strefy zakazu lotów nad pó³nocn¹ Syri¹. Krok ten ma wzmocniæ bezpieczeñstwo na granicy z ogarniêtym wojn¹ domow¹ s¹siadem i gwarantowaæ schronienie dla rebeliantów. Opowiada siê tak e za utworzeniem na terytorium Syrii lub na turecko-syryjskiej granicy obozów dla uchodÿców w specjalnie chronionych strefach buforowych. Czêœæ polityków proponowa³o, aby na pó³nocy Syrii powsta³a strefa wyzwolona. Poza poparciem interwencji zbrojnej w Syrii w momencie przyst¹pienia do niej partnerów z Sojuszu Pó³nocnoatlantyckiego, Republika Turcji nie wyklucza bezpoœredniego zaanga owania w konflikt w dwóch przypadkach. Po pierwsze, w sytuacji koniecznoœci ochrony swojej ludnoœci i terytorium. Po drugie, w momencie eskalacji walk, b¹dÿ ich przeniesienia poza granice Syrii. Bibliografia Balcer A. (2010), W stronê strategicznego partnerstwa Unii Europejskiej i Turcji w polityce zagranicznej, Warszawa. Bocheñska J., Neoosmañska wizja polityki zagranicznej Turcji, Stosunki Miêdzynarodowe, BP Statistical Review of World Energy, London Burris G. A. (2003), Turkey and Israel: Speed Bumps, Middle East Quarterly vol. 10, nr 4, Cagaptay S. (2004), Where goes the U. S. Turkish Relationship?, Middle East Quarterly vol. 11, nr 4. Davutoðlu A., Turkey s Foreign Policy Vision: An Assessment of 2007, Insight Turkey, , Djavadi A., Turkeys Kissinger Leds Foreign Policy Balancing Act, , Dumanli E., PM: Turkey may invoke NATO s Article 5 over Syrian border fire, Today s Zaman, , Duran B. (2006), JDP and Foreign Policy as an Agent of Transformation,w:The emergence of a New Turkey. Democracy and the AK Parti, red. M. H. Yavuz, Salt Lake City. Dzisiów-Szuszczykiewicz A. (2011), Arabska Wiosna przyczyny, przebieg i prognozy, Bezpieczeñstwo Narodowe, nr 18. Dzisiów-Szuszczykiewicz A. (2012a), Regionalna rywalizacja o Syriê, Bezpieczeñstwo Narodowe, nr 22.

15 PP 1 14 Arabska Wiosna w Syrii. Implikacje dla polityki regionalnej Turcji 121 Dzisiów-Szuszczykiewicz A. (2012b), Sukcesy i pora ki anatolijskiego tygrysa wyzwania dla polityki zagranicznej i bezpieczeñstwa Turcji, Bezpieczeñstwo Narodowe, nr 21. Flanagan S., Turkey s Approach to Euro-Atlantic Security, , Carnegie Endowment For International Peace, Gozen R. (1996), Turgut Ozal and Turkish Foreign Policy: Style and Vision, Foreign Policy vol. 20, nr 3 4. Górak-Sosnowska K., Surowce energetyczne i dywersyfikacja gospodarcza, Hersh S. M., Plan B, as June 30 th approaches, Israel looks to the Kurds, The New Yorker, Isyar O. G. (2005), An Analysis of Turkish American Relations from 1945 to 2004: Initiatives and Reactions in Turkish Foreign Policy, Alternatives vol. 4, nr 3. Kibaroglu M. (2004), Turkey s Threat Perception from the East: A Roadblock in its March Toward the West?, w:the Europeanization of Turkey s Security Policy: Prospects and Pitfalls, red. A. L. Karaosmanoglu, S. Tashan, Ankara. Krastew I., Leonard M. (2011), Widmo Europy wielobiegunowej, Londyn Warszawa. Kujawa R. (2011), Turcja wobec kryzysu w Syrii, Biuletyn PISM nr 81 (830). Lesser O. (2000), Changes on the Turkish Dimestic Scene and Their Foreign Policy Implications, w: The Future of Turkish-Western Relations: Toward A Strategic Plan, red. Z. Khalilzad, I. O. Lesser, F. S. Larrabee, Santa Monica. Meral Z., Paris J. (2010), Decoding Turkish Foreign Policy Hyperactivity, The Washington Quarterly, paÿdziernik. Misi¹giewicz J. (2009), Polityka zagraniczna Turcji po zimnej wojnie, Toruñ. Murinson A. (2006), The Strategic Depth Doctrine of Turkish Foreign Policy, Middle Eastern Studies vol. 42, nr 6. Nye J. S. jr. (2007), Soft Power. Jak osi¹gn¹æ sukces w polityce œwiatowej, Warszawa. Önis Z. 2003, Turkey and the Middle East after September 11, Turkish Policy Quarterly, nr 4. Özerkan F., Turkish PM warns of civil war in Syria, The Daily Star Lebanon, , Pietraœ M. (2006), Bezpieczeñstwo miêdzynarodowe, w:miêdzynarodowe stosunki polityczne, red. M. Pietraœ, Lublin. Piotrowski M. A. (2008), Turcja jako pomost energetyczny miêdzy Wschodem i Zachodem,w:Turcja po rozpoczêciu negocjacji z Uni¹ Europejsk¹ relacje zagraniczne i sytuacja wewnêtrzna, red. A. Balcer, J. Rohoziñski, W. Konoñczuk, W. Tworkowski, R. Sadowski, M. Menkiszak, M. A. Piotrowski, Warszawa. Piotrowski M. A. (2011), Kontekst regionalny stosunków Turcji z Iranem po zimnej wojnie, Sprawy Miêdzynarodowe, nr 4. Potulski J. (2011), Surowce energetyczne i linie przesy³owe jako przedmiot geopolityki Morza Kaspijskiego, w:region czarnomorsko-kaspijski w stosunkach miêdzynarodowych, red. B. Bojarczyk, T. Kaspuœniak, Lublin. Sadowski R. (2006), Ch³odny sojusz turecko-amerykañskie relacje polityczne po 2003 roku, w: Turcja po rozpoczêciu negocjacji z Uni¹ Europejsk¹ relacje zagraniczne i sytuacja wewnêtrzna, red. A. Balcer, R. Sadowski, W. Paczyñski, Warszawa. Smoleñ K. (2011), Soft w polityce zagranicznej Turcji wobec regionu Bliskiego Wschodu, Annales UMCS, Sectio K: Politologia, vol. 18.1, Lublin.

16 122 Kinga SMOLEÑ PP 1 14 Spyer J., Turcja Iran: wzajemne przeciwnoœci, wspólne interesy, Stosunki Miêdzynarodowe, i_wspolne_interesy, Syria wojna domowa czy ju konflikt miêdzynarodowy?, Wiadomoœci24.pl, artykul/syria_wojna_domowa_czy_juz_konflikt_miedzynarodowy_ html, Szymañski A. (2011), Wp³yw po³o enia geopolitycznego na politykê zagraniczn¹ Turcji, Stosunki Miêdzynarodowe International Relations nr 3 4. Taºpinar Ö, Turkish-Iranian Solidarity in the Middle East?, Synday s Zaman , The Republic of Turkey Ministry of Energy and Natural Resources Strategic Plan ( ), Turek P. W. (2009), Region Kurdystanu Irackiego w relacji Irak Unia Europejska NATO Turcja,w: Kurdowie i Kurdystan Iracki na prze³omie XX i XXI wieku, red. A. Abbas, P. Siwiec, Poznañ. Turkey agress to host early warning radar as part of NATO missile shield, Sunday s Zaman , Turkey, Arab League urge Syrian opposition to unite, Today s Zaman, , Turkey s Relations with the Arab Countries, Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs, turkey_s-relations-with-the-middle-east.en.mfa, Wyciszkiewicz E. (2008), Geopolityka ruroci¹gów. Wspó³zale noœæ energetyczna stosunki miêdzypañstwowe na obszarze postsowieckim, Warszawa. Wyciszkiewicz E. (2011), Polityka energetyczna Turcji. Implikacje dla Unii Europejskiej, w:turcja i Europa. Wyzwania i szanse, red. A. Szymañski, Warszawa. Summary The Arab Spring in Syria and its Implications for the Regional Policy of Turkey The events of the Arab Spring in Syria have led to the re-evaluation of the regional policy of the Republic of Turkey, which has faced two options. One involves acting in compliance with the expectations of its Western allies, and promoting the principles of democracy in the Middle East by firmly reacting against any cases of human rights violations, simultaneously showing the direction of the changes necessary in the region. Another refers to the principles included in the definition of the international policy of Strategic Depth : avoiding problems with neighbors, which excludes all interference in the internal politics of other countries, and means the continuation of pragmatic co-operation with all political centers, including authoritarian regimes. In the face of the violent struggle between the opposition and Al-Assad supporters, a policy of the protection of democracy and human rights has been chosen. This decision, on the one hand, strengthens Turkey s relations with Western structures. On the other hand, it may lead to open conflict with a direct neighbor, Syria, which constitutes a serious threat to Turkey s security, and may result in negative consequences for its energy security and economic relations with its Middle East partners. The Republic of Turkey does not exclude direct engagement in a potential military intervention in three cases. Firstly, if Turkey s NATO allies decide to start military operations in Syria. Secondly, should it become necessary to protect its people and its territory. Thirdly, in the case of the conflict s escalation or its spread outside Syria s borders. Key words: Turkey, Arab Spring, Syria, regional policy

New Power Ręce precz od Syrii!

New Power Ręce precz od Syrii! New Power Ręce precz od Syrii! http://maopd.wordpress.com/ Niniejszy artykuł po raz pierwszy opublikowano 2 lutego 2012 roku na portalu NewPower. Maoistowski Projekt Dokumentacyjny 2012 2 Syria jest atakowana

Bardziej szczegółowo

PL Zjednoczona w różnorodności PL 11.4.2016 B8-0442/1. Poprawka. Renate Sommer w imieniu grupy PPE

PL Zjednoczona w różnorodności PL 11.4.2016 B8-0442/1. Poprawka. Renate Sommer w imieniu grupy PPE 11.4.2016 B8-0442/1 1 Umocowanie 10 uwzględniając ramy negocjacyjne z dnia 3 października 2005 r. dotyczące przystąpienia Turcji do UE, uwzględniając ramy negocjacyjne z dnia 3 października 2005 r. dotyczące

Bardziej szczegółowo

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie

. omasz Stępniewskr. ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG. ^, w pozimnowojennym świecie . omasz Stępniewskr ^ Geopolityka regionu MORZA CZARNEG ^, w pozimnowojennym świecie Wstęp 11 Geopolityka jako przedmiot badań - wprowadzenie 23 CZĘŚĆ 1 (Geo)polityka państw nadbrzeżnych regionu Morza

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

W konferencji wzięli udział przedstawiciele Francji, Stanów Zjednoczonych, Niemiec i Wielkiej Brytanii oraz państw Ligi Arabskiej.

W konferencji wzięli udział przedstawiciele Francji, Stanów Zjednoczonych, Niemiec i Wielkiej Brytanii oraz państw Ligi Arabskiej. W piątek 6 lipca odbyła się w Paryżu trzecia konferencja Przyjaciół Syrii, w której wziął udział między innymi prezydent Francji François Hollande oraz amerykańska sekretarz stanu Hillary Clinton. Uczestnicy

Bardziej szczegółowo

KRYZYS GOSPODARCZY W IRANIE

KRYZYS GOSPODARCZY W IRANIE KRYZYS GOSPODARCZY W IRANIE Piotr Krawczyk Polski Instytut Spraw Miêdzynarodowych Pog³êbiaj¹ce siê k³opoty irañskiej gospodarki, wynikaj¹ce z miêdzynarodowego kryzysu ekonomicznego, wp³ywu sankcji i b³êdnej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011

REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 REGULAMIN ZADANIA KONKURENCJI CASE STUDY V OGOLNOPOLSKIEGO KONKURSU BEST EGINEERING COMPETITION 2011 Cel zadania: Zaplanować 20-letni plan rozwoju energetyki elektrycznej w Polsce uwzględniając obecny

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową

U Z A S A D N I E N I E. 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową U Z A S A D N I E N I E 1. Potrzeba i cel związania Rzeczypospolitej Polskiej Umową międzynarodową Umowa pomiędzy Rządami Królestwa Danii, Republiki Estońskiej, Republiki Finlandii, Republiki Federalnej

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

seria pod redakcj BOGDANA SZLACHTY

seria pod redakcj BOGDANA SZLACHTY seria pod redakcj BOGDANA SZLACHTY 60 Copyright by Renata Kurpiewska-Korbut, Kraków 2013 Recenzent: Prof. dr hab. Micha Choro nicki Ks. Prof. dr hab. Krzysztof Ko cielniak Prof. dr hab. Edward Hali ak

Bardziej szczegółowo

W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych

W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych W nawiązaniu do korespondencji z lat ubiegłych, dotyczącej stworzenia szerszych mechanizmów korzystania z mediacji, mając na uwadze treść projektu ustawy o mediatorach i zasadach prowadzenia mediacji w

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko

Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Finansowanie inwestycji w OZE - PO Infrastruktura i Środowisko Dofinansowanie projektów związanych z inwestycjami w OZE w ramach Polskich Narodowych Strategicznych Ram Odniesienia na lata 2007 2013 moŝe

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi Agnieszka Wróblewska RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO Projekt zakłada wdrażanie na poziomie gminy

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 Załącznik do Uchwały Nr 47/IX/11 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 kwietnia.2011 r. MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE ORAZ OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE NA LATA 2011-2015 ROZDZIAŁ I

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND

TRANSATLANTIC TRENDS POLAND TRANSATLANTIC TRENDS POLAND P.1 Czy uważa Pan(i), że dla przyszłości Polski będzie najlepiej, jeśli będziemy brali aktywny udział w sprawach światowych, czy też jeśli będziemy trzymali się od nich z daleka?

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 81/2015 POLACY WOBEC PROBLEMU UCHODŹSTWA

Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 81/2015 POLACY WOBEC PROBLEMU UCHODŹSTWA Warszawa, czerwiec 2015 ISSN 2353-5822 NR 81/2015 POLACY WOBEC PROBLEMU UCHODŹSTWA Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 9 stycznia 2015 roku Fundacja Centrum Badania

Bardziej szczegółowo

Bariery w usługach geodezyjnych w Polsce

Bariery w usługach geodezyjnych w Polsce Dyrektywa 2006/123/WE Parlamentu Europejskiego z dnia 12 grudnia 2006 r, dotycząca usług na rynku wewnętrznym, opublikowaną w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej nr L376 str. 0036 0068. art. 5 ust. 1

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia...2014 r.

UCHWAŁA Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia...2014 r. projekt UCHWAŁA Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia...2014 r. w sprawie powołania komisji śledczej do zbadania zarzutu nieprawidłowości w planowaniu i nadzorze nad strategiczną inwestycją Terminal LNG

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR Załącznik nr 3 do Regulaminu Rady A. część ogólna - operacje inne niż granty Karty oceny zgodności z LSR PIECZĘĆ LGD NUMER WNIOSKU NADANY PRZEZ LGD KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR DATA ZŁOŻENIA WNIOSKU WERSJA

Bardziej szczegółowo

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych ECORYS Polska Sp. z o.o. Poznań, 16 listopada 2012 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020

Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Wsparcie wykorzystania OZE w ramach RPO WL 2014-2020 Zarys finansowania RPO WL 2014-2020 Na realizację Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 przeznaczono łączną kwotę

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 9 października 2011

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 9 października 2011 Platforma Obywatelska Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodgo i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 9 października 2011 pytania do Komitetów Wyborczych Priorytety polskiej

Bardziej szczegółowo

3 WY SZA SZKO A C A I LOGISTYKI ŒRODKI POLITYKI HANDLOWEJ W WYMIANIE MIÊDZYNARODOWEJ. NA PRZYK ADZIE UNII EUROPEJSKIEJ Agnieszka Milczarczyk-WoŸniak Pawe³ Hanclich Piotr Witkowski Warszawa 2011 4 Recenzent:

Bardziej szczegółowo

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r.

Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej dla budynków komunalnych. Oświetlenie publiczne. Kraków, 27 września 2010 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków oraz postanowienia przekształconej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków Ogólnopolska konferencja Świadectwa charakterystyki energetycznej

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

AKTUALIZACJA INFORMACJE DODATKOWE

AKTUALIZACJA INFORMACJE DODATKOWE Dodatek do numeru 2(77)/2014 Poznań, luty 2014 AKTUALIZACJA INFORMACJE DODATKOWE Wielkopolski Ośrodek Kształcenia i Studiów Samorządowych ul. Wawrzyniaka 37, 60-504 Poznań tel. 61 847 54 22, fax 61 624

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

POSTANOWIENIA DODATKOWE DO OGÓLNYCH WARUNKÓW GRUPOWEGO UBEZPIECZENIA NA ŻYCIE KREDYTOBIORCÓW Kod warunków: KBGP30 Kod zmiany: DPM0004 Wprowadza się następujące zmiany w ogólnych warunkach grupowego ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.),

art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), Istota umów wzajemnych Podstawa prawna: Księga trzecia. Zobowiązania. Dział III Wykonanie i skutki niewykonania zobowiązań z umów wzajemnych. art. 488 i n. ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.mcs-przychodnia.pl Warszawa: Dostawa materiałów i wypełnień stomatologicznych dla Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE SPOSOBY SPRAWDZANIA POSTĘPÓW UCZNIÓW WARUNKI I TRYB UZYSKANIA WYŻSZEJ NIŻ PRZEWIDYWANA OCENY ŚRÓDROCZNEJ I ROCZNEJ Anna Gutt- Kołodziej ZASADY OCENIANIA Z MATEMATYKI Podczas pracy

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy w województwie pomorskim

Gaz łupkowy w województwie pomorskim Gaz łupkowy w województwie pomorskim 1 Prezentacja wyników badania Samorządów, partnerów Samorządu Województwa Pomorskiego oraz koncesjonariuszy Charakterystyka grup 2 18% 82% Samorządy Partnerzy SWP n=63

Bardziej szczegółowo

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej.

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 676 Warszawa, 9 czerwca 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

OŚRODEK MEDIACJI, KSZTAŁCENIA I PORAD PRAWNYCH w Olsztynie

OŚRODEK MEDIACJI, KSZTAŁCENIA I PORAD PRAWNYCH w Olsztynie OŚRODEK MEDIACJI, KSZTAŁCENIA I PORAD PRAWNYCH w Olsztynie Celem działania STOWARZYSZENIA jest: - promowanie idei mediacji; - podejmowanie działań o charakterze edukacyjnym lub wychowawczym; -kształcenie

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH

REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH REGULAMIN RADY RODZICÓW PRZY ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO W KOLBUDACH Rada Rodziców przy Zespole Kształcenia Podstawowego i Gimnazjalnego w Kolbudach służy współdziałaniu rodziców i

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE

SPRAWOZDANIE FINANSOWE SPRAWOZDANIE FINANSOWE Za okres: od 01 stycznia 2013r. do 31 grudnia 2013r. Nazwa podmiotu: Stowarzyszenie Przyjaciół Lubomierza Siedziba: 59-623 Lubomierz, Plac Wolności 1 Nazwa i numer w rejestrze: Krajowy

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia. Standardy współpracy międzysektorowej

Program szkolenia. Standardy współpracy międzysektorowej Program szkolenia Standardy współpracy międzysektorowej przygotowany w ramach projektu Standardy współpracy międzysektorowej w powiecie oleckim współfinansowanego ze środków Unii Priorytet V Dobre Rządzenie,

Bardziej szczegółowo

zywania Problemów Alkoholowych

zywania Problemów Alkoholowych Państwowa Agencja Rozwiązywania zywania Problemów Alkoholowych Konferencja Koszty przemocy wobec kobiet w Polsce 2013 Warszawa, 27 maja 2013 r. www.parpa.pl 1 Podstawy prawne Ustawa o wychowaniu w trzeźwości

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

Zasady wyboru promotorów, tematów prac i ustalania oceny końcowej ze studiów:

Zasady wyboru promotorów, tematów prac i ustalania oceny końcowej ze studiów: STUDIA PODYPLOMOWE MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA STREFY EURO Projekt realizowany z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej VII edycja Rok akademicki 2015/2016 Zasady wyboru promotorów,

Bardziej szczegółowo

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu

I. INFORMACJA O KOMITECIE AUDYTU. Podstawa prawna dzialania Komitetu Audytu w Przewodniczący Jan Robert Halina Podsekretarz Sprawozdanie z realizacji zadań Komitetu Audytu dla dzialów administracja publiczna, informatyzacja, łączność, wyznania religijne oraz mniejszości narodowej

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH

NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH NOWELIZACJA USTAWY PRAWO O STOWARZYSZENIACH Stowarzyszenie opiera swoją działalność na pracy społecznej swoich członków. Do prowadzenia swych spraw stowarzyszenie może zatrudniać pracowników, w tym swoich

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT

ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT ZAGADNIENIA PODATKOWE W BRANŻY ENERGETYCZNEJ - VAT Szanowni Państwo! Prowadzenie działalności w branży energetycznej wiąże się ze specyficznymi problemami podatkowymi, występującymi w tym sektorze gospodarki.

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego

Wytyczne Województwa Wielkopolskiego 5. Wytyczne Województwa Wielkopolskiego Projekt wspó³finansowany przez Uniê Europejsk¹ z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Bud etu Pañstwa w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r.

UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. UCHWAŁA Nr XLVIII/ 311 /10 Rady Gminy Wijewo z dnia 15 października 2010 r. w sprawie przyjęcia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Przeciwdziałania Narkomani na

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZAPROSZENIU DO SKŁADANIA OFERT NA PRZEDMIOT Aplikacja do projektowania konstrukcji budowlanych związanych z odnawialnymi źródłami energii

OGŁOSZENIE O ZAPROSZENIU DO SKŁADANIA OFERT NA PRZEDMIOT Aplikacja do projektowania konstrukcji budowlanych związanych z odnawialnymi źródłami energii OGŁOSZENIE O ZAPROSZENIU DO SKŁADANIA OFERT NA PRZEDMIOT Aplikacja do projektowania konstrukcji budowlanych związanych z odnawialnymi źródłami energii Ogłoszenie o zamówieniu nr 07/2015 Zamawiający: Tytuł

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002

CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ PRACA ZAROBKOWA EMERYTÓW I RENCISTÓW A PROBLEM BEZROBOCIA BS/80/2002 KOMUNIKAT Z BADAŃ WARSZAWA, MAJ 2002 CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r.

UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. UCHWAŁA Nr IV/22/2015 Rady Miejskiej w Tyszowcach z dnia 28 stycznia 2015 r. w sprawie uchwalenia Gminnego Programu Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych na rok 2015 Na podstawie art. 18

Bardziej szczegółowo

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne

Regulamin Rady Rodziców. przy Gimnazjum w Jasienicy. Postanowienia ogólne Regulamin Rady Rodziców przy Gimnazjum w Jasienicy Postanowienia ogólne 1. Rada Rodziców zwana dalej Radą a/ reprezentuje interesy ogółu rodziców, b/ wpływając na sprawy szkoły może przyczynić się do lepszej

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.gddkia.gov.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.gddkia.gov.pl 1 z 6 2012-03-08 14:33 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.gddkia.gov.pl Rzeszów: Wynajem i obsługa przenośnych toalet przy drogach

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich

UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich UCHWAŁA XX sesji Sejmu Dzieci i Młodzieży z dnia 1 czerwca 2014 r. w sprawie propagowania wśród młodzieży postaw obywatelskich Art. 1. 1. Należy zachęcić posłów na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej do uchwalenia

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA UDZIAŁU SIŁ ZBROJNYCH RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W OPERACJACH MIĘDZYNARODOWYCH

STRATEGIA UDZIAŁU SIŁ ZBROJNYCH RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W OPERACJACH MIĘDZYNARODOWYCH STRATEGIA UDZIAŁU SIŁ ZBROJNYCH RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ W OPERACJACH MIĘDZYNARODOWYCH I. WPROWADZENIE Strategia udziału Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej w operacjach międzynarodowych formułuje

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE ZASADY PRZYZNAWANIA REFUNDACJI CZĘŚCI KOSZTÓW PONIESIONYCH NA WYNAGRODZENIA, NAGRODY ORAZ SKŁADKI NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE SKIEROWANYCH BEZROBOTNYCH DO 30 ROKU ŻYCIA PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W JAWORZE

Bardziej szczegółowo

/BADANIE ANKIETOWE/ Uprzejmie prosimy o odesłanie wypełnionej ankiety do dnia: 7 kwietnia 2014 roku

/BADANIE ANKIETOWE/ Uprzejmie prosimy o odesłanie wypełnionej ankiety do dnia: 7 kwietnia 2014 roku WSPÓŁPRACA MIĘDZYNARODOWA WIELKOPOLSKICH JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO /BADA ANKIETOWE/ Uprzejmie prosimy o odesłanie wypełnionej ankiety do dnia: 7 kwietnia 2014 roku Ankietę prosimy przesyłać: pocztą

Bardziej szczegółowo

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/481,projekt-rozporzadzenia-ministra-spraw-wewnetrznych-i -Administracji-z-dnia-2005-r.html Wygenerowano: Czwartek, 28 stycznia 2016, 20:27

Bardziej szczegółowo

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy

UMOWA PARTNERSKA. z siedzibą w ( - ) przy, wpisanym do prowadzonego przez pod numerem, reprezentowanym przez: - i - Przedmiot umowy UMOWA PARTNERSKA zawarta w Warszawie w dniu r. pomiędzy: Izbą Gospodarki Elektronicznej z siedzibą w Warszawie (00-640) przy ul. Mokotowskiej 1, wpisanej do rejestru stowarzyszeń, innych organizacji społecznych

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni.

Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni. Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu w ramach dotacji unijnych. Teraz się to zmieni. Wytyczne ministerialne przewidywały niekorzystny sposób rozliczania leasingu

Bardziej szczegółowo

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r.

Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodniego i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. KW Nowoczesna Ryszarda Petru Obietnice wyborcze wobec krajów Partnerstwa Wschodgo i Rosji: Kampania wyborcza do Sejmu i Senatu przed wyborami 25 października 2015 r. pytania do Komitetów Wyborczych Priorytety

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

dr inż. arch. Tomasz Majda (TUP) dr Piotr Wałdykowski (WOiAK SGGW)

dr inż. arch. Tomasz Majda (TUP) dr Piotr Wałdykowski (WOiAK SGGW) JAK WYGLĄDA IDEALNY ŚWIAT OCHRONY WÓD W POLSCE? I DO CZEGO POTRZEBNE MU PLANOWANIE PRZESTRZENNE? dr inż. arch. Tomasz Majda (TUP) dr Piotr Wałdykowski (WOiAK SGGW) 14 STYCZNIA 2013 STAN PRAWNY STUDIUM

Bardziej szczegółowo

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia

biuro@cloudtechnologies.pl www.cloudtechnologies.pl Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Warszawa, 11 kwietnia 2016 roku Projekty uchwał dla Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia w sprawie przyjęcia porządku obrad Zwyczajne Walne Zgromadzenie przyjmuje następujący porządek obrad: 1. Otwarcie Zgromadzenia,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości

PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości PROGRAM KURSU ONLINE Asertywność i poczucie własnej wartości Marta Pyrchała-Zarzycka www.astrosalus.pl www.kosmetyka-fitness.pl http://www.astrosalus.com/ www.sukces-biznes.pl kursy@astrosalus.pl 506-320-330

Bardziej szczegółowo

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ

MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ MIEJSKI PROGRAM PRZECIWDZIAŁANIA NARKOMANII W OSTROWI MAZOWIECKIEJ Rozdział I ZałoŜenia wstępne 1. Narkomania jest jednym z najpowaŝniejszych problemów społecznych w Polsce. Stanowi wyzwanie cywilizacyjne

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity)

Szczegółowe zasady obliczania wysokości. i pobierania opłat giełdowych. (tekst jednolity) Załącznik do Uchwały Nr 1226/2015 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 grudnia 2015 r. Szczegółowe zasady obliczania wysokości i pobierania opłat giełdowych (tekst jednolity)

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013. WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE dla osób niesłyszących

EGZAMIN MATURALNY 2013. WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE dla osób niesłyszących Centralna Komisja Egzaminacyjna EGZAMIN MATURALNY 2013 WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE dla osób niesłyszących POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 2 Egzamin maturalny z wiedzy o społeczeństwie

Bardziej szczegółowo

Program Europa dla obywateli. Poznań 19 listopada 2015

Program Europa dla obywateli. Poznań 19 listopada 2015 Program Europa dla obywateli Poznań 19 listopada 2015 Plan prezentacji 1. Podstawowe informacje, cele i charakterystyka programu 2. Zasady finansowania i cykl życia projektu 3. Gdzie szukać informacji

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo