Biuletyn Informacyjny PRS S.A.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Biuletyn Informacyjny PRS S.A."

Transkrypt

1 POLSKI REJESTR STATKÓW Biuletyn Informacyjny PRS S.A. Nr 5/255 Gdańsk październik 2005 Fot. Ministerstwo Transportu i Budownictwa 7 października br. odbył się chrzest morski nowego statku specjalistycznego dla Instytutu Morskiego. Katamaran IMOR jest pierwszą polską jednostką tego typu przystosowaną do pracy na płytkich akwenach (jego zanurzenie nie przekracza 2,5 m) i będzie służył do prowadzenia specjalistycznych badań morskich, monitorowania zanieczyszczeń wód w polskiej strefie przybrzeżnej, badania źródeł zasilania plaż, badania skutków rozlewów olejowych, badań przedinwestycyjnych na Bałtyku. Jednostka przystosowana jest także do zwalczania skutków katastrof ekologicznych na wodach płytkich. Doskonałe właściwości manewrowe, system pozycjonowania dynamicznego, który pozwala na pracę przy złej pogodzie, wyposażenie m.in. w kontenerowe laboratoria biologiczno-chemiczne, hydroakustyczne i geofizyczne świadczą o unikalności projektu statku. Katamaran IMOR zbudowany w stoczni Damen w Gdyni i w stoczni Christ, ma długość 32 m, wyporność 370 t, nosi banderę polską, i będzie pływał w klasie Research Vessel, nadanej przez PRS. 225

2 Przemawia p. K. Gozdawa-Nocoń AKTUALNOŚCI Światowy Dzień Morza w PRS W piątek 30 września 2005 r. w Centrali PRS uroczyście obchodziliśmy tegoroczny Światowy Dzień Morza. Spotkanie zaszczycili obecnością zaproszeni goście: Wicewojewoda Pomorski Pani Krystyna Gozdawa-Nocoń i Pełnomocnik Wojewody Pomorskiego ds. gospodarki morskiej Pan Witold Kruszewski. W swoim wystąpieniu z okazji święta Pan Prezes Jan Jankowski przypomniał, że tegoroczny Światowy Dzień Morza obchodzony jest pod hasłem Żegluga międzynarodowa przewoźnik w światowym handlu, krótko przedstawił zmiany dokonujące się w światowym systemie zapewnienia bezpieczeństwa na morzu oraz określił miejsce Polskiego Rejestru Statków w tym systemie. Szczególny nacisk Prezes Jankowski położył na współodpowiedzialność, jaką ponosimy za bezpieczeństwo życia ludzkiego i ochronę środowiska naturalnego przed zanieczyszczeniem, co nakazuje nam przyjęcie postawy bezkompromisowości w kwestiach jakości. Nawiązał przy tym do wystosowanego ostatnio przez Zarząd pisma do wszystkich pracowników, w którym potwierdzona została przyjęta przez PRS zasada bezwzględnego prymatu jakości nad ilością. Z rąk Pani Wicewojewody Złote Krzyże Zasługi odebrali Panowie Marian Bogdaniuk i Bogdan Przybylski. Srebrnym Krzyżem Zasługi odznaczony został Pan Cezary Szymanek, Brązowym Krzyżem Zasługi Pani Barbara Karaszewska oraz Pan Witold Kowalski. 226 Odznaczenia dla B. Przybylskiego i M. Bogdaniuka

3 Odznaką honorową Zasłużony Pracownik Morza wyróżnieni zostali: Sławomir Affek, Lucyna Bagińska, Janina Bartoszewska, Andrzej Gabryel, Beata Gałecka, Michał Gałecki, Jarosław Górski, Iwona Jabłońska, Piotr Jędrysik, Krystyna Kozyra, Alina Krupińska, Andrzej Kufel, Andrzej Laskowski, Magdalena Ledwoń, Renata Malewicz, Grzegorz Marchewka, Andrzej Pilecki, Leszek Pokora, Hubert Popiałkiewicz, Renata Przytarska, Arkadiusz Pytkowski, Marian Raczek, Zbigniew Rauch, Zofia Skrzelowska, Tadeusz Sokołowski, Kazimierz Styczeń, Mieczysława Wawer, Mieczysław Widuto, Anna Włodarczyk, Wiesław Wysokiński, Wiesław Zmaza. Tradycyjnie już, z okazji morskiego święta grono pracowników PRS zostało uhonorowanych odznakami PRS za 5, 10 i 15 lat pracy. Zgodnie z przyjętym zwyczajem prezentacji jednego z inspektoratów PRS, o pracownikach i zadaniach Inspektoratu Konwencyjnego opowiedzieli jego kierownik Pan Dominik Stefaniak i inspektor Pan Wojciech Stachowiak. Uroczystość zakończył toast wzniesiony przez Pana Prezesa. Grażyna Adamczewska Gratulacje dla M. Wawer, R. Przytarskiej i A. Pytkowskiego J. Waberska i A. Małecka pracują w PRS już 5 lat D. Stefaniak prezentuje swój inspektorat 227

4 Przedstawiciele PRS na Baltexpo PRS na BALTEXPO 2005 W dniach 6-8 września 2005 odbyły się w Gdańsku XIII Międzynarodowe Targi Morskie BALTEXPO Tegoroczne targi zgromadziły ponad 200 wystawców z 13 krajów. Zdecydowana większość wystawców targów prezentowała wyposażenie okrętowe, a w szczególności elektronikę morską i urządzenia pokładowe. Tegorocznym targom patronowały najważniejsze instytucje i osoby w państwie i regionie pomorskim. Patronem targów był: Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski oraz Marszałek Senatu RP Longin Pastusiak, Wicepremier, Minister Gospodarki i Pracy, Minister Infrastruktury, Wojewoda Pomorski oraz Prezydent Miasta Gdańska. W tym roku, podobnie jak podczas poprzednich edycji targów, Polski Rejestr Statków posiadał własne stoisko o powierzchni 24 m 2, na którym prezentował swą działalność. Przez okres trzech dni targów dyżurowało 12 pracowników PRS. Stoisko PRS odwiedzili liczni goście związani przede wszystkim z gospodarką morską i przemysłem okrętowym. W pierwszym dniu wystawy stoisko Polskiego Rejestru Statków odwiedzili goście honorowi BALTEXPO i delegacja Obwodu Kaliningradzkiego. Dotychczas BALTEXPO odbywały się co dwa parzyste lata. Organizatorzy imprezy postanowili jednak przejść na lata nieparzyste, aby uniknąć kolizji w międzynarodowym kalendarzu wystawienniczym. Dlatego targi odbyły się w roku Następne odbędą się w dniach 4-6 września 2007 roku. Wizyta Marszałka L. Pastusiaka Michał Zając 228

5 Zakończono budowę serii 4 masowców dla PŻM Ostatni statek Warmia o nośności 38 tys. DWT z serii 4 masowców budowanych dla Polskiej Żeglugi Morskiej wypłynął z chińskiej stoczni w Tianjin. Poprzednie statki z tej serii to Mazury, Kujawy i Podhale. Masowiec Warmia Budowa wszystkich czterech jednostek była nadzorowana przez PRS wraz z LR. Ta sama stocznia wybuduje kolejne 4 masowce o nośności 38 tys. DWT dla PŻM w 2008 roku. Odpowiednie umowy dotyczące budowy kolejnej serii jednostek zostały już podpisane pomiędzy Stocznią Tianjin, PŻM, PRS i LR. Aneta Małecka PRS uczestniczył w Konferencjach CDDE 05 oraz HYDMAN 05 Przedstawiciele Polskiego Rejestru Statków mieli okazję uczestniczyć w sierpniu i wrześniu br. w dwu konferencjach naukowych zorganizowanych w Gdańsku i Ostródzie. Pierwsza z nich Konferencja dotycząca równań różniczkowych i różnicowych (Conference on Differential and Difference Equations) została zorganizowana na wydziale matematyczno-fizycznym Uniwersytetu Gdańskiego, w dniach sierpnia 2005 r. Konferencja ta jest pokrewna konferencjom EQUADIFF, które koncentrują się na tematyce równań różniczkowych, organizowanych cyklicznie od 1970 r. w Europie Zachodniej. Wśród zagadnień omawianych na konferencji gdańskiej znalazły się te dotyczące funkcjonalnych równań i nierówności różniczkowych, skończonych schematów różnicowych, teorii stabilności, algebraicznych równań różniczkowych i różnicowych, własności jakościowych równań różniczkowych i ich zastosowań, zagadnień brzegowych oraz zagadnień brzegowych ze swobodną powierzchnią, równań różniczkowych i ich przybliżeń w niektórych zagadnieniach hydrodynamicznych. PRS na tej konferencji reprezentowany był przez prezesa firmy, dr Jana Jankowskiego oraz Monikę Warmowską. Przedstawili oni referaty, w których zjawiska hydrodynamiczne, związane z ruchem statku na fali i z ruchem cieczy w zbiorniku, zostały opisane przy użyciu równań różniczkowych. 229

6 W referatach zaprezentowano metody aproksymacji tych równań przy użyciu metody elementów brzegowych. Referat dr J. Jankowskiego dotyczył metod rozwiązania zagadnienia źródeł hydrodynamicznych (pulsujących lub poruszających), które stanowią rozwiązania fundamentalne równań Fredholma opisujących zagadnienie brzegowe ruchu statku na fali. Uczestnicy konferencji w Ostródzie W referacie M. Warmowskiej przedstawione zostały metody rozwiązania zagadnienia ruchu cieczy w zbiornikach okrętowych, przy zastosowaniu przepływów potencjalnych ze swobodną powierzchnią. W obu referatach przedstawiono metody rozwiązania zagadnień hydrodynamicznych, które opisują zjawiska pojawiające się w czasie eksploatacji statku. Metody te wykorzystują narzędzia matematyczne, rozwijane przez matematyków, którzy stanowili większość uczestników konferencji. Referaty nasze jako obrazujące praktyczne wykorzystania teorii matematycznych przyjęte zostały z dużym zainteresowaniem. W ramach konferencji CDDE zorganizowano wizytę na basenie modelowym CTO, gdzie uczestnicy mieli możliwość zapoznania się z metodami przeprowadzania badań modelowych. Wyniki tych badań stanowią podstawę weryfikacji poprawności algorytmów numerycznych. W konferencji gdańskiej wzięli udział matematycy z takich ośrodków jak: Wiedeń, Brno, Ołomuniec, Beer Sheva (Izrael), Londyn, Veszprem (Węgry), Perm (Rosja). Na drugą z konferencji HYDMAN 05 organizatorzy, czyli Fundacja Bezpieczeństwa Żeglugi i Ochrony Środowiska (prof. Lech Kobyliński, Jacek Nowicki) oraz Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa Politechniki Gdańskiej (prof. Jan Szantyr), zaprosili uczestników do Ostródy w dniach 7 10 września 2005 r. Konferencja łączyła cyklicznie odbywającą się międzynarodową konferencję poświęconą zagadnieniom hydrodynamiki w projektowaniu i eksploatacji statków i obiektów morskich HYDRONAV 05 oraz sympozjum poświęcone manewrowości statku MANOEUVRING 05. Konferencja HYDRONAV 05 była 16. z cyklu konferencji, organizowanych kolejno przez Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa Politechniki Gdańskiej, Instytut Maszyn Przepływowych Polskiej Akademii Nauk, Centrum Techniki Okrętowej z Gdańska, Wydział Techniki Morskiej Politechniki Szczecińskiej oraz Wydział Mechaniczny Politechniki Wrocławskiej. 230

7 Konferencja HYDMAN stanowi forum do dyskusji nad zastosowaniami hydromechaniki doświadczalnej i teoretycznej w projektowaniu statków i innych obiektów morskich. Służy ona także przekazywaniu wiedzy i doświadczeń oraz wspieraniu innowacyjności i rozwoju w dziedzinie hydromechaniki statku. Tegoroczna konferencja obejmowała następujące obszary tematyczne: opór wody, napęd statku, właściwości Referat prezentuje dr A. Laskowski morskie, czynniki środowiskowe wiatr i falowanie, bezpieczeństwo morskie, zastosowanie metod numerycznych w hydromechanice statku, manewrowość i symulacje manewrowe, hydrodynamika szybkich jednostek morskich. Przedstawiciele PRS zaprezentowali na konferencji dwa referaty. Pierwszy autorstwa dr J. Jankowskiego i dr A. Laskowskiego, zatytułowany Przewrócenie się małego statku ze względu na falowanie i zatrzymanie wody na pokładzie (Capsizing of small vessel due to waving and water trapped on deck), został zaprezentowany przez p. Andrzeja Laskowskiego. Autorami drugiego referatu byli M. Warmowska i dr J. Jankowski, a jego tytuł brzmiał Symulacja ruchu wody w częściowo zapełnionych zbiornikach statku (Simulation of water movement in partly filled ship tanks). Został on zaprezentowany przez Monikę Warmowską. Oba referaty dotyczyły zagadnień związanych z hydrodynamiką statku poruszającego się na fali nieregularnej. Zawierały wyniki obliczeń numerycznych ruchu statku na fali. W pierwszym referacie zaprezentowano symulację ruchu z uwzględnieniem zjawiska wody na pokładzie. W drugim pokazano, jakie czynniki wpływają na powstawanie niekorzystnych zjawisk związanych z uderzeniem cieczy o wewnętrzne ścianki zbiornika okrętowego umieszczonego na statku poruszającym się na fali. W konferencji wzięli udział przedstawiciele ośrodków zajmujących się problemami hydrodynamicznymi i zagadnieniami manewrowości statku, takich jak: Politechnika Gdańska, Politechnika Szczecińska, Akademia Morska w Gdyni, Akademia Morska w Szczecinie, Indian Register of Shipping, State Marine Technical University z St. Petersburga, National Technical University of Athens, Sharif University of Technology w Teheranie, Technical University of Lisbon, Centre for Ships and Ocean Structures (CeSoS) Norwegian University of Science and Technology (Norges Teknisk Naturvitenskapelige Universitet NTNU) z Trondheim (Norwegia) oraz nasza firma. Udział pracowników Polskiego Rejestrów Statków w konferencjach o zasięgu międzynarodowym świadczy o zaangażowaniu naszej firmy w poznawaniu i rozwijaniu nowych metod rozwiązywania zagadnień hydrodynamicznych. Monika Warmowska, Andrzej Michalski 231

8 Mare Forum 2005 Rozwój żeglugi a odpowiedzialność społeczna Streszczenie podsumowania sporządzonego przez Michaela Greya Tegoroczna konferencja Mare Forum 2005, która odbyła się września w Rzymie, zgromadziła licznie przedstawicieli branży morskiej, reprezentantów wszystkich ogniw tzw. łańcucha odpowiedzialności w tej branży. Obecni byli przedstawiciele rządów, organizacji związanych z gospodarką morską (w tym również Polskiego Rejestru Statków), przemysłu. Debatowano nad obecną sytuacją branży morskiej, jej zagrożeniami i perspektywami. Tegoroczne Mare Forum charakteryzowało się rekordową liczbą sesji tematycznych. Konferencja została zorganizowana celem przyjrzenia się postępom w dziedzinie jakości statków, objęła tematy zarówno z zakresu żeglugi, jak i regulacji prawnych rządzących gospodarką morską. Tematyka spotkań Mare Forum, pierwotnie koncentrująca się wokół eliminowania statków substandardowych i obiegowych opinii na temat jakości w żegludze, jest stale poszerzana. W czasie tegorocznej konferencji poruszono szereg kwestii od odpowiedzialności społecznej firm, poprzez ład korporacyjny, zarządzanie, reputację, do sprawy tożsamości i wizerunku branży w odbiorze społecznym. Przedstawiciele instytucji rządowych zwracali uwagę na konieczność zapewnienia profesjonalizmu w branży, ochronę środowiska związaną z ograniczeniem emisji substancji szkodliwych i z recyklingiem oraz potrzebę wprowadzenia innowacji i zaawansowanych technologii. Podkreślano wagę obecności branży w gospodarce i jej wizerunku oraz potrzebę bezpośredniego zaangażowania Europy w żeglugę, by zrównoważyć nadmierny rozwój transportu drogowego z jednej strony, a z drugiej nie pozostawić branży w rękach tanich przewoźników. Rozwój zaawansowanych technologii, innowacje i podejście ekologiczne wymagają wsparcia legislacyjnego w postaci międzynarodowych przepisów i standardów. Osiągnięty wzrost świadomości partnerów branży morskiej oraz zaangażowanie w bezpieczeństwo i ekologię znajduje dodatnie odbicie w statystykach wypadków. Zgłaszano wątpliwości czy międzynarodowe przepisy nie naruszają tradycyjnej swobody żeglugi. Stary porządek jednak odchodzi, regulacje prawne krajów nadmorskich w zakresie żeglugi sięgają poza sprawy nawigacji, ochrony środowiska i bezpieczeństwa. Rozważano zasadność i skuteczność zharmonizowanych regulacji UE oraz USCG, ich praktyczne zastosowanie w erze zasadniczych zmian wynikających z globalizacji i wobec korzystnych prognoz dotyczących 232

9 zapotrzebowania na transport morski. Jednocześnie dyskutowano nad uciążliwością międzynarodowych i lokalnych uwarunkowań prawnych i nadmiaru biurokracji. Kolejną kwestią poruszaną podczas spotkania Mare Forum było funkcjonowanie administracji morskich. Przykłady sprawnie działających administracji flagi wskazują na pozytywny wpływ wprowadzanych dobrowolnych auditów, które z czasem staną się obowiązkowe. Statki substandardowe nadal stanowią problem, nieodłącznie związany z naginaniem przepisów, ograniczaniem kosztów i nieuczciwą konkurencją. Delegowanie nadzoru w poszczególnych państwach jest, zdaniem niektórych przedstawicieli, zjawiskiem negatywnym. Obciążenie towarzystw klasyfikacyjnych nieograniczoną odpowiedzialnością za wypadki na morzu wynika z fałszywego postrzegania przez społeczeństwo roli i zadań towarzystw klasyfikacyjnych. Może to doprowadzić do bankructwa klasyfikatorów i w efekcie lawinowego wzrostu opłat i biurokratycznych procedur. Lepszym rozwiązaniem byłoby zarządzanie poprzez redukcję ryzyka wobec rosnących zagrożeń, w tym o charakterze przestępczym, przy wsparciu instytucji rządowych. Podczas konferencji rozważano odpowiedzialność branży za tworzenie przyjaznych ekologicznie projektów statków i oddziaływanie statków na środowisko od powstania do złomowania jednostek, nadal postrzeganych jako znaczące źródło zanieczyszczeń. Wskazano na konieczność podjęcia działań dla poprawy wizerunku branży, podobnych do tych podjętych w przemyśle petrochemicznym. EMSA proponuje wsparcie dla branży żeglugowej w postaci auditów obiektów portowych odbierających odpady. Czynnik ludzki to zagadnienie, które przewija się przez wszystkie spotkania Mare Forum. Tym razem w centrum uwagi znalazły się problemy z rekrutacją ludzi z Europy do pracy na morzu. Dopływ wysoko wykształconych kadr zależny jest m. in. od wizerunku branży i jego społecznego odbioru. Nowe przepisy UE nie będą nakładać odpowiedzialności karnej na marynarzy, ale rozszerzą zakres odpowiedzialności i zobowiązań kadr marynarskich. Podkreślano konieczność traktowania marynarzy z odpowiednim szacunkiem, jako ogniwa całego łańcucha bezpieczeństwa i ochrony, a nie jako potencjalnych terrorystów. Analizy zapotrzebowania na kadry marynarskie wskazują na złożoność sytuacji oraz zapotrzebowanie na solidnych fachowców w branży, zarówno praktyków jak i teoretyków. Problematyka żeglugi bliskiego zasięgu budzi kontrowersyjne opinie zarówno optymistyczne, jak i pesymistyczne. Istnieją obawy, że brak dynamicznej strategii i dobrych rozwiązań dla starzejącej się floty, nadmiar biurokratycznych barier, zmniejszająca się liczba stałych połączeń drogą morską mogą skutkować dalszą utratą rynku przewozowego na rzecz transportu lądowego. Odpowiednie 233

10 zachęty, promowanie przez Komisję Europejską autostrad morskich może przyczynić się do wzrostu koniunktury w transporcie morskim. Boom na rynkach żeglugowych nadal trwa. Efekt wejścia Chin na rynki międzynarodowe oraz nieprzewidziane okoliczności, takie jak huragany czy też problemy polityczne zwiększają zapotrzebowanie na nowe statki i generują solidne zyski. Jednakże w latach mogą pojawić się nadwyżki, a zawirowania gospodarcze mogą skłaniać do dalszej konsolidacji. Wyrażano również zaniepokojenie rosnącą, a jednocześnie potencjalnie niestabilną pozycją Chin i wpływem zachowawczej polityki morskiej, wynikającej z wysokiej ceny ropy naftowej, na spadek popytu na statki. Sprawy finansowe, nowe metody finansowania budów, nowe propozycje bankowe również stanowią element łańcucha jakości, który wpływa na kierunek rozwoju branży. Końcowa sesja koncentrowała się na wizerunku branży. Nie brak nowych pomysłów ani ludzi świadomych i chętnych do działania pomimo słabego wizerunku branży. Mniej wrogości wobec stanowiących przepisy i uregulowania oraz wobec społeczeństwa, więcej przejrzystości, inwestowania w wizerunek branży morskiej i odejścia od utajniania informacji to główne wnioski w tej kwestii, niegdyś uważanej za mało istotną. Michael Grey, przewodniczący konferencji, sformułował 8 wniosków i zaleceń wypływających z Mare Forum Po pierwsze: potrzebujemy bardziej zbiorowego niż indywidualnego działania na rzecz zabezpieczenia długoterminowych interesów branży. Po drugie: należy doinformować społeczeństwo z czym związana jest branża morska, podnosząc świadomość społeczną w sposób ciągły, a nie wyłącznie akcyjnie, po katastrofach morskich. Należy przekonać stanowiących przepisy o znaczeniu aktualności i zasadności przepisów, prawidłowości ich weryfikacji i faktycznego oddziaływania. Należy odżegnać się od kultury przytakiwania lub oporu wobec zmian i przyjąć podejście ciągłego/płynnego doskonalenia oraz postawę czynną. Należy promować przemysł okrętowy i żeglugę w sposób profesjonalny. Należy cenić własnych ludzi, lepiej szkolić, zapewnić poczucie bezpieczeństwa, rozwój zawodowy i chronić przed społeczną presją i obciążeniem winą. Musimy czynnie śledzić rozwój Chin i innych regionów, które wpływają na światowy handel, lepiej rozumieć skalę i problemy tych krajów. Należy zachęcać do innowacji w każdej dziedzinie w technologii, systemach i finansowaniu branży, postrzeganej jako bardzo konserwatywny obszar działalności, który w rzeczywistości jest jednym z najbardziej innowacyjnych. Anna Stajewska, Maria Kłonowska-Figiel 234

11 TECHNIKA Wybiegać w przyszłość! Na niektórych bogatych kontynentach jak Europa, Ameryka Płn. i Australia, a także w pewnych równie bogatych krajach jak Japonia trwają prace nad różnymi projektami statków ekologicznych lub przyjaznych ludziom, czy też statków energooszczędnych. W Europie większość pomysłów powstaje w ramach projektów finansowanych z funduszy Unii Europejskiej. Biorą w nich udział biura projektowe, ośrodki badawczo-naukowe, zakłady produkcyjne oraz inne instytucje rynku okrętowego, w tym towarzystwa klasyfikacyjne, z różnych krajów całej Europy. W wielu tych projektach uczestniczy, a czasami również je inicjuje nasz, polski przemysł okrętowy. W kilku takich projektach bierze udział także Polski Rejestr Statków S.A. Suma tych projektów daje niewątpliwy postęp, np. w dziedzinie wysokowydajnych i odnawialnych źródeł energii, konstrukcji i systemów okrętowych podnoszących bezpieczeństwo żeglugi oraz czystość powietrza i oceanów. Wiele z tych pomysłów to projekty zbiorowe, ale zdarzają się także prace realizowane przez pojedynczą instytucję. Jednym z takich autorów jest wielki, działający na rynkach całego świata, armator skandynawski. Nie spiesząc się tworzy statek przyszłości, który warto poznać już dziś. Może on zainspirować wszystkich tych, którzy myślą o nowych, nie spotykanych dotychczas rozwiązaniach. Oto ten projekt. Czy realny na przyszłość? Znana również na Wybrzeżu Gdańskim od ponad 30 lat, z zamawianych w Stoczni Gdynia statków do przewozu samochodów, międzynarodowa grupa armatorska Wallenius Wilhelmsen o skandynawskich korzeniach pracuje nad swoją wizją, realną wg zamierzeń za 20 lat, przyjaznej środowisku jednostki transportu oceanicznego. Projekt statku o nazwie E/S Orcelle ogranicza, wg jego twórców, emisję zanieczyszczeń do atmosfery oraz wód praktycznie do zera. W projekcie zasilania statku wykorzystuje się do wytwarzania energii odnawialne źródła energetyczne oraz Widok statku z postawionymi żaglami i umieszczonymi na nich ogniwami słonecznymi 235

12 ogniwa paliwowe, a jego wysoko zaawansowana konstrukcja zapewnia optymalną ładowność, umożliwiającą bardziej wydajny transport samochodów i innych dóbr po całym świecie. Wieloletnie perspektywy żeglugi opierają się na zastosowaniu nowych technologii oraz na wykorzystaniu energii ze źródeł odnawialnych. Pracownicy skandynawskiego armatora wierzą, że przyszłość żeglugi leży w zastosowaniu odnawialnych źródeł energii już dostępnych na morzu energii słonecznej, wiatrowej oraz fal morskich. Są oni świadomi, że technologie konieczne do urzeczywistnienia takiej koncepcji statku potrzebują na swój rozwój, jeżeli on rzeczywiście nastąpi w planowanym wymiarze, najbliższych co najmniej 20-tu lat. Już obecnie można dostrzec różne pojawiające się technologie, dające możliwość wykorzystania energii ze źródeł odnawialnych na mniejszych statkach, ale także na większych jednostkach. Będą one może szeroko wykorzystywane nawet w najbliższej przyszłości. Jedno jest pewne, potencjał źródeł energii odnawialnej zapewnia wystarczającą moc zasilania energią elektryczną, przy minimalnym wpływie na środowisko i przy względnie niewielkich kosztach. Statek bardziej uniwersalny Powierzchnia pokładów ładunkowych statku o długości całkowitej 250 m, szerokości 50 m i zanurzeniu 9 m wyniesie m 2 i będzie pozwalała na ładowność około 50% większą od ładowności współczesnych statków do przewozu samochodów, potrafiących przewieźć do 6500 pojazdów. Projektowany samochodowiec będzie zdolny przewieźć do samochodów na ośmiu pokładach ładunkowych, z których trzy będą regulowane by pomieścić ładunki o różnej wysokości i ciężarze. Wysokość całkowita statku powinna wynieść około 40 m. W porównaniu z dzisiejszymi statkami zastosowanie energii odnawialnej i kadłuba o kształcie pentamarana umożliwi optymalną ładowność jednostki i pozwoli osiągnąć nośność ton. Ustalono, że będzie to około ton więcej niż na równoważnym tradycyjnym statku, dzięki zastosowaniu do budowy aluminium i kompozytów termoplastycznych, przy jednoczesnym wyeliminowaniu wód balastowych. Prace koncepcyjne nad projektem rozpoczęto w 2004 roku i trwają one obecnie, a termin ukończenia projektu przewiduje się na 2025 rok. Bez wód balastowych i bez zanieczyszczeń W opinii IMO, wody balastowe są jednym z czterech głównych zagrożeń dla oceanów całego świata. Na statku ekologicznym Orcelle usunięcie tego zagrożenia nastąpi poprzez wyeliminowanie zapotrzebowania na wody balastowe, dzięki projektowi kadłuba stanowiącego pentamaran oraz likwidacji tradycyjnego pędnika rufowego i steru zanurzeniowego. E/S Orcelle będzie pływał przy zerowej emisji zanieczyszczeń. Ma być napędzany przez odnawialne źródła energetyczne obejmujące energie: słoneczną, 236

13 wiatrową i falowania wody, które zostaną użyte w połączeniu z systemem ogniw paliwowych. W instalacjach złożonych z ogniw paliwowych jedynym produktem odpadowym wytwarzania elektryczności są woda i ciepło. Ogniwa paliwowe Największym i podstawowym źródłem energii na statku ma być system zasilanych wodorem ogniw paliwowych. Moc wyjściowa tego źródła energii wyniesie kw. Część wodoru do ogniw paliwowych będzie wytwarzana na statku za pomocą energii słonecznej, wiatrowej i falowania wody. Jak wiadomo, w przypadku obecnie stosowanych ogniw paliwowych najpopularniejszym surowcem dla pozyskania wodoru jest zwykłe, okrętowe paliwo lekkie. Autorzy projektu nie zdradzają co miałoby być źródłem wodoru na projektowanym przez nich statku. Energia słoneczna Energia słoneczna będzie uzyskiwana za pomocą ogniw słonecznych złożonych z trzech płyt fotoelektrycznych, z których każda zajmuje powierzchnię ok. 800 m 2, i umieszczonych na każdym żaglu statku. Kiedy żagle nie będą używane do korzystania z napędu wiatrowego, będą mogły być pochylone, położone lub skierowane w inny sposób, w celu maksymalnego poboru energii słonecznej. Będzie ona transformowana na energię elektryczną do bezpośredniego użytku lub do magazynowania, w celu późniejszego jej wykorzystania. Ocenia się, że w wyniku tego procesu możliwe będzie uzyskanie mocy równej 2500 kw. Energia wiatrowa Energia wiatrowa będzie głównie wykorzystywana bezpośrednio do napędu za pomocą trzech żagli o powierzchni łącznej 3 x 1400 m 2, skonstruowanych z lekkich materiałów kompozytowych. Przystosowane do składania ku górze i na boki, sztywne żagle będą mogły obracać się wokół masztu w celu wybrania najlepszej pozycji do uzyskania odpowiedniej energii wiatru, dzięki sile oporu lub sile nośnej albo też dzięki połączeniu obu wymienionych sił. Energia falowania Energia falowania może być przetwarzana na różne rodzaje energii poprzez połączenie momentów względnych fal, oddziałujących zarówno na stateczniki płetwowe oraz bezpośrednio na kadłub jednostki pływającej. Statek jest projektowany na całkowitą liczbę 12 stateczników płetwowych, pozwalających mu użytkować siłę wody i przekształcać ją na wodór, elektryczność lub energię mechaniczną. Powierzchnia każdego ze stateczników ma wynieść 210 m 2. Stateczniki płetwowe są również jednostkami napędowymi, funkcjonującymi dzięki energii fal lub zasilanymi elektrycznością albo osiągalną na pokładzie energię mechaniczną. Energia falowania wytwarzana przez pionowy ruch stateczników 237

14 płetwowych może być przetwarzana w energię mechaniczną do bezpośredniego zastosowania w mechanicznym napędzie płetw. Dodatkowo, energia z ruchu stateczników płetwowych ma być także Boczny widok statku z płetwami wykorzystującymi energię falowania zaprzęgnięta do wytwarzania energii hydraulicznej, która mogłaby być użytkowana natychmiast albo gromadzona do późniejszego wykorzystania. W opracowaniu są także inne znane od dawna, choć dopiero teraz obiecujące z uwagi na obecne możliwości techniczne, systemy składowania energii mechanicznej takie jak na przykład koła zamachowe. Nośniki energii Około 50 % energii zastosowanej do napędu statku E/S Orcelle będą wytwarzały ogniwa paliwowe, które łączą dwa zwykłe i powszechnie obecne w przyrodzie, a dzięki ich syntezie wysokoenergetyczne, pierwiastki chemiczne: wodór i tlen. Wytworzona w ten sposób energia elektryczna zostanie wykorzystana do napędu statku przez silniki elektryczne umieszczone w gondolach podwieszonych oraz przez płetwowy system napędowy. Ogniwa paliwowe będą również generować energię elektryczną potrzebną do zasilania innych odbiorników elektroenergetycznych, znajdujących się na pokładzie statku. Jak już powiedziano, do wytwarzania energii elektrycznej na statku będzie zainstalowany system ogniw paliwowych zasilanych wodorem. Produkcja i przechowywanie (przy wysokim ciśnieniu lub niskiej temperaturze) wodoru napotykają obecnie na przeszkody, których przezwyciężenie jest konieczne dla rozwoju technologii ogniw paliwowych zdolnych do użytku na statku. Wallenius Wilhelmsen wierzy, że przyszłe technologie będą w stanie przetwarzać energie słoneczną, wiatrową i falowania na wodór do bezpośredniego użytku i do przechowywania na statku. Dzięki rozwojowi technologii, które umożliwią produkcję wodoru na morzu nastąpi znaczący spadek obsługi i przechowywania energii z tego źródła na pokładzie. Dodatkowo nowe technologie mogą z powodzeniem rozwiązać problem składowania wodoru, poprzez zastąpienie postaci płynnej przez stałą. System napędu elektrycznego E/S Orcelle będzie posiadał dwie gondole, o możliwości obrotu 360 wokół osi pionowej, z których każda będzie wyposażona w silnik elektryczny o jednostkowej mocy 4000 kw i zmiennej prędkości. Gondole napędowe będą 238

15 podwieszone po jednej na każdym końcu kadłuba głównego. Będą one uzupełniały pozostałe dwa systemy napędowe statku, żaglowy i płetwowy. Ustalono następujące prędkości projektowe statku: maksymalna 20 węzłów oraz marszowa 15 węzłów. Dane podstawowe: Długość całkowita 250 m Szerokość 50 m Zanurzenie projektowe 9 m Wysokość 40 m Wysokość z postawionymi żaglami 95 m Nośność (maksymalna) ton Ciężar statku pustego ton Powierzchnia ogniw słonecznych 3 x 800 m 2 Powierzchnia żagli 3 x 1400 m 2 Powierzchnia płetw 12 x 210 m 2 Moc wyjściowa ogniw słonecznych 2500 kw Moc wyjściowa ogniw paliwowych kw Moc napędu gondolowego 2 x 4000 kw Prędkość projektowa (maksymalna) 20 w Prędkość projektowa (marszowa) 15 w Nowe rozwiązania nowa norma Edward Szmit Wzrastające zainteresowanie elektrycznymi układami napędu głównego jednostek pływających, oraz prognozy wzrostu produkcji i zastosowania elektrycznych jednostek napędowych na rynku okrętowym, powodują konieczność opracowania coraz doskonalszych narzędzi oceny ich bezpieczeństwa i niezawodności. Nad rozwojem standardów i wymagań w tym zakresie pracują organizacje normalizacyjne i towarzystwa klasyfikacyjne. Znany z tych łamów Ian C Evans opracowuje propozycję wymagań American Bureau of Shipping pod nazwą Guidelines Notes for Control of Harmonics in Electrical Power System, w Polskim Rejestrze Statków S.A. trwają prace nad nową wersją Publikacji nr 25/P p.t. Wymagania techniczne dla półprzewodnikowych układów energoelektronicznych. Inne towarzystwa, jak np. japoński NKK, zamierzają niepisane dotąd własne wytyczne interpretacyjne wprowadzić do swoich przepisów. Nad kolejną czwartą edycją okrętowej publikacji normalizacyjnej IEC Electrical installations in ships Part 501: Special features Electric propulsion pracuje Międzynarodowa Komisja Normalizacyjna, IEC. Jak wiadomo standardy IEC stanowią pewne wytyczne do opracowania wymagań przez międzynarodowe i krajowe instytucje uprawnione do posiadania własnych przepisów technicznych. 239

16 Ze względu na to, że towarzystwa klasyfikacyjne wykorzystują do opracowania wymagań dla własnych celów nadzorczych przede wszystkim publikacje serii IEC Instalacje elektryczne na statkach warto kilka słów poświęcić nowej propozycji normy IEC Porównanie z wydaniem poprzednim Norma zawiera 16 rozdziałów obejmujących jej zakres, przywołania normatywne, definicje. Omawia system, jego kompatybilność elektromagnetyczną oraz składniki systemu: silniki napędowe zespołów prądotwórczych, prądnice, rozdzielnice związane z napędem, transformatory, przekształtniki energii, silniki napędu głównego. Dużo uwagi poświęca filtrowaniu składowych harmonicznych, specjalnym wymaganiom dotyczącym podwieszanych napędów gondolowych, w tym napędów azymutalnych, sterowaniu napędami oraz ich próbom i dokumentacji. Projekt czwartego wydania publikacji normalizacyjnej IEC trafił do zaopiniowania przez Polski Rejestr Statków S.A. w Gdańsku z Komitetu Technicznego TC 18 Międzynarodowej Komisji Normalizacyjnej z siedzibą w Genewie poprzez Komitet Techniczny KT 18 Polskiego Komitetu Normalizacyjnego w Warszawie. Projekt znacznie się różni od poprzedniej trzeciej edycji tej samej publikacji wydanej przez IEC w Ówczesna publikacja składała się z siedmiu sekcji obejmujących rozważania ogólne, prądnice, silniki, przekształtniki półprzewodnikowe oraz elektryczne sprzęgła poślizgowe, następnie aparaturę sterowniczą, kolejno kable i przewody, obwody główne i sterownicze, zabezpieczenia systemu oraz część ostatnią poświęconą próbom. Wystarczająca na lata osiemdziesiąte stała się przestarzała, a co najmniej obecnie mało aktualna. Energoelektronika jest częścią elektroniki i podobnie jak ona ulega ciągłemu rozwojowi, a to co w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych było szczytem techniki obecnie jest delikatnie mówiąc rutyną lub staje się wręcz nieaktualne. W tamtych latach z braku półprzewodnikowych elementów sterowanych wielkich mocy na statkach dominowały układy napędowe prądu stałego oraz elektryczno-mechaniczne układy napędowe Ward Leonarda; obecnie, od kilkunastu lat, wraz z rozwojem tyrystorów i tranzystorów wielkich mocy oraz silników prądu przemiennego o dużych gęstościach prądowych, elektryczne układy napędowe prądu przemiennego zaczynają wypierać wszystkie inne napędy. Rozdziały ogólne normy Wzrost zastosowań w ostatnich latach elektrycznych napędów głównych, a w jego wyniku ogrom zebranych doświadczeń, pozwala na opracowanie bardziej dojrzałej normy, która na pewno dłużej będzie służyć okrętowcom, niż dotychczasowe jej wydanie. W takim przeświadczeniu upewnia nawet pobieżne porównanie obu edycji normy. Już chociażby pierwszy rozdział normy Zakres różni się tym od poprzedniej jej edycji, iż równie poważnie jak urządzenia służące do 240

17 przekształcania energii, a zarazem zakłócania jej jakości, traktuje się urządzenia służące zapobieganiu pogarszania się tejże jakości. Obok siebie postawiono przekształtniki energii, silniki napędowe oraz dławiki i transformatory. Drugi rozdział Powołania normatywne, obok norm typowo okrętowych serii IEC 60092, obejmuje także normy specjalistyczne, jak IEC Maszyny wirujące, IEC oraz IEC Transformatory, IEC Przekształtniki półprzewodnikowe, IEC Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC), itp. Stanowi to zasadniczą różnicę w porównaniu z poprzednim wydaniem normy z roku 1984 gdzie przywołano jedynie normy serii IEC Kolejny rozdział Definicje zawiera 12 definicji związanych ze współczesnymi napędami, między innymi silnik napędu głównego, zespół prądotwórczy napędu głównego, napędy: azymutalny i gondolowy, system wałowy, podczas gdy w poprzednim wydaniu normy rozdział ten zawierał tylko trzy określenia: maszyna napędu głównego, przekształtnik półprzewodnikowy, sprzęgło elektryczne. Jak widać dwadzieścia lat temu trzeba było tłumaczyć czym jest przekształtnik półprzewodnikowy, dziś hasło to nie występuje. W nowej, obecnej edycji normy pojawia się taki rozdział jak System, który zawiera wymagania dotyczące układu napędowego, jego konfiguracji, niezawodności i odpowiedzialności oraz trwałości eksploatacyjnej. W rozdziale tymzamieszczono również schemat zatytułowany Minimum wyposażenia (konfiguracja) na statkach z jednym lub większą ilością pędników Rys. 1. Rys. 1 Minimum wyposażenia (konfiguracja) na statkach z jednym lub większą ilością pędników 1 spalinowy silnik główny, 2 zespół prądotwórczy napędu głównego,3 rozdzielnica napędu głównego, 4 transformator napędu głównego, 5 przekształtnik energetyczny napędu głównego, 6 silnik elektryczny napędu głównego, 7 pędnik 241

18 Bardzo ważna kompatybilność elektromagnetyczna Inny nowy rozdział Kompatybilność elektromagnetyczna (EMC) pokazuje, że na świecie zauważono, oprócz zalet napędów tego typu, jedną ich poważną wadę: zagrażające innym odbiornikom oddziaływanie składowych harmonicznych. Szkoda, że problem ten zauważają jedynie organizacje, które starają się z nim walczyć, a więc komitety bądź komisje normalizacyjne, towarzystwa klasyfikacyjne, instytucje naukowe i badawcze. Nie zawsze niestety ten problem jest widoczny dla wytwórców i instalatorów wyposażenia energoelektronicznego. Jednak jest znaczny postęp, ponieważ w starej edycji normy bliżej nieokreślonym zakłóceniom poświęcono jedynie kilka wierszy. Poza tym, że norma zawiera specjalny rozdział na temat kompatybilności elektromagnetycznej to dodatkowo jeszcze posiada inny rozdział normy zatytułowany Filtrowanie harmonicznych, który określa sposoby walki ze składowymi harmonicznymi. Również w wielu rozdziałach normy, poświęconych poszczególnym podzespołom elektrycznym głównego układu napędowego, takim jak prądnice, rozdzielnice, transformatory, silniki elektryczne, zwraca się także uwagę na konieczność rozpatrzenia, w czasie projektowania wymienionych podzespołów, wpływu całkowitej wartości składowych harmonicznych oraz współczynnika mocy. Jak ważne jest to zagadnienie wiedzą nie tylko elektrycy, ale również elektronicy specjaliści od łączności, telekomunikacji i nawigacji, w których to dziedzinach postęp techniczny jest tradycyjnie największy, przynosząc wiele wysokoczułych urządzeń. Podstawowe podzespoły napędu głównego Porównanie wymagań dotyczących przekształtników energetycznych pozwala stwierdzić, że autorzy obecnego wydania normy, jak i jego użytkownicy mają dużo większy komfort w postaci posiadania pewnej ilości norm szczegółowych na temat przekształtników. Ponad dwadzieścia lat temu na ten temat było dużo mniej wiedzy i prawie żadnych wytycznych bądź standardów. W przywołaniach normatywnych obu porównywanych norm występuje tylko jedna norma, co ciekawe morska, poświęcona przekształtnikom półprzewodnikowym. Jest to publikacja IEC Electrical installations in ships Part 304: Equipment Semiconductor converters. Obecne wydanie normy wspomagają natomiast przywołane w niej normy serii IEC Semiconductor converters. Ciekawym zabiegiem w rozdziale nazwanym Prime movers jest określenie silników napędowych zespołów prądotwórczych silnikami głównymi i umieszczenie uwagi: Silniki główne powinny spełniać wymagania techniczne odpowiednich organów nadzorczych. Rozdział jest bardzo krótki w stosunku do rozdziału nazwanego Propulsion motors i poświęconego silnikom elektrycznym głównego napędu statku lub okrętu. Jak w poprzednim, starym wydaniu normy wiele miejsca poświęca się łożyskom, smarowaniu i chłodzeniu. Zabezpieczenia i próby silników elektrycznych głównego napędu jednostki pływającej to kolejne 242

19 zagadnienia, którym w obecnym wydaniu normy poświęca się odpowiednio dużo uwagi. Warto odnotować, iż w tym rozdziale, zgodnie z prawidłami Konwencji SOLAS, wymaga się także niezależnego zabezpieczenia przed nadmierną prędkością obrotową silników elektrycznych napędu głównego. Ponadto w rozdziale tym rozwinięto już wcześniej istniejące wymaganie, by silniki elektryczne potrafiły wytrzymać nagłe zwarcie na zaciskach w warunkach znamionowych bez poważnych uszkodzeń, o następujące stwierdzenie: ustalony prąd zwarcia silników o trwałym wzbudzeniu nie powinien wywoływać uszkodzeń termicznych silnika i części przewodzących prąd (np. kabli, elementów zasilania, pierścieni ślizgowych). Nowość! Napędy gondolowe Bardzo ważnym dla rozwoju napędu elektrycznego jednostek pływających jest dodatkowy, całkowicie nowy rozdział poświęcony szczegółowym wymaganiom dotyczącym podwieszonych napędów gondolowych oraz napędów azymutalnych. Na pewno warto się przy nim chwilę zatrzymać. Już w podrozdziale Wymagania ogólne, w związku z pracą części wyposażenia w miejscach trudno- lub wręcz niedostępnych, zwraca się uwagę na konieczność stosowania odpowiednich środków takich jak np. wysoce niezawodne materiały i podzespoły, wystarczająca ilość czujników pomiarowych, dodatkowe środki ostrożności realizowane drogą mechaniczną. Ponadto, takie podzespoły jak elementy systemu sterowania, czujniki pomiarowe, pierścienie ślizgowe, złącza kablowe i napędy mechanizmów pomocniczych powinny wytrzymywać oddziaływanie wibracji o amplitudzie przyspieszenia co najmniej 4g w zakresie częstotliwości od 3 Hz do 100 Hz. W podrozdziale Czujniki pomiarowe mówi się, iż wytwórca układu napędowego powinien sporządzić listę wszystkich czujników z podaniem ich typu, lokalizacji ich instalowania, przydzielonego zadania oraz wartościami (zakresu i nastawy). Czujniki należy objąć specjalną procedurą obsługi, powinny posiadać możliwość samokorekcji, a czujniki, które będzie można wymieniać jedynie w czasie dokowania jednostki powinny być podwójne. Dalej określa się konieczność monitorowania łożysk wału i maszyn oraz kontroli studzienek zęzowych i uszczelnienia wału. Należy zapewnić awaryjny system uszczelnienia wału. Wszystkie przedziały maszynowni, także te niedostępne znajdujące się w podwieszonej gondoli, należy wyposażyć w system wykrywczo-alarmowy pożaru. Miejsca dostępne należy wyposażyć w oświetlenie i wentylację, w celu umożliwienia prac konserwacyjnych, a wejście do tych miejsc powinno być tak zabezpieczone by było możliwe jedynie w takim przypadku, kiedy wchodzący tam personel nie będzie zagrożony ze strony pracującego napędu. Kolejne podrozdziały określają wymagania dotyczące zabezpieczenia silników napędowych przed uszkodzeniami wewnętrznymi, monitorowania wilgotności w przedziałach silnikowych z zamkniętym systemem wentylacji. Końcowe wymagania tego rozdziału określają również potrzebę doboru i sprawdzenia przyrostów temperatur silników trudnodostępnych wraz z ich pierścieniami ślizgowymi, oraz stopni ochrony obudów. 243

20 Także nowość! Napędy azymutalne Druga część rozdziału, poświęconego napędom podwieszonym, dotyczy napędów azymutalnych. Napędy tego typu powinny spełniać wymagania w zakresie urządzenia sterowego zgodne z normą IEC Obowiązuje zasada pracy podzespołów elektrycznych i hydraulicznych nawet przy pojedynczym uszkodzeniu. W tym celu należy sporządzić analizę wpływu rodzaju uszkodzenia (FMEA), a bezpieczna żegluga statku lub okrętu powinna być zapewniona, niezależnie od położenia steru i prędkości jednostki, w każdym momencie wystąpienia awarii. Położenie napędu azymutalnego powinno być wskazywane mechanicznie w miejscu jego zainstalowania. Napęd podwieszony powinien składać się z co najmniej dwóch napędów azymutalnych, z których jeden zasilany będzie z rozdzielnicy awaryjnej, a drugi z głównej. Napędy azymutalne należy zabezpieczyć przed przeciążeniem (np. za pośrednictwem przekształtnika energetycznego) oraz przed zwarciem. Powinny zapewniać 160-procentowy moment obrotowy niezbędny do osiągnięcia znamionowej prędkości mechanizmu, zgodnie z prawidłami 29 i 30 Konwencji SOLAS, w ciągu 60 sekund. Warunek ten powinny spełniać również systemy azymutalne o konstrukcji mieszanej, np. systemy hydrauliczne. Zwraca się uwagę by, zgodnie z Konwencją SOLAS, kąt azymutalny ciągu, a więc sterowania napędem i statkiem, był ograniczony do ± 35, choć jednocześnie mówi się, że kąt ten może zostać rozszerzony w przypadku niewielkiej mocy lub prędkości napędu i podczas manewru crash-stop (zatrzymania w obliczu katastrofy). Ogranicznik kąta sterowania powinien być zdwojony i niezależny od układu sterowania kątem azymutalnym. Osiągnięcie lub przekroczenie wartości granicznych powinno wywoływać sygnał alarmowy. Powrót napędu azymutalnego do dopuszczalnego zakresu sterowania, po przekroczeniu wartości granicznej, powinien odbywać się bez konieczności przejścia do stanu zerowego. Na zakończenie tego rozdziału norma odnosi się do sterowania napędem azymutalnym. Sterowanie to należy tak zaaranżować, by łatwo rozróżnialne były kierunek ruchu lub kierunek napędu statku. Miejscowe stanowisko sterowania napędem azymutalnym powinno posiadać: amperomierze dla każdego obwodu zasilającego każdy z odbiorników, ponadto dla każdego napędu należy zapewnić sygnalizację gotowości do pracy, sygnalizacje zakłóceń oraz wskaźnik kąta azymutalnego. Inne funkcje stanowiska sterowania to ograniczenie mocy (poprzez przekształtnik energetyczny) oraz możliwości sterowania z CMK, mostka i stanowiska miejscowego, a także wskaźniki pracy napędów związanych. Stanowisko sterowania miejscowego powinno być uprzywilejowane. Sterowanie Kolejny duży rozdział poświęcono sterowaniu napędem głównym. W podrozdziale System zarządzania energetycznego wymaga się by komputerowe układy sterowania projektować oraz badać wg wymagań normy IEC Ponadto należy zapewnić układ automatycznego zarządzania energetycznego, 244

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001

System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 System Zarządzania Energią według wymagań normy ISO 50001 Informacje ogólne ISO 50001 to standard umożliwiający ustanowienie systemu i procesów niezbędnych do osiągnięcia poprawy efektywności energetycznej.

Bardziej szczegółowo

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego.

Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. Bałtyckie Centrum Badawczo-Wdrożeniowe Gospodarki Morskiej i jego rola we wzmacnianiu innowacyjności Pomorza Zachodniego. KONCEPCJA STRUKTURY ORGANIZACYJNEJ CENTRUM Zakład b-r górnictwa morskiego Prowadzenie

Bardziej szczegółowo

Opis wyników projektu

Opis wyników projektu Opis wyników projektu Nowa generacja wysokosprawnych agregatów spalinowoelektrycznych Nr projektu: WND-POIG.01.03.01-24-015/09 Nr umowy: UDA-POIG.01.03.01-24-015/09-01 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ UNIĘ

Bardziej szczegółowo

Technologia Godna Zaufania

Technologia Godna Zaufania SPRĘŻARKI ŚRUBOWE ZE ZMIENNĄ PRĘDKOŚCIĄ OBROTOWĄ IVR OD 7,5 DO 75kW Technologia Godna Zaufania IVR przyjazne dla środowiska Nasze rozległe doświadczenie w dziedzinie sprężonego powietrza nauczyło nas że

Bardziej szczegółowo

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO

Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO Temat: ŹRÓDŁA ENERGII ELEKTRYCZNEJ PRĄDU PRZEMIENNEGO 1 Źródła energii elektrycznej prądu przemiennego: 1. prądnice synchroniczne 2. prądnice asynchroniczne Surowce energetyczne: węgiel kamienny i brunatny

Bardziej szczegółowo

24.06.2015. Sprawozdanie z przedsięwzięcia "Budowa ekologicznego pojazdu zasilanego ogniwem paliwowym." WFOŚ/D/201/54/2015

24.06.2015. Sprawozdanie z przedsięwzięcia Budowa ekologicznego pojazdu zasilanego ogniwem paliwowym. WFOŚ/D/201/54/2015 24.06.2015 Sprawozdanie z przedsięwzięcia "Budowa ekologicznego pojazdu zasilanego ogniwem paliwowym." WFOŚ/D/201/54/2015 1. Opis ogólny Wszystkie osoby mające możliwość obejrzenia pojazdu zostały poinformowane

Bardziej szczegółowo

Centrum Techniki Okrętowej S.A. Gdańsk 14 lutego 2013r.

Centrum Techniki Okrętowej S.A. Gdańsk 14 lutego 2013r. WIDOK OGÓLNY CENTRUM BADAWCZO-PROJEKTOWEGO CTO S.A. STAN do ROKU 2008 WIDOK OGÓLNY CENTRUM BADAWCZO-PROJEKTOWEGO CTO S.A. STAN AKTUALNY WIDOK OGÓLNY CENTRUM BADAWCZO-PROJEKTOWEGO CTO S.A. PERSPEKTYWA DALSZEGO

Bardziej szczegółowo

ANALIZA AWARII W UKŁADZIE ELEKTROENERGETYCZNYM SYSTEMU DYNAMICZNEGO POZYCJONOWANIA STATKU

ANALIZA AWARII W UKŁADZIE ELEKTROENERGETYCZNYM SYSTEMU DYNAMICZNEGO POZYCJONOWANIA STATKU Maciej Dęsoł Akademia Morska w Gdyni ANALIZA AWARII W UKŁADZIE ELEKTROENERGETYCZNYM SYSTEMU DYNAMICZNEGO POZYCJONOWANIA STATKU Rozwój systemów dynamicznego pozycjonowania statku spowodował coraz większe

Bardziej szczegółowo

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU

I. KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU I. KARTA PRZEDMIOTU. Nazwa przedmiotu: ELEKTRYCZNE URZĄDZENIA OKRĘTOWE. Kod przedmiotu: Ed 3. Jednostka prowadząca: Wydział Mechaniczno-Elektryczny 4. Kierunek: Mechanika i budowa maszyn 5. Specjalność:

Bardziej szczegółowo

Instalacja elektryczna dostosowana do zasilania energią odnawialną

Instalacja elektryczna dostosowana do zasilania energią odnawialną Instalacja elektryczna dostosowana do zasilania energią odnawialną Domowa instalacja elektryczna służy do zasilania odbiorników energią elektryczną. Składa się ona ze złącza, rozdzielnicy głównej budynku

Bardziej szczegółowo

TEHACO Sp. z o.o. ul. Barniewicka 66A 80-299 Gdańsk. Ryszard Dawid

TEHACO Sp. z o.o. ul. Barniewicka 66A 80-299 Gdańsk. Ryszard Dawid TEHACO Sp. z o.o. ul. Barniewicka 66A 80-299 Gdańsk Ryszard Dawid Olsztyn, Konferencja OZE, 23 maja 2012 Firma TEHACO Sp. z o.o. została założona w Gdańsku w 1989 roku -Gdańsk - Bielsko-Biała - Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia.

Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia. Temat: Dobór przekroju przewodów ze względu na wytrzymałość mechaniczną, obciążalność prądową i dopuszczalny spadek napięcia. Dobór przekroju przewodów ze względu na obciążalność prądową długotrwałą wykonuje

Bardziej szczegółowo

Zasilanie obiektów telekomunikacyjnych, wymagania

Zasilanie obiektów telekomunikacyjnych, wymagania Zasilanie obiektów telekomunikacyjnych, wymagania Ryszard Witczyński 2011-11-13 1 OCZEKIWANIE INFORMATYKA Rozdzielnica zasilająca Prosty przykład zasilania komputera rezerwowanego UPS-em, czas podtrzymania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 43/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r.

Uchwała Nr 43/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r. Uchwała Nr 43/2013/VI Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 24 czerwca 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Rzeczoznawstwo Samochodów i Ciągników, prowadzonych w Wydziale

Bardziej szczegółowo

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU

ELASTYCZNY SYSTEM PRZETWARZANIA I PRZEKSZTAŁCANIA ENERGII MAŁEJ MOCY DLA MASOWEGO WYKORZYSTANIA W GOSPODARCE ENERGETYCZNEJ KRAJU Warszawa 19 lipca 2011 Centrum Prasowe PAP ul. Bracka 6/8, Warszawa Stowarzyszenie na Rzecz Efektywności ETA i Procesy Inwestycyjne DEBATA UREALNIANIE MARZEŃ NOWE TECHNOLOGIE W ENERGETYCE POZWALAJĄCE ZAMKNĄĆ

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Energetyka

Efekty kształcenia dla kierunku Energetyka Załącznik nr 5 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja układu automatyki SZR PA1001-KM

Dokumentacja układu automatyki SZR PA1001-KM Dokumentacja układu automatyki SZR PA1001-KM Żary 07.2009 Wprowadzenie Zadaniem automatyki Samoczynnego Załączenia Rezerwy (SZR) jest przełączenie zasilania podstawowego na rezerwowe w przypadku zaniku

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: Odnawialne źródła Renewable energy sources Kierunek: Zarządzanie i Inżynieria Produkcji Rodzaj przedmiotu: kierunkowy Poziom studiów: studia I stopnia forma studiów: studia stacjonarne

Bardziej szczegółowo

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o.

UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII. Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. - 1 UKŁADY NAPĘDOWE POMP I WENTYLATORÓW - OSZCZĘDNOŚĆ ENERGII Mgr inż. Adam Tarłowski TAKOM Sp. z o.o. Firma TAKOM założona w 1991r jest firmą inżynierską specjalizującą się w technice automatyki napędu

Bardziej szczegółowo

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r.

LUZS-12 LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA. Wrocław, kwiecień 1999 r. LISTWOWY UNIWERSALNY ZASILACZ SIECIOWY DOKUMENTACJA TECHNICZNO-RUCHOWA Wrocław, kwiecień 1999 r. 50-305 WROCŁAW TEL./FAX (+71) 373-52-27 ul. S. Jaracza 57-57a TEL. 602-62-32-71 str.2 SPIS TREŚCI 1.OPIS

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej dla przedsiębiorstw KATEDRA AUTOMATYKI kierownik katedry: dr hab. inż. Kazimierz Kosmowski, prof. nadzw. PG tel.: 058 347-24-39 e-mail: kazkos@ely.pg.gda.pl adres www: http://www.ely.pg.gda.pl/kaut/ Systemy sterowania w obiektach

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe: NR 1/2015 dotyczące wyboru podwykonawcy, któremu zostanie zlecona część prac merytorycznych projektu.

Zapytanie ofertowe: NR 1/2015 dotyczące wyboru podwykonawcy, któremu zostanie zlecona część prac merytorycznych projektu. Zapytanie ofertowe: NR 1/2015 dotyczące wyboru podwykonawcy, któremu zostanie zlecona część prac merytorycznych projektu. Nazwa i adres zamawiającego: CR Energy sp. z o.o. ul. Stanisława Staszica 29 41-200

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego

PLAN DZIAŁANIA KT 270. ds. Zarządzania Środowiskowego Strona 2 PLAN DZIAŁANIA KT 270 ds. Zarządzania Środowiskowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny ds. Zarządzania Środowiskowego został powołany 27.02.1997 r. w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego.

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKA MORSKA STAN OBECNY, OCZEKIWANIA, POTRZEBY

GOSPODARKA MORSKA STAN OBECNY, OCZEKIWANIA, POTRZEBY GOSPODARKA MORSKA STAN OBECNY, OCZEKIWANIA, POTRZEBY dr inż. kpt.ż.w. Jerzy Hajduk prof.ndzw. AM Akademia Morska w Szczecinie 1 PLAN PREZENTACJI Wprowadzenie Ogólne założenia polityki morskiej UE Strategia

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć

BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO. Maciej Dzikuć BEZPIECZEŃSTWO ENERGETYCZNE MIAST I WSI WOJEWÓDZTWA LUBUSKIEGO Maciej Dzikuć Celem artykułu jest przedstawienie postrzegania bezpieczeństwa energetycznego przez mieszkańców województwa lubuskiego. Wskazano

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem

Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Bezpieczeństwo użytkowania samochodów zasilanych wodorem prof. dr hab. inż. Andrzej Rusin dr inż. Katarzyna Stolecka bezbarwny,

Bardziej szczegółowo

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie

Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie Audyt funkcjonalnego systemu monitorowania energii w Homanit Polska w Karlinie System zarządzania energią to uniwersalne narzędzie dające możliwość generowania oszczędności energii, podnoszenia jej efektywności

Bardziej szczegółowo

Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Transport. Luty 2015. Automatyzacja statku 1.

Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Transport. Luty 2015. Automatyzacja statku 1. Politechnika Gdańska Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa St. inż. I stopnia, sem. IV, Transport Automatyzacja statku 1 WPROWADZENIE M. H. Ghaemi Luty 2015 Automatyzacja statku 1. Wprowadzenie 1 Kierunek:

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 3 Falownik

Ćwiczenie 3 Falownik Politechnika Poznańska Wydział Budowy Maszyn i Zarządzania Automatyzacja i Nadzorowanie Maszyn Zajęcia laboratoryjne Ćwiczenie 3 Falownik Poznań 2012 Opracował: mgr inż. Bartosz Minorowicz Zakład Urządzeń

Bardziej szczegółowo

STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA

STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA STUDIA I STOPNIA STACJONARNE ELEKTROTECHNIKA PRZEDMIOT: ROK: 3 SEMESTR: 5 (zimowy) RODZAJ ZAJĘĆ I LICZBA GODZIN: LICZBA PUNKTÓW ECTS: RODZAJ PRZEDMIOTU: URZĄDZENIA ELEKTRYCZNE 5 Wykład 30 Ćwiczenia Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie. - Napęd pneumatyczny. - Sterowanie pneumatyczne

Wprowadzenie. - Napęd pneumatyczny. - Sterowanie pneumatyczne Wprowadzenie Pneumatyka - dziedzina nauki i techniki zajmująca się prawami rządzącymi przepływem sprężonego powietrza; w powszechnym rozumieniu także technika napędu i sterowania pneumatycznego. Zastosowanie

Bardziej szczegółowo

Program praktyk zawodowych dla klasy trzeciej Technikum Elektrycznego

Program praktyk zawodowych dla klasy trzeciej Technikum Elektrycznego Praca przy obsłudze i konserwacji urządzeń elektroenergetycznych (w zakładach wytwarzających lub przesyłających energię elektryczną) przygotować osprzęt elektroenergetyczny do budowy sieci i rozdzielni,

Bardziej szczegółowo

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin.

Instalacje grzewcze, technologiczne i przesyłowe. Wentylacja, wentylacja technologiczna, wyciągi spalin. Zakres tematyczny: Moduł I Efektywność energetyczna praktyczne sposoby zmniejszania zużycia energii w przedsiębiorstwie. Praktyczne zmniejszenia zużycia energii w budynkach i halach przemysłowych. Instalacje

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć prowadzonych przez kpt. Marcinkowskiego na 1 i 2 semestrze

Tematyka zajęć prowadzonych przez kpt. Marcinkowskiego na 1 i 2 semestrze Tematyka zajęć prowadzonych przez kpt. Marcinkowskiego na 1 i 2 semestrze Mechanicy Budowa okrętu 4. Treść zajęć dydaktycznych SEMESTR I (Wykład - 15 godz.) 1. Geometria kadłuba statku: linie teoretyczne,

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w

Bardziej szczegółowo

Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka

Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka Tematy prac dyplomowych na kierunku Energetyka Lp. 1. 2. Temat Wykorzystanie kolejowej sieci energetycznej SN jako źródło zasilania obiektu wielkopowierzchniowego o przeznaczeniu handlowo usługowym Zintegrowany

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI. Zasilaczy serii MDR. Instrukcja obsługi MDR Strona 1/6

INSTRUKCJA OBSŁUGI. Zasilaczy serii MDR. Instrukcja obsługi MDR Strona 1/6 Instrukcja obsługi MDR Strona 1/6 MPL Power Elektro sp. z o.o. 44-119 Gliwice, ul. Wschodnia 40 tel +48 32/ 440-03-02...05 ; fax +48 32/ 440-03-00...01 ; email: power@mplpower.pl, http://www.mplpower.pl

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne systemy napędów w pojazdach elektrycznych. Green cars

Nowoczesne systemy napędów w pojazdach elektrycznych. Green cars Nowoczesne systemy napędów w pojazdach elektrycznych. Green cars dr hab. inż. Jerzy Jantos, profesor PO prof. dr hab. inż. Bronisław Tomczuk dr inż. Jan Zimon mgr inż. Andrzej Lechowicz 1 Katedra Pojazdów

Bardziej szczegółowo

Informacja o regatach International Waterbike Regatta 2010 w Szczecinie

Informacja o regatach International Waterbike Regatta 2010 w Szczecinie Informacja o regatach International Waterbike Regatta 2010 w Szczecinie Studenci oceanotechniki z Koła Naukowego AQUATILUS działającego na Wydziale Techniki Morskiej ZUT w Szczecinie po raz trzeci wzięli

Bardziej szczegółowo

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH

WERSJA SKRÓCONA ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH ZABEZPIECZENIA W INSTALACJACH ELEKTRYCZNYCH Przy korzystaniu z instalacji elektrycznych jesteśmy narażeni między innymi na niżej wymienione zagrożenia pochodzące od zakłóceń: przepływ prądu przeciążeniowego,

Bardziej szczegółowo

Wysokowydajne falowniki wektorowe Micno KE300.

Wysokowydajne falowniki wektorowe Micno KE300. Wysokowydajne falowniki wektorowe Micno KE300. Firma Shenzhen Micno Electric Co. jest przedsiębiorstwem zajmującym się zaawansowanymi technologiami. Specjalizuje się w pracach badawczorozwojowych, produkcji,

Bardziej szczegółowo

ELMAST F6-3000 S F6-4000 S F16-3000 S F16-4000 S F40-3000 S F40-4000 S F63-3000 S F63-4000 S F90-3000 S F90-4000 S

ELMAST F6-3000 S F6-4000 S F16-3000 S F16-4000 S F40-3000 S F40-4000 S F63-3000 S F63-4000 S F90-3000 S F90-4000 S ELMAST BIAŁYSTOK F6-3000 S F6-4000 S F16-3000 S F16-4000 S F40-3000 S F40-4000 S F63-3000 S F63-4000 S F90-3000 S F90-4000 S ZESTAWY ROZRUCHOWO-ZABEZPIECZAJĄCE DO AGREGATÓW POMPOWYCH T R Ó J F A Z O W

Bardziej szczegółowo

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną)

Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silniki prądu stałego z komutacją bezstykową (elektroniczną) Silnik bezkomutatorowy z fototranzystorami Schemat układu przekształtnikowego zasilającego trójpasmowy silnik bezszczotkowy Pojedynczy cykl

Bardziej szczegółowo

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude

Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki. Opracował: Mgr inż. Marek Staude Podstawy Elektrotechniki i Elektroniki Opracował: Mgr inż. Marek Staude Instytut Elektrotechniki i Automatyki Okrętowej Część 8 Maszyny asynchroniczne indukcyjne prądu zmiennego Maszyny asynchroniczne

Bardziej szczegółowo

podsumowanie konferencji pierwsze tak duże wydarzenie poświęcone morskiej energetyce wiatrowej na polskich obszarach morskich

podsumowanie konferencji pierwsze tak duże wydarzenie poświęcone morskiej energetyce wiatrowej na polskich obszarach morskich podsumowanie konferencji pierwsze tak duże wydarzenie poświęcone morskiej energetyce wiatrowej na polskich obszarach morskich organizatorzy zaangażowanie lokalnych instytucji konferencja została zorganizowana

Bardziej szczegółowo

I. Wykonywanie przeglądów okresowych i konserwacji oraz dokonanie prób ruchowych agregatu prądotwórczego:

I. Wykonywanie przeglądów okresowych i konserwacji oraz dokonanie prób ruchowych agregatu prądotwórczego: Wykonywanie usług utrzymania i obsługi, tj. okresowych przeglądów i konserwacji systemu gwarantowanego zasilania i klimatyzacji, w tym z UPS i systemem wizualizacji i sterowania (BMS) I. Wykonywanie przeglądów

Bardziej szczegółowo

Programy szkoleń otwartych

Programy szkoleń otwartych Programy szkoleń otwartych 1. Efektywna ocena zgodności maszyn i urządzeń z wymaganiami dyrektywy maszynowej oznakowanie CE". Seminarium poświęcone w całości dyrektywie maszynowej 98/37/WE (MD). Składa

Bardziej szczegółowo

H2 Expo 2006 Hamburg www.ogniwa-paliwowe.pl

H2 Expo 2006 Hamburg www.ogniwa-paliwowe.pl H2 Expo 2006 Hamburg www.ogniwa-paliwowe.pl Byliśmy gośćmi międzynarodowych targów H2 Expo, które odbyły się w Hamburgu w dniach 24-25 X 2006. Na targach obecni byli przedstawiciele największych światowych

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA

INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA LABORATORIUM ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII Katedra Aparatury i Maszynoznawstwa Chemicznego Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej INSTRUKCJA LABORATORYJNA NR 4-EW ELEKTROWNIA WIATROWA ELEKTROWNIA WIATROWA

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego

PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego STRESZCZENIE Komitet Techniczny nr 17 ds. Pojazdów i Transportu Drogowego powołany został w ramach Polskiego Komitetu Normalizacyjnego

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Badawcze LAB6 na Wydziale Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej w ramach projektu:

Laboratorium Badawcze LAB6 na Wydziale Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej w ramach projektu: Mirosław Włas Wydział Elektrotechniki i Automatyki Politechnika Gdańska miroslaw.wlas@pg.gda.pl Tel. +48 58 347 23 37 Laboratorium Badawcze LAB6 na Wydziale Elektrotechniki i Automatyki Politechniki Gdańskiej

Bardziej szczegółowo

WiComm dla innowacyjnego Pomorza

WiComm dla innowacyjnego Pomorza Centrum Doskonałości WiComm WiComm dla innowacyjnego Pomorza Michał Mrozowski wicomm@wicomm.pl Centrum Doskonałości WiComm Inżynieria Systemów Komunikacji Bezprzewodowej Politechnika Gdańska Ul. Narutowicza

Bardziej szczegółowo

Gospodarka morska w Polsce w 2006 r. *

Gospodarka morska w Polsce w 2006 r. * Materiał na konferencję prasową w dniu 25 kwietnia 2007 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W SZCZECINIE Centrum Statystyki Morskiej Informacja sygnalna Gospodarka morska w Polsce w 2006 r.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08

Spis treści. 00 Red. Spis tresci. Wstep..indd 5 2009 12 02 10:52:08 Spis treści Wstęp 9 Rozdział 1. Wprowadzenie do zarządzania projektami 11 1.1. Istota projektu 11 1.2. Zarządzanie projektami 19 1.3. Cykl życia projektu 22 1.3.1. Cykl projektowo realizacyjny 22 1.3.2.

Bardziej szczegółowo

Wydział Oceanotechniki i Okrętownictwa Politechnika Gdańska FORUM OKRĘTOWE 15 stycznia 2009 Politechnika Szczecińska dr inż. Janusz Lemski, docent PG Prodziekan ds. Kształcenia Odbudowa okrętowego szkolnictwa

Bardziej szczegółowo

Odległość kurtyny do posadzki w pozycji działania. Uszkodzenie systemu. przyjmuje pozycję pracy. H > 2,5 ASB-2 nie pracują tak -

Odległość kurtyny do posadzki w pozycji działania. Uszkodzenie systemu. przyjmuje pozycję pracy. H > 2,5 ASB-2 nie pracują tak - Klasyfikacja kurtyn dymowych ze względu na temperaturę i czas pracy. Obok klasyfikacji D w kurtynach występuje jeszcze klasyfikacja DH. Nie istnieją jasne wytyczne co do stosowania kurtyn w klasie DH.

Bardziej szczegółowo

Program szkoleniowy Lloyd s Register dla absolwentów uczelni

Program szkoleniowy Lloyd s Register dla absolwentów uczelni Program szkoleniowy Lloyd s Register dla absolwentów uczelni Marcin Szmyt HR Business Partner Zawartość prezentacji 1. Program szkolenia absolwentów 2. Kompetencje nietechniczne potencjalnych przyszłych

Bardziej szczegółowo

Dane techniczne analizatora CAT 4S

Dane techniczne analizatora CAT 4S Model CAT 4S jest typowym analizatorem CAT-4 z sondą o specjalnym wykonaniu, przystosowaną do pracy w bardzo trudnych warunkach. Dane techniczne analizatora CAT 4S Cyrkonowy Analizator Tlenu CAT 4S przeznaczony

Bardziej szczegółowo

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład...

Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy o wzmacniaczu mocy. Takim obciążeniem mogą być na przykład... Ryszard J. Barczyński, 2010 2015 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Gdy wzmacniacz dostarcz do obciążenia znaczącą moc, mówimy

Bardziej szczegółowo

METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH

METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH Inżynieria Rolnicza 2(100)/2008 METODYKA BADAŃ MAŁYCH SIŁOWNI WIATROWYCH Krzysztof Nalepa, Maciej Neugebauer, Piotr Sołowiej Katedra Elektrotechniki i Energetyki, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Bardziej szczegółowo

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko

M.o~. l/i. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko l/i M.o~. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kochanowskiego w Olecku ul. Kościuszki 29, 19-400 Olecko Adres e-mail szkoły:dyrektor@lo.olecko.pl Telefon: +875234183 Nauczyciel chemii: mgr Teresa Świerszcz

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI Przekaźnik na USB Nr katalogowy RELx-USB-00

INSTRUKCJA OBSŁUGI Przekaźnik na USB Nr katalogowy RELx-USB-00 INSTRUKCJA OBSŁUGI Przekaźnik na USB Nr katalogowy RELx-USB-00 data publikacji kwiecień 2010 Strona 2 z 8 SPIS TREŚCI 1. Charakterystyka ogólna... 3 1.1 Sygnalizacja... 3 1.2 Obudowa... 3 2. Zastosowanie...

Bardziej szczegółowo

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych

Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Ciepło z lokalnych źródeł gazowych Kotłownie gazowe to alternatywne rozwiązanie dla Klientów, którzy nie mają możliwości przyłączenia się do miejskiej sieci ciepłowniczej.

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI RACJONALNA JAZDA Z UWZGLĘDNIENIEM PRZEPISÓW BEZPIECZEŃSTWA... 9

SPIS TREŚCI RACJONALNA JAZDA Z UWZGLĘDNIENIEM PRZEPISÓW BEZPIECZEŃSTWA... 9 RACJONALNA JAZDA Z UWZGLĘDNIENIEM PRZEPISÓW BEZPIECZEŃSTWA... 9 I. Parametry ruchu silnika i pojazdu... 9 1. Parametry pracy silnika... 10 1.1. Moc silnika... 10 1.2. Moment obrotowy silnika... 13 1.3.

Bardziej szczegółowo

2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI

2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI 2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI WYTYCZNE PROJEKTOWE www.immergas.com.pl 12 ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI 2. ZASILANIE ELEKTRYCZNE KOTŁOWNI NOWOCZESNE SYSTEMY GRZEWCZE Ogólnie Instalacje elektryczne

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa PI 090012

Informacja prasowa PI 090012 Elektroniczny system sterownia dla hydraulicznego napędu układu skrętu oraz układu podnoszenia platformy do transportu kontenerów na terminalach portowych PI 090012 Platforma podczas pracy (Źródło: Novatech)

Bardziej szczegółowo

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych ale Pół żartem, pół serio o naszej rutynie Czasem zdarza się, że pozwalamy wjechać klientowi na stanowisko Być może cierpi on na wadę wzroku

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁANIA KT NR 266 ds. Aparatury Jądrowej

PLAN DZIAŁANIA KT NR 266 ds. Aparatury Jądrowej Strona 1 PLAN DZIAŁANIA KT NR 266 ds. Aparatury Jądrowej STRESZCZENIE W oparciu o akty prawne dotyczące bezpieczeństwa jądrowego i ochrony radiologicznej (zast. Prawo Atomowe oraz Nuclear Safety Standards)

Bardziej szczegółowo

Zmiany wymagań normy ISO 14001

Zmiany wymagań normy ISO 14001 Zmiany wymagań normy ISO 14001 Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO) opublikowała 15 listopada br. zweryfikowane i poprawione wersje norm ISO 14001 i ISO 14004. Od tego dnia są one wersjami obowiązującymi.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia...

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia... ROZPORZĄDZENIE MINISTRA TRANSPORTU, BUDOWNICTWA I GOSPODARKI MORSKIEJ 1) z dnia. r. w sprawie przewozu ładunków masowych statkami (Dz. U. z dnia...) Projekt Na podstawie art. 98 ust. 5 ustawy z dnia 18

Bardziej szczegółowo

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne?

INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego są sobie potrzebne? POLITECHNIKA GDAŃSKA WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA I EKONOMII Międzynarodowa Konferencja Naukowo-techniczna PROGRAMY, PROJEKTY, PROCESY zarządzanie, innowacje, najlepsze praktyki INŻYNIERIA I MARKETING dlaczego

Bardziej szczegółowo

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA

KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA KONWERGENCJA ELEKTROENERGETYKI I GAZOWNICTWA vs INTELIGENTNE SIECI ENERGETYCZNE WALDEMAR KAMRAT POLITECHNIKA GDAŃSKA SYMPOZJUM NAUKOWO-TECHNICZNE Sulechów 2012 Kluczowe wyzwania rozwoju elektroenergetyki

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki

Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Teresa Szymankiewicz Szarejko Szymon Zabokrzecki Schemat systemu planowania Poziom kraju Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju opublikowana MP 27.04.2012 Program zadań rządowych Poziom województwa

Bardziej szczegółowo

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie

Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Opis przedmiotu: Ochrona środowiska w transporcie Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu TR.SIS408 Ochrona środowiska w transporcie Wersja przedmiotu 2013/14 A. Usytuowanie przedmiotu w systemie studiów Poziom

Bardziej szczegółowo

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06

Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 Polska liderem inwestycji zagranicznych 2015-06-02 17:05:06 2 Polska w 2014 r. była, po raz kolejny, liderem wśród państw Europy Środkowo-Wschodniej pod względem pozyskania inwestycji zagranicznych - wynika

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW

Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW Konferencja prasowa Warszawa, 31 marca 2009 r. III Krajowe Forum Wodne 25-26 marca 2009 r. Ossa k. Rawy Mazowieckiej Temat przewodni:

Bardziej szczegółowo

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński

Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą. dr Adam Jabłoński 2012 Normy środowiskowe w zarządzaniu firmą dr Adam Jabłoński GENEZA POWSTANIA SYSTEMÓW ZARZĄDZANIA ŚRODOWISKOWEGO Konferencja w Rio de Janeiro 1992 r. 27 Zasad Zrównoważonego Rozwoju Karta Biznesu Zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

Pomiary rezystancji izolacji

Pomiary rezystancji izolacji Stan izolacji ma decydujący wpływ na bezpieczeństwo obsługi i prawidłowe funkcjonowanie instalacji oraz urządzeń elektrycznych. Dobra izolacja to obok innych środków ochrony również gwarancja ochrony przed

Bardziej szczegółowo

Rekreacyjne jednostki pływające

Rekreacyjne jednostki pływające 1 PN-EN 15609:2012 Wyposażenie i osprzęt do LPG -- Układ zasilania skroplonym gazem węglowodorowym (LPG) w łodziach, jachtach i innych statkach EN 15609:2012 15.08.2012 EN 15609:2008 (30.11.2012) 2 PN-EN

Bardziej szczegółowo

WARUNKI INSTALACYJNE. Spektrometry ICP serii Integra. www.gbcpolska.pl

WARUNKI INSTALACYJNE. Spektrometry ICP serii Integra. www.gbcpolska.pl WARUNKI INSTALACYJNE Spektrometry ICP serii Integra www.gbcpolska.pl Pomieszczenie Spektrometr ICP powinien być zainstalowany w oddzielnym pomieszczeniu, gwarantującym niekorozyjną i niezapyloną atmosferę

Bardziej szczegółowo

Odnawialne Źródła Energii (OZE)

Odnawialne Źródła Energii (OZE) Odnawialne Źródła Energii (OZE) Kamil Łapioski Specjalista energetyczny Powiślaoskiej Regionalnej Agencji Zarządzania Energią Kwidzyn 2011 1 Według prognoz światowe zasoby energii wystarczą na: lat 2 Energie

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy

Laboratorium z Konwersji Energii. Silnik Wiatrowy Laboratorium z Konwersji Energii Silnik Wiatrowy 1.0.WSTĘP Silnik wiatrowy to silnik wirnikowy zamieniający energię kinetyczną wiatru na pracę mechaniczną łopat wirnika, dzięki której wytwarzana jest energia

Bardziej szczegółowo

Wsparcie projektowania badaniami modelowymi na przykładzie projektu VIDAR. Przygotował: Tomasz Płotka - StoGda

Wsparcie projektowania badaniami modelowymi na przykładzie projektu VIDAR. Przygotował: Tomasz Płotka - StoGda Wsparcie projektowania badaniami modelowymi na przykładzie projektu VIDAR Przygotował: Tomasz Płotka - StoGda Patrząc na niedawno wykonywane i bieżące projekty jak również szereg zapytań ofertowych jakie

Bardziej szczegółowo

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 177181 PL 177181 B1 F03D 3/02

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 177181 PL 177181 B1 F03D 3/02 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 177181 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia 298286 (22) Data zgłoszenia 26.03.1993 (51) IntCl6: F03D 3/02 (54)

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa

ZINTEGROWANY SYSTEM ZARZĄDZANIA DOKUMENT NADZOROWANY W WERSJI ELEKTRONICZNEJ Wydanie 07 Urząd Miasta Płocka. Księga środowiskowa Strona 1 1. Księga Środowiskowa Księga Środowiskowa to podstawowy dokument opisujący strukturę i funkcjonowanie wdrożonego w Urzędzie Systemu Zarządzania Środowiskowego zgodnego z wymaganiami normy PN-EN

Bardziej szczegółowo

Szybkie siłowniki do przepustnic powietrza Wersja obrotowa z funkcją bezpieczeństwa, bardzo krótki czas przebiegu, AC/DC 24 V

Szybkie siłowniki do przepustnic powietrza Wersja obrotowa z funkcją bezpieczeństwa, bardzo krótki czas przebiegu, AC/DC 24 V 4 609 OpenAir TM Szybkie siłowniki do przepustnic powietrza GNP19 Wersja obrotowa z funkcją bezpieczeństwa, bardzo krótki czas przebiegu, Siłownik z silnikiem elektrycznym do regulacji 2-stawnej, 3-stawnej,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI SPIS RYSUNKÓW. str. 1

SPIS TREŚCI SPIS RYSUNKÓW. str. 1 SPIS TREŚCI 1 DANE OGÓLNE 2 1.1 INWESTOR, INWESTYCJA 2 1.2 PODSTAWA i AUTOR OPRACOWANIA, 2 1.3 ZAKRES PROJEKTU 2 1.4 MATERIAŁY WYJŚCIOWE 2 2 PARAMETRY TECHNICZNE 3 2.1 UKŁAD OPRACOWANIA 3 2.2 ZAKRES OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Zasilanie rezerwowe - UPS

Zasilanie rezerwowe - UPS power solutions 2011 Zasilanie rezerwowe - UPS Urządzenia tego typu stosowane są najczęściej do zasilania komputerów, a zwłaszcza serwerów. Dzięki ich zastosowaniu, w przypadku awarii zasilania zmniejsza

Bardziej szczegółowo

Marek Trajdos Klub Paragraf 34 SBT

Marek Trajdos Klub Paragraf 34 SBT Marek Trajdos Klub Paragraf 34 SBT 1. Dyrektywa maszynowa, a inne dyrektywy Wymagania zasadnicze dotyczą maszyn wprowadzanych do obrotu po raz pierwszy na terenie Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Są

Bardziej szczegółowo

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Maszyny elektryczne. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Maszyny elektryczne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Podział maszyn elektrycznych Transformatory - energia prądu przemiennego jest zamieniana w energię

Bardziej szczegółowo

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ

10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ z przeprowadzeniem oceny strategicznej oddziaływania programu środowiska 10. ZAGROŻENIE POWAŻNĄ AWARIĄ Poważna awaria, wg ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo środowiska (Dz. U. z 2008 r., Nr 25, poz.

Bardziej szczegółowo

ISO 14000 w przedsiębiorstwie

ISO 14000 w przedsiębiorstwie ISO 14000 w przedsiębiorstwie Rodzina norm ISO 14000 TC 207 ZARZADZANIE ŚRODOWISKOWE SC1 System zarządzania środowiskowego SC2 Audity środowiskowe SC3 Ekoetykietowanie SC4 Ocena wyników ekologicznych SC5

Bardziej szczegółowo

Materiały dydaktyczne. Semestr IV. Laboratorium

Materiały dydaktyczne. Semestr IV. Laboratorium Materiały dydaktyczne Napędy hydrauliczne Semestr IV Laboratorium 1 1. Zagadnienia realizowane na zajęciach laboratoryjnych Zagadnienia według treści zajęć dydaktycznych: Podstawowe rodzaje napędowych

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne

Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne Opracowała: mgr inż. Katarzyna Łabno Rozkład materiału z przedmiotu: Urządzenia elektryczne i elektroniczne Dla klasy 2 technik mechatronik Klasa 2 38 tyg. x 4 godz. = 152 godz. Szczegółowy rozkład materiału:

Bardziej szczegółowo