SKŁAD IZOTOPOWY GŁÓWNYCH GAZÓW CIEPLARNIANYCH (CH 4 ) W ATMOSFERZE POLSKI POŁUDNIOWEJ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SKŁAD IZOTOPOWY GŁÓWNYCH GAZÓW CIEPLARNIANYCH (CH 4 ) W ATMOSFERZE POLSKI POŁUDNIOWEJ"

Transkrypt

1 SKŁAD IZOTOPOWY GŁÓWNYCH GAZÓW CIEPLARNIANYCH (CH 4, CO 2 ) W ATMOSFERZE POLSKI POŁUDNIOWEJ Tadeusz Kuc, Mirosław Zimnoch, Jarosław Nęcki, Kazimierz Różański Wydział Fizyki i Techniki Jądrowej, Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków Abstract ISOTOPIC COMPOSITION OF THE MAJOR GREENHOUSE GASES (CH 4, CO 2 ) IN THE ATMOSPHERE OF SOUTHERN POLAND Multi-year investigations of concentration and isotopic composition of atmospheric CO 2. and CH 4 in the southern Poland are discussed. The results obtained for the Kraków station reflect a strong anthropopression (combustion of fossil fuels) while these for the Kasprowy Wierch station are characteristic for central Europe and are considered as reference values. Parallel measurements of CO 2 and CH 4 concentrations at Kasprowy Wierch and at Kraków revealed similar values for spot samplings performed during active vertical mixing of the low atmosphere. However, the mean values, and the diurnal amplitudes are remarkably different at these points. Analysing the observed correlation of isotopic composition and concentration one can assess the mean isotopic composition of the local source and try to identify it. Detailed analysis of the carbon isotopic composition of CO 2 enables separation of the biogenic and anthropogenic component. Similar analysis of the atmospheric CH 4 at Kraków area inequivocally pointing to leakages in the local gas network as a main source of abnormally high methane concentration in ambient air. The 5 13 C value for the local anthropogenic sources of methane was found to be between -53 and -23%o (varying input of different fossil fuels). Seasonal fluctuations of the CO 2 concentration at the Kasprowy Wierch station are between 355 ppm in summer and 380 in winter what is recognised as background level in this part of Europe. The 14 C, and 13 C atmospheric content are matching the reference values for Europe, however reveal higher seasonal fluctuations. The CH 4 mean concentration at the Kasprowy Wierch is ca ppb without noticeable seasonal changes. 1. WSTĘP PL Gazy cieplarniane występujące w atmosferze ziemskiej, a w szczególności COi oraz CłL} stały się od kilku lat przedmiotem zakrojonych na szeroką skalę badań obejmujących zarówno pomiary jak i opracowania teoretyczno-modelowe. Od prawie dwóch dziesięcioleci w Krakowie (50 05'N, 19 55'E, 300 m n.p.m.) i od pięciu lat na Kasprowym Wierchu (49 14' N, 19 56' E, 1987 m n.p.m., ok. 300 m ponad granicę lasu) prowadzone są systematyczne pomiary stężenia i składu izotopowego CC>2, a ostatnio również CH4. Wymienione stanowiska reprezentują typowy wielkomiejski ekosystem o silnej antropopresji charakterystycznej dla wielkiej aglomeracji (Kraków) oraz obszar wysokogórski (Kasprowy Wierch) o znikomym oddziaływaniu czynników antropogenicznych bliskiego zasięgu, uznawany za stanowisko o parametrach referencyjnych przynajmniej dla tej części Europy. 205

2 System pobierania próbek opiera się na ąuasi-ciągłych pomiarach on linę" z wykorzystaniem automatycznego chromatografu gazowego, chwilowego próbkowania do pojemników szklanych lub metalowych oraz sorpcji selektywnej na sorbentach kapilarnych. Istnieje również możliwość całkowania czasowego próbek z wykorzystaniem pojemników o dużej objętości wykonanych z folii metalizowanej. Pomiary stężenia odbywają się na miejscu próbkowania, natomiast skład izotopowy mierzony jest w laboratorium. 2. ZMIENNOŚĆ STĘŻENIA I SKŁADU IZOTOPOWEGO ATMOSFERYCZNEGO CO 2 Wieloletnie pomiary stężenia COi w atmosferze prowadzone na stacji Mauna Loa (Hawaje), na obszarze Antarktydy [1] czy w Europie (Schauinsland [2], Puszta [3] i inne [4]) wskazują, iż obserwowana zmienność czasowo-przestrzenna tego gazu w atmosferze jest rezultatem nakładania się czynników naturalnych oraz czynników pochodzenia antropogenicznego. Silne sezonowe zmiany stężenia COi wiążą się z cyklem wegetacyjnym i wykazują znaczący efekt szerokości geograficznej [5]. Obserwuje się również wzrost amplitudy sezonowych wahań stężenia CO? ze wzrastającą odległością od oceanu: Mauna Loa - 6 ppm [1], Schauinsland - 11,4 ppm [6], Kasprowy Wierch - 15 ppm [7], Obninsk (Syberia) - do 40 ppm [8]. Stały trend wzrostowy o zmieniającym się gradiencie (średnio ok. 1,5 ppm rok" 1 ), wynikający z oddziaływań antropogenicznych, jest rejestrowany we wszystkich stacjach. Stężenie COi na średnich szerokościach geograficznych półkuli północnej osiągnęło w 1998 roku wartość ok. 365 ppm (rys. 1). Zmiany E 365 O (M O 355 -l Mace Head - trend Mace Head - krzywa wygładzona Kasprowy Wierch - krzywa wygładzona Rys. 1. Stężenie atmosferycznego C0 2 rejestrowane na stacji Mace Head (północna Irlandia) [9] oraz na Kasprowym Wierchu [7], Pokazano uśrednione krzywe na podstawie dużej liczby pomiarów (Kasprowy Wierch - ok. 48 pomiarów na dobę). 206

3 gradientu narastania stężenia są miarą okresowych zaburzeń systemu klimatycznego związanych np. z efektem El Nino. Stosunek trwałych izotopów węgla (8 13 C) jest użytecznym i czułym wskaźnikiem pochodzenia COi, w szczególności umożliwia śledzenie składowej biogenicznej. Różnica 8 13 C pomiędzy atmosferycznym i biogenicznym CO 2 osiąga średnio ok. -17%o dla strefy klimatu umiarkowanego. Aktywność wegetacyjna i związany z nią efekt izotopowy występujący w procesie fotosyntezy powoduje, że ekstremalne wartości 8 I3 C są przesunięte w fazie o pół roku w stosunku do koncentracji, tzn. maksimum 5 13 C odpowiada minimum stężenia CC>2. Wszystkie paliwa kopalne zawierają węgiel, którego wartość S I3 C znacznie różni się od składu izotopowego atmosferycznego COi i waha się w szerokim zakresie (węgiel kamienny - ok. -25 ±2%o, ropa naftowa - od -24 do -40% 0, gaz ziemny - od ok. -20 do ok. -80% 0 ). Wieloletni trend zmniejszania się zawartości I3 C w atmosferycznym COi (średnio ok. 0,02%o rok"') wskazuje jednoznacznie na wzrastający w skali globalnej udział CO? ze spalania paliw kopalnych w bilansie węgla w atmosferze. Kasprowy Wierch - krzywa wygjadzon Kasprowy Wierch - średnie dwutygodniowe Kasprowy Wierch - wartości chwilowe Rys. 2. Zmienność czasowa składu izotopowego węgla (5 I3 C) w atmosferycznym CC^: przebieg wygładzony (Mace Head [9], średnie dwutygodniowe (Schauinsland [10] i Kasprowy Wierch) oraz wartości chwilowe (Kasprowy Wierch). Obserwacje 8 13 C prowadzone na Kasprowym Wierchu przez ostatnie kilka lat pokazano na rys. 2. Na rysunku tym przedstawiono również dla porównania odpowiednie dane dla stacji Mace Head (północna Irlandia) [9] oraz stacji Schauinsland (południowe Niemcy) [10]. Na wszystkich trzech stacjach widoczny jest wyraźnie sezonowy charakter zmienności 8 13 C wywołany działalnością biosfery. Pomiary 8 13 C w próbkach pobieranych na Kasprowym Wierchu w różnych okresach dnia i nocy (w latach ) wykazują stosunkowo duży rozrzut wyników, przy ogranicze- 207

4 niu górnym wartościami właściwymi dla Mace Head czy Schauinsland. Wskazuje to na dużą dynamikę zmian warunków mieszania dolnej troposfery w otoczeniu Kasprowego Wierchu w cyklu dobowym i możliwy znaczny udział CC>2 ze źródeł lokalnych (respiracja, emisje antropogeniczne w rejonie Zakopanego). Średnie dwutygodniowe wartości 8 I3 C pokazane dla okresu wydają się potwierdzać wyniki pomiarów chwilowych - są przesunięte nieco w stronę bardziej ujemnych wartości, natomiast górna obwiednia nie wykazuje różnicy w stosunku do krzywych referencyjnych Rys. 3. Zmienność czasowa zawartości I4 C (8 I4 C) w atmosferycznym CC>2 dla aglomeracji Krakowa i dla stacji referencyjnej Schauinsland (południowe Niemcy) [10]. W rogu: średnioroczny udział COi ze spalania paliw kopalnych (C f ) w atmosferze Krakowa oraz zużycie węgla w Polsce [l 1]. Promieniotwórczy izotop 14 C, którego obecne stężenie w COi atmosferycznym wynosi ok. 110 pmc (8 14 C=100%o, 2000 rok) nie występuje w paliwach kopalnych. Zubożenie w ten izotop atmosferycznego COi jest dobrym wskaźnikiem udziału CO2 pochodzenia antropogenicznego. W latach osiemdziesiątych zapoczątkowano systematyczne pomiary składu izotopwego węgla (S I3 C, S 14 C) w atmosferycznym CO2 w aglomeracji Krakowa [12]. Porównanie z odpowiednimi wartościami dla referencyjnej stacji Schauinsland [10] wskazuje na znaczący udział antropogenicznego CO2 w atmosferze Krakowa, sięgający w latach do 27,5 ppm [13] z późniejszym systematycznym spadkiem (rys. 3). Odpowiednie wyliczenia przeprowadzono w oparciu o prosty model dwuskładnikowego mieszania izotopowego, dla składników różniących się stężeniem 14 C (stężenie 14 C w składowej pochodzącej ze spalania paliw kopalnych wynosi zero). Przeprowadzając analogiczną analizę mieszania z wykorzystaniem wartości 8 13 C (dane stężenia składników i 8 13 C dla mieszaniny i dla składowej atmosferycznej) można wyliczyć 8 13 C dla składowej fosylnej. Okazuje się, 208

5 że składowa ta jest bardziej zubożona w 13 C niż węgiel i benzyny stosowane lokalnie. Wskazuje to na istotny udział COi ze spalania gazu ziemnego do celów komunalnych w lokalnym bilansie węgla dla aglomeracji krakowskiej. Dokładniejsza analiza zmienności czasowej mierzonych stężeń oraz składu izotopowego CC>2 pozwala wyliczyć udział gazu ziemnego w paliwach kopalnych zużywanych w aglomeracji Krakowa. Analiza ta sugeruje, iż udział ten w okresie zimowym wzrósł z ok. 25% w 1990 roku do ok. 59% w 1994 roku [13]. Zmiany takie są rezultatem przeprowadzanej w ostatniej dekadzie restrukturyzacji systemu grzewczego, w szczególności centrum Krakowa, oraz modernizacji pobliskiego kombinatu metalurgicznego HTS i związanego z tym spadku zużycia węgla i koksu. Z oszacowań przeprowadzonych dla obszaru Holandii [14] wynika, iż udział CC>2 ze spalanego gazu ziemnego w atmosferycznym CC>2 wynosi ponad 50%. 3. ZMIENNOŚĆ STĘŻENIA I SKŁADU IZOTOPOWEGO METANU W ATMOSFERZE Badania stężenia i składu izotopowego atmosferycznego CH4, drugiego obok COa pod względem ważności gazu cieplarnianego, dostarczają cennych informacji pozwalających określić wielkość i charakter źródeł tego gazu w skali lokalnej i regionalnej. Podobnie jak w przypadku CC>2, obserwowane zmiany czasowo-przestrzenne stężenia i składu izotopowego CH 4 wynikają ze struktury źródeł i studni dla tego gazu oraz z procesów transportu i mieszania w atmosferze. Atmosferyczna koncentracja CtU aktualnie uznana jako wartość odniesienia (tło) wynosi ok. 1,8 ppm z fluktuacjami Kasprowy Wierch - średnie miesięczne Rys. 4. Stężenie CH 4 w dolnej troposferze mierzone przez stacje Mace Head [9] i Kasprowy Wierch w latach

6 sezonowymi ±0,02 ppm i trendem wieloletnim ok. 0,005 ppm rok" 1. Rysunek 4 przedstawia przebieg zmienności stężenia metanu w dolnej troposferze w ostatniej dekadzie dla stacji Mace Head [9] reprezentującej atmosferę oceaniczną oraz dla Kasprowego Wierchu będącego typową stacją kontynentalną, oddaloną o ok km od wybrzeża. Nieco wyższe stężenia CFŁt obserwowane dla Kasprowego Wierchu (średnio ok. 0,030 ppm w okresie [7]) są wynikiem kumulacji metanu w dolnej troposferze nad Europą, związanej z przewagą emisji CH 4 ze źródeł naturalnych i antropogenicznych nad procesami rozkładu CH/t. Obserwowany wzrost stężenia metanu wraz z oddalaniem się od oceanu jest stowarzyszony ze stopniowym zmniejszaniem się zawartości izotopu 13 C. Na rys. 5 porównano średnie wartości 8 13 C dla metanu w atmosferze dla następujących stacji pomiarowych: Izana (Ocean Atlantycki), Heidelberg (Niemcy - środowisko miejskie), Kasprowy Wierch i Kraków (silna antropopresja). Dla stacji Izana i Heidelberg podana została wartość średnia dla 1995 roku [15], natomiast dla Kasprowego Wierchu średnia dla 1996 roku. W przypadku Krakowa, jeśli Izama o Kasprowy Wierch» Kraków-14:00 A Heidelberg Kraków Rys. 5. Średnie wartości 5 I3 CH 4 w metanie atmosferycznym na stacjach: Izana (Wyspy Kanaryjskie), Heidelberg (południowe Niemcy) oraz Kasprowy Wierch i Kraków [16]. Punkt,,Kraków -14:00" oznacza średnią z wartości pomiarowych uzyskanych dla okresu maksymalnego mieszania pionowego dolnej troposfery. uwzględnić tylko pomiary wykonywane w czasie dobrego pionowego mieszania atmosfery (Kraków -14:00), rozrzut wartości pomiarowych (odchylenie standardowe) porównywalny jest ze stacjami czystymi" (Izania, Kasprowy Wierch). Przy uśrednianiu wszystkich dostępnych danych dla Krakowa wartość średnia 5 I3 C przesuwa się w kierunku bardziej ujemnych wartości i znacznie rośnie rozrzut wyników. Prosty dwuskładnikowy model mieszania, w sytuacji gdy dwa składniki różnią się znacznie składem izotopowym, pozwala na wyznaczenie np. wartości 8 I3 C dodawanego składnika poprzez wykorzystanie liniowej zależność ' 3 C od odwrotności 210

7 koncentracji (l/c atm ). Tego typu analiza przeprowadzona dla metanu mierzonego w aglomeracji krakowskiej [16] pozwoliła jednoznacznie określić 8 13 C dla lokalnego źródła CH 4. Uzyskana wartość 8 13 C wynosi -52,7 ±0,6% c. Bezpośrednie pomiary składu izotopowego gazu dostarczanego miejską siecią wykazały średnią wartość 8 13 C wynoszącą -54,4 ±0,6%o [16]. Wyniki te wskazują, że metan pochodzący z nieszczelności miejskiej sieci gazowej jest dominującym antropogenicznym źródłem metanu na obszarze aglomeracji krakowskiej. Równoczesny pomiar składu izotopowego węgla i wodoru w metanie dostarcza również istotnych możliwości identyfikacyjnych dzięki silnemu zróżnicowaniu wartości 5 13 C i 8 2 H dla metanu pochodzącego z różnych źródeł. Obserwowane zakresy zmienności wynoszą odpowiednio od ok. -20 do -80%o dla 8 13 C i od ok. -50 do -350%o dla 8 2 H [16]. Praca została wykonana w ramach projektu badawczego nr 6PO4G finansowanego przez Komitet Badań Naukowych oraz w ramach funduszu statutowego Akademii Górniczo-Hutniczej, umowa nr LITERATURA [1]. Keeling C.D., Warf T.: Atmospheric CC>2 records from site in the SIO air sampling network. W: Trends' 93 A compendium of data on global change. World Data Center - A for Atmospheric Trace Gases, Center for Global Environmental Studies, Oak Ridge Laboratory, Oak Ridge 1994, s [2]. Levin I., Graul R., Trivett N.B.A.: Long-term observations of atmospheric CO2 and carbon isotopes at continental sites in Germany. Tellus, 476,23-34(1995). [3]. Haszpra L.: On the representativness of carbon dioxide measurements. J. Gephys Res., 104D, (1999). [4]. Levin I., Apadula P., Ciais L., Ciattaglia T., Colombo R., Graul R., Haszpra L., Hensen A., Jourd'Heuil L., Ramonet M., Santaguida R., Schmidt M., Vermeulen A.T.: Dedicated Monitoring of Atmospheric CO2 in Western Europe - A Concerted Action in Aerocarb. Sixth International Carbon Dioxide Conference, Sandai, Japan, , s [5]. Aoki S., Nakazawa T., Morimoto S., Matsumoto F., Ishizawa M., Saeki T.: Latitudinallly Different Variations of the Atmospheric Carbon Dioxide Concentration and Its Carbon Isotopic Ratio in the Western Pacific Region. Sixth International Carbon Dioxide Conference, Sandai, Japan, , s

8 [6]. Schmidt M., Graul R., Levin I.: The Schauinsland CO 2 Record: Implications for the Variability of the European COi Budget. Sixth International Carbon Dioxide Conference, Sandai, Japan, , s [7]. Nęcki J., Schmidt M., Rozanski K., Zimnoch M., Korus A., Łasa J., Graul R., Levin I.: Six-year record of atmospheric coarbon dioxide and methane at high-altitude mountain site in Poland. Tellus (wysłany do druku). [8]. Baranov Yu.L, Baranova E.L., Bougrim G.I., Kashin F.V.: Measurements of Carbonaceous Gases Concentrations in Surface Air. Sixth International Carbon Dioxide Conference, Sandai, Japan, , s [9]. Climate Monitoring and Diagnostics Laboratory, 2001, ftp site://ftp. cmdl.noaa.gov/ccg/network.txt. [10]. Levin I., Kromer B.: Twenty years of high-precision atmospheric 14 CO2 observations at Schauinsland station, Germany. Radiocarbon, 32,2, (1997). [11]. Rocznik Statystyczny 1996 Główny Urząd Statystyczny, rok LVI. Zakład Wydawnictw Statystycznych, Warszawa 1996, 718 s. [12]. Kuc T.: Concentration and carbon isotopic composition of atmospheric CO 2 in southern Poland. Tellus, 43B, (1991). [13]. Kuc T., Zimnoch M.: Changes of the COa sources and sinks in a polluted urban area (southern Poland) over the last decade, derived from the carbon isotope composition. Radiocarbon, 40, 1, (1998). [14]. Meijer H.A, Smid H.M., Perez E., Keizer M.G.: Isotopic characterisation of anthropogenic CC^ emissions using isotopic and radiocarbon analysis. Physics and Chemistry of the Earth, 21, 5-6, (1996). [15]. Levin I.: European Methane: Reginal methane budget in south-west Germany derived from atmospheric observations. W: Final Report from EU Environmental Program Contract # EV5V-CT Bruksela 1997, [16]. Mirosław J.: Stosunki izotopowe metanu w atmosferze Krakowa. Praca doktorska. Akademia Górniczo-Hutnicza, Kraków 1997, 118 s. 212

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS

ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS ACTA UNIVERSITATIS LODZIENSIS FOLIA GEOGRAPHICA PHYSICA 3, 1998 Danuta Limanówka ZMIENNOŚĆ WARUNKÓW TERMICZNYCH WYBRANYCH MIAST POLSKI CHANGES OF THE THERMAL CONDmONS IN THE SELECTED POLISH CITIES Opracowanie

Bardziej szczegółowo

Bez względu na powód zmian jest cieplej

Bez względu na powód zmian jest cieplej -170-430 C 350 C 20 C -140-20 C ~ -150 C ~ -180 C ~ -250 C ~ -210 C 2013-01-21 Bez względu na powód zmian jest cieplej Jean Baptiste Joseph Fourier (ur. 21 marca 1768 w Auxerre - zm. 16 maja 1830 r. w

Bardziej szczegółowo

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie

Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Zmiany klimatyczne a rolnictwo w Polsce ocena zagrożeń i sposoby adaptacji Warszawa, 30.09.2009 r. Globalne ocieplenie, mechanizm, symptomy w Polsce i na świecie Jerzy Kozyra Instytut Uprawy Nawożenia

Bardziej szczegółowo

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu

Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Kierunki i dobre praktyki wykorzystania biogazu Paulina Łyko Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisław Staszica w Krakowie Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Katedra Inżynierii Środowiska i Przeróbki Surowców

Bardziej szczegółowo

Badania stanu warstwy ozonowej nad Polską oraz pomiary natężenia promieniowania UV

Badania stanu warstwy ozonowej nad Polską oraz pomiary natężenia promieniowania UV Badania stanu warstwy ozonowej nad Polską oraz pomiary natężenia promieniowania UV Średnia zawartość ozonu w skali globalnej pozostaje o 4% niższa w stosunku do średniej z lat 1964-198, podczas gdy w latach

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH

RAPORT Z POMIARÓW PORÓWNAWCZYCH STĘŻENIA RADONU Rn-222 W PRÓBKACH GAZOWYCH METODĄ DETEKTORÓW PASYWNYCH Instytut Fizyki Jądrowej im. Henryka Niewodniczańskiego Polskiej Akademii Nauk LABORATORIUM EKSPERTYZ RADIOMETRYCZNYCH Radzikowskiego 152, 31-342 KRAKÓW tel.: 12 66 28 332 mob.:517 904 204 fax: 12 66 28

Bardziej szczegółowo

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995)

DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ (1971-1995) Słupskie Prace Geograficzne 2 2005 Dariusz Baranowski Instytut Geografii Pomorska Akademia Pedagogiczna Słupsk DOBOWE AMPLITUDY TEMPERATURY POWIETRZA W POLSCE I ICH ZALEŻNOŚĆ OD TYPÓW CYRKULACJI ATMOSFERYCZNEJ

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

Gazy cieplarniane w atmosferze Polski Południowej: zmienność czasowo-przestrzenna w okresie 1994-2007

Gazy cieplarniane w atmosferze Polski Południowej: zmienność czasowo-przestrzenna w okresie 1994-2007 Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Fizyki i Informatyki Stosowanej Łukasz Chmura Gazy cieplarniane w atmosferze Polski Południowej: zmienność czasowo-przestrzenna w okresie

Bardziej szczegółowo

Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność

Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność TEMPERATURA Jest jedną z podstawowych w termodynamice wielkości fizycznych będąca miarą stopnia nagrzania ciał, jest wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze

Bardziej szczegółowo

1. W źródłach ciepła:

1. W źródłach ciepła: Wytwarzamy ciepło, spalając w naszych instalacjach paliwa kopalne (miał węglowy, gaz ziemny) oraz biomasę co wiąże się z emisją zanieczyszczeń do atmosfery i wytwarzaniem odpadów. Przedsiębiorstwo ogranicza

Bardziej szczegółowo

4. Depozycja atmosferyczna

4. Depozycja atmosferyczna 4. DEPOZYCJA ATMOSFERYCZNA Jednym z podstawowych czynników, które mają wpływ na obieg materii w geoekosystemie jest depozycja atmosferyczna. Powietrze ulega silnemu zanieczyszczeniu. Związki powodujące

Bardziej szczegółowo

Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski

Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski BEZPRZEWODOWE SIECI MONITORINGU Z RADIOIZOTOPOWYMI CZUJNIKAMI ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2004G Adrian Jakowiuk, Bronisław Machaj, Jan Pieńkos, Edward Świstowski Instytut Chemii i Techniki Jądrowej a_jakowiuk@ichtj.waw.pl

Bardziej szczegółowo

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland

GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland GLOBAL METHANE INITIATIVE PARTNERSHIP-WIDE MEETING 12-14.10.2011 Kraków, Poland INSTITUTE OF TECHNOLOGY AND LIVE SCIENCES POZNAŃ BRANCH Department of Environmental Management in Livestock Buildings and

Bardziej szczegółowo

Wiosna, wiosna. Autor: Dominik Kasperski

Wiosna, wiosna. Autor: Dominik Kasperski Wiosna, wiosna Autor: Dominik Kasperski Abstract Presentation briefly describes the terminology used in the analysis. Next, data about March and April are presented in context of definitions of the spring.

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów.

Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. Elżbieta Adamowicz Instytut Rozwoju Gospodarczego Szkoła Główna Handlowa w Warszawie Zmiany koniunktury w Polsce. Budownictwo na tle innych sektorów. W badaniach koniunktury przedmiotem analizy są zmiany

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012 Piotr SZCZĘSNY 1 TOKSYCZNOŚĆ SPALIN POJAZDÓW OSOBOWYCH PODCZAS STATYSTYCZNYCH BADAŃ EKSPLOATACYJNYCH 1. Wstęp Przedstawione w pracy wyniki badań toksyczności

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE

PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE PERSPEKTYWY WYKORZYSTANIA GAZU ZIEMNEGO DO PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W POLSCE Paweł Bućko Konferencja Rynek Gazu 2015, Nałęczów, 22-24 czerwca 2015 r. Plan prezentacji KATEDRA ELEKTROENERGETYKI Stan

Bardziej szczegółowo

Wpływ pól magnetycznych na rotację materii w galaktykach spiralnych. Joanna Jałocha-Bratek, IFJ PAN

Wpływ pól magnetycznych na rotację materii w galaktykach spiralnych. Joanna Jałocha-Bratek, IFJ PAN Wpływ pól magnetycznych na rotację materii w galaktykach spiralnych. Joanna Jałocha-Bratek, IFJ PAN c Czy pola magnetyczne mogą wpływać na kształt krzywych rotacji? W galaktykach spiralnych występuje wielkoskalowe,

Bardziej szczegółowo

Zmiany w środowisku naturalnym

Zmiany w środowisku naturalnym Zmiany w środowisku naturalnym Plan gospodarki niskoemisyjnej jedną z form dążenia do czystszego środowiska naturalnego Opracował: Romuald Meyer PGK SA Czym jest efekt cieplarniany? Ziemia posiada atmosferę

Bardziej szczegółowo

Stacja Kompleksowego Monitoringu Środowiska Puszcza Borecka

Stacja Kompleksowego Monitoringu Środowiska Puszcza Borecka Stacja Kompleksowego Monitoringu Środowiska Puszcza Borecka IOŚ PIB Raport U Thanta potoczna nazwa dokumentu Rady Ekonomiczno-Społecznej Organizacji Narodów Zjednoczonych pt. The problems of human environment

Bardziej szczegółowo

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2006 do raportowania w ramach Wspólnotowego Systemu Handlu Uprawnieniami do Emisji za rok 2009 Prezentowane tabele zawierają dane na temat wartości

Bardziej szczegółowo

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec

Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie zrównoważonego wykorzystania energii Poznań, 22.05.2012. Tomasz Pawelec DZIAŁANIA LOKALNE I REGIONALNE W ZAKRESIE ZRÓWNOWAŻONEJ ENERGII I OGRANICZANIA EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH PRZYKŁADY POLSKICH DOŚWIADCZEŃ REGIONALNYCH I LOKALNYCH Konferencja Transfer wiedzy w dziedzinie

Bardziej szczegółowo

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski

Energetyka węglowa a zdrowie. Paulina Miśkiewicz Michał Krzyżanowski Energetyka węglowa a zdrowie World Health Organization - WHO Światowa Organizacja Zdrowia jest wyspecjalizowaną agendą ONZ powołaną do rozwiązywania problemów międzynarodowych w zakresie zdrowia publicznego.

Bardziej szczegółowo

NAPŁYWY KIERUNKOWE ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA JAKO JEDNO Z KRYTERIUM OCENY REPREZENTATYWNOŚCI OBSZAROWEJ AUTOMATYCZNYCH STACJI MONITORINGU POWIETRZA

NAPŁYWY KIERUNKOWE ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA JAKO JEDNO Z KRYTERIUM OCENY REPREZENTATYWNOŚCI OBSZAROWEJ AUTOMATYCZNYCH STACJI MONITORINGU POWIETRZA NAPŁYWY KIERUNKOWE ZANIECZYSZCZEŃ POWIETRZA JAKO JEDNO Z KRYTERIUM OCENY REPREZENTATYWNOŚCI OBSZAROWEJ AUTOMATYCZNYCH STACJI MONITORINGU POWIETRZA Rafał JASIŃSKI Politechnika Częstochowska, Wydział Inżynierii

Bardziej szczegółowo

European Monitoring and Evaluation Programme (EMEP) cele, zadania, zobowiązania krajów członkowskich

European Monitoring and Evaluation Programme (EMEP) cele, zadania, zobowiązania krajów członkowskich European Monitoring and Evaluation Programme (EMEP) cele, zadania, zobowiązania krajów członkowskich dr inż. Grażyna Mitosek Instytut Ochrony Środowiska PIB IOŚ-PIB, Warszawa 21 marca 2011 1 Cele programu

Bardziej szczegółowo

Zakład Fizykochemii Ekosystemów (NZ59) Oddział Zastosowań Fizyki i Badań Interdyscyplinarnych. Dr hab. Ireneusz Śliwka prezentacja Zakładu NZ59

Zakład Fizykochemii Ekosystemów (NZ59) Oddział Zastosowań Fizyki i Badań Interdyscyplinarnych. Dr hab. Ireneusz Śliwka prezentacja Zakładu NZ59 Zakład Fizykochemii Ekosystemów (NZ59) Oddział Zastosowań Fizyki i Badań Interdyscyplinarnych Dr hab. Ireneusz Śliwka prezentacja Zakładu NZ59 Dr Joanna Najman "Zastosowanie chromatografii gazowej w oznaczaniu

Bardziej szczegółowo

Statystyczna analiza zmienności obciążeń w sieciach rozdzielczych Statistical Analysis of the Load Variability in Distribution Network

Statystyczna analiza zmienności obciążeń w sieciach rozdzielczych Statistical Analysis of the Load Variability in Distribution Network Statystyczna analiza zmienności obciążeń w sieciach rozdzielczych Statistical Analysis of the Load Variability in Distribution Network Wojciech Zalewski Politechnika Białostocka, Wydział Zarządzania, Katedra

Bardziej szczegółowo

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH

KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH KONKURENCYJNOŚĆ POLSKIEGO WĘGLA NA RYNKU SUROWCÓW ENERGETYCZNYCH Dr inż. LEON KURCZABINSKI Katowice, czerwiec, 2013 POZYCJA WĘGLA NA KRAJOWYM RYNKU ENERGII WĘGIEL = NIEZALEŻNO NOŚC ENERGETYCZNA ZALEŻNO

Bardziej szczegółowo

Początki początków - maj br.

Początki początków - maj br. Dotychczasowe doświadczenia w zakresie egzekwowania i ujmowania zagadnień klimatycznych w składanych dokumentach na etapie ooś w województwie kujawsko - pomorskim Rdoś Bydgoszcz Początki początków - maj

Bardziej szczegółowo

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA

METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA METODY CHEMOMETRYCZNE W IDENTYFIKACJI ŹRÓDEŁ POCHODZENIA AMFETAMINY Waldemar S. Krawczyk Centralne Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Głównej Policji, Warszawa (praca obroniona na Wydziale Chemii Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

Wpływ Młodych Naukowców na Osiągnięcia Polskiej Nauki (7)

Wpływ Młodych Naukowców na Osiągnięcia Polskiej Nauki (7) Materiały Konferencji Młodych Naukowców nt.: WPŁYW MŁODYCH NAUKOWCÓW NA OSIĄGNIĘCIA POLSKIEJ NAUKI - V Edycja Zakopane 23.11.2013, Poznań 30.11.2013 i 1.12.2013, Wrocław 14 i 15.12.2013 oraz Kraków 11.01.2014

Bardziej szczegółowo

Sieć monitoringu miejskiej wyspy ciepła w Warszawie Zróżnicowanie mikroklimatyczne wybranych osiedli

Sieć monitoringu miejskiej wyspy ciepła w Warszawie Zróżnicowanie mikroklimatyczne wybranych osiedli Sieć monitoringu miejskiej wyspy ciepła w Warszawie Zróżnicowanie mikroklimatyczne wybranych osiedli Magdalena Kuchcik i Paweł Milewski oraz Krzysztof Błażejczyk i Jakub Szmyd IGiPZ PAN This project is

Bardziej szczegółowo

Oddziaływanie emisji z rejonu Podhala na czystość powietrza na Kasprowym Wierchu na podstawie wyników monitoringu

Oddziaływanie emisji z rejonu Podhala na czystość powietrza na Kasprowym Wierchu na podstawie wyników monitoringu Nauka a zarządzanie obszarem Tatr i ich otoczeniem, tom III Zakopane 2010 Oddziaływanie emisji z rejonu Podhala na czystość powietrza na Kasprowym Wierchu na podstawie wyników monitoringu stężeń tlenku

Bardziej szczegółowo

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach.

Zgodnie z rozporządzeniem wczesne wykrywanie skażeń promieniotwórczych należy do stacji wczesnego ostrzegania, a pomiary są prowadzone w placówkach. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 grudnia 2002 r. w sprawie stacji wczesnego wykrywania skażeń promieniotwórczych i placówek prowadzących pomiary skażeń promieniotwórczych Joanna Walas Łódź, 2014

Bardziej szczegółowo

CYKLICZNE ZMIANY MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I ICH PRZYCZYNY. Cyclic changes of the urban heat island in Warsaw and their causes

CYKLICZNE ZMIANY MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W WARSZAWIE I ICH PRZYCZYNY. Cyclic changes of the urban heat island in Warsaw and their causes Prace i Studia Geograficzne 2011, T. 47, ss. 409 416 Maria Stopa-Boryczka, Jerzy Boryczka, Jolanta Wawer, Katarzyna Grabowska Uniwersytet Warszawski, Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Zakład Klimatologii

Bardziej szczegółowo

Obieg materii w skali zlewni rzecznej

Obieg materii w skali zlewni rzecznej WODY PODZIEMNE Wody podziemne stanowią nie tylko formę retencji wody w zlewni, ale równocześnie uczestniczą w procesach przemieszczania rozpuszczonej materii w zlewni. W ramach ZMŚP na Stacjach Bazowych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie: "Mierniki cyfrowe"

Ćwiczenie: Mierniki cyfrowe Ćwiczenie: "Mierniki cyfrowe" Opracowane w ramach projektu: "Informatyka mój sposób na poznanie i opisanie świata realizowanego przez Warszawską Wyższą Szkołę Informatyki. Zakres ćwiczenia: Próbkowanie

Bardziej szczegółowo

Ocieplenie gobalne. fakty, mity, interpretacje... Ocieplenie globalne. Czy współczesne ocieplenie globalne jest faktem? Mit Fakt

Ocieplenie gobalne. fakty, mity, interpretacje... Ocieplenie globalne. Czy współczesne ocieplenie globalne jest faktem? Mit Fakt Ocieplenie globalne Ocieplenie gobalne fakty, mity, interpretacje... Mit Fakt przyczyny naturalne skutek działalności człowieka nic nie moŝemy zrobić moŝemy zaradzić moŝemy przewidywać moŝemy regulować

Bardziej szczegółowo

Klimat w Polsce w 21. wieku

Klimat w Polsce w 21. wieku Klimat w Polsce w 21. wieku na podstawie numerycznych symulacji regionalnych Małgorzata Liszewska Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego UNIWERSYTET WARSZAWSKI 1/42 POGODA

Bardziej szczegółowo

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza

Zał.3B. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Zał.3B Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia emisji zanieczyszczeń do powietrza Wrocław, styczeń 2014 SPIS TREŚCI 1. Wytyczne w zakresie określenia ilości ograniczenia lub uniknięcia

Bardziej szczegółowo

Dwutlenek węgla a zmiany klimatyczne

Dwutlenek węgla a zmiany klimatyczne Ryszard Wilk Sławomir Sładek Politechnika Śląska Dwutlenek węgla a zmiany klimatyczne Streszczenie W referacie przedstawiono w skrócie główne kierunki polityki energetycznej Unii Europejskiej. Ukierunkowanie

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska

Politechnika Warszawska Politechnika Warszawska Wydział Elektryczny Laboratorium Teletechniki Skrypt do ćwiczenia T.02. Woltomierz RMS oraz Analizator Widma 1. Woltomierz RMS oraz Analizator Widma Ćwiczenie to ma na celu poznanie

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH

WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH Górnictwo i Geoinżynieria Rok 35 Zeszyt 3 2011 Andrzej Patrycy* WPŁYW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ W ŹRÓDŁACH OPALANYCH WĘGLEM BRUNATNYM NA STABILIZACJĘ CENY ENERGII DLA ODBIORCÓW KOŃCOWYCH 1. Węgiel

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W1 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Układ prezentacji wykładów W1,W2,W3 1. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp

Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego mchp Wpływ rodzaju paliwa gazowego oraz warunków w procesu spalania na parametry pracy silnika spalinowego do zastosowań w układzie mchp G. Przybyła, A. Szlęk Politechnika Śląska w Gliwicach Instytut Techniki

Bardziej szczegółowo

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD)

EN/PL COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION. Brussels, 29 August 2013. 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) COUNCIL OF THE EUROPEAN UNION Brussels, 29 August 2013 13174/13 Interinstitutional File: 2013/0224 (COD) ENV 782 MAR 119 MI 708 ONU 86 CODEC 1921 INST 459 PARLNAT 214 COVER NOTE from: Polish Senate date

Bardziej szczegółowo

Karta zgłoszenia tematu pracy dyplomowej

Karta zgłoszenia tematu pracy dyplomowej Dzienne magisterskie Dzienne inżynierskie dr hab. inż. Andrzej Bluszcz, prof. Pol. Śl. opiekun pracy: dr inż. Jarosław Sikorski Określenie szybkości sedymentacji osadów metodą ołowiu 210 Pb z wykorzystaniem

Bardziej szczegółowo

Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości.

Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości. Załącznik nr 2 WZÓR Wykaz zawierający informacje o ilości i rodzajach gazów lub pyłów wprowadzanych do powietrza oraz dane, na podstawie których określono te ilości. Nazwa: REGON: WPROWADZANIE GAZÓW LUB

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna. Nazwa projektu

Karta informacyjna. Nazwa projektu Karta informacyjna Nazwa projektu Opis Projektu Inwentaryzacja emisji Arkusz kalkulacyjny inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla na terenie Gminy Nowe Miasto Lubawskie, wykonany na potrzeby Planu Gospodarki

Bardziej szczegółowo

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW

KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW KONTROLA EMISJI ZANIECZYSZCZEŃ Z INSTALACJI SPALANIA ODPADÓW Konferencja Alternatywne technologie unieszkodliwiania odpadów komunalnych Chrzanów 7 październik 2010r. 1 Prawo Podstawowym aktem prawnym regulującym

Bardziej szczegółowo

Bezemisyjna energetyka węglowa

Bezemisyjna energetyka węglowa Bezemisyjna energetyka węglowa Szansa dla Polski? Jan A. Kozubowski Wydział Inżynierii Materiałowej PW Człowiek i energia Jak ludzie zużywali energię w ciągu minionych 150 lat? Energetyczne surowce kopalne:

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka mechaniczna I

Charakterystyka mechaniczna I Wydział: EAIiE kierunek: AiR, rok II Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Laboratorium z Elektrotechniki z Napędami Elektrycznymi Grupa laboratoryjna: A Czwartek 13:15 Temat ćwiczenia:

Bardziej szczegółowo

Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych

Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych Zapis zmian hydrologicznych i klimatycznych w obszarach krasowych polski południowej na podstawie badań izotopowych Piotr Bałdys Fizyka techniczna sem. IX Plan seminarium Wstęp Skład izotopowy węgla w

Bardziej szczegółowo

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze.

Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera - źródła i rodzaje zanieczyszczeń, sposoby jej ochrony i zasoby wody w biosferze. Hydrosfera składa się z kilku wyraźnie różniących się od siebie elementów będących zarazem etapami cyklu obiegu

Bardziej szczegółowo

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA

VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA VI. MONITORING CHEMIZMU OPADÓW ATMOSFERYCZNYCH I DEPOZYCJI ZANIECZYSZCZEŃ DO PODŁOŻA Monitoring of rainfall chemistry and of the deposition of pollutants to the ground Przygotowano w oparciu o zlecone

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

Identyfikacja źródeł emisji pyłu przy pomocy radioaktywnego izotopu ołowiu 210 Pb

Identyfikacja źródeł emisji pyłu przy pomocy radioaktywnego izotopu ołowiu 210 Pb Identyfikacja źródeł emisji pyłu przy pomocy radioaktywnego izotopu ołowiu 210 Pb Grant KBN nr 3 T09D 025 29 Metoda oceny udziału dużych źródeł energetycznych w poziomie stężeń pyłu z wykorzystaniem naturalnych

Bardziej szczegółowo

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740

NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ SERII NORM PN-EN ISO 3740 PRACE INSTYTUTU TECHNIKI BUDOWLANEJ - KWARTALNIK BUILDING RESEARCH INSTITUTE - QUARTERLY 2 (162) 2012 ARTYKUŁY - REPORTS Anna Iżewska* NIEPEWNOŚĆ POMIARÓW POZIOMU MOCY AKUSTYCZNEJ WEDŁUG ZNOWELIZOWANEJ

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Jacek Wereszczaka Agro-Eko-Land@o2.pl 601 749 567

Dr inż. Jacek Wereszczaka Agro-Eko-Land@o2.pl 601 749 567 Biologiczne metody przedłużania eksploatacji biogazu wysypiskowego w celach energetycznych na przykładzie składowiska odpadów komunalnych Dr inż. Jacek Wereszczaka Agro-Eko-Land@o2.pl 601 749 567 Czy Polskę

Bardziej szczegółowo

Regionalny SEAP w województwie pomorskim

Regionalny SEAP w województwie pomorskim ENNEREG International Conference Transfer of knowledge in the field of sustainable use of energy 22 May 2012, Wielkopolska Voivodship Office, Poznań, Poland Regionalny SEAP w województwie pomorskim Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Inwentaryzacja emisji metanu z układów wentylacyjnych i z układów odmetanowania kopalń węgla kamiennego w Polsce w latach 2001-2010

Inwentaryzacja emisji metanu z układów wentylacyjnych i z układów odmetanowania kopalń węgla kamiennego w Polsce w latach 2001-2010 1 Inwentaryzacja emisji metanu z układów wentylacyjnych i z układów odmetanowania kopalń węgla kamiennego w Polsce w latach 2001-2010 Dr inż. Renata Patyńska Główny Instytut Górnictwa Pracę zrealizowano

Bardziej szczegółowo

Pompy ciepła 25.3.2014

Pompy ciepła 25.3.2014 Katedra Klimatyzacji i Transportu Chłodniczego prof. dr hab. inż. Bogusław Zakrzewski Wykład 6: Pompy ciepła 25.3.2014 1 Pompy ciepła / chłodziarki Obieg termodynamiczny lewobieżny Pompa ciepła odwracalnie

Bardziej szczegółowo

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE

PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE FORUM BRANŻOWYCH ORGANIZACJI GOSPODARCZYCH PAKIET KLIMATYCZNO ENERGETYCZNY UE SZANSA DLA INNOWACJI CZY ZAGROŻENIE DLA GOSPODARKI? STANOWISKO PRZEMYSŁU ANDRZEJ WERKOWSKI PRZEWODNICZĄCY FORUM CO2 WARSZAWA,

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE. Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA MIASTA MYSŁOWICE Spotkanie informacyjne Mysłowice, dn. 16 grudnia 2014 r. Gospodarka niskoemisyjna co to takiego? Gospodarka niskoemisyjna (ang. low emission economy)

Bardziej szczegółowo

Co mówią wieloletnie serie obserwacji meteorologicznych na temat zmian klimatu w Europie?

Co mówią wieloletnie serie obserwacji meteorologicznych na temat zmian klimatu w Europie? Co mówią wieloletnie serie obserwacji meteorologicznych na temat zmian klimatu w Europie? Robert TWARDOSZ Instytut Geografii i Gospodarki Przestrzennej Uniwersytet Jagielloński Współczesny monitoring klimatu

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany system monitoringu stanu środowiska w procesach poszukiwania i eksploatacji gazu z łupków

Zintegrowany system monitoringu stanu środowiska w procesach poszukiwania i eksploatacji gazu z łupków 8 października 2013, POZNAŃ Zintegrowany system monitoringu stanu środowiska w procesach poszukiwania i eksploatacji gazu z łupków prof. Jarosław Arabas, prof. Jarosław Mizera, dr hab. Jerzy Weremczuk

Bardziej szczegółowo

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015

Kongres Innowacji Polskich KRAKÓW 10.03.2015 KRAKÓW 10.03.2015 Zrównoważona energetyka i gospodarka odpadami ZAGOSPODAROWANIE ODPADOWYCH GAZÓW POSTPROCESOWYCH Z PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO DO CELÓW PRODUKCJI ENERGII ELEKTRYCZNEJ I CIEPŁA Marek Brzeżański

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Zastępca Prezydenta Miasta Płocka dot. inter. 1664

Zastępca Prezydenta Miasta Płocka dot. inter. 1664 Zastępca Prezydenta Miasta Płocka dot. inter. 1664 WGK.II.0057-2/06 Pan Andrzej Nowakowski Radny Rady Miasta Płocka Płock, dn. 06.03.2006 r. W odpowiedzi na Pana interpelację, złożoną na LIII Sesji Rady

Bardziej szczegółowo

ZMIENIAJCIE POLITYKĘ A NIE KLIMAT!

ZMIENIAJCIE POLITYKĘ A NIE KLIMAT! ZMIENIAJCIE POLITYKĘ A NIE KLIMAT! IPCC Sprawozdania Międzyrządowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (The Intergovernmental Panel on Climate Change - IPCC) to jak dotąd najbardziej kompleksowe globalne spojrzenie

Bardziej szczegółowo

Wpływ czynników atmosferycznych na zmienność zużycia energii elektrycznej Influence of Weather on the Variability of the Electricity Consumption

Wpływ czynników atmosferycznych na zmienność zużycia energii elektrycznej Influence of Weather on the Variability of the Electricity Consumption Wpływ czynników atmosferycznych na zmienność zużycia energii elektrycznej Influence of Weather on the Variability of the Electricity Consumption Wojciech Zalewski Politechnika Białostocka, Wydział Zarządzania,

Bardziej szczegółowo

Jeżeli czegoś nie można zmierzyć, to nie można tego ulepszyć... Lord Kelvin (Wiliam Thomas)

Jeżeli czegoś nie można zmierzyć, to nie można tego ulepszyć... Lord Kelvin (Wiliam Thomas) Jeżeli czegoś nie można zmierzyć, to nie można tego ulepszyć... Lord Kelvin (Wiliam Thomas) M-300 APLIKACJE MIERNIK PROGRAMOWALNY Z ELEKTRONICZNĄ REJESTRACJĄ WYNIKÓW www.metronic.pl 2 Przykładowe aplikacje

Bardziej szczegółowo

Babiogórski Park Narodowy.

Babiogórski Park Narodowy. Babiogórski Park Narodowy. Lokalizacja punktów pomiarowych i wyniki badań. Na terenie Babiogórskiego Parku Narodowego zlokalizowano 3 punkty pomiarowe. Pomiary prowadzono od stycznia do grudnia 2005 roku.

Bardziej szczegółowo

SEZONOWE I PRZESTRZENNE ZMIANY WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW JAKOŚCI WODY ZBIORNIKA GOCZAŁKOWICE

SEZONOWE I PRZESTRZENNE ZMIANY WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW JAKOŚCI WODY ZBIORNIKA GOCZAŁKOWICE SEZONOWE I PRZESTRZENNE ZMIANY WYBRANYCH WSKAŹNIKÓW JAKOŚCI WODY ZBIORNIKA GOCZAŁKOWICE Maciej KOSTECKI, Joanna KERNERT, Witold NOCOŃ, Krystyna JANTA-KOSZUTA Wstęp Zbiornik Zaporowy w Goczałkowicach powstał

Bardziej szczegółowo

WPŁYW PRZEBIEGU MECHANICZNEGO DOJU KRÓW NA ZAWARTOŚĆ KOMÓREK SOMATYCZNYCH W MLEKU PRZY ZMIENNEJ SILE NACIĄGU GUM STRZYKOWYCH W KUBKU UDOJOWYM

WPŁYW PRZEBIEGU MECHANICZNEGO DOJU KRÓW NA ZAWARTOŚĆ KOMÓREK SOMATYCZNYCH W MLEKU PRZY ZMIENNEJ SILE NACIĄGU GUM STRZYKOWYCH W KUBKU UDOJOWYM Inżynieria Rolnicza 4(122)/2010 WPŁYW PRZEBIEGU MECHANICZNEGO DOJU KRÓW NA ZAWARTOŚĆ KOMÓREK SOMATYCZNYCH W MLEKU PRZY ZMIENNEJ SILE NACIĄGU GUM STRZYKOWYCH W KUBKU UDOJOWYM Aleksander Krzyś, Józef Szlachta,

Bardziej szczegółowo

WPŁYW ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA ZEWNĘTRZNEGO ORAZ DŁUGOŚCI SEZONU GRZEWCZEGO NA LICZBĘ STOPNIODNII NA PRZYKŁADZIE MIASTA CZĘSTOCHOWA

WPŁYW ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA ZEWNĘTRZNEGO ORAZ DŁUGOŚCI SEZONU GRZEWCZEGO NA LICZBĘ STOPNIODNII NA PRZYKŁADZIE MIASTA CZĘSTOCHOWA WPŁYW ZMIAN TEMPERATURY POWIETRZA ZEWNĘTRZNEGO ORAZ DŁUGOŚCI SEZONU GRZEWCZEGO NA LICZBĘ STOPNIODNII NA PRZYKŁADZIE MIASTA CZĘSTOCHOWA Autorzy: Robert Sekret, Janusz Wilczyński ( Rynek Energii - Nr 4/2011)

Bardziej szczegółowo

Uwolnij energię z odpadów!

Uwolnij energię z odpadów! Uwolnij energię z odpadów! Energia-z-Odpadów: Co na wejściu? Co na wyjściu? Energia-z-Odpadów a legislacja europejska 26.11.2009 POLEKO, Poznań dr inŝ. Artur Salamon, ESWET 1 O nas: ESWET (European Suppliers

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1228

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1228 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 1228 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 5 Data wydania: 24 lipca 2014 r. AB 1228 Nazwa i adres OPERATOR

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

WIZUALIZACJA DANYCH POMIAROWYCH MIERNIKA ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2000 PRZY UŻYCIU PROGRAMU LabVIEW

WIZUALIZACJA DANYCH POMIAROWYCH MIERNIKA ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2000 PRZY UŻYCIU PROGRAMU LabVIEW WIZUALIZACJA DANYCH POMIAROWYCH MIERNIKA ZAPYLENIA POWIETRZA AMIZ 2000 PRZY UŻYCIU PROGRAMU LabVIEW Adrian Jakowiuk Instytut Chemii i Techniki Jądrowej, Warszawa CM CM O CM O Abstract APPLICATION OF THE

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce

Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Polityka energetyczna Polski do 2050 roku założenia i perspektywy rozwoju sektora gazowego w Polsce Paweł Pikus Wydział Gazu Ziemnego, Departament Ropy i Gazu VII Forum Obrotu 2014 09-11.06.2014 r., Stare

Bardziej szczegółowo

TEMATY PRAC MAGISTERSKICH 2004/2005 Specjalność "Fizyka Środowiska"

TEMATY PRAC MAGISTERSKICH 2004/2005 Specjalność Fizyka Środowiska Katedra Fizyki Środowiska TEMATY PRAC MAGISTERSKICH 2004/2005 Specjalność "Fizyka Środowiska" Badanie zakresu liniowego detektora płomieniowo jonizacyjnego dla metanu i dwutlenku węgla. Opiekun: A. Korus

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości gazów palnych

Ocena jakości gazów palnych NAFTA-GAZ, ROK LXIX, Nr 6 / 2013 Jadwiga Holewa, Magdalena Szlęk Instytut Nafty i Gazu, Kraków Ocena jakości gazów palnych W artykule przedstawiono zagadnienia dotyczące metod prowadzenia kontroli jakości

Bardziej szczegółowo

Tak dla restrukturyzacji: raport z badań Instytutu Badań Rynku i Opinii Publicznej CEM Polacy wobec przemysłu górniczego (luty- marzec 2015)

Tak dla restrukturyzacji: raport z badań Instytutu Badań Rynku i Opinii Publicznej CEM Polacy wobec przemysłu górniczego (luty- marzec 2015) 14/04/2015 Tak dla restrukturyzacji: raport z badań Instytutu Badań Rynku i Opinii Publicznej CEM Polacy wobec przemysłu górniczego (luty- marzec 2015) Kontekst badań Spadek cen węgla kamiennego na światowych

Bardziej szczegółowo

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities

CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE. ... nowe możliwości. ... new opportunities CENTRUM CZYSTYCH TECHNOLOGII WĘGLOWYCH CLEAN COAL TECHNOLOGY CENTRE... nowe możliwości... new opportunities GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA fluidalnym przy ciśnieniu maksymalnym 5 MPa, z zastosowaniem różnych

Bardziej szczegółowo

Karta informacyjna. Nazwa projektu

Karta informacyjna. Nazwa projektu Karta informacyjna Nazwa projektu Opis Projektu Spis tabel Nazwa INFO Wskaźniki Chrakterystyka Inwentaryzacja emisji Arkusz kalkulacyjny inwentaryzacji emisji dwutlenku węgla na terenie gminy Krzepice,

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012

ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/2012 ZESZYTY NAUKOWE INSTYTUTU POJAZDÓW 1(87)/212 Stanisław W. Kruczyński 1, Michał Kurek 2, Patryk Hirszler 3 ANALIZA PROCESU SPALANIA ETANOLU NA CHARAKTERYSTYCE REGULACYJNEJ KĄTA WYPRZEDZENIA ZAPŁONU SILNIKA

Bardziej szczegółowo

TECHNIKA A EKOLOGIA Jarosław Mrozek

TECHNIKA A EKOLOGIA Jarosław Mrozek Atmosfera jest powłoką gazową otaczającą kulę ziemską. Składa się ona z kilku, warstw różniących się gęstością, temperaturą, ciśnieniem i składem powietrza. Najistotniejsze funkcje atmosfery, polegają

Bardziej szczegółowo

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki

Wartości opałowe (WO) i wskaźniki KRAJOWY ADMINISTRATOR SYSTEMU HANDLU UPRAWNIENIAMI DO EMISJI KRAJOWE CENTRUM INWENTARYZACJI EMISJI Wartości opałowe (WO) i wskaźniki emisji CO 2 (WE) w roku 2004 Warszawa, Styczeń 2007 W niniejszym pliku

Bardziej szczegółowo

Oszacowanie i rozkład t

Oszacowanie i rozkład t Oszacowanie i rozkład t Marcin Zajenkowski Marcin Zajenkowski () Oszacowanie i rozkład t 1 / 31 Oszacowanie 1 Na podstawie danych z próby szacuje się wiele wartości w populacji, np.: jakie jest poparcie

Bardziej szczegółowo

Aparatura pomiarowa do badań środowiska pracy

Aparatura pomiarowa do badań środowiska pracy Aparatura pomiarowa do badań środowiska pracy miernik mikroklimatu BABUC/A pomiary mikroklimatu miernik drgań mechanicznych typ 4447 pomiary drgań luksomierz L-100 pomiary oświetlenia miernik MULTIGAS

Bardziej szczegółowo

Podstawowe definicje statystyczne

Podstawowe definicje statystyczne Podstawowe definicje statystyczne 1. Definicje podstawowych wskaźników statystycznych Do opisu wyników surowych (w punktach, w skali procentowej) stosuje się następujące wskaźniki statystyczne: wynik minimalny

Bardziej szczegółowo

ZIMOWE WARSZTATY BADAWCZE FIZYKI ATMOSFERY SIECI NAUKOWEJ POLAND-AOD

ZIMOWE WARSZTATY BADAWCZE FIZYKI ATMOSFERY SIECI NAUKOWEJ POLAND-AOD ZIMOWE WARSZTATY BADAWCZE FIZYKI ATMOSFERY SIECI NAUKOWEJ POLAND-AOD 1 Celem warsztatów jest poznanie procesów fizycznych z udziałem aerozolu atmosferycznego zachodzących w dolnej troposferze w rejonie

Bardziej szczegółowo

Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii

Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii Efektywna ekonomicznie ochrona klimatu w zasobach mieszkaniowych Unii Europejskiej - analiza wpływu kosztów energii Raport opracowany przez ECOFYS dla Eurima EFEKTYWNA EKONOMICZNIE OCHRONA KLIMATU 06 CZERWCA

Bardziej szczegółowo

Statystyczne sterowanie procesem

Statystyczne sterowanie procesem Statystyczne sterowanie procesem SPC (ang. Statistical Process Control) Trzy filary SPC: 1. sporządzenie dokładnego diagramu procesu produkcji; 2. pobieranie losowych próbek (w regularnych odstępach czasu

Bardziej szczegółowo

Magdalena Jabłońska-Czapla Eligiusz Kowalski Jerzy Mazierski

Magdalena Jabłońska-Czapla Eligiusz Kowalski Jerzy Mazierski ROLA ZANIECZYSZCZEŃ PUNKTOWYCH W DYSTRYBUCJI WYBRANYCH METALI W ZBIORNIKU WODOCIĄGOWYM GOCZAŁKOWICE. Magdalena Jabłońska-Czapla Eligiusz Kowalski Jerzy Mazierski Instytut Podstaw Inżynierii Środowiska

Bardziej szczegółowo

Jaki jest optymalny wybór technologii OZE?

Jaki jest optymalny wybór technologii OZE? Jaki jest optymalny wybór technologii OZE? 05/2010 Argumenty PC Folia 1 Pompa ciepła Kocioł na biomasę Kolektory słoneczne Fotowoltaika Energetyka wiatrowa Cele pakietu energetyczno-klimatycznego Unii

Bardziej szczegółowo