Organizacja żywienia w warszawskich szkołach podstawowych Raport z badania 2011

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Organizacja żywienia w warszawskich szkołach podstawowych Raport z badania 2011"

Transkrypt

1 Organizacja żywienia w warszawskich szkołach podstawowych Raport z badania 2011 Opracowanie: dr inż. Czarniecka-Skubina Ewa Badania wykonali studenci Koła Naukowego Żywności i Żywienia, Wydział Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Bień Aleksander, Borowska Ewelina, Dróżdż Kamil, Grabowski Łukasz, Komendowska Małgorzata, Kruk Karolina, Leśniewska Małgorzata, Łyżwa Anna, Mróz Maciej, Niksa Katarzyna, Piotrkowicz Katarzyna, Poręcka Karolina, Sekuła Marcin, Siomek Katarzyna, Szczepańska Agnieszka, Śliwa Judyta, Tortyna Paulina, Wdowicka Ewa, Wieczorek Izabella, Wojtal Sonia, Zdun Natalia Warszawa 2011

2 Spis treści: 1. Informacja o projekcie badawczym 2. Wnioski i rekomendacje 3. Wyniki badania 3.1. Przerwy śniadaniowe - liczba przerw śniadaniowych w szkołach - czas trwania przerw śniadaniowych - wspólne śniadania uczniów z nauczycielami 3.2. Przerwy obiadowe - liczba przerw obiadowych - czas trwania głównej przerwy obiadowej 3.3. Szkolne zaplecze gastronomiczne - kuchnia szkolna i jej personel - stołówka szkolna 3.4. Koszt posiłków w szkołach podstawowych - średni koszt śniadań w szkołach - średni koszt obiadów w szkołach 3.5. Dożywianie - posiłki oferowane w ramach dożywiania - liczba uczniów korzystających z dożywiania - napoje oferowane uczniom bezpłatnie 3.6. Sklepik szkolny - zasady organizacji sklepiku i nadzór nad asortymentem dostępnych produktów - produkty dostępne w sklepiku szkolnym 3.7. Automaty 3.8. Edukacja żywieniowa - programy zewnętrzne realizowane przez szkoły w ramach edukacji z zakresu zasad prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej - edukacja personelu zajmującego się żywieniem w szkołach. 4. Podsumowanie

3 Informacja o projekcie badawczym (1/2) Badanie dotyczące organizacji żywienia w warszawskich szkołach podstawowych zostało zrealizowane w maju i czerwcu 2011, przez studentów Koła Naukowego Żywności i Żywienia, Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji SGGW w Warszawie. Badanie przeprowadzono na zlecenie Urzędu Miasta Warszawy w ramach kampanii Wiem, co jem. Celem badania była analiza organizacji żywienia w warszawskich szkołach podstawowych z uwzględnieniem możliwości przygotowania i serwowania posiłków, przestrzegania przez szkoły zasad prawidłowego żywienia oraz działań podejmowanych na rzecz promocji zdrowego stylu życia. Badanie zrealizowano metodą wywiadu bezpośredniego z wykorzystaniem specjalnie opracowanej w tym celu ankiety. Na przeprowadzenie ankiety zgodę wyraziło 168 ze 172 publicznych, warszawskich szkół podstawowych, w tym: 7 szkół podstawowych z Bemowa (z 7 zlokalizowanych na terenie dzielnicy, zaproszonych do udziału w badaniach), 10 szkół podstawowych z Białołęki (z 10), 14 szkół podstawowych z Bielan (z 14), 23 szkoły podstawowe z Mokotowa (z 23), 6 szkół podstawowych z Ochoty (z 8), 15 szkół podstawowych z Pragi Południe (z 15), 5 szkół podstawowych z Pragi Północ (z 5), 3 szkoły podstawowe z Rembertowa (z 3), 13 szkół podstawowych ze Śródmieścia (z 14), 11 szkół podstawowych z Targówka (z 11), 4 szkoły podstawowe z Ursusa (z 4), 15 szkół podstawowych z Ursynowa (z 15), 11 szkół podstawowych z dzielnicy Wawer (z 11), 4 szkoły podstawowe z Wesołej (z 4), 4 szkoły podstawowe z Wilanowa (z 4), 5 szkół podstawowych z dzielnicy Włochy (z 5), 13 szkół podstawowych z Woli (z 14) oraz 4 szkoły podstawowe z Żoliborza (z 4). Na przeprowadzenie badania nie wyrazili zgody Dyrektorzy dwóch szkół w dzielnicy Ochota. W badaniu nie uczestniczyły również dwie szkoły działające przy szpitalach: w Śródmieściu przy szpitalu na ul. Litewskiej i na Woli przy Dziecięcym szpitalu klinicznym. Szkoły działające w szpitalach nie prowadzą własnego działu żywienia. 3

4 Informacja o projekcie badawczym (2/2) Ankiety wypełniali, przeszkoleni w prowadzeniu wywiadu, członkowie Koła Naukowego Żywności i Żywienia Wydziału Nauk o Żywieniu Człowieka i Konsumpcji, Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie, na podstawie odpowiedzi dyrekcji, intendentów, kucharek, ajentów oraz własnych spostrzeżeń. W pytaniach poruszono kwestię przerw śniadaniowych i obiadowych; organizacji spożywania posiłków w szkole; wyposażenia szkolnej kuchni; rodzaju i cen posiłków, które uczniowie mogli kupić w szkole; dożywiania; asortymentu produktów spożywczych oferowanych w sklepiku szkolnym; programów z zakresu prawidłowego żywienia kierowanych do uczniów oraz doskonalenia zawodowego osób opracowujących jadłospisy i osób przygotowujących posiłki. 4

5 Wnioski i rekomendacje (1/2) Na podstawie przeprowadzonych badań stwierdzono, że: 1. Organizacja wyżywienia w warszawskich szkołach podstawowych z roku na rok poprawia się. W większości badanych szkół posiłki były przygotowywane w szkolnych kuchniach (w 157 szkołach), tylko w 11 szkołach posiłki dostarczał zewnętrzny dostawca, co wiązało się ze wzrostem cen dostarczanych posiłków. Szkolne zaplecze gastronomiczne jest coraz lepiej wyposażone, ale 51 szkół zgłosiło potrzeby w zakresie remontów i nowego wyposażenia do kuchni. Personel rozumie potrzebę podnoszenia kwalifikacji i zdobywania nowej wiedzy i w miarę możliwości korzysta z organizowanych szkoleń, warsztatów, kursów. 2. W większości szkół zorganizowane jest dożywianie dla dzieci najbardziej potrzebujących, najczęściej są to posiłki obiadowe. Tu niezbędna jest obserwacja dzieci przez nauczycieli, czy te najbardziej potrzebujące dostają do szkoły śniadania, czy może są głodne do czasu obiadu. Dyskretna obserwacja i wyczuwanie potrzeb dziecka w tym zakresie jest bardzo ważne. Wspólne spożywanie posiłków z nauczycielem w oddziałach przedszkolnych i w klasach I-III może w tym pomóc, chociaż oczywiście jest dodatkowym obciążeniem dla nauczycieli. W 139 szkołach uczniowie spożywali wspólne śniadania z nauczycielem. 3. W znacznej liczbie (w 94 na 168 badanych) szkół podstawowych zorganizowano tylko 1 przerwę śniadaniową, a w 8 w ogóle nie było przerwy śniadaniowej. Natomiast w 24 szkołach była tylko 1 przerwa obiadowa, a w jednej ze szkół w ogóle nie zorganizowano dłuższej przerwy na zjedzenie obiadu. Zbyt krótki czas na spożycie śniadania stwierdzono w 4 szkołach, natomiast na spożycie obiadu w 3 szkołach. W szkołach powinno się pomyśleć o kilku dłuższych przerwach na spokojne spożycie posiłku zarówno tego oferowanego w stołówce, jak i przynoszonego z domu. Jest to ważne zarówno dla młodszych dzieci, które w tym czasie można też edukować w zakresie kultury zachowania przy stole, nawyków higienicznych i żywieniowych, jak i dla uczniów klas IV-VI. Młodzież w klasach starszych zazwyczaj nie chce już spożywać obiadów w stołówce, a część osób, zwłaszcza dziewczęta odchudza się. Wyjaśnienie im, że odchudzanie to nie tylko ograniczenie spożycia, ale też właściwe rozłożenie porcji żywieniowej w ciągu dnia pomoże w kształtowaniu właściwych nawyków żywieniowych. 4. Ceny posiłków sprzedawanych w badanych szkołach podstawowych są bardzo zróżnicowane. Różnice te dotyczyły cen śniadań (0,60-5,60 zł), obiadów (3-10 zł), podwieczorków (0,50-4,90 zł), jak i cen kanapek w sklepikach szkolnych (od 1,50 zł do powyżej 3,50 zł).

6 Wnioski i rekomendacje (2/2) 5. W większości szkół (160) oferowano bezpłatny napój. Była to woda lub mleko, rzadziej kompot, napoje, soki itp. Wydaje się, że w porozumieniu z radami rodziców, działającymi przy szkołach dobrze byłoby podjąć decyzję o wprowadzeniu bezpłatnej wody dla dzieci we wszystkich szkołach. Picie odpowiedniej ilości napojów w ciągu dnia ma również istotne znaczenie z punktu widzenia prawidłowego odżywiania. 6. Problemem wciąż są sklepiki szkolne (funkcjonowały w 107 szkołach na 168 biorących udział w badaniu), które muszą podlegać większej kontroli pod względem asortymentu. Niestety kanapki oferowane w sklepikach są zbyt drogie, a w asortymencie sklepików wciąż są produkty, które z żywieniowego punktu widzenia lepiej byłoby usunąć, takie jak: słodycze, słone przekąski, dania typu fast food, napoje gazowane, lody. Szkoda też, że prawie 1/3 szkół podstawowych zdecydowała się na wprowadzenie automatów z produktami spożywczymi o niskiej wartości żywieniowej. 7. Korzystne jest natomiast duże zainteresowanie programami z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej, które są realizowane w większości szkół (w 164 na 168 badanych). Wykorzystywane są tu zarówno programy zewnętrzne, jak i własne, opracowywane przez szkoły. Tylko stała edukacja z zakresu żywienia i aktywności fizycznej może przynieść efekty w przyszłości i skorygować ewentualne błędne zwyczaje żywieniowe i zachowania wyniesione z domów. Edukacja zdrowotna dzieci powinna być rozpatrywana, jako długofalowa inwestycja w zdrowe społeczeństwo. 8. Dowiedzione jest, że zachowania żywieniowe nabyte w dzieciństwie i młodości zazwyczaj powielane są w życiu dorosłym. Stwierdzono ich ścisły związek z nawykami wyniesionymi i utrwalonymi w domu. Wszelkie nieprawidłowości w tym zakresie należy korygować już u młodzieży szkolnej, gdyż wadliwy sposób żywienia powoduje opóźnienia w rozwoju fizjologicznym, ogranicza aktywność psychofizyczną ucznia, obniża zdolność uczenia się i koncentracji uwagi. Nieprawidłowe zachowania żywieniowe są również główną przyczyną nadwagi i otyłości prostej u młodzieży. Szkoła jest poza rodziną środowiskiem wychowawczym. Można w niej w ramach zajęć lekcyjnych i przekazywanej na nich wiedzy żywieniowej, a także poprzez posiłki oferowane w stołówce szkolnej i sklepiku szkolnym oddziaływać na zachowania żywieniowe. 6

7 Wyniki badania - przerwy śniadaniowe

8 Liczba przerw śniadaniowych W większości warszawskich szkół podstawowych (w 160 na 168 biorących udział w badaniu) zorganizowano przerwy śniadaniowe, podczas których uczniowie mogli spożyć posiłek. W znacznej liczbie badanych szkół podstawowych na zjedzenie śniadania przewidziana była jedna (w 94 na 168 biorących udział w badaniu) lub dwie przerwy (w 51) rysunek 1. Niestety aż w 8 szkołach nie było w ogóle dłuższej przerwy na zjedzenie prze uczniów śniadania. Analiza wyników pod kątem liczby przerw śniadaniowych w szkole wskazuje, że w dzielnicach: Bemowo, Praga Płn., Rembertów, Śródmieście, Targówek, Ursynów i Ursus zaplanowano w szkołach więcej przerw śniadaniowych. Jest to korzystne, zwłaszcza dla dzieci, które nie korzystają w szkole z obiadów Jedna Rys. 1. Liczba przerw śniadaniowych w szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 94 Dwie Trzy Więcej niż trzy Nie ma przerwy śniadaniowej 8

9 Czas trwania przerw śniadaniowych w badanych szkołach Przerwa śniadaniowa w badanych szkołach trwała minut (w 79 szkołach) lub minut (w 55 szkołach). Tylko w 4 szkołach czas trwania przerwy był krótszy niż 10 minut, co nie pozwala na zjedzenie śniadania w warunkach komfortowych, zwłaszcza w klasach 4-6, które zmieniają w ciągu dnia kilkakrotnie sale lekcyjne. W czterech szkołach czas trwania przerwy śniadaniowej był uzależniony od wieku dzieci i w klasach 0, wydłużano go nawet do 30 minut. Wydaje się, że jest to czas wystarczający na zjedzenie II śniadania. Czas trwania przerwy nie był zależny od dzielnicy minut minut minut minut Inne Brak danych Rys. 2. Czas trwania przerw śniadaniowych w szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 9

10 Wspólne śniadania uczniów z nauczycielem w badanych szkołach W większości szkół były organizowane wspólne śniadania uczniów z nauczycielem (w 139 szkołach). Zwykle dotyczyło to uczniów młodszych klas (I-III) i oddziałów przedszkolnych, ale w 49 szkołach śniadania uczniów z nauczycielem organizowane były dla wszystkich klas, zależało to wyłącznie od nauczycieli. W 28 szkołach nie były organizowane wspólne śniadania z nauczycielami. Jest to sytuacja nieprawidłowa, gdyż uczniowie młodszych klas lepiej, żeby spożywali śniadanie wspólnie z nauczycielem, który dopilnuje aby zjedli posiłek, ale też zwróci uwagę na to, co uczniowie otrzymują z domu na II śniadanie i czy w ogóle jedzą ten posiłek. Regularne spożywanie przez uczniów śniadań jest bardzo ważne, z uwagi na niskie stężenie glukozy we krwi po nocnej przerwie, co wpływa na samopoczucie, procesy poznawcze, ale również na zdolność do wykonywania wysiłku sportowego na zajęciach wychowania fizycznego. Dlatego istotne jest aby zwracać uwagę w szkole na spożywanie drugiego śniadania, zwłaszcza, że uczniowie spędzają w szkole wiele godzin. Prawidłowe wykorzystanie składników pokarmowych przez człowieka ma miejsce wówczas, gdy posiłki są właściwie rozłożone w ciągu dnia. Nie spożywanie przez uczniów śniadań może powodować obniżenie wydolności fizycznej i umysłowej oraz wpływać na złe samopoczucie. Śniadanie należy traktować jako część zdrowej diety i stylu życia. Według wielu badań dzieci w wieku szkolnym, które opuszczały pierwsze śniadanie cechowało niższe dobowe spożycie energii, białka, witamin i składników mineralnych, dlatego też ważne jest aby zwrócić uwagę na spożycie przez uczniów przynajmniej drugiego śniadania w szkole Tak, dla uczniów wybranych klas Tak, dla uczniów wszystkich klas Nie Brak danych Rys. 3. Wspólne śniadania uczniów z nauczycielem w badanych szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 10

11 Wyniki badania - przerwy obiadowe

12 Liczba przerw obiadowych W badanych placówkach oświatowych były zazwyczaj organizowane dwie (w 82 badanych szkołach) lub trzy przerwy obiadowe (w 44 szkołach), a nawet więcej niż trzy (w 17 szkołach) rysunek 4. Tylko w jednej szkole nie zaplanowano przerwy obiadowej. Liczba przerw obiadowych uzależniona była od liczby miejsc dla uczniów w stołówkach, jak również liczby personelu zatrudnionego w stołówkach. W tej kwestii praca badanych stołówek wydaje się być zorganizowana poprawnie i nie stwierdzono dużych kolejek podczas wydawania posiłków obiadowych Jedna Dwie Trzy Więcej niż trzy Nie ma przerwy obiadowej Rys. 4. Liczba przerw obiadowych w szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 12

13 Czas trwania przerw obiadowych W większości szkół (110 szkół) czas trwania przerwy obiadowej był wystarczający i wynosił od 20 do 30 minut rysunek 5. Krótszy czas trwania przerwy obiadowej 10 do 14 minut przewidziano w 3 szkołach i minut w 49 szkołach. Jest to jednak zbyt krótko, gdyż należy uwzględnić, że uczeń musi najpierw odebrać posiłek z okienka, znaleźć wolny stolik i dopiero przystępuje do konsumpcji posiłku, co zwłaszcza w klasach młodszych jest dla uczniów trudne minut minut minut minut 30 minut lub więcej Brak danych Rys. 5. Czas trwania przerw obiadowych w szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 13

14 Wyniki badania - szkolne zaplecze gastronomiczne

15 Organizacja posiłków w badanych szkołach W większości badanych szkół posiłki były przygotowywane w szkolnych kuchniach (w 157 szkołach) rysunek 6. W niektórych dzielnicach (Bemowo, Bielany, Mokotów, Praga Płd., Praga Płn., Rembertów, Śródmieście, Wawer, Wesoła, Wilanów, Włochy, Żoliborz) wszystkie szkoły w dzielnicy posiadały własne stołówki. W 11 szkołach posiłki były przygotowywane przez zewnętrznego dostawcę. W części szkół (11) kuchnia jest wspólna z gimnazjum lub przedszkolem bądź posiłki przygotowuje ajent w kuchni szkolnej. W Ursusie jako jedynej dzielnicy, we wszystkich szkołach posiłki przygotowywali zewnętrzni dostawcy. W Białołęce połowa szkół była objęta dostawami posiłków z zewnątrz. W tym przypadku istotna jest kontrola jakości posiłków, gdyż transport żywności przebiegający w nieprawidłowych warunkach może wpływać na jakość i bezpieczeństwo zdrowotne serwowanej żywności Szkolna kuchnia Zewnętrzny dostawca 147 Inne osoby Rys. 6. Organizacja posiłków w badanych szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 15

16 Organizacja posiłków w badanych szkołach Personel Na pytanie o liczbę etatów w stołówce, odpowiedzi udzieliło 165 szkół. W stołówkach było zatrudnionych od 2 do 12 osób (średnio 4 osoby). W wielu stołówkach są to też niepełne etaty.. Liczba miejsc w stołówkach Liczba miejsc w stołówkach wynosiła od 32 do 150, średnio 60 miejsc. Z posiłków w stołówkach korzystało od 12 do 470 uczniów miesięcznie. W 95 szkołach oferowane były śniadania i podwieczorki. Przy znacznej liczbie wydawanych posiłków dlatego tak ważne jest aby było kilka przerw obiadowych. Liczbę i długość przerw powinno się dostosować indywidualnie do każdej szkoły, uwzględniając liczbę miejsc w stołówce i liczbę wydawanych posiłków, tak aby każdy uczeń mógł zjeść ten ważny posiłek w ciągu dnia w warunkach komfortowych. 16

17 Wyposażenie kuchni stołówek szkolnych w szkołach podstawowych Zapytano czy w szkołach jest odpowiednie wyposażenie do właściwego przygotowania i organizacji posiłków. W 53 szkołach podstawowych (rys. 7) określono, że są potrzeby w tym zakresie, ale jedynie 51 szkół przedstawiło te potrzeby, w 2 szkołach nie zostały one uszczegółowione. Najwięcej zastrzeżeń, co do wyposażenia stołówek zgłoszono w dzielnicy Mokotów, aż 12 szkół na 23, w dzielnicy Bielany 5 szkół na 14 z tej dzielnicy oraz w dzielnicach Śródmieście i Ursynów. Według osób uczestniczących w badaniu, wiele stołówek (20 placówek) wymaga remontu bądź modernizacji, a w szczególności dotyczy to pomieszczeń kuchennych, zwłaszcza tych, w których jest problem z układem funkcjonalnym, tj. z krzyżowaniem się dróg czystych i brudnych. W tym wypadku nie są spełnione wymagania sanitarno-higieniczne dla placówek żywienia zbiorowego. Dlatego też remonty i poprawa układu funkcjonalnego w tych placówkach są sprawą priorytetową. Zgłaszano ponadto, że wyposażenie jest niewystarczające lub przestarzałe. Najwięcej potrzeb jest w zakresie sprzętu zmechanizowanego, który usprawniłby pracę, rzadziej zgłaszano potrzeby w zakresie umeblowania czy drobnego sprzętu, na który prawdopodobnie łatwiej jest wygospodarować w szkole pieniądze w miarę potrzeb Rys. 7. Ocena wyposażenia w kuchni szkolnej, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) tak nie 17

18 Wyposażenie kuchni stołówek szkolnych remont kuchni i modernizacja wentylacja lub klimatyzacja meble kuchenne wymiana sprzętu na nowy piec konwekcyjno-parowy patelnie elektryczne chłodnie zmywarka taborety grzewcze frytownica kuter, wilk kuchnia gazowa bemar kotły warzelne sprzętu AGD Najbardziej potrzebny wydaje się piec konwekcyjno-parowy. Potrzebę zakupu tego urządzenia zgłosiło aż 20 szkół. Piec pozwoliłby na zwiększenie wydajności stołówek i wygodę w zakresie przygotowania posiłków. Należy podkreślić, że zazwyczaj personel stołówek nie jest zbyt liczny w stosunku do liczby przygotowywanych posiłków. Jest to urządzenie, w którym można przygotowywać różne dania równocześnie. Pozwoliłby to też na przygotowanie bardziej prozdrowotnych posiłków. Jak wskazują badania naukowe przygotowanie potraw w piecu konwekcyjno-parowym pozwala na lepsze zachowanie składników odżywczych i lepszą jakość sensoryczną. Jest on też dobry do podgrzewania posiłku. Zastąpiłby, więc różne urządzenia, zwłaszcza kuchenki mikrofalowe czasami stosowane do podgrzewania posiłków dla dzieci, co budzi zastrzeżenia rodziców, co do tej metody. Zaletą pieca konwekcyjnoparowego jest to, że bez względu na jego wydajność zajmuje on tyle samo powierzchni w kuchni. Rys. 8. Potrzeby szkół podstawowych w zakresie wyposażenia kuchni szkolnej, n=51 (liczba szkół podstawowych, w których zgłoszono braki wyposażenia) 18

19 Stołówka szkolna - Rodzaj posiłków możliwych do zakupu w badanych szkołach W badanych szkołach dla dzieci z oddziału przedszkolnego przygotowywane były śniadania, obiady, podwieczorki. Rodzaj oferowanych posiłków zależał od zapotrzebowania w danej szkole i od wieku uczniów (rysunek 9). Dla oddziałów przedszkolnych we wszystkich 154 szkołach posiadających oddziały przedszkolne, oferowane były obiady. Natomiast liczba szkół, w których oferowane były śniadania i podwieczorki jest mniejsza, odpowiednio 102 i 105 szkół. Wynika to prawdopodobnie z mniejszego zainteresowania rodziców zakupem tych posiłków. Dobrze, że w większości szkół jest to pełna oferta wyżywienia, z której mogą skorzystać rodzice zostawiający swoje dzieci od 7 rano w szkole do późnych godzin popołudniowych. Nie ma oddziału przedszkolnego żaden Inne (gorący napój, II śniadanie, deser) podwieczorki obiady śniadania Rys. 9. Rodzaj posiłków dla oddziału przedszkolnego możliwych do zakupu w badanych szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 19

20 Stołówka szkolna - Rodzaj posiłków możliwych do zakupu w badanych szkołach Dla klas I-VI oferta w badanych szkołach podstawowych obejmowała głównie obiady. Śniadania i podwieczorki były oferowane rzadziej, odpowiednio w 32 i 40 szkołach (rys. 10). W 6 szkołach można było kupić kanapki, deser, napoje. Tylko w jednej szkole nie było możliwości zakupu żadnego posiłku. żadne Inne (kanapki, deser, napoje) podwieczorki obiady śniadania Rys. 10. Rodzaj posiłków dla klas I-VI możliwych do zakupu w badanych szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 20

21 Wyniki badania koszt posiłków w szkołach podstawowych

22 Ceny posiłków w badanych szkołach Ceny śniadań w badanych szkołach wahają się w granicach 0,6-5,6 zł, obiadów 3-10 zł, podwieczorków 0,5-4,9 zł oraz innych posiłków 1-7 zł (tabela 1). Tabela 1. Ceny posiłków w badanych szkołach podstawowych, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) Rodzaj posiłku Liczba szkół Średnia cena (zł ) Zakres cen zł (min. max.) śniadanie 96 1,99 0,6 5,6 obiad 168 5, podwieczorek 96 1,61 0,5 4,9 inne Analiza uzyskanych wyników w poszczególnych dzielnicach Warszawy wskazała, że ceny posiłków pomiędzy dzielnicami różnią się. Najdroższe śniadania oferowane były w dzielnicy Białołęka (średnio 2,35 zł) i Wawer (średnio 2,56 zł). Najtańsze śniadania były oferowane w dzielnicach Targówek, Wola i Wilanów, Mokotów (odpowiednio średnio 1,70 zł; 1,71 zł; 1,83 zł; 1,82 zł). Najdroższe obiady były oferowane w dzielnicach Ursus (średnio 7,65 zł) i Białołęka (średnio 6,47 zł), najtańsze w dzielnicach Rembertów i Wesoła (średnio 3,83 zł). W wielu dzielnicach (Bemowo, Praga Płd., Wawer, Włochy) kosztowały niewiele więcej średnio 3,89-4,36 zł. Najtańsze podwieczorki były oferowane w dzielnicy Mokotów (średnio 1,30 zł), najdroższe w dzielnicy Wawer (średnio 2,47 zł). Ceny podwieczorków we wszystkich warszawskich szkołach podstawowych mieściły się w przedziale 1,30-2,47 zł. 22

23 Wyniki badania dożywianie

24 Posiłki zapewniane uczniom przez szkołę w ramach dożywienia W badanych szkołach w ramach dożywiania (rys. 11) zapewniane były uczniom śniadania (55 szkół), obiady (162 szkoły), podwieczorki (48 szkół) i inne (9 szkół). Wśród innych posiłków wymieniano: mleko, kanapki, zapiekanki lub trzy posiłki. Dożywianie w formie śniadań realizowały 43 szkoły, a w formie drugich śniadań 31 szkół. W badanych szkołach dożywianiem w formie śniadań objętych było od 1 do 224 uczniów, zależnie od szkoły. Z dożywiania w formie drugiego śniadania korzystało od 1 do 144 uczniów, zależnie od szkoły. Z dożywiania w formie śniadań i II śniadań najwięcej dzieci korzystało w dzielnicy Wola. Z drugich śniadań najwięcej korzystało dzieci z dzielnicy Bemowo, a z pierwszych śniadań z dzielnicy Wawer Śniadania obiady podwieczorki 162 inne żadne Rys. 11. Posiłki zapewniane uczniom przez szkołę w ramach dożywiania, n=168 (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 24

25 Posiłki zapewniane uczniom przez szkołę w ramach dożywienia W większości dzielnic w ramach dożywiania oferowane były obiady (tylko w 6 szkołach nie było tego posiłku). Dożywianie w formie obiadów realizowało 162 szkoły. Dożywianiem w tej formie objętych było od 2 do 580 uczniów zależnie od szkoły. Z dożywiania w formie obiadów najczęściej korzystały dzieci z dzielnic Praga Północ, Praga Południe oraz Wola. Z tej formy dożywiania korzystało najmniej dzieci z dzielnicy Wilanów. Dożywianie w innej formie niż śniadania, II śniadania i obiady realizowały 24 szkoły. Z innych posiłków korzystało od 1 do 15 uczniów, zależnie od szkoły. Stosunkowo najczęściej z tej formy dożywiania korzystały dzieci z dzielnicy Targówek. 25

26 Dożywianie - Darmowe napoje oferowane uczniom przez szkołę W większości badanych szkół (160 szkół) była możliwość wypicia przez uczniów darmowego napoju. Analizując wyniki uzyskane dla poszczególnych dzielnic Warszawy stwierdzono, że w niektórych szkołach (w sumie w 8) w dzielnicach Bielany, Mokotów, Targówek, Ursus, Ursynów nie było możliwości wypicia darmowego napoju. Wydaje się, że należałoby to zmienić. Dzieci powinny mieć możliwość napić się w szkole za darmo przynajmniej wody. Wśród darmowych napojów najczęściej oferowane było mleko lub woda rys. 12, ale też w niektórych szkołach kompot (42 szkoły), różnego rodzaju soki (16 szkół), woda z sokiem (2), napoje (3), odżywki (1). Tylko w jednej szkole były oferowane świeżo wyciskane soki. Brak tej oferty w szkołach spowodowany jest dość wysokimi cenami świeżo wyciskanych soków woda mleko herbata inne Rys. 12. Rodzaj darmowego napoju oferowanego w szkołach podstawowych, n=160 (liczba szkół podstawowych, w których dostępny jest darmowy napój) 26

27 Dożywianie - Darmowe napoje oferowane uczniom przez szkołę kompot 11 soki owocowe sok 42 soki świeżo wyciskane woda z sokiem napój odżywki napoje owocowe Rys. 13. Inne darmowe napoje oferowane w szkołach podstawowych, n=67 (liczba szkół podstawowych, w których dostępne są inne darmowe napoje 27

28 Wyniki badania sklepik szkolny

29 Działalność sklepików na terenie szkół podstawowych W 107 badanych warszawskich szkołach podstawowych działał sklepik szkolny. Ponieważ na całym świecie asortyment sklepików szkolnych budzi różne kontrowersje. Zapytano w badanych szkołach czy rodzaj asortymentu oferowanego w sklepikach jest uzgadniany z Dyrekcją Szkoły. Wyniki przedstawiono na rys. 14. Niezależnie od dzielnicy prawie we wszystkich szkołach asortyment sklepiku szkolnego był ustalany pisemnie bądź ustnie, tylko jedna szkoła nie uzgadniała z ajentem, jaki asortyment powinien być sprzedawany w sklepiku. Wydaje się jednak, że lepszą formą byłby zapis tych ustaleń i sposobu kontroli asortymentu produktów spożywczych w sklepiku szkolnym. Można by wtedy egzekwować w szkołach te ustalenia z osobą prowadzącą sklepik. brak danych (szkoły, w których nie ma sklepiku) nie pisemnie ustnie 1 Rys. 14. Ustalanie asortymentu sklepiku z Dyrekcją szkoły podstawowej, n=168, (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) Liczba szkół 29

30 Asortyment sklepików na terenie szkół podstawowych W większości szkół (102 placówki na 107 szkół, w których były sklepiki) wprowadzono wymagania i ograniczenia, co do oferty sklepiku szkolnego, niezależnie od dzielnicy. Jedynie w 5 szkołach na terenie dzielnic Rembertów, Śródmieście, Ursynów, Wawer, nie było żadnych wymagań ani ograniczeń co do asortymentu sklepiku szkolnego. Ograniczenia niezależnie od dzielnicy dotyczyły głównie napojów słodzonych (w 90 szkołach), słonych przekąsek (w 81 szkołach) i słodyczy (w 64 szkołach). Natomiast wymaganiem było wprowadzenie polecanych produktów śniadaniowych (w 61 szkołach) i owoców lub warzyw (w 56 szkołach) oraz inne (w 30 szkołach). Wśród innych wymagań było wprowadzenie suszonych owoców, pestek, produktów mlecznych, kanapek. Wśród innych ograniczeń było usunięcie chipsów, napojów energetyzujących, napojów gazowanych, gum do żucia, żelek, lizaków, czekolady. Inne Wprowadzenie owoców lub warzyw Wprowadzenie polecanych produktów śniadaniowych Usunięcie lub ograniczenie słodyczy Usunięcie lub ograniczenie słonych przekąsek Usunięcie lub ograniczenie napojów słodzonych Liczba szkół Rys. 15. Rodzaj ograniczeń lub wymagań wprowadzony w badanych szkołach odnośnie asortymentu sklepiku szkolnego, n=107, (liczba szkół podstawowych posiadających sklepiki szkolne) 30

31 Monitoring asortymentu sklepików na terenie szkół podstawowych Oprócz ustaleń, ograniczeń i wymagań prowadzony był też w szkołach monitoring asortymentu sklepików szkolnych. Monitorowaniem asortymentu sklepiku pod względem zgodności z ustaleniami zajmowali się w szkołach: Dyrektor w 73 placówkach, Rada rodziców w 45 szkołach, nauczyciele w 29 szkołach i inne osoby (kierownik administracyjno-gospodarczy, pedagog, pielęgniarka, lub wyznaczone osoby) w 22 szkołach. W niektórych szkołach monitorowaniem asortymentu zajmowały się różne osoby. Tylko w 3 szkołach nikt nie zajmował się kontrolą asortymentu sklepiku Dyrektor szkoły Rada rodziców Nauczyciele Inne osoby Nikt Nieprawidłowością jest wyznaczanie do monitorowania asortymentu sklepiku szkolnego osoby prowadzącej sklepik bądź dzieci (w tym przewodniczącego samorządu szkolnego). Nadzorem powinni zajmować się dorośli. Dobrze, jeśli w szkole również rodzice mają wpływ na asortyment sklepiku szkolnego i wydaje się dobrym pomysłem zaproponowanie tego rodzaju funkcji przedstawicielom Rady Rodziców, zwłaszcza, że Dyrektor szkoły zazwyczaj ma i tak wiele innych obowiązków. Rys. 16. Osoba monitorująca asortyment sklepiku w badanych szkołach, n=107, (liczba szkół podstawowych posiadających sklepiki szkolne) 31

32 Asortyment sklepików na terenie szkół podstawowych Przybory szkolne 85 Asortyment sklepików w badanych szkołach był dość obszerny. Uzyskane w badaniu wyniki przedstawiono na rys.17.. Słone przekąski (chipsy, paluszki itp.) Lody Słodycze Napoje energetyzujące Słodkie napoje niegazowane (wody smakowe) Napoje gazowane Woda mineralna Soki świeżo wyciskane Soki owocowe (100% soki) 91 Bakalie (suszone owoce, orzechy, pestki itp.) 65 Świeże owoce lub warzywa 49 Mleko lub przetwory mleczne 41 Dania typu fast food (zapiekanki, hot-dogi, 31 Słodkie bułki (drożdżówki, pączki, itp.) 79 Kanapki Liczba szkół Rys. 17. Asortyment sklepików szkolnych w szkołach podstawowych, n=107 (liczba szkół podstawowych posiadających sklepiki szkolne) 32

33 Liczba szkół podstawowych Sklepik szkolny średni koszt kanapki Średni zakres cen kanapki w sklepiku szkolnym we wszystkich badanych szkołach podstawowych wyniósł 2,50-2,90 zł, czyli dość drogo w stosunku do ceny pełnego obiadu. Stwierdzono, że żadna warszawska szkoła podstawowa nie oferowała kanapek poniżej 1,50 zł. W 23 szkołach kanapki były droższe od 3 zł. Kanapki w cenie od 1,50 zł do 2 zł oferowało jedynie 9 szkół. Były to pojedyncze szkoły z takich dzielnic jak: Bemowo, Białołęka, Bielany, Mokotów, Targówek, Ursynów, Wola, Żoliborz. Najdroższe kanapki powyżej 3,5 zł oferowały 3 szkoły, jedna na Bemowie i dwie w dzielnicy Ursynów ,5-1,9 zł 2-2,4 zł 2,5-2,9 zł 3-3,4 zł 3,5 zł i więcej 3 99 brak odpowiedzi (w tym 61 szkół, w których nie ma sklepiku) Rys. 18. Średni koszt kanapki w szkołach podstawowych, n=107 (liczba szkół podstawowych posiadających sklepiki szkolne) 33

34 Asortyment sklepików na terenie szkół podstawowych Niestety wciąż niewiele szkół wprowadza do swojego asortymentu przetwory mleczne (tylko 41 szkół), świeże warzywa i owoce (49 szkół). Z asortymentu, który nie powinien znaleźć się w sklepiku szkolnym, aby nie propagować niewłaściwych zachowań żywieniowych były: słodycze (w 90 szkołach), słone przekąski (w 49 szkołach), dania typu fast food (w 31 szkołach), napoje gazowane (w 23 szkołach), lody (w 21 szkołach), napoje energetyzujące (w 1 szkole). Jest to interesujące, gdyż na stronie Urzędu miasta są produkty rekomendowane do sklepików szkolnych. Różnorodne programy żywieniowe wskazują na konieczność ograniczania dostępu uczniów do tego rodzaju produktów, a mimo to wciąż pojawiają się one w sklepikach szkolnych. Zaleca się wprowadzanie w sklepikach szkolnych wyboru produktów prozdrowotnych (o dużej wartości żywieniowej), które powinny stanowić alternatywę dla ogromnego wyboru oferowanych tam słodyczy, przekąsek i dań fast food. Wydaje się, że powinno się dążyć do dalszego usunięcia lub znacznego ograniczenia sprzedaży w sklepikach szkolnych słodyczy i słonych przekąsek. Należy podkreślić, że sklepik szkolny może być również miejscem kształtowania dobrych nawyków żywieniowych dzieci. Opracowany w ramach kampanii Wiem, co jem, polecany asortyment sklepików jest dostępny na stronie Urzędu m.st. Warszawy. Dobrze byłoby go wprowadzić w życie, jak też opracować wzór uzgodnienia asortymentu sklepiku w formie pisemnej i formy monitoringu (rodzaj audytu), jaki szkoły miałyby przeprowadzać w sklepikach zlokalizowanych na ich terenie. 34

35 Wyniki badania automaty z produktami spożywczymi

36 Automaty z produktami spożywczymi na terenie szkół podstawowych W większości szkół nie zamontowano maszyn vendingowych z produktami spożywczymi (rys. 19). Automaty były obecne w 55 szkołach podstawowych. Obecność automatów z produktami spożywczymi na terenie szkół podstawowych nie zależała od dzielnicy w Warszawy. Jednak tylko w dwóch dzielnicach: na Bemowie i we Włochach nie było automatów w żadnej z badanych placówek. W 25 szkołach były automaty tylko z napojami, a w 30 z napojami i słodyczami. Należy podkreślić, że asortyment automatów również powinien podlegać kontroli. Specjaliści ds. żywienia wskazują na konieczność usunięcia ze szkół automatów, w których zazwyczaj sprzedawana jest żywność o minimalnej wartości żywieniowej, w tym różnego rodzaju napoje gazowane. Ponieważ w Polsce automaty (urządzenia vendingowe) nie są popularne, należałoby zapobiec wprowadzaniu i rozpowszechnianiu tych automatów, zwłaszcza w szkołach podstawowych Nie ma automatów Są automaty z napojami Są automaty ze słodyczami Są automaty z napojami i słodyczami Brak odpowiedzi Rys. 19. Automaty z produktami spożywczymi na terenie szkół podstawowych, n=168, (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu) 36

37 Wyniki badania edukacja żywieniowa w szkołach podstawowych

38 Edukacja żywieniowa w szkołach podstawowych Część pytań w kwestionariuszu ankiety dotyczyła różnych form edukacji żywieniowej prowadzonych na terenie szkoły. Uzyskane wyniki przedstawiono na rys. 20. W większości szkół (w 164 szkołach) prowadzono edukację żywieniową. Tylko w 4 szkołach nie prowadzono żadnych programów edukacyjnych. Były to szkoły zlokalizowane na Pradze Południe (1 szkoła), w Ursusie (1) i w dzielnicy Wesoła (2). W 102 szkołach były realizowane zarówno programy własne, jak i zewnętrzne. Natomiast w 57 szkołach były to wyłącznie programy zewnętrzne, a w 5 tylko programy własne. Oprócz programów edukacyjnych w szkołach pojawiły się też inne formy propagowania zdrowego stylu życia takie jak: pozalekcyjne koła zainteresowań, Święta (np. Święto ziemniaka), imprezy (np. Dzień dobrego jedzenia w ramach programu Wiem co jem, Tydzień żytniego chleba), przedstawienia ( Miś Łakomczuch ) czy zajęcia sportowe. Należy podkreślić, że w porównaniu z latami 2009 i 2010 zwiększył się udział szkół w programach z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej Zarówno programy własne i zewnętrzne Tylko programy zewnętrzne Tylko programy własne Nie prowadzono żadnych programów Rys. 20. Realizacja w szkołach podstawowych programów edukacyjnych z zakresu prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej, n=168, (liczba szkół podstawowych biorących udział w badaniu)

Organizacja żywienia w warszawskich szkołach podstawowych w roku 2013

Organizacja żywienia w warszawskich szkołach podstawowych w roku 2013 Organizacja żywienia w warszawskich szkołach podstawowych w roku 0 Raport z oceny Opracowanie wyników: Opiekun Koła Naukowego: dr hab. Ewa Czarniecka-Skubina Badania wykonali studenci Koła Naukowego Żywności

Bardziej szczegółowo

Organizacja żywienia w warszawskich gimnazjach 2013. Raport z oceny

Organizacja żywienia w warszawskich gimnazjach 2013. Raport z oceny Organizacja żywienia w warszawskich gimnazjach 2013 Raport z oceny Opracowanie raportu: dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak opiekun Koła Pomoc: Marek Janiszewski Natalia Pacuszka Ankiety przeprowadzili: Anna

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole i jego ocena

Program Owoce w szkole i jego ocena Program Owoce w szkole i jego ocena Warszawa, marzec 2012 Od roku szkolnego 2009/2010 Agencja Rynku Rolnego administruje programem Wspólnej Polityki Rolnej Owoce w szkole Obecnie trwa trzeci rok szkolny

Bardziej szczegółowo

Organizacja Ŝywienia w warszawskich szkołach podstawowych. Raport z badania.

Organizacja Ŝywienia w warszawskich szkołach podstawowych. Raport z badania. Organizacja Ŝywienia w warszawskich szkołach podstawowych. Raport z badania. Opracowanie: Alicja Papierowska Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy Sierpień 2009 r. Spis treści: 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Wyniki oceny programu

kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Wyniki oceny programu Program Owoce w szkole skutecznym narzędziem kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Wyniki oceny programu Warszawa, 2012 OCENA SKUTECZNOŚCI PROGRAMU I. Podstawa prawna Przeprowadzanie regularnej

Bardziej szczegółowo

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin

Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Program promocji aktywnego trybu życia i prawidłowego żywienia wśród dzieci i młodzieży na terenie Gminy Miasto Szczecin Szczecin 2014 Wstęp Nadwaga i otyłość jest jednym z najczęstszych zaburzeń rozwojowych

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny (KIK/34) w ramach Szwajcarsko Polskiego Programu Współpracy (SPPW)

Projekt edukacyjny (KIK/34) w ramach Szwajcarsko Polskiego Programu Współpracy (SPPW) Projekt edukacyjny (KIK/34) w ramach Szwajcarsko Polskiego Programu Współpracy (SPPW) pt. Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i

Bardziej szczegółowo

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację;

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację; ZADANIE I Aktywny przedszkolak to zdrowy przedszkolak. Zdrowie to ruch i zdrowe nawyki żywieniowe. Oczekiwane efekty i umiejętności dzieci. 1. Orientuje się w zasadach zdrowego żywienia. dziecko wie jakie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ OBRĘBÓW EWIDENCYJNYCH

WYKAZ OBRĘBÓW EWIDENCYJNYCH MIASTO STOŁECZNE WARSZAWA NAZWA DZIELNICY WYKAZ OBRĘBÓW EWIDENCYJNYCH BEMOWO 6-06-15 146502_8.0615 BEMOWO 6-08-01 146502_8.0801 BEMOWO 6-08-02 146502_8.0802 BEMOWO 6-08-03 146502_8.0803 BEMOWO 6-08-04

Bardziej szczegółowo

ASORTYMENT TOWARÓW OFEROWANYCH DZIECIOM I MŁODZIEŻY SZCZECIŃSKICH SZKÓŁ PRZEZ SKLEPIKI I BUFETY SZKOLNE ANALIZA ANKIET WRZESIEŃ 2011 A L I C J A

ASORTYMENT TOWARÓW OFEROWANYCH DZIECIOM I MŁODZIEŻY SZCZECIŃSKICH SZKÓŁ PRZEZ SKLEPIKI I BUFETY SZKOLNE ANALIZA ANKIET WRZESIEŃ 2011 A L I C J A ASORTYMENT TOWARÓW OFEROWANYCH DZIECIOM I MŁODZIEŻY SZCZECIŃSKICH SZKÓŁ PRZEZ SKLEPIKI I BUFETY SZKOLNE ANALIZA ANKIET WRZESIEŃ 2011 A L I C J A N A R O Ż N A SPIS TREŚCI: Wstęp.. 3 Dane ogólne... 4 Wyniki...

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE Plan działań Czas realizacji 2014 2017 PROJEKT W szkole, gdzie naturalnym procesem jest nauczanie i kształtowanie postaw,

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Rybak Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta

Agnieszka Rybak Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta Nazwa szkoły Adres Szkoła Podstawowa im. Romualda Traugutta w Mrozach Ul. Szkolna 2, 05-320 Mrozy Tel./fax 25 757 41 79 E-mail www Dyrektor spmrozy@spmrozy.pl spmrozy.pl Renata Kuligowska Liczba uczniów

Bardziej szczegółowo

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3

TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 TRZYMAJ FORMĘ! Gimnazjum nr 2 10-113 Olsztyn ul. K. R. Małłków 3 Program Trzymaj Formę! jest realizowany w naszej szkole od roku szkolnego 2006/2007. Za cel naszego działania postawiliśmy sobie edukację

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE

ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE ZASADY PRAWIDŁOWEGO ŻYWIENIA W OKRESIE SZKOLNYM Opracowała: Iwona Konowalska Prawidłowe żywienie powinno stanowić bardzo istotny element promocji zdrowia. Tworząc szkolne programy prozdrowotne należy koncentrować

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu

Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu Szkoła Podstawowa nr 6 im.bł.ks. Jerzego Popiełuszki w Nowym Sączu Symbole Szkoły Podstawowej nr 6 SKLEPIK WZOROWY SMACZNY I ZDROWY Zdrowe odżywianie to podstawa!!! Jeść musimy, bowiem to podstawowy składnik

Bardziej szczegółowo

Żyjmy zdrowo kolorowo

Żyjmy zdrowo kolorowo Żyjmy zdrowo kolorowo Publiczna Szkoła Podstawowa u Ujeździe już od lat promuje zdrowy tryb życia pod hasłem Żyjmy zdrowo kolorowo. Podejmowane w ramach tego przedsięwzięcia działania mają na celu wypracowanie

Bardziej szczegółowo

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak

Myślę co jem - profilaktyka otyłości i chorób dietozależnych wśród dzieci. Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 1. Cel główny Uczeń ocenia swój sposób żywienia Temat 2: Jak jem? Opracowanie: mgr Agnieszka Augustyniak 2. Cele szczegółowe Uczeń: ocenia wielkość porcji poszczególnych grup produktów spożywczych identyfikuje

Bardziej szczegółowo

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy

Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy Sklepik wzorowy smaczny i zdrowy To NASZ Zielony sklepik w Zespole Szkół im. Jana Pawła II w Zielonkach! ZIELONKI = Zielony Sklepik = zdrowe i smaczne jedzenie Mamy coś do powiedzenia o piramidzie zdrowego

Bardziej szczegółowo

Organizacja żywienia w szkołach Marta Widz Dr inż. Marta Jeruszka-Bielak. Warszawa, 28 sierpnia 2015 r.

Organizacja żywienia w szkołach Marta Widz Dr inż. Marta Jeruszka-Bielak. Warszawa, 28 sierpnia 2015 r. Organizacja żywienia w szkołach Marta Widz Dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Warszawa, 28 sierpnia 2015 r. Cel Organizacja prawidłowego żywienia dzieci i młodzieży w placówkach oświatowych oraz praktyczna

Bardziej szczegółowo

Kl. I Kl. II Kl. III Kl. IV Kl. V Kl. VI Inne

Kl. I Kl. II Kl. III Kl. IV Kl. V Kl. VI Inne ANALIZA ANKIETY: PROMOCJA ZDROWIA W SZKOLE ANKIETA DLA RODZICÓW 1. Ankieta została przeprowadzona w styczniu podczas zebrań z rodzicami. 2. W ankiecie wzięło udział 200 rodziców, w tym: z klasy I 10 osób

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile

Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile Szkoła Podstawowa nr 7 im. Adama Mickiewicza w Pile Program Promocji Zdrowia okres przygotowawczy POCIĄGIEM PO ZDROWIE Realizowany w Ramach Projektu Wielkopolskich Sieci Szkół Promujących Zdrowie Zespół

Bardziej szczegółowo

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka

Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży. Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka Znaczenie pierwszego śniadania, czyli zdrowe odżywianie dzieci i młodzieży Na podstawie materiałów ORE- Anna Pisowacka JAK PRAWIDŁOWO SIĘ ODŻYWIAĆ? Zalecenia żywieniowe 6 + 1 U według S. Bergera Urozmaicenie

Bardziej szczegółowo

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r.

dr inż. Marta Jeruszka-Bielak Wszechnica żywieniowa Warszawa, 21 października 2015 r. Rozporządzenie Ministra Zdrowia dotyczące żywienia w stołówkach i asortymentu w sklepikach szkolnych szansą na poprawę sposobu żywienia i stanu zdrowia dzieci i młodzieży. dr inż. Marta Jeruszka-Bielak

Bardziej szczegółowo

Jak dbać o swoją kondycję fizyczną, jak żyć i odżywiać się zdrowo? Sondaż

Jak dbać o swoją kondycję fizyczną, jak żyć i odżywiać się zdrowo? Sondaż Jak dbać o swoją kondycję fizyczną, jak żyć i odżywiać się zdrowo? Sondaż Sprawozdanie z zadania numer 2 SP2 im. Marii Skłodowskiej Curie w Sobótce W dn. 5 listopada 2014 r. w kl. III VI (75 uczniów) przeprowadzono

Bardziej szczegółowo

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r.

Program Koła Kulinarnego Palce lizać. Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. Program Koła Kulinarnego Palce lizać Projekt edukacyjny realizowany od II półrocza 2011/2012r. 1 Założenia ogólne: Prowadzące: Aneta Ciapcińska i Aleksandra Rubajczyk Miejsce realizacji: Szkoła Podstawowa

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE 2015/2016:

PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE 2015/2016: PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE 2015/2016: Lp. Działania Formy realizacji Osoby odpowiedzialne Termin Uwagi 1. Zapoznanie i zaopiniowanie RP, społeczności uczniowskiej, rodziców oraz pracowników niepedagogicznych

Bardziej szczegółowo

Przygotowała : Małgorzata Brzozowska

Przygotowała : Małgorzata Brzozowska Przygotowała : Małgorzata Brzozowska Kształtowanie postaw prozdrowotnych, rozwijanie świadomości dotyczącej zagrożeń cywilizacyjnych i społecznych Rozwijanie poczucia odpowiedzialności za zdrowie własne

Bardziej szczegółowo

Trzymaj formę! r. szk. 2010/2011. Podsumowanie działań w powiecie oleckim

Trzymaj formę! r. szk. 2010/2011. Podsumowanie działań w powiecie oleckim Trzymaj formę! r. szk. 2010/2011 Podsumowanie działań w powiecie oleckim W roku szkolnym 2010/2011 w powiecie oleckim w programie wzięło udział 5 szkół gimnazjalnych: Zespół Szkół w Olecku Gimnazjum w

Bardziej szczegółowo

Rola poszczególnych składników pokarmowych

Rola poszczególnych składników pokarmowych Zdrowy styl życia Rola poszczególnych składników pokarmowych 1. Białka Pełnią w organizmie funkcję budulcową. Są składnikiem wszystkich tkanek oraz kości. 2. Tłuszcze Pełnią w organizmie funkcję energetyczną.

Bardziej szczegółowo

Programy prozdrowotne Agencji Rynku Rolnego jako element edukacji żywieniowej dzieci

Programy prozdrowotne Agencji Rynku Rolnego jako element edukacji żywieniowej dzieci Programy prozdrowotne Agencji Rynku Rolnego jako element edukacji żywieniowej dzieci Mleko w szkole Cele programu Mleko w szkole promowanie spożycia mleka i przetworów mlecznych w placówkach oświatowych

Bardziej szczegółowo

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW

PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE NASTOLATKÓW Młody organizm, aby mógł prawidłowo się rozwijać potrzebuje wielu różnorodnych składników odżywczych, które powinny być nieodłączną częścią diety każdego dojrzewającego

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. treści Formy realizacji Efekty zamierzone Osoby zaangażowane Aktywność fizyczna

PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. treści Formy realizacji Efekty zamierzone Osoby zaangażowane Aktywność fizyczna PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 treści Formy realizacji Efekty zamierzone Osoby zaangażowane Aktywność fizyczna Odpoczynek i ruch na świeżym powietrzu 1.Organizacja imprez

Bardziej szczegółowo

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r.

ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY. 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY 26.10.2015r. ZASADY ZDROWEGO ŻYWIENIA DZIECI I MŁODZIEŻY Żywienie, szczególnie zbiorowe, nie powinno być realizowane w sposób doraźny. Jest to istotny problem

Bardziej szczegółowo

Program Promocji Zdrowia

Program Promocji Zdrowia Zespół Szkolno Przedszkolny im. Jana Pawła II w Rząśni Program Promocji Zdrowia przeznaczony dla uczniów klas IV-VI śyjmy Zdrowo Opracowanie : mgr Marzena Otocka -Bednarek I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja zdjęciowa z projektu gimnazjalnego skierowanego do rodziców i młodzieży.

Dokumentacja zdjęciowa z projektu gimnazjalnego skierowanego do rodziców i młodzieży. Dokumentacja zdjęciowa z projektu gimnazjalnego skierowanego do rodziców i młodzieży. Czy wiesz, co jesz? Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 5, Gimnazjum nr 14 W Bytomiu JUŻ WKRÓTCE! Opiekun projektu:

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach

Szkoła Podstawowa im. Adama Mickiewicza w Skalmierzycach ZACHOWAJ RÓWNOWAGĘ czyli zdrowe podejście do życia. Projekt Zapobieganie nadwadze i otyłości oraz chorobom przewlekłym poprzez edukację społeczeństwa w zakresie żywienia i aktywności fizycznej" współfinansowany

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO

ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO ZAŁOŻENIA REALIZACJI PROGRAMU EDUKACYJNEGO PT. TRZYMAJ FORMĘ! W ROKU SZKOLNYM 2008/2009 III EDYCJA I. CEL GŁÓWNY: Zwiększenie świadomości dotyczącej wpływu żywienia i aktywności fizycznej na zdrowie. II.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA

Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA Sprawozdanie z realizacji projektu badawczo - edukacyjnego MÓJ TALERZ ZDROWIA realizowanego w ramach programu edukacyjnego Trzymaj formę współorganizowanego przez Główny Inspektorat Sanitarny oraz Polską

Bardziej szczegółowo

Moduł I - Zdrowe odżywianie

Moduł I - Zdrowe odżywianie HARMONOGRAM ZADAŃ WYZNACZONYCH DO REALIZACJI W RAMACH PROGRAMU Zdrowie w mojej głowie NA ROK SZKOLNY 2015/2016 Moduł I - Zdrowe odżywianie Treści/Zadania Opracowanie harmonogramu zadań Uświadomienie pozytywnego

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

I Organizacja dożywiania. Żywienie w stołówce szkolnej w formie obiadów (zupa, drugie dania +kompot) i jest za nie odpowiedzialny dyrektor szkoły.

I Organizacja dożywiania. Żywienie w stołówce szkolnej w formie obiadów (zupa, drugie dania +kompot) i jest za nie odpowiedzialny dyrektor szkoły. Zarządzenie nr 1/2008/2009 Dyrektora Zespołu Szkół nr 1 w Opolu Lubelskim z dnia sierpnia 2008 w sprawie ustalenia warunków i zasad korzystania ze stołówki szkolnej Na podstawie art. 67a p 1-6 Ustawy z

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PLAN PRACY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 2 IM. JANUSZA KORCZAKA W KLUCZBORKU NA ROK SZKOLNY 2013/2014 CZĘŚĆ WSTĘPNA 1. Problem priorytetowy: Grupa uczniów w szkole nadal odżywia się nieprawidłowo. Opis

Bardziej szczegółowo

XLVII WARSZAWSKA OLIMPIADA MŁODZIEŻY

XLVII WARSZAWSKA OLIMPIADA MŁODZIEŻY BURMISTRZOM DZIELNIC DYREKTOROM SZKÓŁ NAUCZYCIELOM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I TRENEROM Przedstawiamy komunikat końcowy XLVII Warszawskiej Olimpiady Młodzieży. Jest on podsumowaniem całorocznej pracy nauczycieli

Bardziej szczegółowo

XLVII WARSZAWSKA OLIMPIADA MŁODZIEŻY

XLVII WARSZAWSKA OLIMPIADA MŁODZIEŻY BURMISTRZOM DZIELNIC DYREKTOROM SZKÓŁ NAUCZYCIELOM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I TRENEROM Przedstawiamy komunikat końcowy XLVII Warszawskiej Olimpiady Młodzieży. Jest on podsumowaniem całorocznej pracy nauczycieli

Bardziej szczegółowo

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE

ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE ZDROWE ODŻYWIANIE = ZDROWE ŻYCIE RACJONALNIE = ZDROWO Zdrowa dieta jest jednym z najważniejszych elementów umożliwiających optymalny wzrost, rozwój i zdrowie. Ma przez to wpływ na fizyczną i umysłową

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK SZKOŁA PODSTAWOWA NR 29 W SOSNOWCU HARMONOGRAM DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY 2006/2007 W PROJEKCIE SZKOŁY PROMUJĄCE ZDROWIE SOSNOWIEC WRZESIEŃ 2006 ROK 1. 2. MODUŁ I ZDROWE ODŻYWIANIE TREŚCI FORMY REALIZACJI

Bardziej szczegółowo

PLAN DZIAŁAŃ SZKOŁY PODSTAWOWEJ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 7 IM. JANA PAWŁA II W CIECHANOWIE W ZAKRESIE PROMOCJI ZDROWIA NA LATA 2011-2014

PLAN DZIAŁAŃ SZKOŁY PODSTAWOWEJ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 7 IM. JANA PAWŁA II W CIECHANOWIE W ZAKRESIE PROMOCJI ZDROWIA NA LATA 2011-2014 PLAN DZIAŁAŃ SZKOŁY PODSTAWOWEJ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI NR 7 IM. JANA PAWŁA II W CIECHANOWIE W ZAKRESIE PROMOCJI ZDROWIA NA LATA 2011-2014 1. Problem priorytetowy: Niewłaściwe nawyki żywieniowe i mała

Bardziej szczegółowo

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY

Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji. Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY Realizacja Ogólnopolskiego Programu Edukacyjnego Trzymaj Formę! wnioski z ewaluacji Dr n. med. PRZEMYSŁAW BILIŃSKI GŁÓWNY INSPEKTOR SANITARNY 1 Partnerzy programu: Agencja Rynku Rolnego Instytut Żywności

Bardziej szczegółowo

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie

Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Gazetka uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej im. Bohaterów Września w Węgrzynowie Opracowali uczestnicy/uczestniczki koła dziennikarskiego Numer poświęcony programowi Owoce i warzywa w szkole 1 Program

Bardziej szczegółowo

1.Odżywiam się zdrowo

1.Odżywiam się zdrowo Opracowane wyników ankiety przeprowadzonej w ramach Programu Trzymaj Formę Ankietowanych 195 uczniów klas pierwszych, drugich i trzecich. Termin wypełniania ankiety od 8.10 do 17.10.2013 roku 1.Odżywiam

Bardziej szczegółowo

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?!

Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Nowy asortyment sklepików szkolnych nie taki straszny, czyli dlaczego warto jeść zdrowo?! Rozporządzenie Z dniem 01.09.2015 roku weszło w życie nowe Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 26 sierpnia 2015

Bardziej szczegółowo

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY

NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY NATURALNA I BEZPIECZNA ŻYWNOŚĆ PODSTAWĄ NOWOCZESNEJ DIETY KATEDRA I ZAKŁAD ZDROWIA PUBLICZNEGO Prof. dr hab. n med.dr h.c. Piotr Książek W zdrowym ciele zdrowy duch Decimus Junius Juvenalis Prawidłowe

Bardziej szczegółowo

kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Informacja prasowa

kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Informacja prasowa Program Owoce w szkole skutecznym narzędziem kształtującym zdrowe nawyki żywieniowe dzieci Informacja prasowa Warszawa, marzec 2012 PROGRAM OWOCE W SZKOLE Rok szkolny 2011/2012 jest trzecim rokiem szkolnym

Bardziej szczegółowo

KONKURSY. KONKURS 2 Zdobywamy odznakę Super Kucharzyka za najlepszy rysunek zdrowych słodyczy.

KONKURSY. KONKURS 2 Zdobywamy odznakę Super Kucharzyka za najlepszy rysunek zdrowych słodyczy. KONKURSY KONKURS 1 Najciekawszy plakat z hasłem zachęcającym do zrezygnowania ze słodkich napojów na rzecz wody oraz ze słodyczy na rzecz owoców, warzyw, pestek i orzechów. Wydaje się, że słodycze są nieodłącznym

Bardziej szczegółowo

Mały Dietetyk. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com

Mały Dietetyk. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com. Fot.: uwazaj.bo@gmail.com Mały Dietetyk Mały Dietetyk - edukacja żywieniowa dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Jest to cykl sześciu warsztatów żywieniowych. Tematy warsztatów skupiają się wokół wybranych grup produktów

Bardziej szczegółowo

Osoba odpowiedzialna za realizację zadania. Termin realizacji. początek września 2014 roku. Sylwia Szeszuła. Joanna Bystroń. Małgorzata Szymczak

Osoba odpowiedzialna za realizację zadania. Termin realizacji. początek września 2014 roku. Sylwia Szeszuła. Joanna Bystroń. Małgorzata Szymczak PLAN DZIAŁAŃ NA ROK SZKOLNY OBSZAR: OCHRONA I POMNAŻANIE ZASOBÓW ZDROWIA - ZDROWE ODŻYWIANIE Pozyskanie zaangażowania i do działań na rzecz promocji zdrowia Diagnoza potrzeb Dzieci Prezentacja Raportu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRAKTYKI w SZPITALU DLA STUDENTÓW Wyższej Szkoły Zdrowia. Urody i Edukacji w Poznaniu

PROGRAM PRAKTYKI w SZPITALU DLA STUDENTÓW Wyższej Szkoły Zdrowia. Urody i Edukacji w Poznaniu PROGRAM PRAKTYKI w SZPITALU DLA STUDENTÓW Wyższej Szkoły Zdrowia. Urody i Edukacji w Poznaniu ukształtowania cech, jakich wymaga zawód dietetyka: rzetelnego podejścia do pracy, uczciwości, odpowiedzialności

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie V edycji Programu edukacyjnego Trzymaj Formę Działdowo, 30.06.2011 r. Jolanta Działak PSSE Działdowo

Podsumowanie V edycji Programu edukacyjnego Trzymaj Formę Działdowo, 30.06.2011 r. Jolanta Działak PSSE Działdowo Podsumowanie V edycji Programu edukacyjnego Trzymaj Formę Działdowo, 30.06.2011 r. Jolanta Działak PSSE Działdowo Szkoły realizujące program Publiczne Gimnazjum Nr 1 w Zespole Szkół Nr 1 im. Mikołaja Kopernika,13-240

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie do współpracy

Zaproszenie do współpracy WHEREVER U R Zaproszenie do współpracy NASZA MISJA Żyjemy w świecie, w którym czas ma wagę złota. Pracujemy pod jego presją, biegamy cały dzień, aby zdążyć i wzdychamy szkoda, że doba ma tylko 24 godziny.

Bardziej szczegółowo

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu

Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu Prawidłowe żywienie jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych, wpływających na rozwój człowieka i utrzymanie przez niego dobrego stanu zdrowia. Polega ono na całkowitym pokryciu zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

Podstawy pracy z dziećmi i młodzieżą w budowaniu prawidłowych postaw żywieniowych pomysły na działania i edukację w szkołach

Podstawy pracy z dziećmi i młodzieżą w budowaniu prawidłowych postaw żywieniowych pomysły na działania i edukację w szkołach Podstawy pracy z dziećmi i młodzieżą w budowaniu prawidłowych postaw żywieniowych pomysły na działania i edukację w szkołach W wieku szkolnym NAUCZYCIELE NADAL mogą być wzorem do naśladowania NAŚLADOWANIE

Bardziej szczegółowo

Zajęcia profilaktyczne. dla uczniów Zespołu Szkół Nr 3 w Legionowie. Smacznie, zdrowo, kolorowo

Zajęcia profilaktyczne. dla uczniów Zespołu Szkół Nr 3 w Legionowie. Smacznie, zdrowo, kolorowo Iwona Kraśniewska (nauczyciel świetlicy) Zespół Szkół Nr 3 w Legionowie Zajęcia profilaktyczne dla uczniów Zespołu Szkół Nr 3 w Legionowie Smacznie, zdrowo, kolorowo Głównym celem zajęć będzie przede wszystkim

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół Zawodowych w Przeworsku

Zespół Szkół Zawodowych w Przeworsku poznanie zwyczajów i kultury włoskiej, zasad organizacji pracy w zakładach gastronomicznych, sporządzanie i ekspedycja potraw i napojów kuchni włoskiej, wyposażenie uczniów w umiejętności, umożliwiające

Bardziej szczegółowo

Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia

Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia Kampania WIEM co JEM jak wdrażać w placówkach oświatowych od 1 września 2015 r. nowe prawo w zakresie żywienia Anna Smolarz WSSE w Warszawie Oddział Nadzoru Bezpieczeństwa Żywności, Żywienia i Kosmetyków

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja do wypełnienia przez lidera szkoły podstawowe

Dokumentacja do wypełnienia przez lidera szkoły podstawowe Nazwa i adres szkoły Zespół Szkół Publicznych Szkoła Podstawowa im. J. Brzechwy w Łęknicy ul. Wojska Polskiego 19 68-208 Łęknica Imię i nazwisko lidera Anna Zajączkowska województwo LUBUSKIE 1. Organizacja

Bardziej szczegółowo

Analiza rynku lokali mieszkalnych w Warszawie. jesień 2014

Analiza rynku lokali mieszkalnych w Warszawie. jesień 2014 Analiza rynku lokali mieszkalnych w Warszawie jesień 214 Niniejsze opracowanie przedstawia kompleksową analizę sytuacji na rynku mieszkań w Warszawie i jest skierowane do deweloperów, banków, klientów

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 6 Specjalna im. Marii Grzegorzewskiej- klasa I-III. Mądra szkoła czyta dzieciom NAZWA CHARAKTERYSTYKA ŁĄCZE, LOGO ZAKRES DZIAŁAŃ

Szkoła Podstawowa Nr 6 Specjalna im. Marii Grzegorzewskiej- klasa I-III. Mądra szkoła czyta dzieciom NAZWA CHARAKTERYSTYKA ŁĄCZE, LOGO ZAKRES DZIAŁAŃ L. p. NAZWA CHARAKTERYSTYKA ŁĄCZE, LOGO ZAKRES DZIAŁAŃ 1 Szkoła Bez Przemocy 2 Szkoła zdrowego uśmiechu 3 Czytamy Dzieciom Mądra szkoła czyta dzieciom organizacja Dnia Życzliwości. jest przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Realizacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę w powiecie ostródzkim. PSSE w Ostródzie PZiOZ mgr Anna Skiba

Realizacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę w powiecie ostródzkim. PSSE w Ostródzie PZiOZ mgr Anna Skiba Realizacja programu edukacyjnego Trzymaj Formę w powiecie ostródzkim. PSSE w Ostródzie PZiOZ mgr Anna Skiba Zgody na realizację programu. W dniu 08.06.2009 r. został przygotowany formularz wyrażający zgodę

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII Załącznik nr 3 PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA W ZAWODZIE KUCHARZ MAŁEJ GASTRONOMII SYMBOL CYFROWY 512[05] I. OPIS ZAWODU 1. W wyniku kształcenia w zawodzie absolwent powinien umieć: 1) stosować zasady

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE

SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE SCENARIUSZ WYBIERAM ZDROWIE I ZDROWE ODŻYWIANIE CELE: 1. Uczenie dzieci odpowiedzialności za własne zdrowie. 2. Uświadomienie dzieciom roli właściwego stylu życia w trosce o zdrowie i dobre samopoczucie.

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z realizacji programu Owoce w szkole realizowanego w I i w II półroczu roku szkolnego 2013/2014

Sprawozdanie z realizacji programu Owoce w szkole realizowanego w I i w II półroczu roku szkolnego 2013/2014 Sprawozdanie z realizacji programu Owoce w szkole realizowanego w I i w II półroczu roku szkolnego 2013/2014 W I i II półroczu roku szkolnego 2013/ 2014 Szkoła Podstawowa im. Marii Konopnickiej w Brzeźnie

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkolno Przedszkolny w Przyrowie REGULAMIN FUNKCJONOWANIA STOŁÓWKI SZKOLNEJ

Zespół Szkolno Przedszkolny w Przyrowie REGULAMIN FUNKCJONOWANIA STOŁÓWKI SZKOLNEJ REGULAMIN FUNKCJONOWANIA STOŁÓWKI SZKOLNEJ PRZYRÓW 2014 1 R E G U L A M I N OKREŚLAJĄCY ZASADY KORZYSTANIA ZE STOŁÓWKI SZKOLNEJ ORAZ WYSOKOŚĆ OPŁAT ZA OBIADY W ZESPOLE SZKOLNO-PRZEDSZKOLNYM W PRZYROWIE

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 28 sierpnia 2015 r. Poz. 1256 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 26 sierpnia 2015 r. w sprawie grup środków spożywczych przeznaczonych do

Bardziej szczegółowo

Promocja Zdrowia i Oświata Zdrowotna Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Piszu

Promocja Zdrowia i Oświata Zdrowotna Powiatowej Stacji Sanitarno- Epidemiologicznej w Piszu Program edukacyjny Trzymaj Formę realizowany na terenie powiatu piskiego przez powiatowego koordynatora programu oraz szkoły gimnazjalne i podstawowe Promocja Zdrowia i Oświata Zdrowotna Powiatowej Stacji

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny TALERZ PEŁEN ZDROWIA realizowany w zespole szkół w Borecznie Termin realizacji 01.03.2012-03.06.2013 r

Projekt edukacyjny TALERZ PEŁEN ZDROWIA realizowany w zespole szkół w Borecznie Termin realizacji 01.03.2012-03.06.2013 r Projekt edukacyjny TALERZ PEŁEN ZDROWIA realizowany w zespole szkół w Borecznie Termin realizacji 01.03.2012-03.06.2013 r I. CELE: 1. Poszerzenie wiedzy na temat zdrowego żywienia, zbilansowanej diety,

Bardziej szczegółowo

Mokotów SP 103 ul. Jeziorna 5/9 7.11 11.00-13.00

Mokotów SP 103 ul. Jeziorna 5/9 7.11 11.00-13.00 Zestawienie programów przygotowanych w ramach obchodów Warszawskiego Dnia Dobrego Jedzenia 7 listopada 2008 r. w poszczególnych dzielnicach m.st. Warszawy Dzielnica Szkoła Termin Godziny Program Bemowo

Bardziej szczegółowo

W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE

W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE W ROKU SZKOLNYM 2013/2014, JAK W LATACH POPRZEDNICH, UCZESTNICZYMY W AKCJI,,SZKLANKA MLEKA I,,OWOCE W SZKOLE Program Szklanka Mleka Celem programu Szklanka mleka jest kształtowanie wśród dzieci i młodzieży

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Samorządowe w Słupach. Książka Kucharska

Przedszkole Samorządowe w Słupach. Książka Kucharska Przedszkole Samorządowe w Słupach Książka Kucharska Kierunek działań pracy przedszkola to: Wdrożenie i upowszechnienie idei zdrowego stylu życia. Opracowanie i wdrożenie programu edukacji zdrowotnej, którego

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 3 Rogoźno, 20 stycznia 2015 r. im. Powstańców Wielkopolskich 64 610 Rogoźno Wlkp. ul. Seminarialna 16 Jury Konkursu

Szkoła Podstawowa nr 3 Rogoźno, 20 stycznia 2015 r. im. Powstańców Wielkopolskich 64 610 Rogoźno Wlkp. ul. Seminarialna 16 Jury Konkursu Szkoła Podstawowa nr 3 Rogoźno, 20 stycznia 2015 r. im. Powstańców Wielkopolskich 64 610 Rogoźno Wlkp. ul. Seminarialna 16 Jury Konkursu Aktywna Szkoła Aktywny Uczeń Al. Jerozolimskie 151, lokal 2222 02-326

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3

SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3 Załącznik nr 7 do Statutu Szkoły SZKOŁA PODSTAWOWA NR 3 IM. KS. JANA TWARDOWSKIEGO W SIERPCU ul. Konstytucji 3 Maja 8 09-200 Sierpc woj. mazowieckie tel./fax:+48 (24) 275 26 44 NIP 776-156-12-47 www.sp3.sierpc.pl

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SZKOLNEGO ZESPOŁU DO SPRAW PROMOCJI ZDROWIA NA ROK SZKOLNY 2013/2014

PLAN PRACY SZKOLNEGO ZESPOŁU DO SPRAW PROMOCJI ZDROWIA NA ROK SZKOLNY 2013/2014 PLAN PRACY SZKOLNEGO ZESPOŁU DO SPRAW PROMOCJI ZDROWIA NA ROK SZKOLNY 2013/2014 1.Problem priorytetowy: Zdrowy styl życia Hasło: Czy dobrze się odżywiam? Zauważa się w środowisku szkolnym niepokojące zjawiska

Bardziej szczegółowo

Sposoby realizacji Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 120 z Oddziałami Integracyjnymi Załącznik 1

Sposoby realizacji Programu Profilaktyki Szkoły Podstawowej nr 120 z Oddziałami Integracyjnymi Załącznik 1 Cele główne Cele szczegółowe Zadania do realizacji Osoby odpowiedzialne Termin realizacji Profilaktyka zdrowia Rozwijanie umiejętności podejmowania decyzji w sprawie własnego zdrowia Przeprowadzenie programu

Bardziej szczegółowo

Usługi kulturalne w warszawskich dzielnicach

Usługi kulturalne w warszawskich dzielnicach Usługi kulturalne w warszawskich dzielnicach Raport z badania ilościowego Warszawa, wrzesień 2014 Centrum Komunikacji Społecznej Urząd m.st. Warszawy Informacje o badaniu Cel: Technika: Poznanie potrzeb,

Bardziej szczegółowo

Wtórny rynek mieszkao w Warszawie w 2010 r. Opracowanie Metrohouse & Partnerzy S.A.

Wtórny rynek mieszkao w Warszawie w 2010 r. Opracowanie Metrohouse & Partnerzy S.A. Wtórny rynek mieszkao w Warszawie w 2010 r. Opracowanie Metrohouse & Partnerzy S.A. Ceny transakcyjne mieszkao w Warszawie Najwyższe ceny transakcyjne mieszkao odnotowano tradycyjnie w Śródmieściu, gdzie

Bardziej szczegółowo

NA ROK SZKOLNY 2012/2013.,,Zdrowie to nie tylko brak choroby, lecz stan dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego społecznego i duchowego

NA ROK SZKOLNY 2012/2013.,,Zdrowie to nie tylko brak choroby, lecz stan dobrego samopoczucia fizycznego, psychicznego społecznego i duchowego PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE POD HASŁEM,,Kocham to, co jem, aktywnie i bezpiecznie spędzam dzień! w ZESPOLE SZKÓŁ PUBLICZNYCH SZKOŁA PODSTAWOWA I GIMNAZJUM im. MARII I MICHAŁA KRUKIERKÓW W RÓWNEM

Bardziej szczegółowo

Program Owoce w szkole

Program Owoce w szkole Program Owoce w szkole Program Owoce w szkole jest programem Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) Unii Europejskiej uruchomionym przez Komisję Europejską od roku szkolnego 2009/2010. Program został wdrożony

Bardziej szczegółowo

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM

WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM . WYNIKI ANKIET I TESTÓW KLAUDIA KRZYŻAŃSKA, KL.IIIF GIMNAZJUM NR14 BYTOM TESTY TESTY ROZWIĄZAŁO 140 UCZNIÓW 1.Co dostarcza organizmowi najwięcej energii? A)WĘGLOWODANY, TŁUSZCZE I BIAŁKA B)MAGNEZ,POTAS

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 2/2014

Zarządzenie nr 2/2014 Zarządzenie nr 2/2014 Dyrektora Zespołu Ekonomiczno Administracyjnego z dnia 07.01.2014 r. w sprawie: zmian w regulaminie stołówki szkolnej i odpłatności za posiłki w stołówce szkolnej Na podstawie ustawy

Bardziej szczegółowo

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych

Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Program własny Wiem, że zdrowo jem promujący zdrowe odżywianie i aktywny tryb życia w Publicznym Gimnazjum im. Leszka Deptuły w Wadowicach Górnych Opracowała: mgr inż. Anna Zając 1 1. Wstęp Program własny

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej w Hucisku

PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej w Hucisku PROGRAM PROFILAKTYKI Szkoły Podstawowej w Hucisku Hucisko 2012r. 1. PROBLEM PRIORYTETOWY 1. Problem agresji i przemocy w środowisku szkolnym, lokalnym oraz w Internecie. 2. Kształtowanie umiejętności zdrowego

Bardziej szczegółowo

Jak kształtować zdrowe nawyki żywieniowe. Żywienie w placówkach nauczania i wychowania w świetle znowelizowanych przepisów 20.10.

Jak kształtować zdrowe nawyki żywieniowe. Żywienie w placówkach nauczania i wychowania w świetle znowelizowanych przepisów 20.10. Jak kształtować zdrowe nawyki żywieniowe Żywienie w placówkach nauczania i wychowania w świetle znowelizowanych przepisów 20.10.2015 Kraków Zachowania żywieniowe (Jeżewska-Zychowicz, 2009) Obyczaje działania

Bardziej szczegółowo

MIEJSKIE PRZEDSZKOLE NR 1 BAJKA W SZCZYTNIE

MIEJSKIE PRZEDSZKOLE NR 1 BAJKA W SZCZYTNIE MIEJSKIE PRZEDSZKOLE NR 1 BAJKA W SZCZYTNIE Opracowała: mgr Ewelina Pliszka Rok szkolny: 2015/2016 Drogi rodzicu! Wiek przedszkolny to ten moment w życiu dziecka, kiedy najszybciej się rozwija. Aby kilkulatek

Bardziej szczegółowo

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka

ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO. Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka ZBILANSOWANA DIETA TALERZ ZDROWIA SMACZNIE, ZDROWO, KOLOROWO Anna Oblacińska Instytut Matki i Dziecka TALERZ CZY PIRAMIDA? Przedstawione w modelach zdrowego żywienia zalecenia żywieniowe to sugestie ogólne,

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA

WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA WYDZIAŁ NAUK O ŻYWNOŚCI I RYBACTWA ZAKŁAD PODSTAW ŻYWIENIA CZŁOWIEKA Dr inż. Edyta Balejko, dr inż. Anna Bogacka, dr inż. Anna Sobczak-Czynsz Przedmiot: Podstawy żywienia człowieka (MS i TŻiŻCz z uz.)

Bardziej szczegółowo

Program praktyk. Lublin, 2012

Program praktyk. Lublin, 2012 Program praktyk przeznaczony dla nauczycieli przedmiotów zawodowych i instruktorów praktycznej nauki zawodu w branży gastronomicznej opracowany w ramach projektu Praktyka kluczem do sukcesu Opracował:

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W WAŁCZU W OBSZARZE POSTAWY UCZNIOWSKIE. JAK JE KSZTAŁTOWAĆ?

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ NR 1 W WAŁCZU W OBSZARZE POSTAWY UCZNIOWSKIE. JAK JE KSZTAŁTOWAĆ? Projekt pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez wdrożenie zmodernizowanego systemu doskonalenia nauczycieli w powiecie wałeckim Priorytet III Działanie 3.5 Program Operacyjny Kapitał Ludzki 2007

Bardziej szczegółowo

XLVIII WARSZAWSKA OLIMPIADA MŁODZIEŻY

XLVIII WARSZAWSKA OLIMPIADA MŁODZIEŻY BURMISTRZOM DZIELNIC DYREKTOROM SZKÓŁ NAUCZYCIELOM WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I TRENEROM Prezentujemy Państwu końcowy dokument XLVIII edycji Warszawskiej Olimpiady Młodzieży, zawierający osiągnięcia poszczególnych

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W SZKOLE PODSTAWOWEJ W DOLISTOWIE. na rok szkolny 2012/2013. Od tego co jesz i pijesz zależy to, jak długo żyjesz

PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W SZKOLE PODSTAWOWEJ W DOLISTOWIE. na rok szkolny 2012/2013. Od tego co jesz i pijesz zależy to, jak długo żyjesz PLAN PRACY SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE W SZKOLE PODSTAWOWEJ W DOLISTOWIE na rok szkolny 2012/2013 Od tego co jesz i pijesz zależy to, jak długo żyjesz WSTĘP 1. Problem priorytetowy: Grupa uczniów w szkole

Bardziej szczegółowo

TEMAT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ Zdrowy styl odżywiania. Czy wiesz co jesz?. Cel główny:

TEMAT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ Zdrowy styl odżywiania. Czy wiesz co jesz?. Cel główny: TEMAT LEKCJI WYCHOWAWCZEJ Zdrowy styl odżywiania. Czy wiesz co jesz?. Cel główny: zapoznanie uczniów z zasadami racjonalnego odżywiania się człowieka, kształtowanie umiejętności oceniania własnego sposobu

Bardziej szczegółowo