Tapadas limeñas, patrzące na świat jednym okiem, tajemnicze kobiety Wicekrólestwa Peru

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Tapadas limeñas, patrzące na świat jednym okiem, tajemnicze kobiety Wicekrólestwa Peru"

Transkrypt

1 SŁOWA-KLUCZE tapadas limeñas, Lima, Peru, zwyczaje, moda She puts on the saya without corset, lets her hair fall, encloses her body with the manto, and goes outside where ever she wants... She meets her husband in the street, who does not recognize her... (Flora Tristan, Lima 1838) Paulina Nowakowska Tapadas limeñas, patrzące na świat jednym okiem, tajemnicze kobiety Wicekrólestwa Peru ABSTRAKT Tapadas limeñas (hiszp.) to określenie kreolskich kobiet mieszkających w Limie (Peru) w okresie wicekrólestwa i pierwszych lat republiki, które w charakterystyczny sposób zakrywały swoje włosy i twarz jedwabną peleryną (manto) zostawiając odsłonięte jedno oko. Nosiły również długie spódnice (saya), które wiązane na wysokości kolan uwydatniały ich biodra i ograniczały ruchy. Ten ambiwalentny wizerunek kobiecości (z jednej strony enigmatyczny i anonimowy, z drugiej zaś kokieteryjny i zmysłowy) wzbudził duże zainteresowanie zagranicznych antropologów i artystów. Tajemniczy strój Peruwianek zamieszkujących stolicę ukrywał ich wiek, stan cywilny i kolor skóry, co pozwalało im na zupełną anonimowość i często wprowadzało w błąd wielu mężczyzn, którzy wśród przebranych kobiet nie byli w stanie rozpoznać swych żon, sióstr i matek. Pomimo odgórnych zakazów całkowitego zakrywania ciała (powstałych z obawy przed m.in. pierwszymi w Limie przypadkami transwestytyzmu) kobiety przez trzysta lat nie rezygnowały ze specyficznego ubioru. Saya i manto nie były jedynie nowym trendem w modzie peruwiańskiej. Przede wszystkim dawały kobietom możliwość uwolnienia się od nadzoru mężczyzn i plotkarskich zwyczajów ówczesnego środowiska miejskiego. Obecnie tapadas są uznawane za ikonę dawnej Limy. Celem artykułu jest wykazanie, w jaki sposób język ciała i ubioru peruwiańskich kobiet, znanych jako tapadas limeñas, wpłynął na ich wizerunek kreowany przez Europejczyków odwiedzających Limę głównie na początku XIX wieku. Poddany analizie jest strój tapadas, przypisywane im cechy, pozycja społeczna oraz sposób, w jaki stały się one ikoną stolicy Wicekrólestwa Peru. Artykuł stanowi próbę przedstawienia celu i efektu użycia specyficznego stroju przez kobiety, które przełamały dominujące konwencje kulturowe kolonialnego i patriarchalnego miasta. W oparciu o dzieła wybranych europejskich artystów i podróżników uwzględniony zostaje stosunek mężczyzn do nowego modelu kobiecości oraz ich próby umieszczenia tapadas w powstającej na początku XIX wieku rasowej i kulturowej klasyfikacji. Zainteresowanie kobietami w Limie. Podróżnicy i artyści z Europy W XVI i XVII wieku Lima, zwana Miastem Królów (Ciudad de los Reyes), z błotnego terenu uprawy trzciny przekształcała się w duże, kolonialne miasto, zdominowane przez ludność kreolską i afrykańskich niewolników. Architektura tego miejsca powoli przypominała architekturę miast andaluzyjskich. W XVIII i XIX wieku Lima była odwiedzana przez wielu kronikarzy, podróżników i artystów z Europy, którzy uwieczniali w swych tekstach, pamiętnikach i dziełach malarskich zwyczaje i życie codzienne jej 10 nr 2, marzec 2012

2 mieszkańców, skupiając się na tym, co nietypowe, nowe i tajemnicze. Starali się oni uchwycić specyfikę kolonialnej stolicy, przelewając swe obserwacje na papier w postaci opisów lub szkiców. 1. Tapada, Lima 2. Tapadas Od początku XVIII wieku Europejczycy mieli możliwość podróżowania i studiowania w koloniach hiszpańskich. Najbardziej znanymi podróżnikami z tego okresu byli Amadeus Frezier, Bachelier i Louis Feuillée (Poole 2000: 48). Ich opisy zastanej w Nowym Świecie rzeczywistości stały się inspiracją dla wielu innych (głównie francuskich) kronikarzy i artystów. Koncentrowali się przede wszystkim na uchwyceniu egzotyki przyrody i specyfiki prekolumbijskich cywilizacji. W XIX wieku uwaga odwiedzających Nowy Świat podróżnych nie była już skupiona na jego naturze i pejzażach, lecz na kształtującym się tam nowym społeczeństwie 1. Inspiracją dla Europejczyków stał się głównie dorobek naukowy Alexandra von Humboldta (Views of the cordilleras and monuments of indigenous people of America 1810) i Alcidesa d Orbigny (El hombre americano 1839). Początki republiki w Peru wiązały się z próbą określenia peruwiańskiej tożsamości. Rozwijający się wówczas (głównie w Limie) dyskurs wizualny miał na celu usystematyzowanie efektów wielokulturowości miasta i metysażu. Powstające w postkolonialnej Limie społeczeństwo stanowiło dla Europejczyków nowy obszar, niedotknięty jeszcze stereotypami (jak w przypadku Afryki czy Orientu). Według Debory Poole (2000: 111) niezwykle istotnym elementem w tworzeniu wizerunku stolicy wicekrólestwa było przedstawienie zwyczajów żyjących w nim kobiet, a w szczególności intrygujących tapadas limeñas. Dla przybyłych do Limy artystów i podróżnych z Europy kobiety od wieków stanowiły narzędzie uwodzenia (vehículo seductor), z którego czerpali inspirację (tamże). W XVIII wieku uwagę Europejczyków przyciągały głównie Panny Słońca 2 (vírgenes del sol) i inkaskie księżniczki 3. Idealizowany wizerunek tych kobiet stanowił pryzmat, przez który na nowo spoglądali oni na andyjską rzeczywistość. Wówczas przypisywany im nieskazitelny model kobiecości był kluczem do poznania specyfiki Andów. Powstające powieści 1 W XVIII wieku klasyfikacja społeczeostwa opierała się głównie na różnicach kulturowych (np. religijnych), a nie biologicznych. Społeczeostwo Ameryki Południowej dzielono na Indian, Europejczyków i Kreoli. Nowy dyskurs naukowy XIX wieku dotyczący rasy zmienił podejście europejskich badaczy do odmienności mieszkaoców Nowego Świata. Rozwój nauk ścisłych sprawił, że fizjonomia i fenotyp zaczęły stanowid wyznaczniki różnicy rasowej. Wówczas europejscy naukowcy badający społeczeostwa amerykaoskie koncentrowali się na szczegółowym i fragmentarycznym obrazowaniu ludzkiego ciała. Szukając podobieostw i różnic, próbowali oni kategoryzowad zastaną ludnośd. 2 W czasach starożytnego Peru kobiety odgrywały bardzo ważną rolę w sferze religii. W Machu Picchu Panny Słooca zajmowały się rytuałami i obrzędami związanymi z wiarą w boga-słooce. Wybierane były przez wzgląd na swe pochodzenie i wygląd. 3 Inkaskie księżniczki to żony Inca, niektóre z nich mieszkały w pałacu w Cusco, inne na prowincji, zachowując dziewictwo przez całe życie. 11 nr 2, marzec 2012

3 (takie jak: Letters d une Peruvienne Madame de Grafigny, czy Les Incas ou la destruction de l Empire du Pérou Jean François Marmontela) przedstawiały indiańskie, kobiece ciało jako metaforę Imperium Inca, zdobytego gwałtem przez mężczyznę konkwistadora. Relacje damsko-męskie odzwierciedlały w nich relacje Kolonii ze Starym Kontynentem (Poole 2000: 67-68). W pierwszych dekadach XIX wieku inkaski ideał nie odgrywał już tak ważnej roli. Mężczyźni odwiedzający Limę przejawiali wyjątkowe zainteresowanie innym typem kobiecości tapadas limeñas. Kroniki i ilustracje Europejczyków stanowią istotne źródło informacji o kształtującym się społeczeństwie stolicy wicekrólestwa oraz ukazują sposób postrzegania kolonialnego miasta przez przedstawicieli Starego Kontynentu. Na szczególną uwagę zasługuje trzech artystów-podróżników, którzy zainspirowani stylem tapadas, poświęcili im wiele swych dzieł. Jednym z kluczowych rysowników uwieczniających kolonialną Limę, a szczególnie typy mieszkających w niej Peruwianek, był Johann Moritz Rugendas, niemiecki ilustrator i malarz, który odwiedził miasto w 1842 roku i mieszkał w nim przez 3 lata. Przed przybyciem do Peru podróżował po Brazylii, Meksyku i Chile, tworząc portfolio każdego kraju. Kolejnym istotnym malarzem był Léonce Angrand, francuski dyplomata, który przyjechał do Limy w 1833 roku. Jego dorobek artystyczny stanowi doskonałe uzupełnienie literatury obyczajowej XIX wieku (tamże: 113). Angrand przez 6 lat podróżował po całym kraju, malując uroczystości religijne, zwyczaje i portrety lokalnych mieszkańców. W licznych pracach próbował uchwycić specyfikę kultury i społeczeństwa dziewiętnastowiecznego Peru. Znaczące są również notatki i dzieła innego francuskiego podróżnika Maxa Radigueta, który przebywał w Peru w latach Jego zapiski z podróży były bardzo szczegółowe i zostały opublikowane w Souveniers de l'amerique Espagnole w 1856 (Una Lima Que Se Fue 2010). Znane są również akwarele i szkice artysty, ukazujące peruwiańską rzeczywistość poprzez przedstawienie życia codziennego mieszkańców Limy należących do różnych warstw społecznych, ekonomicznych i rasowych. Dorobek wyżej wymienionych Europejczyków to pryzmat, przez który świat obserwował rozwijające się społeczności w Peru. Poprzez wyjątkowe zainteresowanie stylem tapadas, mężczyźni odwiedzający Limę przyczynili się do kreowania wizerunku tych kobiet na tle kolonialnego miasta. Ich prace to próby interpretacji i konceptualizacji nowego, nieznanego modelu kobiecości, który zastali jedynie w stolicy Peru. Kim były tajemnicze tapadas? Określane w ten sposób kobiety zakrywały całe swe ciało, pozostawiając odkryte zazwyczaj jedno oko (lub jego fragment w zależności od potrzeby). Nie wiadomo dokładnie, kiedy w Limie pojawiła się moda na użycie specyficznego stroju, choć niektórzy historycy twierdzą, że były to ostatnie lata XVI wieku (A la vuelta de la esquina 2008). Ubiór tapadas składał się z dwóch podstawowych elementów: pierwszym z nich było manto, rodzaj peleryny. Tapadas zazwyczaj nosiły dwie peleryny w jednym, ciemnym kolorze. Jedną z nich zbierały na wysokości ramion, zakrywając tułów. Drugą natomiast zakrywały prawie całą twarz z wyjątkiem oczu i przytrzymywały ręką. Najpopularniejsze kolory manto to czarny, niebieski, zielony i brązowy. Kolejnym elementem stroju typowego dla tapadas była saya, obszerna i długa spódnica, czasami zdobiona koronkami i haftami. Do lat 20. XIX wieku kobiety zbierały spódnicę na wysokości kolan, co z jednej strony zdecydowanie ograniczało ich ruchy, z drugiej zaś pozwalało na uwydatnienie i optyczne powiększenie pośladków. Europejscy artyści zafascynowani uzyskaną w ten sposób sylwetką, często przedstawiali je tyłem, niejednokrotnie wyolbrzymiając objętość bioder i pośladków tapadas. Nie wszystkie kobiety w Limie nosiły saya i manto. Tapadas to głównie Kreolki (kobiety pochodzenia europejskiego) należące do wąskiej 12 nr 2, marzec 2012

4 grupy właścicieli ziemskich i handlowców (Poole 2000: 114). Przez około 250 lat (aż do czasu uzyskania niepodległości) ustawicznie opierały się one modzie francuskiej, której z kolei ulegali mężczyźni. W XVIII wieku, wraz z napływem europejskich trendów, mężczyźni zaczęli nosić dłuższe płaszcze, peruki (na wzór francuskich), podkolanówki, żaboty i kapelusze. Europejskim szlakiem mody podążały również kobiety, które nie były zwolenniczkami saya i manto. Preferowały one wzorce Starego Kontynentu, jak np. styl Madame de Pompadour (Angels with Claws Las Tapadas Limeñas 2010). (chador lub niqab noszony przez kobiety w Iranie). Restrykcyjny ubiór muzułmańskich kobiet jest powiązany z pojęciami świętości. Ustalenia dotyczące ubioru zapisane w Koranie często interpretowane były (i są) na różne sposoby. Niektórzy postrzegali hijab jako symbol tyranii i suwerenności. Inni dostrzegali w nim kobiecy autorytet 5, możliwość uczestniczenia kobiet w życiu publicznym, a także oznakę odrębności wyznaniowej, które odrzuca dominujące, zachodnie wzorce (Malise 2001). Sytuacja kobiet, które dobrowolnie zdecydowały się na zakrywanie twarzy, była inna od sytuacji tych, które zostały do tego zmuszone. 4. Tapadas en la alameda (Tapadas w zagajniku topolowym), J.M. Rugendas, XIX w. 3.Tapadas, J.M. Rugendas, XIX w. Skąd pomysł na użycie saya i manto? Pomysł na użycie manto prawdopodobnie został zaczerpnięty od muzułmanek za pośrednictwem kultury hiszpańskiej 4. Użycie manto, którym kobiety zakrywały twarz i włosy, do złudzenia przypomina styl hijab Skojarzenie stroju tapadas z kulturą arabską jest również widoczne w ilustracjach wykonanych przez Europejczyków, którzy przedstawiając te kobiety parami lub w grupach, nawiązywali do haremu (Poole 2000: 117). Ponadto, tapadas malowane były na tle prywatnych skwerów przypominających, przez swój charakter sanktuarium, orientalne ogrody. 4 Tapadas limeñas można również porównad do hiszpaoskich cobijadas z Vejer de la Frontera (okolice Cape Trafalgar). Jednak strój cobijadas był zawsze w kolorze czarnym, w odróżnieniu od tapadas (In memory of la Tapada. Tapada limeña: Theories of the origin of la Saya y el Manto, 2010). 5 Kobieta zakrywająca swe ciało, zgodnie z tradycją muzułmaoską i wychodząca poza mahram staje się seksualnie niedostępna dla innych mężczyzn. Strój nadaje jej autorytet Boga w przestrzeni publicznej (już nie tylko brata, ojca, czy męża). 13 nr 2, marzec 2012

5 Specyficzny ubiór tapadas miał jednak inne zastosowanie niż w przypadku kultury arabskiej. Użycie manto nie było manifestacją religijności, niewinności lub wstydu. Strój ten nie stanowił również praktycznej ochrony przed nieprzyjemnymi zapachami rozwijającej się stolicy wicekrólestwa, jak sądzą niektórzy historycy (A la vuelta de la Esquina 2008). Cel i efekt noszenia stroju tapadas Kobiety wyższych warstw społecznych Limy zakrywały swe ciało z własnej woli (Poole 2000: 114). Pod osłoną manto mogły choć na chwilę uciec od nieustannej kontroli społeczeństwa, rodzin i przede wszystkim mężów. Tapadas ustawicznie manifestowały swój sprzeciw wobec wymogów konserwatywnej kultury elit Limy, dzięki czemu moda na użycie saya i manto przetrwała aż do czasów republikańskich. Strój pozwalał im wręcz na wyśmianie pewnych nakazów i norm społecznych. Ponadto, dawał on kobietom możliwość swobodnego poruszania się w przestrzeni publicznej, gwarantując im anonimowość. Mogły wychodzić na ulicę o dowolnej godzinie i rozmawiać z kim chciały, bez obawy, że ucierpi na tym ich reputacja lub usłyszą od przechodniów publiczną reprymendę. Zulma Sacca i Raquel Espinoza (1998: 71) w artykule Las tapadas o el lenguaje de la liberación y el desquite nazywają zachowanie tych kobiet transformacją i maskaradą, dzięki której przełamały one tradycyjną dychotomię przestrzeni (na kobiecą prywatną i męską publiczną). Strój saya i manto interpretują jako przebranie służące kobietom do przemieniania się z osób, którymi są, w osoby, którymi pragną być. W ten sposób, na pozór bezosobowe kobiety, jako jednolita grupa mogły wcielać się w rozmaite role według własnych potrzeb i interesów. Ubiór tapadas to paradoksalne zestawienie ukrytej tożsamości społecznej i arystokratycznej tajemniczości (uzyskiwanej poprzez zasłonięcie twarzy) z uwydatnionymi atrybutami kobiecej seksualności (sztucznie powiększonymi pośladkami) wystawionej wręcz na widok publiczny. Zwyczaj noszenia tego stroju można uznać za rodzaj sprzeciwu wobec tradycyjnego pojmowania i klasyfikowania wizerunków kobiecości. Styl tapadas odwracał uwagę mężczyzn od tożsamości i osobowości kobiet, skupiając ją na ich bezosobowej seksualności i cielesności. Ponadto, według niektórych naukowców, przypisywał tapadas atrybuty promiskuityzmu i dewiacji, które nota bene były zaciekle odrzucane w ich środowisku. Ambiwalencja to główna cecha wizerunku 6 tapadas nadająca im aurę tajemniczości. Ich kreatywność przejawiająca się w wykorzystaniu manto fascynowała przyjezdnych mężczyzn bardziej niż miejscowych, gdyż zetknęli się oni z zupełnie nową interpretacją potrzeby zakrywania ciała. Typ kobiecości prezentowany przez tapadas wyjątkowo przyciągał uwagę na tle zwyczajów kolonialnego miasta. Podróżnicy nie tylko przedstawiali wygląd enigmatycznych kobiet, przypisywali im również szereg cech, takich jak: rozwiązłość, agresywne zachowanie, które (w ich opinii) stanowiły źródło korupcji i generalnej dekadencji konserwatywnych obyczajów. Przykładem może być Angrand, który uważał tapadas za zwodnicze i dwulicowe uwodzicielki, prowokujące poprzez niejednoznaczne ukrywanie swych wdzięków, chodzenie w grupach z dala od przechodniów i wybieranie swych męskich ofiar (Poole 2000: 117). Radiquet również uważał, że saya i manto przyniosły kobietom same korzyści, a mężczyznom jedynie przykrości 7 (Radiquet 1874, za Poole 2000: 121). Dzięki swej anonimowości, tapadas mogły bezkarnie kokietować i flirtować z wybranymi mężczyznami. Z zaskakującą łatwością nawiązywały kontakt i prowadziły rozmowy, z kim chciały. Były pewne siebie i często przejmowały inicjatywę, wszczynając dyskusje w sferze publicznej: Generalnie tapadas przejmowały inicjatywę ( ). W ten sposób ich saya i manto, 6 Ambiwalencja wizerunku tapadas przypomina esencję karnawału, którego istotą jest negacja otaczającej rzeczywistości. 7 Tłum. P. Nowakowska. 14 nr 2, marzec 2012

6 których pierwotnym celem było służenie ideałom czystości i bojaźni, stały się ochroną dla zupełnie odmiennych zwyczajów (tamże: 117). Mężczyźni mieszkający w Limie zdecydowanie nie byli zwolennikami intrygującego ubioru tapadas. Stracili oni możliwość nadzorowania kobiet należących do ich rodzin. Nie mieli pewności, kto ukrywał się pod tajemniczą peleryną, nie rozpoznawali swoich matek, żon, sióstr. Manto uniemożliwiało im ocenę np. wieku kobiet i ich pochodzenia. Mężczyźni niejednokrotnie padali ofiarami żartów ze strony Mulatek i kobiet z niższych warstw społecznych, które w stroju tapadas drwiły z ich nieświadomości 8. W czasach kolonialnych zarówno wicekrólowie, jak i kler wprowadzali zakazy użycia manto, by nie tracić kontroli politycznej nad kobietami. W 1561 roku został wprowadzony pierwszy zakaz zakrywania twarzy (szczególnie podczas nabożeństw, procesji i w okresie Wielkiego Tygodnia), którego złamanie groziło ekskomuniką. Szybko jednak został wycofany ze względu na liczne protesty kobiet. W 1581 roku arcybiskup Limy, San Toribio de Mogrovejo, wystosował dekret (poparty przez Filipa II) zakazujący kobietom zakrywania twarzy podczas mszy i procesji religijnych. Kościół obawiał się nie tylko obrazy Boga poprzez użycie manto przypominającego islamski welon, ale przede wszystkim anonimowej lubieżności kobiet i możliwości maskowania za pomocą stroju homoseksualizmu i transwestytyzmu 9. Kościół uznał saya i manto za strój stworzony wyłącznie w celach niemoralnych. Ponadto, noszone wówczas przez kobiety suknie często były bardzo drogie, co w oczach duchownych stanowiło przejaw pychy i próżności (A la Vuelta de la Esquina 2008). 8 Manuel Ascencio Segura, peruwiaoski dramaturg, zainspirowany zabawnymi pomyłkami mężczyzn, napisał komedię La saya y el manto. 9 Strój tapadas był również wykorzystywany przez osoby chore np. na ospę, które przez ukrycie swej choroby unikały społecznego odrzucenia i swobodnie mogły poruszad się po ulicach miasta. Przestrzeń tapadas Strój tapadas używany był przez kobiety przede wszystkim w celu poruszania się w przestrzeni publicznej, można było je dostrzec na ulicach i placach Limy. Saya i manto używane były głównie w ciągu dnia; gdy zapadał zmrok kobiety zamieniały spódnicę na klasyczną sukienkę, a pelerynę zastępowały zwykłym szalem, który przykrywał ich głowy, lecz już nie zasłaniał twarzy. 5. Zapowiedź walki kogutów 6. Lima i tapadas na ulicy, Angrand María Victoria Hernández Na obrazach i szkicach tapadas zawsze umieszczane były w centrum życia publicznego, zestawiane ze służącymi im Mulatkami, przechodniami, ulicznymi sprzedawcami. Ich niemal całkowicie zakryte ciało kontrastowało z roznegliżowanymi, ciemnymi sylwetkami niższych warstw społeczeństwa. W domu tapadas zdejmowały peleryny i w oczach mężczyzn przemieniały się z fascynujących, tajemniczych istot w zwykłe śmiertelniczki. Ich przestrzeń prywatną zdominowała moda francuska, znana i mniej interesująca dla Europejczyków. 15 nr 2, marzec 2012

7 Tapadas jako synteza różnych typów kobiecości Europejscy podróżnicy, próbując zrozumieć i poznać naturę nieznanego im do tej pory stylu tapadas, szukali punktów odniesienia porównując je do znanych już im kobiecych ideałów. W ich oczach tapadas łączyły cechy skrajnie różnych typów kobiecości. Przerysowane kobiece kształty tapadas stanowiły impuls do porównywania ich z kobietami z innych kolonii europejskich. Ich figura podobna była do sylwetki kobiet afrykańskich i Mulatek. Europejska obsesja wyższości z początku XIX w. oraz tendencje do rasowej hierarchizacji ze szczególnym deprecjonowaniem rasy czarnej miały olbrzymi wpływ na postrzeganie i klasyfikowanie społeczeństwa kolonialnych obszarów. Rasa czarna, wówczas najbardziej dyskryminowana przez Europejczyków, paradoksalnie stała się dla nich obiektem fascynacji seksualnej. Dlatego też oceniali i stopniowali oni seksualność kobiet, porównując rozmiar ich genitaliów z anatomią kobiet afrykańskich lub europejskich prostytutek (Poole 2000: 116). Tapadas szokowały ich swą strategią ubioru nawiązującą do seksualnego wyzwolenia na przekór arystokratycznej ideologii tamtych czasów. Ludność kreolska mieszkająca w Limie również pozostawała pod wpływem europejskiej obsesji wyższości i żywiła niechęć wobec niewolników z Afryki i Mulatów. Afrykańskie kobiety, pracujące zazwyczaj jako służba, kojarzone były z nagością, brudem i brakiem higieny (stąd mężczyźni obawiali się, że pod obszernym manto może kryć się Mulatka). Kobiece ciało praktycznie nie było widoczne w stroju tapadas. Ich skóra mogła być dużo ciemniejsza niż przypudrowane powieki. Długi rękaw, rękawiczki i spódnica sięgająca ziemi uniemożliwiały czasami rozpoznanie koloru skóry kobiety: ( ) zdradzieckie manto ukrywa Afrykankę, czarną jak noc, z nosem szerokim jak śmierć, przed którą nie warto rzucać perły uprzejmości (Radiquet 1874, za Poole 2000: 124). Mulatki i Afrykanki często przedstawiane były na obrazach jako kobiety lubieżne, brudne, ubrane skąpo i niechlujnie. Taki wizerunek afrykańskich kobiet utrwalał europejskie seksualne stereotypy i nawiązywał do karaibskich i brazylijskich Mulatek (Poole 2000: 122). Afrykańska seksualność 7. Mulata espulgando la cabeza de su ama (Mulatka odwszawiająca włosy swej pani), Pancho Fierro Artyści w swych dziełach ograniczali ich przestrzeń do ulicznych bazarów. W oczach europejskich podróżników odwiedzających el Mercado Central de Lima (główny rynek Limy) prezentowały się jako kobiety zaniedbane, siedzące na ziemi, odbierające przechodniom apetyt widokiem publicznego odwszawiania swego potomstwa (Squier,1877 za: Poole 2000: 124). Stanowiły skrajne przeciwieństwo eleganckich tapadas, które nigdy nie były przedstawiane w negliżu lub z dziećmi. Macierzyństwo stało się domeną czarnoskórych kobiet, jako że pracując na służbie u rodzin europejskich i kreolskich, zajmowały się one dziećmi swoimi i swoich pracodawców. Za skrajne porównanie tapadas z afrykańskim typem urody można uznać nawiązanie do Venus Hotentote (jej prawdziwe imię: Sara Bartmann, , Była to afrykańska niewolnica pochodząca z plemienia khoikhoi. Wyróżniała ją niespotykana w Europie anatomia ciała uwarunkowana genetycznie. Tłuszcz u kobiet z plemienia khoikhoi nie odkładał się w okolicach brzucha i mięśni, lecz jedynie w pośladkach (Un Recuerdo de Historia). 16 nr 2, marzec 2012

8 ambiwalencję ich wizerunku, który łączył religijność i dewocję z bezwstydnością i prowokacją. 8. Venus Hotentote 9. Kobieta należąca do plemienia khoikhoi Brytyjski lekarz William Dunlop (tamże) kupił Sarę Bartmann i przywiózł do Europy w 1810 roku pod pretekstem prowadzenia obserwacji naukowych. Stała się ona jednak cyrkową atrakcją Londynu (pod pseudonimem Venus Hotentote). Z czasem wyjechała do Paryża, gdzie publiczność szybko się nią znudziła. Zmuszana do prostytucji, chora i uzależniona od alkoholu, umarła w wieku 25 lat. Venus Hotentote w oczach Europejczyków to skrajne urzeczywistnienie walorów afrykańskiej urody i kobiecej seksualności. Jej naturalna, lecz nietypowa budowa ciała, była wyrazem nieosiągalnego dla białych kobiet wizerunku, do którego styl tapadas limeñas jedynie nawiązywał poprzez optyczne powiększenie rozmiaru pośladków. 10. Wyjście z kościoła, M. Radiguet Katolickie zakonnice Kolejnym punktem odniesienia dla Europejczyków były katolickie zakonnice. Tapadas kojarzono z nimi przez wzgląd na ich religijność i ubranie przypominające habit. Bardzo często przedstawiane były w kościele, w trakcie procesji lub zbierające jałmużnę (Poole 2000: 118). Według Poole (tamże) na niektórych obrazach europejscy malarze sugerują zmysłowość tapadas i ich bezwstydność w kokietowaniu mężczyzn podczas wzniosłych aktów religijnych. Podkreśla to wspomnianą już 11. Misa de Gloria, J.M. Rugendas, 1843 Wielu francuskich obserwatorów porównywało postać tapada do rzeźby św. Róży, którą wykonał Melchior Caffa. Radiguet dostrzegał dwoiste piękno dzieła, w którym przeplata się zmysłowość i mistycyzm: 17 nr 2, marzec 2012

9 Święta rozłożona jest na kamieniu, jej półotwarte usta wydają jej ostatnie tchnienie, jej prawa dłoń zwisa, jakby chciała podnieść różaniec, który upuściła. Jest w niej z jednej strony ekstaza anioła i sen kobiety. Jej twarz promieniuje podwójnym pięknem: pięknem plastycznym i wyraźnym, które nadają jej nieskazitelne rysy [i] pięknem idealnym, odzwierciedlającym boską perfekcję wyjątkowej natury (Radiguet 1874, za Poole 2000: 118). Ambiwalentny urok rzeźby w uwodzicielski sposób łączy w sobie niewinność i lubieżność zarazem. 13. La Perricholi Niewidoczność Indianek 12. Śmierć Świętej Róży, Melchior Caffa, 1669 La Perricholi, uosobienie frywolności Charakter tapadas niejednokrotnie kojarzony był z temperamentem peruwiańskiej aktorki teatralnej, znanej jako La Perricholi (María Michaela Villegas y Hurtado), która żyła na przełomie XVIII i XIX wieku. Była ona kochanką wicekróla Manuela de Amat oraz słynną skandalistką, której egoistyczne kaprysy, intrygi i romanse przeplatały się z hojnymi, spontanicznymi gestami. Stała się najpopularniejszą kobietą kolonialnej Limy (Poole 2000: 119). Poruszając temat kobiecych typów kolonialnej Limy, nie sposób nie wspomnieć o trzecim modelu kobiecości (obok kobiet kreolskich i afrykańskich niewolnic), który prezentowały Indianki. Ludność miejscowa stanowiła 80% mieszkańców stolicy wicekrólestwa (tamże: 122). Indianki fascynowały podróżników (podobnie jak tapadas) przede wszystkim swoim charakterystycznym strojem. Naukowcy i rysownicy przedstawiali szczegółowo elementy ich ubioru, pojawiały się w przestrzeni publicznej obok tapadas i Mulatek, jednak w XIX wieku już nie zwracano uwagi na ich seksualność i nie idealizowano ich wizerunku (tamże: 128). Stanowiły jedynie uzupełnienie dla kobiecych typów stworzonych przez Europejczyków. Ich etniczność i pochodzenie podkreślał jedynie strój, a nie ciało, co odzierało je z atrybutów kobiecej seksualności (tamże). Reprezentowały one Andy, inkaskich przodków i język quechua. Indianki nie były tematem obrazów i szkiców Europejczyków, lecz raczej uzupełnieniem, kontekstem i tłem dla tapadas. Ich niewidoczność i aseksualność podkreślały zmysłowość i wdzięki tapadas. 18 nr 2, marzec 2012

10 Koniec mody na użycie saya i manto Lata 20. XIX wieku i uzyskanie przez Peru niepodległości (1821) to początek końca mody na użycie manto. Boom ekonomiczny związany z pozyskaniem guano sprowadził do Limy nowe elity europejskie, które preferowały elementy mody paryskiej. Już od 1827 roku dostępne były pierwsze czasopisma dla kobiet przedstawiające konfekcjonowaną francuską modę, która wygrała z wieloletnią tradycją (A la Vuelta de la Esquina). Pojawienie się na rynku projektantów i krawców, którzy na wzór europejskich trendów szyli ubrania dla Peruwianek, sprawiło, że saya i manto odeszły w zapomnienie. Zmienił się ponadto stosunek mężczyzn do stroju tapadas. Nowocześni przedsiębiorcy i handlowcy pragnęli, by ich żony były widoczne na różnych spotkaniach, zarówno biznesowych, jak i towarzyskich. Anonimowość tapadas okazała się wówczas zbyteczna. Tapadas ikoną kolonialnej Limy Tapadas limeñas łączyły w sobie wiele cech, można je było porównać do św. Róży, Mulatki, kreolskiej aktorki i muzułmanki. Z jednej strony były tajemnicze i religijne, z drugiej zaś prowokujące i frywolne. Ich wizerunek zawierał naturalną seksualność i swobodę Afrykanek oraz świątobliwość i skromność zakonnic, muzułmanek i Indianek. Tworzył zestawienie skrajnych i kontrastujących modeli kobiecości, które wzajemnie się uzupełniały. Tapadas stały się doskonałym symbolem różnorodnej Limy czasów kolonialnych i problematycznej tożsamości peruwiańskiej. Idealnie wpisywały się w krajobraz stolicy, której architektura nawiązywała do andaluzyjskich miast. Przypisywana im dwoistość charakteru sprawiła, że stały się one metaforą różnorodnego, kolonialnego miasta: Miasta mają płeć ( ). Nikt nie pomyli męskiej arogancji Buenos Aires ( ) z dewocją i wdziękiem Limy, która rano modli się i przyjmuje komunię, a nocami pod przykryciem saya i manto, wymyka się przez sekretne drzwi by knuć polityczne intrygi i miłosne figle (Alayza y Paz Soldán 1945, za Valero Juan). Strój tapadas można interpretować na różne sposoby. Dyskurs dotyczący ich wizerunku został stworzony głównie na bazie obserwacji i przypuszczeń odwiedzających Limę mężczyzn, którzy postrzegali kobiety przez pryzmat europejskiej kultury. W mojej ocenie przykład tapadas limeñas ukazuje, jak istotnym elementem kultury jest strój. Ludzkie ciało wystawione na widok publiczny oceniane jest przez społeczeństwo, które szacuje jego wiek, pozycję ekonomiczną, pochodzenie rasowe, stan zdrowia i stan emocjonalny. Twarz człowieka jest ważnym elementem jego tożsamości (zarówno indywidualnej, jak i społecznej). Strój zakrywający całe ciało uniemożliwia społeczeństwu dostęp do tych podstawowych informacji, zwiększając dystans pomiędzy ludźmi. Tapadas przez cały okres kolonii wykorzystały możliwość, jaką dawało im manto. Chowały przed światem swoją tożsamość zarówno w geście buntu, jak i kokieterii, zyskując niezależność i swo-bodę. Sprawiły, że pochodzący z kultury Bliskiego Wschodu zwyczaj zakrywania twarzy, na ogół kojarzony z symbolem opresji, w kolonialnej Limie stał się wyrazem wyzwolenia. Bibliografia Książki: Malise, Rutheven Islam, bardzo krótkie wprowadzenie. Tłum. Katarzyna Pachniak. Warszawa: Prószyński i S-ka, s Poole, Deborah, Mirando con un solo ojo w: Visión, raza y modernidad. Una introducción al mundo andino de imágenes, Lima: Casa de Estudios del Socialismo, s , nr 2, marzec 2012

11 Materialy online: About Lima and its balconies: La Tapada in context [online] Dostęp: [ ]. Angels with claws - In Memory of La Tapada [online] Dostęp:http://inmemoryoflatapada.blogspot.com/2010/08/angels-withclaws-las-tapadas-limenas.html [ ]. Espinosa, Raquel i Sacca, Zulma Las Tapadas o el Lenguaje de la Liberación y Desquite [online]. Kipus Revista Andina de Letras, 9, UASB Ecuador, Corporación Editora Nacional. Dostęp: [ ]. Iberoamericanas [online]. Dostęp: [ ] Tapada limeña: Theories of the origin of la Saya y el Manto [online] Dostęp: [ ]. Torres, Gonzalo La historia de la moda en Perú (I, II, III). W: A la vuelta de la esquina [online]. Dostęp: [ ]. Valero, Juan i Eva, María. La construcción literaria de la tapada como icono de la Lima, I Encuentro Virtual Mujer e Independencias Strony internetowe: Caoba [online]. Dostęp:http://es.caoba.org [ ]. SouthAfrica.info [online]. Dostęp: [ ]. Un Recuerdo de Historia [online]. Dostęp:http://es.caoba.org [ ]. Una Lima Que se Fue [online]. Dostęp: [ ]. Spis Ilustracji: 1. Tapada, Lima (autor zdjęcia anonimowy) [online]. Dostęp: 2. Tapadas (autor zdjęcia anonimowy) [online]. Dostęp: 3. Tapadas [online], Johann Moritz Rugendas XIX w. Dostęp: 4. Tapadas en la alameda (Tapadas w zagajniku topolowym [online], J. M. Rugendas. Dostęp: html/369/ / _2.htm 5. Zapowiedź walki kogutów [online], Angrand. Dostęp: diez.blogia.com/2011/ otra-perspectiva-urbana-para-la-historia- literaria-del-peru-la-tapada-como-simbo.php 6. Lima i tapadas na ulicy [online], María Victoria Hernández. Dostęp: 7. Mulata espulgando la cabeza de su ama [online], Pancho Fierro. Dostęp: +hotentote&um=1&hl=es&biw=1280&bih=631&tbm=isch&tbnid=xturtufbk DA&zoom=1&iact=rc&dur=64&sig= &page=2&tb nh=115&tbnw=89&start=22&ndsp=21&ved=1t:429,r:16,s:22&tx=64&ty=57 9. Kobieta należąca do plemienia khoikhoi [online]. Dostęp: 8.Venus Hotentote [online]. Dostęp: poh1m:&imgrefurl=http://blogs.publico.es/libre/2011/08/04/el-inventor-del- %25E2%2580%2598landismo-cientifico%25E2%2580%2599/&docid=KLZJ5tZXScf_wM&imgurl=http://blogs.pu blico.es/libre/files/2011/08/venus.jpg&w=595&h=750&ei=wivmto_fcs- SswbPtvzi nr 2, marzec 2012

12 10. Wyjście z kościoła [online], M. Radiguet. Dostęp: 11. Misa de Gloria, (1843) [online], J.M. Rugendas. Dostęp: 12. Śmierć Świętej Róży (1669) (1843), Melchior Caffa. Dostęp: 13. La Perricholi. Dostęp: Paulina Nowakowska Doktorantka Instytutu Studiów Iberyjskich i Iberoamerykańskich na Uniwersytecie Warszawskim i absolwentka podyplomowych studiów z zakresu gender na Uniwersytecie Jagiellońskim. Przez pół roku studiowała na Pontificia Universidad Católica del Perú (Katolicki Uniwersytet Peru) w Limie. Miłośniczka podróży, kultury peruwiańskiej i zagadnień związanych z Ameryką Łacińską. 21 nr 2, marzec 2012

Redakcja Palimpsestu. Recenzenci i recenzentki współpracujący z Palimpsestem

Redakcja Palimpsestu. Recenzenci i recenzentki współpracujący z Palimpsestem Redakcja Palimpsestu Katarzyna Zielińska, Ewelina Ciaputa, Agata Neale, Justyna Struzik, Karol Haratyk. Gościnnie: Inga Hajdarowicz, Joanna Pilch Recenzenci i recenzentki współpracujący z Palimpsestem

Bardziej szczegółowo

Kultura i zabytki Perú

Kultura i zabytki Perú Kultura i zabytki Perú Perú Perú to państwo w Ameryce Południowej, położone nad Oceanem Spokojnym, składające się z trzech malowniczych krain geograficznych - wybrzeża, łańcuchów And i Montany, w peruwiańskich

Bardziej szczegółowo

Capital (stolica): Caracas

Capital (stolica): Caracas Flaga Wenezueli Capital (stolica): Caracas Tradycje Wenezueli 1)Święta Bożego Narodzenia W Wenezueli tradycje związane z obchodzeniem Świąt Bożego Narodzenia są bardzo urozmaicone. Niektóre są podobne

Bardziej szczegółowo

Męskie podniety według siły oddziaływania

Męskie podniety według siły oddziaływania Męskie podniety według siły oddziaływania muskularna budowa ciała najbardziej atrakcyjne dla mężczyzn są kobiety o muskularnej budowie ciała. Silne sprawne ciało jest oznaką zdrowia i sygnalizuje, że kobieta

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r.

Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r. Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r. eduglob.zrodla.org/gwatemala/ Poranek w San Marcos la Laguna, maj 2007 r.

Bardziej szczegółowo

Spis treści. 4.3. Badane zmienne i sposób ich pomiaru... 85 4.3.1. Badane zmienne... 85 4.3.2. Sposób pomiaru badanych zmiennych...

Spis treści. 4.3. Badane zmienne i sposób ich pomiaru... 85 4.3.1. Badane zmienne... 85 4.3.2. Sposób pomiaru badanych zmiennych... Spis treści Wstęp... 7 1. Atrakcyjność fizyczna jako cecha wyglądu zewnętrznego człowieka. 11 1.1. Definicje atrakcyjności fizycznej... 12 1.2. Korzyści płynące z atrakcyjności fizycznej... 14 1.3. Atrakcyjność

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r.

Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r. Projekt jest współfinansowany w ramach programu polskiej współpracy rozwojowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP w 2012 r. eduglob.zrodla.org/peru/ Wiele gatunków ziemniaków na stoisku na rynku w mieście

Bardziej szczegółowo

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy:

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy: Ogólnopolska studencko-doktorancko-ekspercka Konferencja Naukowa W poszukiwaniu tożsamości. Synkretyzm Nowego Świata 24 25 maja 2014 Kraków, Collegium Broscianum UJ, Ul. Grodzka 52, p.ii Z przyjemnością

Bardziej szczegółowo

KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011

KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011 KOLEKCJA KOLORYZACJI WIOSNA-LATO 2011 ...tam gdzie marzenia wykraczajà poza rzeczywistoêç. Âwiat, który widzimy, nie zawsze jest tym, w co wierzymy. Oczami dziecka, dostrzegamy szczegóły, które zmieniajà

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA

Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA Lista tematów na wewnętrzny egzamin z języka polskiego w roku szkolnym 2015/2016 w Zespole Szkół Ekonomiczno-Usługowych w Świętochłowicach LITERATURA 1. Konflikt pokoleń jako motyw literatury. Zanalizuj

Bardziej szczegółowo

Co robi mężczyzna, aby dbać o wygląd? M e n C o d e. p l

Co robi mężczyzna, aby dbać o wygląd? M e n C o d e. p l Co robi mężczyzna, aby dbać o wygląd? M e n C o d e. p l Spis treści 1 Wprowadzenie... 3 2 Wnioski z badania... 4 3 Źródła wiedzy o modzie... 6 3.1 Źródła wiedzy o modzie... 7 3.2 Portale o modzie męskiej

Bardziej szczegółowo

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r.

Inne / Others. Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska. 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others Anna Brudzińska, Katarzyna Cupiał, Magdalena Kwapisz-Grabowska 28 września 4 listopada 2013 r. Inne / Others to prezentacja malarstwa trzech artystek. Artystki łączy miejsce urodzenia Gliwice

Bardziej szczegółowo

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński

Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania. dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński Samorząd 2.0? Społeczne i polityczne aspekty nowych mediów Szanse i wyzwania dr Samuel Nowak, Uniwersytet Jagielloński plan spotkania Trzy części spotkania: podstawowe pojęcia i problemy wykorzystanie

Bardziej szczegółowo

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Kosmetyk produkt pierwszej potrzeby jak produkty spożywcze. Autor: Monika Grzywa

FREE ARTICLE. www.research-pmr.com. Kosmetyk produkt pierwszej potrzeby jak produkty spożywcze. Autor: Monika Grzywa FREE ARTICLE Kosmetyk produkt pierwszej potrzeby jak produkty spożywcze Autor: Monika Grzywa Czerwiec 2012 Kosmetyki stały się produktami nie tyle luksusowymi, co raczej pierwszej potrzeby, tak jak produkty

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

Kominki - Kolor we wnętrzu

Kominki - Kolor we wnętrzu Kominki - Kolor we wnętrzu Przy projektowaniu wnętrz często wybieramy barwy bezpieczne jak biel czy pastele. Ich dobór uzależniamy od własnych upodobań, nie zawsze zdając sobie sprawę z ich wpływu na naszą

Bardziej szczegółowo

Tajemnice seksualnej mowy ciała. Jak poznać na pierwszy rzut oka czy jest dobra w łóżku?

Tajemnice seksualnej mowy ciała. Jak poznać na pierwszy rzut oka czy jest dobra w łóżku? Tajemnice seksualnej mowy ciała. czyli Jak poznać na pierwszy rzut oka czy jest dobra w łóżku? opracowanie: MistrzSeksu.pl 1 Zawartość Po sposobie poruszania... 3 Buty... 3 Strój... 4 Brwi... 4 Usta...

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak pełen zdrowia. Raport z edycji zimowej

Przedszkolak pełen zdrowia. Raport z edycji zimowej Przedszkolak pełen zdrowia Raport z edycji zimowej W okresie listopad styczeń dzieci z Naszego przedszkola zdobywały wiedzę w zakresie zdrowia. Wśród interesujących zagadnień znalazły się tematy takie

Bardziej szczegółowo

Aby zrozumieć czym różni się autyzm od zespołu Aspergera (ZA), należy cofnąć się nieco w historii.

Aby zrozumieć czym różni się autyzm od zespołu Aspergera (ZA), należy cofnąć się nieco w historii. Autyzm a zespół Aspergera Aby zrozumieć czym różni się autyzm od zespołu Aspergera (ZA), należy cofnąć się nieco w historii. Dzieci z zaburzeniami rozwoju pojawiały się już w bardzo dawnych czasach, za

Bardziej szczegółowo

STROJE Orszaku Trzech Króli Orszak Trzech Króli jest przedstawieniem ulicznym. I jak w każdym spektaklu, scenografia odgrywa bardzo ważną rolę.

STROJE Orszaku Trzech Króli Orszak Trzech Króli jest przedstawieniem ulicznym. I jak w każdym spektaklu, scenografia odgrywa bardzo ważną rolę. STROJE 1-OPIS STROJE Orszaku Trzech Króli Orszak Trzech Króli jest przedstawieniem ulicznym. I jak w każdym spektaklu, scenografia odgrywa bardzo ważną rolę. W Jasełkach ulicznych stroje są znaczącą częścią

Bardziej szczegółowo

Anna Szubert. Sopocka Szkoła Wyższa. Personal Branding

Anna Szubert. Sopocka Szkoła Wyższa. Personal Branding Anna Szubert Personal Branding Program zajęć Definicja Zasada pierwszego wrażenia Dress code Historia marki Ilość informacji w internecie Jak przyciągnąć uwagę? Jak zbudować swoją własną historię? Przykłady

Bardziej szczegółowo

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy

TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy TEMATY Z JĘZYKA POLSKIEGO NA MATURĘ USTNĄ na rok 2010/ 2011 w ZSP im. Orląt Lwowskich w Stopnicy LITERATURA 1. "Żyć życiem innym niż większość". Twoje rozważania o wybranych bohaterach literackich idących

Bardziej szczegółowo

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk

PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE. ks. Artur Aleksiejuk PRAWA CZŁOWIEKA W BIOMEDYCYNIE ks. Artur Aleksiejuk Pojęcie praw człowieka Przez prawa człowieka rozumie się te prawa, które są bezpośrednio związane z naturą człowieka jako istoty rozumnej i wolnej (osoby)

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI WOJEWÓDZKIEGO PROGRAMU OPIEKI NAD ZABYTKAMI W WOJEWÓDZTWIE ŁÓDZKIM NA LATA 2012 2015 CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA CEL, ZAKRES I METODA OPRACOWANIA Zarząd województwa artykułem 87 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dnia 23 lipca 2003 r. (Dz. U. Nr 162 poz. 1568

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich

K O C H A M Y D O B R E G O B O G A. Nasza Boża Rodzina. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich K O C H A M Y D O B R E G O B O G A Nasza Boża Rodzina Poradnik metodyczny do religii dla dzieci trzyletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Wprowadzenie do książki Nasza Boża Rodzina Religia

Bardziej szczegółowo

Zamysł kuratorski projektu. Galeria URBAN FORMS II EDYCJA

Zamysł kuratorski projektu. Galeria URBAN FORMS II EDYCJA Zamysł kuratorski projektu Galeria URBAN FORMS II EDYCJA ŁÓDŹ 2012 1 Podobnie jak w przypadku I edycji projektu, również tym razem zaprosiliśmy do współpracy artystów o międzynarodowej sławie, którzy dzięki

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki

Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Czynniki determinujące zdrowie populacji i jednostki Zdrowie grupy definicji zdrowia: Potoczne: zdrowie rozumiane jest jako brak choroby lub dolegliwości. Profesjonalne: formułowane przez przedstawicieli

Bardziej szczegółowo

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA

Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA II Prywatne Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie Lista tematów do części ustnej egzaminu maturalnego z języka polskiego w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17

Bardziej szczegółowo

Scenariusz: Róża(ne życie) Małego Księcia czy płcie mają względem siebie zobowiązania? Na podstawie Mały książę A. de Saint-Exupéry ego

Scenariusz: Róża(ne życie) Małego Księcia czy płcie mają względem siebie zobowiązania? Na podstawie Mały książę A. de Saint-Exupéry ego Scenariusz: Róża(ne życie) Małego Księcia czy płcie mają względem siebie zobowiązania? Na podstawie Mały książę A. de Saint-Exupéry ego 1. Powiązanie z wcześniejszą wiedzą. Uczeń zna znaczenie pojęcie

Bardziej szczegółowo

Witaj, Odważ się i podejmij wyzwanie- zbuduj wizję kariery, która będzie odzwierciedleniem Twoim unikalnych umiejętności, talentów i pragnień.

Witaj, Odważ się i podejmij wyzwanie- zbuduj wizję kariery, która będzie odzwierciedleniem Twoim unikalnych umiejętności, talentów i pragnień. Witaj, Nazywam się Magdalena Kluszczyk. Jestem self-leadership coachem i coachem kariery. Wspieram ludzi w budowaniu i odkrywaniu sukcesu na własnych warunkach. Stwórz wizję kariery to pierwszy krok na

Bardziej szczegółowo

Wynik analizy sylwetki www.jakasylwetka.pl

Wynik analizy sylwetki www.jakasylwetka.pl Wynik analizy sylwetki www.jakasylwetka.pl Justyna Jazgarska j.jazgarska@jakasylwetka.pl tel. 0 502 422 664 Jesteś wysoka. Masz drobną budowę ciała. Twoje ręce są proporcjonalnie krótkie. Możesz mieć problem

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. Patologia społeczna 1.1. Próba definicji 1.2. Relatywizm czy rygoryzm moralny - dylematy współczesności

ROZDZIAŁ 1. Patologia społeczna 1.1. Próba definicji 1.2. Relatywizm czy rygoryzm moralny - dylematy współczesności Spis treści Wstęp ROZDZIAŁ 1. Patologia społeczna 1.1. Próba definicji 1.2. Relatywizm czy rygoryzm moralny - dylematy współczesności ROZDZIAŁ 2. Wybrane teorie dewiacji 2.1. Teoria anomii 2.1.1. Czynniki

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz

Rozwój emocjonalny i społeczny. Paula Ulrych Beata Tokarewicz Rozwój emocjonalny i społeczny w okresie dorastania Paula Ulrych Beata Tokarewicz Ogólna charakterystyka 11/12 19 lat Szeroka skala przemian, kształtowanie charakteru, próba ról Nie każdy przechodzi kryzys

Bardziej szczegółowo

Młode kobiety i matki na rynku pracy

Młode kobiety i matki na rynku pracy OTTO POLSKA Młode kobiety i matki na rynku pracy Raport z badania OTTO Polska 2013-03-01 OTTO Polska przy wsparciu merytorycznym stowarzyszenia Aktywność Kobiet na Dolnym Śląsku przeprowadziła badanie

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ

INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ Tytuł dokumentu: INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ DO DOKUMENTÓW PASZPORTOWYCH ORAZ DOWODÓW OSOBISTYCH Wersja: 1.0 Data wersji: 24.11.2014 1. FORMAT ZDJĘCIA Zdjęcie kolorowe w formacie: szerokość 35 mm, wysokość

Bardziej szczegółowo

10 powodów, aby wybrać białe meble kuchenne

10 powodów, aby wybrać białe meble kuchenne 10 powodów, aby wybrać białe meble kuchenne I. Białe meble są zawsze modne Nie bez powodu intuicyjnie większość z nas wybiera w kuchni biel. Ten szlachetny i uniwersalny kolor to obecnie najsilniejszy

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci

Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Anna Kalbarczyk Najważniejsze lata czyli jak rozumieć rysunki małych dzieci Rozwój osobowości dziecka w wieku od 2 do 6 lat na podstawie jego

Bardziej szczegółowo

Dzień z życia... ...Marii, twórczyni martenic.

Dzień z życia... ...Marii, twórczyni martenic. Dzień z życia......marii, twórczyni martenic. 1 Nazywam się Maria. Jestem emerytką i zajmuję się wytwarzaniem martenic. To moje hobby oraz praca. Pozwólcie, że najpierw opowiem wam czym jest martenica.

Bardziej szczegółowo

Wrocław 18 listopada 2009 r.

Wrocław 18 listopada 2009 r. Równośd płci w obszarach aktywizacji zawodowej, integracji społecznej oraz adaptacyjności przedsiębiorstw (bariery, stereotypy, działania i metody eliminowania nierówności) Płeć biologiczna a płeć kulturowa

Bardziej szczegółowo

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej

NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej NIE dla molestowania w przestrzeni publicznej Komunikat z badań Hollaback! Polska na temat skali zjawiska molestowania w przestrzeni publicznej w Polsce. Greta Gober i Joanna Roszak. Badanie skali zjawiska

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne

PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne PLASTYKA KLASA 6 wymagania programowe na oceny semestralne i roczne Niedostateczny Dopuszczający Dostateczny Dobry Bardzo dobry Celujący -nie opanował wiedzy o sztuce w zakresie wymaganym na ocenę dopuszczającą.

Bardziej szczegółowo

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa.

Chrześcijaństwo skupia w sobie wiele odłamów, które powstały przez lata, opierający się jednak na jednej nauce Jezusa Chrystusa. Chrześcijaństwo Chrześcijaństwo jest jedną z głównych religii monoteistycznych wyznawanych na całym świecie. Jest to największa religia pod względem wyznawców, którzy stanowią 1/3 całej populacji. Najliczniej

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia odżywiania -

Zaburzenia odżywiania - Zaburzenia odżywiania - - rozpoznanie, objawy, leczenie Dorota Zatorska - Stempin 2012 1 Zaburzenia odżywiania - objawy, rozpoznanie, leczenie " Ciało ma znaczenie, ale kiedy dochodzimy do tego, co u

Bardziej szczegółowo

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia:

Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: 30 godziny. Miejsce szkolenia: Temat szkolenia: Handlowiec, sprzedawca. Czas trwania szkolenia: godziny Miejsce szkolenia: Cel główny szkolenia: a) Zdobycie wiedzy i umiejętności: - komunikacji z klientem - etapów schematów sprzedaży

Bardziej szczegółowo

O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y

O D P I E R W S Z E G O E T A T U D O W Ł A S N E J F I R M Y Curriculum Vitae 1 Już czas na kolejny krok: curriculum vitae czyli życiorys W rzeczywistości jest to wyjątkowo ważny krok, ponieważ jest nieodłącznym elementem naszego wizerunku i ogromną szansą na zrobienie

Bardziej szczegółowo

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011

Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Anna Kozłowska, Reklama. Techniki perswazyjne, OW SGH, Warszawa 2011 Ze wstępu do książki Reklama to nieodłączny element naszego życia codziennego - jest obecna wszędzie (na ulicy, w pracy, w szkole, w

Bardziej szczegółowo

1. Roland rycerz średniowieczny

1. Roland rycerz średniowieczny 1. Roland rycerz średniowieczny Uczeń: Uczeń: a. 1. Cele lekcji i. a) Wiadomości zna fragmenty tekstu Pieśni o Rolandzie, zna podstawowe wiadomości o zwyczajach i tradycjach rycerzy średniowiecznych, rozumie

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

2013-01-13. nowe wzory zachowań dla. kobiet. przedmiot pożądania. kobieta. romantyczna kobieta - wamp kontrolująca swoje ciało.

2013-01-13. nowe wzory zachowań dla. kobiet. przedmiot pożądania. kobieta. romantyczna kobieta - wamp kontrolująca swoje ciało. stereotyp - nadmierne uogólnienie, czyli przypisywanie identycznych cech wszystkim osobom należącym do danej grupy, bez uwzględniania istniejących w rzeczywistości różnic między członkami tej grupy ograniczony

Bardziej szczegółowo

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.

KARTA PROJEKTU. Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07. KARTA PROJEKTU Informacje o projekcie Odpowiedzialni, Aktywni, Pewni Siebie i Efektywni Tytuł projektu Poprzez Dialog Wielokulturowy Okres realizacji 01.08.2011 31.07.2013 Informacje o projektodawcy Nazwa

Bardziej szczegółowo

Raport z badań: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie.

Raport z badań: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie. Raport z badań: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie. Ewa Kucharczyk Akademia Górniczo - Hutnicza II rok, WH W ankiecie zatytułowanej: Kłamstwo czy prawda? Rozmowy na czacie wzięło udział dokładnie 100

Bardziej szczegółowo

Wytyczne z Programu Promocji Czechowic-Dziedzic w Euroregionie Beskidy na lata 2012 2017

Wytyczne z Programu Promocji Czechowic-Dziedzic w Euroregionie Beskidy na lata 2012 2017 Załącznik nr 2 do regulaminu konkursu na opracowanie znaku graficznego logo Czechowic-Dziedzic Wytyczne z Programu Promocji Czechowic-Dziedzic w Euroregionie Beskidy na lata 2012 2017 Celem działań wizerunkowych

Bardziej szczegółowo

Konspekt zajęć przedszkolnych zawierający elementy Genderowe

Konspekt zajęć przedszkolnych zawierający elementy Genderowe Konspekt zajęć przedszkolnych zawierający elementy Genderowe Temat: Zapobieganie stereotypom. Grupa docelowa: dzieci w wieku przedszkolnym Cele: - rozpoznanie stereotypowych ról płciowych i cech w historii

Bardziej szczegółowo

Co zrobić żeby kobiety nas słuchały? Wyzwania strategii komunikacji z perspektywy gender. Magdalena Dobrowolska-Sagan Publicis

Co zrobić żeby kobiety nas słuchały? Wyzwania strategii komunikacji z perspektywy gender. Magdalena Dobrowolska-Sagan Publicis Co zrobić żeby kobiety nas słuchały? Wyzwania strategii komunikacji z perspektywy gender Magdalena Dobrowolska-Sagan Publicis Płeć a kategorie produktowe kobieta unisex mężczyzna Detergenty Żywność Kosmetyki

Bardziej szczegółowo

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA

MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA MATURA 2010/2011 TEMATY DO EGZAMINU USTNEGO I. LITERATURA 1.Różne obrazy przyrody w literaturze. Omów sposoby ich kreowania w wybranych utworach 2.Metamorfoza bohatera literackiego i jej sens. Omów problem,

Bardziej szczegółowo

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze

Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Anna Hendel Zabytki z obszaru Mezoameryki w zbiorach Muzeum Archeologicznego Środkowego Nadodrza w Zielonej Górze Muzeum Archeologiczne Środkowego Nadodrza w Świdnicy, poza zabytkami związanymi z przeszłością

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej

Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej IKONOSTAS Ikonostas w Cerkwi p.w. Św. Bazylego Wielkiego w Koniecznej Ikonostas (gr. eikón oznaczające obraz oraz stásis czyli pozycja, umiejscowienie) ściana z ikonami, która w cerkwi oddziela miejsce

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

WITAJ W ŚWIECIE FIORE

WITAJ W ŚWIECIE FIORE 2016 04 FILOZOFIA MARKI AKTUALNE KOLEKCJE 06 CLASSIC 10 BODYCARE 14 GOLDEN LINE POWDER WITAJ W ŚWIECIE FIORE 18 OBSESSION 22 STORIA 26 O NAS FIORE FILOZOFIA MARKI Inspirują nas silne, nowoczesne i pewne

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014

Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 Tematy na wewnętrzny egzamin maturalny z języka polskiego dla Liceum Profilowanego w Górze Kalwarii w roku szkolnym 2013/2014 I. LITERATURA 1. Motyw śmierci w literaturze średniowiecza i baroku. Omów temat

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Obszary aktywności oceniane na lekcjach plastyki: Aktywność na lekcjach: przygotowanie się do zajęć, praca i wypowiedzi na lekcji, zadania dodatkowe, konkursy,

Bardziej szczegółowo

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych

Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Małgorzata Rusiłowicz Co nas łączy, co nas dzieli? - mniejszości narodowe i etniczne w Polsce Scenariusz zajęć dla szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Czas trwania: 2 godziny lekcyjne (90 minut) Cele

Bardziej szczegółowo

Murzyni w ogrodach zoologicznych Europy

Murzyni w ogrodach zoologicznych Europy Murzyni w ogrodach zoologicznych Europy Copyright by maldoror, Drugie ja 2011. W 1935/36 roku w Europie zamknięto dwa ostatnie parki zoologiczne z zamkniętymi w klatce Afrykańczykami - w Bazylei i Turynie.

Bardziej szczegółowo

Wizerunek medialny bibliotekarza. Piotr Marcinkowski Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu

Wizerunek medialny bibliotekarza. Piotr Marcinkowski Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu Wizerunek medialny bibliotekarza Piotr Marcinkowski Biblioteka Uniwersytecka w Poznaniu Podstawowe pojęcia - wizerunek - stereotyp - image wizerunek subiektywne, nie dla wszystkich jednakowe, istniejące

Bardziej szczegółowo

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA

LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. JAROSŁAWA IWASZKIEWICZA Nasielsk, 5 kwietnia 2013 r. Lista tematów na część ustną egzaminu maturalnego z języka polskiego w sesji wiosennej 2014 w Liceum Ogólnokształcącym im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE

Bardziej szczegółowo

Manggha jest miejscem szczególnym dla Rafała Pytla, mało który polski artysta tak bardzo wpisuje się w tradycyjną estetyką japońską, gdzie nacisk położony jest bardziej na sugestię i nieokreśloność niż

Bardziej szczegółowo

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy

Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Szkoła pisania - rozprawka 1. W poniższej rozprawce wskaż wstęp, rozwinięcie i zakończenie. Świat pozbawiony piękna ogrodów byłby uboższy Na bogactwo świata składają się między innymi dziedzictwo kulturowe

Bardziej szczegółowo

URODZENIA W KOHABITACJI: WYBÓR CZY KONIECZNOŚĆ?

URODZENIA W KOHABITACJI: WYBÓR CZY KONIECZNOŚĆ? Nowe wzorce formowania rodziny w Polsce Konferencja FAMWELL 18.06.2013 URODZENIA W KOHABITACJI: WYBÓR CZY KONIECZNOŚĆ? ANNA MATYSIAK Instytut Statystyki i Demografii Szkoła Główna Handlowa MONIKA MYNARSKA

Bardziej szczegółowo

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim

Centrum Nauki i Biznesu ŻAK w Stargardzie Szczecińskim LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU Z JĘZYKA POLSKIEGO NA EGZAMIN MATURALNY W ROKU 2014 I. LITERATURA 1. Biografia jako klucz do odczytania twórczości pisarza. Przedstaw temat w oparciu o wybrane przykłady.

Bardziej szczegółowo

JAK SIĘ UPRĘ. nie ma zmiłuj! moda. Sexy. Afrodyzjaki na Walentynki. Testujemy KREMY CC POZNAJ SWÓJ TYP CERY. Najlepsze pilingi twarzy

JAK SIĘ UPRĘ. nie ma zmiłuj! moda. Sexy. Afrodyzjaki na Walentynki. Testujemy KREMY CC POZNAJ SWÓJ TYP CERY. Najlepsze pilingi twarzy LUTY 2015 nr 2 (5) Testujemy KREMY CC Afrodyzjaki na Walentynki Sexy moda Najlepsze pilingi twarzy POZNAJ SWÓJ TYP CERY JAK SIĘ UPRĘ ISSN 2391-744X nie ma zmiłuj! edytorial Z - - - - - - - - Nr 2/2015

Bardziej szczegółowo

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

E-450. Jak wybrać aparat cyfrowy? 20 lat fotografii Gazety Wyborczej OLYMPUS. lustrzanka na miarę GUY GANGON WADEMEKUM KUPUJĄCEGO miesięcznik wszystkich fotografujących numer 6/2009 INDEX 250597 CENA 14,90z³ (w tym 7% VAT) 20 lat fotografii Gazety Wyborczej PREZENTACJE GUY GANGON OLYMPUS E-450 lustrzanka na miarę WADEMEKUM KUPUJĄCEGO

Bardziej szczegółowo

SPISTRE$CI. l Maskowanie dawniej i dziś... 9 1.1 F akty z historii maskowania...! O

SPISTRE$CI. l Maskowanie dawniej i dziś... 9 1.1 F akty z historii maskowania...! O SPISTRE$CI Wstęp... 7 l Maskowanie dawniej i dziś... 9 1.1 F akty z historii maskowania...! O 2. Maskowanie- cel i sposoby... 19 2.1 Maskowanie i jego cel... l9 2.2 Sposoby maskowania... 20 3. Maskowanie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, czerwiec 2006 roku

Warszawa, czerwiec 2006 roku ZATWIERDZAM MINISTERSTWO SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI DEPARTAMENT ROZWOJU REJESTRÓW INSTRUKCJA WYKONYWANIA ZDJĘĆ SPEŁNIAJĄCYCH KRYTERIA ICAO W ZAKRESIE BIOMETRYCZNEGO WIZERUNKU TWARZY W PASZPORTACH

Bardziej szczegółowo

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? dr Henryk Jarosiewicz Uniwersytet Wrocławski N arodowe Forum Doradztwa Kariery Kontekst: DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DECYZJE ZAWODOWE Są to decyzje ryzykowne, do

Bardziej szczegółowo

Formularz zgłoszenia przestępstwa na tle nienawiści

Formularz zgłoszenia przestępstwa na tle nienawiści Formularz zgłoszenia przestępstwa na tle nienawiści Wszelkie dane osobiste zawarte w niniejszym formularzu zostaną wykorzystane w celu umożliwienia nam zrozumienia, gdzie doszło do zdarzenia, a także pozwoli

Bardziej szczegółowo

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH

KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH KONWENCJA RAMOWA O OCHRONIE MNIEJSZOŚCI NARODOWYCH COUNCIL OF EUROPE CONSEIL DE L EUROPE Czym jest Konwencja Ramowa o Ochronie Mniejszości Narodowych? Konwencja Ramowa, która weszła w życie 1 lutego 1998

Bardziej szczegółowo

GRUDZIEŃ 2004 Jak co roku o tej porze na zajęciach z pacjentami, powstaje dużo rysunków nawiązujących do Świąt Bożego Narodzenia i końca Starego Roku. Zamieszczony tutaj rysunek wykonał pacjent oddziału

Bardziej szczegółowo

Stosunkimiedzynarodowe.pl

Stosunkimiedzynarodowe.pl AGENCJA INTERAKTYWNA NETTURBINA.PL Stosunkimiedzynarodowe.pl Case study Aleksander Ślązak 2011-05-04 Opis budowy portalu stosunkimiedzynarodowe.pl. Najważniejsze funkcje. Cele projektu Całkowita przebudowa

Bardziej szczegółowo

II. UWODZENIE W ŻYCIU CODZIENNYM

II. UWODZENIE W ŻYCIU CODZIENNYM Spis treści Wprowadzenie... 9 Rozdział I. POJĘCIE UWODZENIA... 13 1. Etymologia słów uwodzić, uwieść... 14 2. Słownikowe definicje terminu uwodzić... 15 3. Słownikowe charakterystyki określeń uwodzicielski,

Bardziej szczegółowo

Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura

Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura Jedną z najciekawszych i najbardziej tajemniczych kultur kontynentu amerykańskiego jest właśnie kultura Majów. Prawdopodobnie była to też kultura najsilniej rozwinięta na tym obszarze. Majowie to grupa

Bardziej szczegółowo

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych

Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Zasady oceniania na zajęciach plastycznych Obszary aktywności oceniane na lekcjach plastyki: Aktywność na lekcjach: przygotowanie się do zajęć, praca i wypowiedzi na lekcji, zadania dodatkowe, konkursy,

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

Jak zmieniała się moda w mojej okolicy w latach 1940-1970?

Jak zmieniała się moda w mojej okolicy w latach 1940-1970? Jak zmieniała się moda w mojej okolicy w latach 1940-1970? Lata 40-te w stylu wojskowym z kobiecymi akcentami kokard, guzików i kołnierzyków czasie charakteryzował się stylem wojskowym. Kokardy i białe

Bardziej szczegółowo

Naśladować Rynek Użytkownik Pomysł Koncepcja Ocena

Naśladować Rynek Użytkownik Pomysł Koncepcja Ocena Wywiady kontekstowe Przeprowadź wywiad z użytkownikiem na temat danej sytuacji i otoczenia. Wywiad odbywa się jak najbliżej kontekstu, gdzie produkt/usługa będzie używana. Wywiad odbywa się w miejscu,

Bardziej szczegółowo

Kurs Adobe Photoshop Elements 11

Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Kurs Adobe Photoshop Elements 11 Gladiatorx1 Maski warstw 2015-01- 08 Spis treści Maski warstw... 2 Dodawanie masek... 3 Usuwanie masek... 4 Maski w praktyce... 6 Wykonał gladiatorx1 Strona 1 Maski warstw

Bardziej szczegółowo

NAUCZMY SIĘ TOLERANCJI

NAUCZMY SIĘ TOLERANCJI NAUCZMY SIĘ TOLERANCJI 22 października 2015 roku, uczniowie klas 3d oraz 3f Gimnazjum z Oddziałami Dwujęzycznymi nr 93 im. Księżnej Izabeli Czartoryskiej w Warszawie wraz z wychowawcami (p. E. Świercz

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA

SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA SPRZĄTA, GOTUJE, PIERZE I JESZCZE CHCE PRACOWAĆ?!!! PROJEKT KOBIETA PRACUJĄCA Polki od wielu lat starają się zaistnieć na rynku pracy. Dokładają wszelkich starań, by dowieść, że są tak samo kompetentnymi

Bardziej szczegółowo