Sekrety pożółkłych kalendarzy, czyli dawne polskie almanachy lekarskie i przyrodnicze

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Sekrety pożółkłych kalendarzy, czyli dawne polskie almanachy lekarskie i przyrodnicze"

Transkrypt

1 Marek Żukow-Karczewski Sekrety pożółkłych kalendarzy, czyli dawne polskie almanachy lekarskie i przyrodnicze Pewnego dnia roku 1844, ekipa remontowa, która zajmowała się wówczas renowacją gmachu Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, wkroczyła dziarsko do pomieszczeń tego leciwego budynku, użytkowanych wtedy przez Bibliotekę Jagiellońską. Muskularni robotnicy z trudem zaczęli odsuwać od ścian stare, masywne biblioteczne szafy. Za jedną z nich, pod warstwą kurzu i pajęczyn, dał się widzieć pożółkły, gęsto zadrukowany arkusz o wymiarach 370 x 262 m. Tym oto sposobem odnaleziono Astronomiczno-astrologiczny Kalendarz lekarski na rok 1474, wytłoczony w formie jednostronnie zapisanego druku ulotnego, przystosowanego do zawieszania na ścianie pomeszczenia. Almanach Cracoviense ad annum Plano wydał prawdopodobnie Kasper Straube pod koniec roku Tłoczenie wykonano w pierwszej, znanej nam drukarni krakowskiej. Jest on uważany za najstarszy druk powstały pod Wawelem. Kalendarz, którego tekst napisano oczywiście w języku łacińskim, zawiera dane kalendarzowe, informacje o nowiach i pełniach księżyca oraz porady medyczne, sprowadzające się do podania dni sprzyjających phlebotomii, tj. poszczaniu krwi, czyli ówczesnej uniwersalnej metodzie leczenia wszelkich dolegliwości ludzkiego organizmu. Z tekstu almanachu dowiadujemy się, że pory puszczania krwi uzależnione były w owych czasach od...prawdziwego biegu Księżyca po kręgu znaków Zodiaku i dostosowane do samych pozornych położeń planet stosownie do wieku i kompleksji ludzi oraz członków zdatnych do puszczania krwi. Dla przykładu przytoczmy tego typu wskazania dla stycznia i grudnia (tekst na podstawie facsimile wydanego staraniem Oddziału Krakowskiego Towarzystwa Przyjaciół Książki, przy pomocy Biblioteki Jagiellońskiej i Drukarni Związkowej. Transkrypcji oryginału łacińskiego dokonał prof. Zbigniew Perzanowski, a tłumaczenia na język polski prof. Marian Plezia). Tak więc XV-wieczny cyrulik albo jakiś domorosły medyk powinien wiedzieć, że w styczniu: Poniedziałek po Trzech Królach dobry dla wieku męskiego i starczego, dla melancholików, oprócz pośladków, przed południem. Piątek po oktawie Trzech Króli dobry dla wieku starczego, dla flegmatyków, oprócz lędźwi. Nazajutrz dzień średni dla tychże przed południem. Czwartek dzień św. Fabiana i Sebastiana średni dla wieku młodzieńczego, dla choleryków, oprócz kostek. Nazajutrz dzień średni podobnie dla tychże. Niedziela nazajutrz po św. Wincentym dobra dla wieku młodzieńczego, dla flegmatyków oprócz żyły głównej i dla wieku męskiego, dla choleryków, oprócz żyły płucnej. Odnośnie grudnia w Kalendarzu czytamy, co następuje: Poniedziałek przed św. Łucją bardzo dobry dla

2 wieku młodzieńczego, dla melancholików, oprócz goleni. Nazajutrz dzień dobry dla tychże. Środa po św. Łucji dobra dla wieku młodzieńczego, dla choleryków, oprócz kostek. Nazajutrz dzień średni dla tychże. Piątek przed św. Tomaszem dobry dla wieku młodzieńczego i męskiego, dla flegmatyków, oprócz żyły głównej, zwłaszcza koło południa. Piątek po Bożym Narodzeniu dobry dla wieku starczego, dla melancholików, oprócz pośladków. Nazajutrz również dzień dobry dla tychże, zwłaszcza rano itd. I to jest Koniec. Miejmy nadzieję, że ostatnie zdanie w cytowanym tekście odnosiło się do kalendarzowego końca roku, a nie do kondycji pacjenta po zalecanej kuracji. Kalendarz krakowski, który przez blisko 400 lat trwał sobie w całkowitym zapomnieniu za szafą, miał oczywiście swoich poprzedników i bardzo licznych następców. Otóż przywożone z zachodniej Europy w XII i XIII wieku tablice świąt ruchomych niezbędne w liturgii kościelnej uzupełnione zostały w połowie wieku XIV o dane ściśle kalendarzowe i astronomicznoastrologiczne. Można przypuszczać, iż z początkiem XV wieku almanachy astronomiczne zaczęły powstawać również w Polsce, co wiązało się z rozwojem Akademii Krakowskiej. Początkowo pisano je naturalnie po łacinie, czyli w uniwersalnym języku ówczesnego Kościoła i świata nauki. Opracowane w Krakowie kalendarze mogły więc już wkrótce po ułożeniu ukazywać się także np. w Heidelbergu, Lipsku, Rzymie lub Wiedniu. W owych czasach dostrzegano, czy też raczej wierzono w bardzo ścisłe związki życia i zdrowia człowieka z układem gwiazd i planet, a zatem zwykłą koleją rzeczy zaczęły pojawiać się w almanachach rozmaite, wynikające z tej wiary porady i wskazówki medyczne, czego przykładem są zamieszczone powyżej cytaty. Z czasem poczęto umieszczać na ich kartach także inne, już bardziej racjonalne informacje praktyczne, przydatne np. w rolnictwie i sadownictwie. Wiele na ten temat powiedzieć nam może już sam tytuł bogato ilustrowanego rycinami i herbami krakowskiego kalendarza ściennego na rok A brzmi on tak: Naznamionowanie dzienne miesiąców nowych a przytym czasów dobrych ku krwie wypuszczeniu, baniek, lekarstwa, szczepienia i siania etc. mistrza Mikołaja Szadka. Oprócz zatem podstawowych porad medycznych, z uwzględnieniem nawet stałej lub płynnej konsystencji podawanych lekarstw, czytelnik tego dzieła dowiedzieć się mógł ponadto, kiedy to należy odwiedzić łaźnię, ostrzyc włosy (najlepiej to czynić podczas nowiu, aby prawidłowo wzrastały wraz z powiększającą się tarczą księżyca), przywdziać nowe ubranie i odstawić dziecko od piersi. Rolnicy natomiast otrzymywali skrótową przepowiednię pogody oraz terminy siewów i szczepień drzew owocowych. Kalendarz mistrza Mikołaja napisano w języku polskim, aby mógł dotrzeć do szerszego kręgu odbiorców, a nie tylko do biegłych w łacinie uczonych. Tenże autor znacznie więcej uwagi poświęcił z kolei zjawiskom atmosferycznym w swoim również po polsku napisanym kalendarzu na rok 1528, którego tytuł jest następujący: Wysłowienie znaków niebieskich przez Mistrza Mikołaja z Szadku pilnie na rok lata Bożego 1528 ułożone. Jupiter z planet w swym powyższeniu tego roku panuje, któremu Saturnus i Mars tak usiłują, że ledwie przez Jowisza złość ich pomnożona może być powstrzymana. Wybijano w Krakowie przez Hieronima Vietora. Czytamy tam takie oto słowa prognozy: Nów kwietnia w piątek przed św. Benedyktem po 19 i 20 suche da dni a wietrzne. Tylko aż z pyrwa małe chmury jasne ciało przerwą. W niedzielę rozjemną rano mróz, potem dzień wczesny a w poniedziałek na deszcz zawiedzie." Dodajmy tu, że Mikołaj z Szadka Prokopowicz był filozofem, teologiem, profesorem astrologii, kustoszem biblioteki i rektorem Akademii Krakowskiej.

3 Byli oczywiście i inni znani w XVI- i XVII-wiecznej Polsce autorzy kalendarzy. Wymieńmy tu wybitnego działacza polskiej reformacji Jakuba z Iłży, a także Stanisława Jakobensa z Kurzelowa, Jerzego Lemka z Lublina (w roku 1636 wydał on pierwszy w tym mieście polski kalendarz, wytłoczony w drukarni Pawła Konrada) oraz matematyka Jana Musceniusa, czyli Jana Muchę z Kurzelowa, który wielokrotnie sprawował godność rektora Akademii Krakowskiej. Był on autorem kalendarza na rok 1566 pt. Praktyka z Biegów Niebieskich... i Kalendarza Świąt dorocznych i biegów Niebieskich z wyborem czasów, na Rok Pański 1569, pierwszy po Przestępym. Oczywiście nie wypada nam pominąć Stanisława Jana Niewieskiego, lekarza, astrologa i rektora Akademii Zamojskiej, jak i też Mateusza Orlińskiego, Damiana Pajeckiego, Adama Rózgę oraz Andrzeja Rymszę, polskiego i ruskiego pisarza i poetę oraz tłumacza z łaciny. Przypomnijmy również Sebastiana Fabiana Stryjewicza, astronoma Akademii Krakowskiej, który pisał o zaćmieniach słońca w Polsce, Macieja Kazimierza Tretera, burmistrza Krakowa, Mikołaja z Tuliszkowa oraz Mikołaja Żórawskiego, medyka, matematyka, astronoma i astrologa na dworze Władysława IV i Jana Kazimierza. To doborowe grono uczonych usilnie dbało zgodnie z ówczesnym stanem wiedzy o rzetelność wyliczeń astronomicznych i poprawność danych astrologicznych. O te ostatnie, wróżbiarskie przekazy bardzo zabiegali liczni czytelnicy kalendarzy zwłaszcza wielce przesądne panie. Wraz ze wzrostem zainteresowania kalendarzami, co wiązało się ze wzbogacaniem ich treści o rozmaite szczegółowe prognostyki, działać zaczęły nowe oficyny wydawnicze. Almanachy powstawały już nie tylko w Krakowie, ale również w Zamościu, a także w Berdyczowie, Białej Podlaskiej, Częstochowie, Grodnie, Kaliszu, Lublinie, Lwowie, Łowiczu, Mohylowie, Połocku, Poznaniu, Przemyślu, Supraślu, Toruniu, Warszawie i Wilnie. Powstające tam almanachy stopniowo powiększały swoją objętość, przy jednoczesnym znacznym uproszczeniu języka, którym były pisane. Zawarte w nich treści musiały bowiem docierać bez większych oporów nawet do niezbyt rozgarnięytch umysłów. Ściśle kalendarzowa część stawała się powoli jedynie skromnym dodatkiem do rozbudowanych załączników z przepowiedniami. Wkrótce jednak miały zaistnieć jeszcze dalej idące zmiany tym razem raczej na lepsze. Prawdziwy wysyp rozmaitych nowych kalendarzy tzw. politycznych i historycznych nastąpił w XVIII wieku, co nie oznacza wcale, iż zaprzestano drukowania almanachów ze zdumiewającymi poradami i dziwacznymi przepowiedniami, wzbogaconymi ponadto zestawieniem dni feralnych, czyli pechowych, kiedy to nie należało podejmować istotnych dla egzystencji człowieka działań, jak np. daleka podróż, ślub, transakcja handlowa itp. Stopniowo jednak prognostyki te usiłowano niekiedy poddawać racjonalnej ocenie w nowocześniejszych i poważniejszych drukach periodycznych, które miały nadać odmienny format szerzącym ciemnotę kalendarzom starego typu. Istotną rolę w ich wydawaniu miały m.in. zgromadzenia zakonne. Wspomnijmy tu chociażby jezuitów z Lublina, wydających od 1741 do 1760 roku Kalendarz historyczno-polityczny, który to tytuł wcale nie przeszkadzał w zamieszczaniu tam wskazówek tyczących np. leczniczego puszczania krwi lub artykułów z zakresu geografii Polski. Karmelici wydawali swój kalendarz w Berdyczowie, pijarzy w Warszawie, a jezuici poznańscy mogli się poszczyci się wychodzącym od 1740 roku Kalendarzem politycznym. Trzeba wszakże pamiętać, iż wydawnictwa tworzone zgodnie z nowoczesną formułą, a więc pozbawione bałamutnych prognostyków, bardzo długo pozostawały w ogromnej mniejszości. Swoją różnorodność zawdzięczały kalendarze owych czasów wybitnym postaciom życia naukowego i publicznego. Do tego kręgu należał chociażby jezuita Wojciech Bystrzonowski (Bystrzanowski), prowincjał małopolski, który był filozofem, teologiem i matematykiem, a także sprawował funkcję rektora kolegiów jezuickich w Poznaniu, Lwowie, Lublinie i Jarosławiu. Koniecznie wymienić też trzeba raczej mało postępowego, ale popularnego Stanisława Józefa z Łazów Duńczewskiego, filozofa, prawnika, matematyka i profesora astronomii w Akademii Zamojskiej. W Warszawie natomiast działał Michał Grell, drukarz i księgarz, wydawca sławnych Zabaw przyjemnych i pożytecznych, którego nakładem w latach wychodził Kalendarz polityczny dla Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego.

4 Wspomnijmy również rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego Antoniego Krzanowskiego oraz uczonego Jana Kulmiusza, a także księdza i wydawcę Karola Malinowskiego, edytora wychodzącego od roku 1776 Kalendarza grodzieńskiego, który polemizował ze straszącymi współczesnych mu ludzi katastroficznymi wizjami wielkiego trzęsienia ziemi w Europie, mającego jakoby doprowadzić do pęknięcia i podziału całego kontynentu. Pominąć tu nie można Ignacego Michałowskiego z Krakowa, jak i dziekana-infułata kolegiaty zamojskiej i profesora medycyny Tomasza Ormińskiego. A do nich dołączmy jezuitę i historyka Franciszka Paprockiego z Wilna i także jezuitę Jana Poszakowskiego, który wydał w Wilnie przeznaczony na rok 1737 pierwszy polski kalendarz polityczny. Doceńmy również Jana Józefa Przypkowskiego, profesora matematyki i astronomii w Akademii Krakowskiej, krakowskiego uczonego Józefa Putanowicza, astronoma, matematyka, geografa i filozofa Jana Śniadeckiego, Józefa Więczkiewicza, no i oczywiście pijara - prowincjała zakonu - Antoniego Jakuba Wiśniewskiego (Wiśniowskiego) z Warszawy, teologa, fizyka, matematyka, wykładowcę i rektora Collegium Nobilium, który współpracował ze Stanisławem Konarskim przy reformie szkolnictwa pijarskiego i uważany jest za prekursora myśli oświeceniowej w Polsce. Przypomnijmy też postać wielce zasłużonego dla oświaty jezuity, geografa i historyka Karola Wyrwicza, który od 1760 roku wydawał niewielki, ale racjonalnie redagowany "Kalendarz warszawski", w którym zajęto się m.in. problemami zacofanego rolnictwa. Jaka zatem była zawartość tradycyjnych i nowych almanachów w XVIII wieku? Otóż w dalszym ciągu w interesującym nas zakresie tematycznym dominowały domowe porady medyczne i proste wskazówki tyczące się rolnictwa. Wciąż też dowodzono wpływu gwiazd, planet, komet oraz zaćmień słońca i księżyca na samopoczucie i zdrowie człowieka. Utrzymywano mianowicie, że istnieją planety męskie (suche), tj. Saturn i Mars oraz planety żeńskie (wilgotne), czyli Księżyc i Wenus. To właśnie od ich położenia w danym dniu miał zależeć stan zdrowia przedstawiciela określonej płci. Dowodzono ponadto, iż przepowiedni charakter ma kolor światła przelatujących komet. Tak więc światło blade miało oznaczać czas zachorowań na suchoty i letargi, światło czerwonawe zapowiadało nadejście gorączki i wojny, zaś światło złotawego koloru źle wróżyło panującym monarchom. Bywały zamieszczane w kalendarzach również rozmaite przepowiednie dla Polski i obcych krajów, a nawet opisy czynności magicznych. Ale coraz częściej pojawiać się też w nich zaczęły rzeczowe wiadomości z dziedziny geografii i historii naturalnej (przyrodoznawstwo z uwzględnieniem przyrody ożywionej i nieożywionej z dodatkiem wiedzy z zakresu fizyki, chemii, geologii, geografii i astronomii). Oto na przykład Stanisław Duńczewski, w swoim Kalendarzu polskim i ruskim, który od 1725 roku zaczął wychodzić w Krakowie, a następnie ukazywał się w Zamościu i Lwowie, zamieścił radę dla

5 wierzących w czary, wg której urok rzucony przez wiedźmę można zwalczyć okadzeniem zębem trupim lub włożeniem do prawego buta ekskrementów czarownicy. Tłumaczył on także medyczne znaczenie białych plamek na paznokciach poszczególnych palców. W innym jednak miejscu bardziej wyrobiony czytelnik mógł przeczytać o zasadach poprawnego gospodarowania i o postępach w poszukiwaniu cennych kruszców na terenie kraju. Wydawana od 1752 roku przez Antoniego Wiśniewskiego Kolęda warszawska zawierała ciekawe informacje o polskich osobliwościach przyrodniczych, opisując m.in. podkarpackie źródła ropy naftowej. W kolejnych wydaniach pisano m.in. o pożytkach płynących z hodowli jedwabników i uprawy drzewek morwowych, a także o leczniczych właściwościach zimnej wody i sposobach pozbycia się z domu pcheł i much. Było też tam miejsce na poważniejsze rozważania, dotyczące np. najnowszych odkryć w naukach ścisłych, popularyzacji teorii Mikołaja Kopernika czy prawdopodobieństwa życia na innych planetach. W 1754 roku Józef Putanowicz zapoczątkował wydawanie "Kolędy krakowskiej albo kalendarza astronomiczno i geograficzno-chronologicznego", w którym zrezygnował z wróżbiarstwa na rzecz konkretnych, popartych naukowymi dowodami informacji. Z kolei Franciszek Paprocki od 1759 roku opracowywał "Kalendarzyk polityczny", który od roku 1768 ukazywał się jako Kalendarz wileński. Chętnie publikowano w nim wiadomości tyczące postępu w medycynie, fizyce, mechanice, astronomii i geografii. W drugiej połowie XVIII wieku mamy więc już wyraźną próbę zwalczania w publikacjach kalendarzowych ciemnoty i zabobonu, przy jednoczesnym propagowaniu nauk przyrodniczych. W tym właśnie kierunku działał Paprocki i Wiśniewski, a na gruncie krakowskim starał się tego dokonać Jan Śniadecki, profesor matematyki w Akademii Krakowskiej i zwolennik empiryzmu, co zresztą związane było z przeprowadzaną właśnie gruntowną reformą najstarszej polskiej uczelni. Problem w istocie stawał się coraz poważniejszy, gdyż kręgi oświeceniowe właśnie w wydawnictwach kalendarzowych widziały doskonały środek służący szerzeniu wiedzy i propagowaniu racjonalnego stylu życia wśród najszerszych kręgów społeczeństwa polskiego. Już wtedy bowiem czyniono wysiłki, aby zawartość danego kalendarza dostosowana była do określonego kręgu odbiorców. Po prostu nadchodził czas specjalizacji. Wydawano zatem almanachy poświęcone wyłącznie sprawom krajowym lub zagranicznym albo zagadnieniom ekonomicznym, historycznym i politycznym. Powstawały kalendarze mówiące o pracach gospodarskich i czynnościach domowych, a obok nich wychodziły dziełka rozrywkowe i zbiory ciekawostek z różnych dziedzin. Swoje oddzielne kalendarze miały też damy i panowie. Wiadomości naukowe i porady uzupełniały utwory prozatorskie i poetyckie. Z takim bagażem doświadczeń wydawnictwa kalendarzowe nieoczekiwanie weszły w okres zaborów, kiedy to zadania edukacyjne trzeba było dodatkowo wzmocnić treściami patriotycznymi, umiejętnie przemycanymi pod okiem cenzorów. Przyszła więc pora na opiewanie ojczystej przyrody, opisywanie krain utraconych, przypominanie skazanych na zapomnienie dat z dziejów podzielonego kordonami kraju. Ale - jak powiadają to już zupełnie inna historia... Nam wypada na koniec tylko wspomnieć, że wiek XIX zwłaszcza jego druga połowa jak i pierwsze lata XX wieku obfitowały w przebogatą ofertę kalendarzy o różnorakim poziomie merytorycznym i edytorskim. Swoje almanachy miali ziemianie i włościanie, kupcy, lekarze i rzemieślnicy, literaci i artyści, urzędnicy, panny i kawalerowie, wyznawcy różnych religii, członkowie towarzystw sportowych i stowarzyszeń oraz politykierzy wszelkiej maści. Publikacje te stanowią kopalnię wiadomości o zdarzeniach umykających uwadze poważnych dziejopisów, gdyż traktują o codziennym życiu, problemach i troskach minionych pokoleń zwykłych ludzi. Później kalendarze wydawano coraz bardziej masowo, kolorowo, różnorodnie, czasami artystycznie i interesująco, z przydatną i pożyteczną treścią, częściej jednak dość niedbale, ale przecież ciągle podobnie, jak przed wiekami. I tym oto sposobem niepostrzeżenie dobrnęliśmy do tzw. naszych czasów, kiedy to na ilustrowanych stronicach kalendarzy można zobaczyć wszystko, a nawet jeszcze więcej. Podobnie rzecz się ma odnośnie ich zawartości tekstowej, gdzie obok przepisów kulinarnych mamy horoskopy, które z kolei sąsiadują z poradami z zakresu ziołolecznictwa, mechaniki samochodowej, szydełkowania lub ogrodnictwa. A

6 zresztą parafrazując słynne zdanie z "Nowych Aten" ks. Benedykta Chmielowskiego kalendarze współczesne jakie są, każdy widzi! Marek Żukow-Karczewski

Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum

Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum Libri librorum Bibliotheca paleotyporum in lingua Polonica impressorum [Mikołaj z Szadka?] [Naznamionowanie dzienne miesiącow nowych pełnych lata 1520?] [Kraków, Hieronim Wietor, 1519/1520]. pl o do druku

Bardziej szczegółowo

Wielki astronom Mikołaj Kopernik

Wielki astronom Mikołaj Kopernik Wielki astronom Mikołaj Kopernik 1. Cele lekcji Cel ogólny: Poznanie sylwetki Mikołaja Kopernika. a) Wiadomości Uczeń wie, kim był Mikołaj Kopernik. b) Umiejętności Uczeń potrafi udzielać odpowiedzi na

Bardziej szczegółowo

Projekt instalacji astronomicznych w miejscach publicznych Krakowa

Projekt instalacji astronomicznych w miejscach publicznych Krakowa Polska: www.astronomia2009.pl Małopolska: www.as.up.krakow.pl/2009 Projekt instalacji astronomicznych w miejscach publicznych Krakowa W grudniu 2007 podczas 62 zgromadzenia Ogólnego ONZ postanowiono, Ŝe

Bardziej szczegółowo

Prof. dr hab. Adam Wrzosek organizator i Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego w latach 1920/ /1923

Prof. dr hab. Adam Wrzosek organizator i Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego w latach 1920/ /1923 Prof. dr hab. Adam Wrzosek organizator i Dziekan Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Poznańskiego w latach 1920/1921 1922/1923 Lekarz, patolog, historyk medycyny i antropolog. Urodził się 6 V 1875 r. w Zagórzu

Bardziej szczegółowo

Filozofia przyrody. Astronomia Chemia Geografia Alchemia Astrologia

Filozofia przyrody. Astronomia Chemia Geografia Alchemia Astrologia Filozofia przyrody W okresie renesansu dokonał się proces parcelacji filozofii na zagadnienia szczegółowe : scholastyczna metafizyka zaczęła ustępować miejsca filozofii przyrody Nauki ścisłe osiągnęły

Bardziej szczegółowo

Grupa A TEST Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? TEST. Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2.

Grupa A TEST Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? TEST. Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2. Grupa A Imię i nazwisko Data Klasa 3 Na podstawie mapy wykonaj zadanie 1.1. i 1.2. 1.1. Które terytorium było zależne od Królestwa Polskiego? A. Księstwa Wierchowskie. B. Mołdawia. C. Republika Nowogrodzka.

Bardziej szczegółowo

T rzeba na nią było czekać ponad 200 lat, ale już jest. Najstarsza mapa województwa podlaskiego

T rzeba na nią było czekać ponad 200 lat, ale już jest. Najstarsza mapa województwa podlaskiego T rzeba na nią było czekać ponad 200 lat, ale już jest. Najstarsza mapa województwa podlaskiego Kiedy w 1795 roku kartograf Karol de Perthées przekazywał królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu rękopis

Bardziej szczegółowo

Sławni Polscy Fizycy i Matematycy. Matematycy Fizycy Najważniejsi

Sławni Polscy Fizycy i Matematycy. Matematycy Fizycy Najważniejsi Sławni Polscy Fizycy i Matematycy Matematycy Fizycy Najważniejsi Matematycy Mikołaj Kopernik Stefan Banach Jan Śniadecki Stanicław Saks Leon Chwistek Władysław Ślebodziński Mikołaj Kopernik 19 lutego 1473-24

Bardziej szczegółowo

Bibliografie ogólne. Bibliografia polska Estreicherów

Bibliografie ogólne. Bibliografia polska Estreicherów Bibliografie ogólne Bibliografia polska Estreicherów Co to takiego? Bibliografia polska, dzieło Karola Estreichera, kontynuowane przez jego syna Stanisława, a następnie wnuka Karola, składa się z 4 części,

Bardziej szczegółowo

O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA

O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA O NAŚLADOWANIU CHRYSTUSA Tomasz a Kempis Przekład Jan Ożóg SJ Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2014 Wprowadzenie Z książeczką Tomasza a Kempis O naśladowaniu Chrystusa po raz pierwszy spotkałem się

Bardziej szczegółowo

Liczba kandydatów na kierunek informatyka w roku akademickim 2013/2014 oraz 2014/2015

Liczba kandydatów na kierunek informatyka w roku akademickim 2013/2014 oraz 2014/2015 Liczba kandydatów na kierunek informatyka w 2013/2014 oraz 2014/2015 INFORMATYKA Lp Nazwa uczelni Studia I stopnia stacjonarne Studia I stopnia niestacjonarne Studia II stopnia stacjonarne Studia II stopnia

Bardziej szczegółowo

L. PIETRAS, Józef Elsner konfrater Paulinów, Ruch Muzyczny (2004), nr 16, s Kurier Warszawski (18 XI 1829), nr 249.

L. PIETRAS, Józef Elsner konfrater Paulinów, Ruch Muzyczny (2004), nr 16, s Kurier Warszawski (18 XI 1829), nr 249. DODATEK NUTOWY Józef Antoni Franciszek Elsner urodził się 1 czerwca 1769 r. w Grodkowie na Opolszczyźnie; zmarł 18 kwietnia 1854 r. w Warszawie. Należał on bez wątpienia do najważniejszych postaci życia

Bardziej szczegółowo

studia I stopnia stacjonarne studia I stopnia niestacjonarne studia II stopnia stacjonarne studia II stopnia niestacjonarne liczba kandydatów ogółem

studia I stopnia stacjonarne studia I stopnia niestacjonarne studia II stopnia stacjonarne studia II stopnia niestacjonarne liczba kandydatów ogółem Liczba kandydatów na kierunek informatyka 2013-2014 - uczelnie studia I stopnia stacjonarne studia I stopnia niestacjonarne studia II stopnia stacjonarne studia II stopnia niestacjonarne lp nazwa uczelni

Bardziej szczegółowo

Konkurs składał się z sześciu konkurencji przygotowanych dla 10 - osobowych reprezentacji każdej ze szkół. Fot. Anna Kosała

Konkurs składał się z sześciu konkurencji przygotowanych dla 10 - osobowych reprezentacji każdej ze szkół. Fot. Anna Kosała Dnia 19 grudnia 2013 roku w Szkole Podstawowej im. Św. Jadwigi Królowej we Frycowej miał miejsce pierwszy Gminny Konkurs Bożonarodzeniowy Ojców naszych obyczajem dla szkół podstawowych. Jego pomysłodawcą

Bardziej szczegółowo

Wyniki egzaminu gimnazjalnego Tarnów 2014

Wyniki egzaminu gimnazjalnego Tarnów 2014 Wyniki egzaminu gimnazjalnego Tarnów 2014 Egzamin gimnazjalny Wyniki egzaminu gimnazjalnego 2014 r. - komentarz Poniżej publikujemy wyniki egzaminu gimnazjalnego tarnowskich szkół. Informujemy, że wyniki

Bardziej szczegółowo

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA

GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA GRA MIEJSKA ŚLADAMi LubLinA Lublin Lublin od wieków stanowił polska bramę na wschód i przez cały okres swego istnienia wielokrotnie wpisywał się w polskie kroniki. Początki osadnictwa na wzgórzach, które

Bardziej szczegółowo

Scenariusz nr 39 zajęć edukacji wczesnoszkolnej. Metryczka zajęć edukacyjnych. Cele operacyjne. Środki dydaktyczne

Scenariusz nr 39 zajęć edukacji wczesnoszkolnej. Metryczka zajęć edukacyjnych. Cele operacyjne. Środki dydaktyczne Scenariusz nr 39 zajęć edukacji wczesnoszkolnej Metryczka zajęć edukacyjnych Miejsce realizacji zajęć: sala szkolna Ośrodek tematyczny realizowanych zajęć: Kartki z kalendarza. Temat zajęć: Nasz klasowy

Bardziej szczegółowo

NOWOŚCI DLA MATURZYSTÓW STYCZEŃ 2013

NOWOŚCI DLA MATURZYSTÓW STYCZEŃ 2013 NOWOŚCI DLA MATURZYSTÓW STYCZEŃ 2013 Matematyka Matura 2013 Zbiór zadań maturalnych Zbiór zadań maturalnych i zestawy maturalne. Poziom podstawowy Pierwsza część publikacji jest poświęcona tematycznemu

Bardziej szczegółowo

Kierunki studiów - uczelnie - studia Kierunki zamawiane w roku akademickim 2009/2010

Kierunki studiów - uczelnie - studia Kierunki zamawiane w roku akademickim 2009/2010 22 czerwca Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego uzyskało zgodę na zwiększenie puli środków przeznaczonych na program "kierunki zamawiane". Celem programu jest wykształcenie dodatkowo kilkudziesięciu

Bardziej szczegółowo

Ranking szkół publicznych

Ranking szkół publicznych Ekonomia-Zarządzanie komentarz s. 61 1 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 58,3 64,1 60,3 51,4 2 Akademia Ekonomiczna w Krakowie 58,0 54,7 59,8 59,0 3 Uniwersytet Warszawski - Wydział Nauk Ekonomicznych

Bardziej szczegółowo

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik.

Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. SCENARIUSZ ZAJĘĆ W KLASACH ŁĄCZONYCH I i II Klasa I Część wspólna Klasa II Kształtowane dyspozycja Temat Znani Polacy. Znani Polacy. tygodniowy Temat dnia Mikołaj Kopernik. Mikołaj Kopernik. Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec

Wstęp. Historia Fizyki. dr Ewa Pawelec Wstęp Historia Fizyki dr Ewa Pawelec 1 Co to jest historia, a co fizyka? Po czym odróżnić fizykę od reszty nauk przyrodniczych, nauki przyrodnicze od humanistycznych a to wszystko od magii? Szkolne przedstawienie

Bardziej szczegółowo

To bardzo znana uczelnia na świecie. Przewijała się przez moje życie wielokrotnie. Mój dziadek, profesor chemii, był jej rektorem.

To bardzo znana uczelnia na świecie. Przewijała się przez moje życie wielokrotnie. Mój dziadek, profesor chemii, był jej rektorem. To jedna z ulic na Starym Mieście w Krakowie. Jej nazwa występowała już w 1311 roku. Prowadziła od Rynku w stronę Wisły. Kiedyś kończyła się bramą nazywaną Wiślną lub Wodną rozebraną na początku XIX w.

Bardziej szczegółowo

Wykład 2. Powstanie Akademii Krakowskiej.

Wykład 2. Powstanie Akademii Krakowskiej. Wykład 2. Powstanie Akademii Krakowskiej. POWSTANIE AKADEMII KRAKOWSKIEJ Uniwersytet nie obejmował wszystkich uprawianych na większości ówczesnych uniwersytetów nauk; nie było w nim wydziału teologii.

Bardziej szczegółowo

rzeczownik prasa pochodzi od łac. presso, czyli tłoczyć; nazwa pochodzi zatem od sposobu produkcji - odciskanie określonych

rzeczownik prasa pochodzi od łac. presso, czyli tłoczyć; nazwa pochodzi zatem od sposobu produkcji - odciskanie określonych Prasa, podział prasy i gatunków prasowych rzeczownik prasa pochodzi od łac. presso, czyli tłoczyć; nazwa pochodzi zatem od sposobu produkcji - odciskanie określonych znaków na papierze; według Prawa Prasowego

Bardziej szczegółowo

Polskę wyposażenie Polskich obserwatoriów astronomicznych było więcej niż ubogie. Największą w Polsce lunetą był dwudziestocentymetrowy w prywatnym

Polskę wyposażenie Polskich obserwatoriów astronomicznych było więcej niż ubogie. Największą w Polsce lunetą był dwudziestocentymetrowy w prywatnym Dobytek naukowy Astronomia w drugiej połowie XIX wieku przeżyła swoiste trudności. Zasadniczą przyczyną zahamowań w badaniach astronomicznych były niesprzyjające warunki polityczne, w którym znalazło się

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja tekstologiczno-edytorska

Specjalizacja tekstologiczno-edytorska Specjalizacja tekstologiczno-edytorska Specjalizacja tekstologiczno-edytorska umożliwia zdobycie wiedzy z zakresu tekstologii i edytorstwa naukowego oraz podstawowych umiejętności niezbędnych do samodzielnego

Bardziej szczegółowo

Wkład Polaków w rozwój współczesnej cywilizacji...

Wkład Polaków w rozwój współczesnej cywilizacji... Wkład Polaków w rozwój współczesnej cywilizacji... Autor: Mateusz Pietrzak Gim. nr 39 w Warszawie Aleksander Wolszczan: Życiorys Astronomia całym jego życiem Miejsca Pracy Dokonania Osiągnięcia, odznaczenia

Bardziej szczegółowo

Wyniki egzaminu gimnazjalnego Tarnów 2013

Wyniki egzaminu gimnazjalnego Tarnów 2013 Wyniki egzaminu gimnazjalnego Tarnów 2013 Egzamin gimnazjalny Wyniki egzaminu gimnazjalnego 2013 r. - komentarz Poniżej publikujemy wyniki egzaminu gimnazjalnego tarnowskich szkół. Informujemy, że wyniki

Bardziej szczegółowo

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek Bibliografie literackie online oprac. dr Aneta Drabek Polska Bibliografia Literacka online Polska Bibliografia Literacka jest (z założenia) bieżącą bibliografia literacką. Ukazuje się od 1954 r., kiedy

Bardziej szczegółowo

SCHEMAT KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK PAŃSKI 2013 STYCZEŃ

SCHEMAT KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK PAŃSKI 2013 STYCZEŃ SCHEMAT KALENDARZA LITURGICZNEGO NA ROK PAŃSKI STYCZEŃ 1 ŚWIĘTEJ BOŻEJ RODZICIELKI MARYI 3 4 (pierwszy piątek) 6 Niedziela po Narodzeniu Pańskim: OBJAWIENIE PAŃSKIE (adoracja Najśw. Sakramentu) 3 Niedziela

Bardziej szczegółowo

MONARCHIA KAZIMIERZA WIELKIEGO ( )

MONARCHIA KAZIMIERZA WIELKIEGO ( ) Uniwersytet Wrocławski Wydział Prawa, Administracji i Ekonomii Instytut Historii Państwa i Prawa Zakład Historii Administracji Studia Stacjonarne Administracji pierwszego stopnia Agata Jamróz MONARCHIA

Bardziej szczegółowo

ustalam harmonogram przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego w 2017 r. (Harmonogramy egzaminów podane są na str. 2 5.

ustalam harmonogram przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego w 2017 r. (Harmonogramy egzaminów podane są na str. 2 5. Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 19 sierpnia 2016 r. w sprawie harmonogramu przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego w 2017 roku Na podstawie: art. 9a ust.

Bardziej szczegółowo

2013 kalendarze 2012 kalendarze

2013 kalendarze 2012 kalendarze kalendarze 2 BELLONA kalendarze Bellona SA znana jako oficyna specjalizująca się w tematyce historycznej, militarnej i technicznej. Klienci wiedzą też, że od lat oferujemy eleganckie i niedrogie kalendarze

Bardziej szczegółowo

Szkoła Wileńska i jej wpływ na rozwój medycyny polskiej

Szkoła Wileńska i jej wpływ na rozwój medycyny polskiej Szkoła Wileńska i jej wpływ na rozwój medycyny polskiej Częstochowa znów stała się miejscem spotkania Polonii Medycznej z wielu krajów. Szkoła Wileńska i jej wpływ na rozwój medycyny polskiej to temat

Bardziej szczegółowo

Matura egzaminy obowiązkowe

Matura egzaminy obowiązkowe Matura 2012 Matura 2012 - egzaminy obowiązkowe język polski (egzamin ustny i pisemny) język obcy nowożytny (egzamin ustny i pisemny) matematyka Egzaminy obowiązkowe zdaje się na poziomie podstawowym Zdanie

Bardziej szczegółowo

JUBILEUSZ 90-LECIA PROFESORA ZBIGNIEWA KĄCZKOWSKIEGO

JUBILEUSZ 90-LECIA PROFESORA ZBIGNIEWA KĄCZKOWSKIEGO JUBILEUSZ 90-LECIA PROFESORA ZBIGNIEWA KĄCZKOWSKIEGO W dniu 10 kwietnia 2011 r. Profesor Zbigniew Kączkowski ukończył 90 lat. Z tej okazji, w dniu 10 maja 2011 r., w Sali Senatu Politechniki Warszawskiej,

Bardziej szczegółowo

Przedszkole (2-3 lata) Szkoła podstawowa (6 lat) (podstawówka) Gimnazjum (3 lata) TECHNIKUM (4 lata) (matura + egzamin zawodowy) PRACA

Przedszkole (2-3 lata) Szkoła podstawowa (6 lat) (podstawówka) Gimnazjum (3 lata) TECHNIKUM (4 lata) (matura + egzamin zawodowy) PRACA POLSKI SYSTEM SZKOLNICTWA ( OŚWIATY) Przedszkole (23 lata) Szkoła podstawowa (6 lat) (podstawówka) OBOWIĄZKOWE Gimnazjum (3 lata) Liceum ogólnokształcące (3 lata) Szkoła Zawodowa (23 lata) (matura) TECHNIKUM

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 51

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 51 Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 51 KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 9 października 2014 r. o przyznanych dotacjach ze środków finansowych na naukę na inwestycje w zakresie

Bardziej szczegółowo

A S T R O N O M W S Z E C H C Z A S Ó W

A S T R O N O M W S Z E C H C Z A S Ó W Mikołaj Kopernik A S T R O N O M W S Z E C H C Z A S Ó W Historia Mikołaja Kopernika M I K O Ł A J K O P E R N I K U R O D Z I Ł S I Ę W T O R U N I U 1 9 L U T E G O 1 4 7 3 R O K U. Z M A R Ł 2 4 M A

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Kalendarza liturgicznego dla Polski na rok 2012

Prezentacja Kalendarza liturgicznego dla Polski na rok 2012 Prezentacja Kalendarza liturgicznego dla Polski na rok 2012 Rozwijany pasek zakładek po lewej stronie pozwala na sprawne poruszanie się po zawartości kalendarza. Często występujące w kalendarzu fragmenty

Bardziej szczegółowo

Październikowe tajemnice skrywane w blasku Słońca

Październikowe tajemnice skrywane w blasku Słońca Październikowe tajemnice skrywane w blasku Słońca Do tej pory zajmowaliśmy się po części opisem nieba nocnego. I to nie powinno dziwić: wszak ta pora nadaje się na obserwacje rozgwieżdżonego nieba. Tymczasem

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Kmieć (ur. 13 marca 1950 zm. 13 marca 2011), adiunkt Katedry Farmakognozji UJ CM, w latach członek Senatu Uniwersytetu

Krzysztof Kmieć (ur. 13 marca 1950 zm. 13 marca 2011), adiunkt Katedry Farmakognozji UJ CM, w latach członek Senatu Uniwersytetu Krzysztof Kmieć (ur. 13 marca 1950 zm. 13 marca 2011), adiunkt Katedry Farmakognozji UJ CM, w latach 2002 2005 członek Senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego, artysta grafik, człowiek wielkiego serca i wielu

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie

Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie WITAMY SERDECZNIE Szkoła Podstawowa nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Łobzie C O P E Święto patrona szkoły R N I 2011 S U C Od Ziemi, po gwiazdy i dalej 1473-1543 IKOŁAJ OPERNIK Największy uczony Nowożytnej

Bardziej szczegółowo

Kompetencje akademickie Wprowadzenie do komunikacji naukowej

Kompetencje akademickie Wprowadzenie do komunikacji naukowej WYKŁAD OGÓLNOUNIWERSYTECKI DLA DOKTORANTÓW 2015/2016 Kompetencje akademickie Wprowadzenie do komunikacji naukowej Rok akademicki: 2015/2016 Semestr zimowy: 30 h Limit miejsc: 100 Prowadzący: dr Emanuel

Bardziej szczegółowo

2014 kalendarze 2012 kalendarze

2014 kalendarze 2012 kalendarze 2014 kalendarze 2 BELLONA 2014 kalendarze Bellona SA znana jako oficyna specjalizująca się w tematyce historycznej, militarnej i technicznej. Klienci wiedzą też, że od lat oferujemy eleganckie i niedrogie

Bardziej szczegółowo

HARMONOGRAM ZAJĘĆ W RAMACH PROJEKTU DZIECIĘCA AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI PAŹDZIERNIK. Data Godziny realizacji Rodzaj zajęć Osoba prowadząca

HARMONOGRAM ZAJĘĆ W RAMACH PROJEKTU DZIECIĘCA AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI PAŹDZIERNIK. Data Godziny realizacji Rodzaj zajęć Osoba prowadząca HARMONOGRAM ZAJĘĆ W RAMACH PROJEKTU DZIECIĘCA AKADEMIA PRZYSZŁOŚCI PAŹDZIERNIK Data Godziny realizacji Rodzaj zajęć Osoba prowadząca 8 X 15.10 15.55 Zajęcia z zakresu przedmiotów przyrodniczo-matematycznych

Bardziej szczegółowo

Rodzice: Barbara Watzenrode, Mikołaj Kopernik 19 lutego 1473r. o godz. 16.30 w kamienicy przy ul. Św. Anny 17 rodzi się Mikołaj Kopernik Miał troje

Rodzice: Barbara Watzenrode, Mikołaj Kopernik 19 lutego 1473r. o godz. 16.30 w kamienicy przy ul. Św. Anny 17 rodzi się Mikołaj Kopernik Miał troje Rodzice: Barbara Watzenrode, Mikołaj Kopernik 19 lutego 1473r. o godz. 16.30 w kamienicy przy ul. Św. Anny 17 rodzi się Mikołaj Kopernik Miał troje rodzeństwa: Andrzeja, Barbarę i Katarzynę. Początek dzieciństwa

Bardziej szczegółowo

WYNIK 2013. Filologie, języki obce i językoznawstwo MIEJSCE. Nazwa Uczelni

WYNIK 2013. Filologie, języki obce i językoznawstwo MIEJSCE. Nazwa Uczelni Filologie, języki obce i językoznawstwo 1 Uniwersytet Jagielloński 100,0 100,0 100,0 40,30 100,0 100,0 2 Uniwersytet Warszawski 94,47 89,31 94,30 100,0 45,67 100,0 3 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w

Bardziej szczegółowo

Pogłębianie odczuwania konieczności poszanowania przyrody i ochrony przyrody

Pogłębianie odczuwania konieczności poszanowania przyrody i ochrony przyrody Projekt edukacyjny Dlaczego na Ziemi może istnieć życie? Cele ogólne projektu: 1. Uzmysłowienie uczniom korelacji między przedmiotami 2. Nabycie umiejętności korzystania z różnych źródeł informacji 3.

Bardziej szczegółowo

INTENCJE MSZALNE

INTENCJE MSZALNE INTENCJE MSZALNE 27.03. - 2.04.2016 NIEDZIELA, 27.03. Uroczystość Zmartwychwstania Pańskiego 6 00 1) W intencji żyjących i ++ Parafian 2) Za ++ rodziców: Janinę i Ignacego 3) Za + mamę Janinę DYŻEWSKĄ

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp

ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp ZARZĄDZANIE SYSTEMEM OCHRONY ZDROWIA Autor: Violetta Korporowicz, Wstęp Problematyka książki ma odzwierciedlenie w tematyce programu dydaktycznego Studiów. Ponieważ program obejmuje wiele dziedzin nauki,

Bardziej szczegółowo

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw wsi. Na przykładzie wybranych utworów literackich

Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl. Wypracowania Motyw wsi. Na przykładzie wybranych utworów literackich Publikacja pod patronatem wiedza24h.pl Wypracowania Motyw wsi Na przykładzie wybranych utworów literackich Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2013 Copyright by wiedza24h.pl

Bardziej szczegółowo

Odbywa praktykę prawniczą w kancelarii papieskiej w Rzymie Rozpoczyna studia medyczne w Padwie i kontynuuje prawnicze Za pośred

Odbywa praktykę prawniczą w kancelarii papieskiej w Rzymie Rozpoczyna studia medyczne w Padwie i kontynuuje prawnicze Za pośred 9 II 1473 - W Toruniu urodził się Mikołaj Kopernik 1483 - Umiera ojciec Mikołaja Kopernika 1491- Mikołaj Kopernik kończy naukę w szkole przy kościele Św. Jana w Toruniu. 1491-1495 - Studiuje na Uniwersytecie

Bardziej szczegółowo

Chwała Bogu na wysokościach Radujecie się bracia w Panu

Chwała Bogu na wysokościach Radujecie się bracia w Panu Grudzień 2014 Rok duszpasterski: Nawracajcie się i wierzcie w Ewangelię Chwała Bogu na wysokościach Radujecie się bracia w Panu Napisali do Listu do Parafian Zbliżają się Święta Bożego Narodzenia Zawsze

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Diecezji Pelplińskiej ul. Bpa Dominika 11; Pelplin

Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Diecezji Pelplińskiej ul. Bpa Dominika 11; Pelplin Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Diecezji Pelplińskiej ul. Bpa Dominika 11; 83-130 Pelplin e-mail: ksmdp@o2.pl www.pelplin.ksm.org.pl Nr rachunku: 18 1160 2202 0000 0000 5342 0223 Kalendarz formacyjny

Bardziej szczegółowo

Liczba kandydatów na kierunek informatyka w roku akademickim 2016/2017

Liczba kandydatów na kierunek informatyka w roku akademickim 2016/2017 Liczba kandydatów na kierunek informatyka w roku 2016/2017 Lp Nazwa uczelni Studia I stopnia stacjonarne Studia I stopnia niestacjonarne Studia II stopnia stacjonarne Studia II stopnia niestacjonarne Liczba

Bardziej szczegółowo

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2017/2018 Zespół Szkół Salezjańskich w Poznaniu

KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2017/2018 Zespół Szkół Salezjańskich w Poznaniu KALENDARZ ROKU SZKOLNEGO 2017/2018 Zespół Szkół Salezjańskich w Poznaniu DATA 29 30 sierpnia wtorek/środa WYDARZENIE Rada Pedagogiczna rozpoczynająca rok szkolny WRZESIEŃ 4 września 2017 r. 12 września

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Specjalność/specjalizacja Społeczeństwo informacji i wiedzy

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ

MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ MINISTERSTWO EDUKACJI NARODOWEJ ----- -:::J -- DPPI-WIT.4056.16.2016.AMO Warszawa, 30 września 2016 r. Szanowni Państwo Kuratorzy, (wg rozdzielnika) w związku z pytaniami kierowanymi do Ministerstwa Edukacji

Bardziej szczegółowo

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ:

TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: MATURA USTNA TERMIN SKŁADANIA DOKUMENTÓW PRZED MATURĄ USTNĄ: - BIBLIOGRAFIA-MIESIĄC PRZED EGZAMINEM PISEMNYM - KONSPEKT 2 TYGODNIE PRZED EGZAMINEM PISEMNYM Konspekt- podstawa udanej prezentacji Konspekt,

Bardziej szczegółowo

PARAFIA ŚW. ANNY W NIEMYSŁOWICACH /NIEMYSŁOWICE, CZYŻOWICE/ e-mail: parafianiemyslowice@op.pl; www.niemyslowice.pl tel.

PARAFIA ŚW. ANNY W NIEMYSŁOWICACH /NIEMYSŁOWICE, CZYŻOWICE/ e-mail: parafianiemyslowice@op.pl; www.niemyslowice.pl tel. PARAFIA ŚW. ANNY W NIEMYSŁOWICACH /NIEMYSŁOWICE, CZYŻOWICE/ e-mail: parafianiemyslowice@op.pl; www.niemyslowice.pl tel.: 601-861-252 27 września 11 października 2015 r. MATKO BOŻA RÓŻAŃCOWA MÓDL SIĘ ZA

Bardziej szczegółowo

XX Liceum Ogólnokształcące im. Zbigniewa Herberta w Gdańsku

XX Liceum Ogólnokształcące im. Zbigniewa Herberta w Gdańsku XX Liceum Ogólnokształcące im. Zbigniewa Herberta w Gdańsku INFORMATOR 2010r. Bądź odważny idź Zbigniew Herbert 80-297 Gdańsk, ul. Dobrowolskiego 6 tel.: (0-58) 347 97 12 e-mail: xxlo@xxlo.pl www.xxlo.pl

Bardziej szczegółowo

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH

JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH JAN PAWEŁ II DO POLSKICH UCZONYCH (1978 2005) Słowo Założyciela Ks. Marian Piwko CR Wprowadzenie Ks. prof. dr hab. Stanisław Urbański Wybór i opracowanie Adam Wieczorek Szkoła Wyższa im. Bogdana Jańskiego

Bardziej szczegółowo

Seanse multimedialne w planetarium

Seanse multimedialne w planetarium Seanse multimedialne w planetarium 11.00 Seans multimedialny: Kaluoka hina zaczarowana rafa 12.00 Seans multimedialny: Dwa szkiełka 14.00 Seans multimedialny: Dobór naturalny 16.00 Seans multimedialny:

Bardziej szczegółowo

2012 kalendarze 2012 kalendarze

2012 kalendarze 2012 kalendarze 2012 kalendarze 2 BELLONA 2012 kalendarze Bellona SA znana jako oficyna specjalizująca się w tematyce historycznej, militarnej i technicznej. Klienci wiedzą też, że od lat oferujemy eleganckie i niedrogie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA

REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA REGULAMIN I WOJEWÓDZKIEGO KONKURSU WIEDZY ASTRONOMICZNEJ KASJOPEJA ORGANIZOWANEGO W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM W ROKU SZKOLNYM 2012/2013 DLA UCZNIÓW SZKÓŁ GIMNZJALNYCH I PONADGIMNAZJALYCH 1 Konkurs z astronomii

Bardziej szczegółowo

Tytuł referatu (Times New Roman 22,wycentrowany, pogrubiony)

Tytuł referatu (Times New Roman 22,wycentrowany, pogrubiony) Wyższa Szkoła Informatyki w Łodzi Wydział... (Times New Roman 16, wycentrowany) Tytuł referatu (Times New Roman 22,wycentrowany, pogrubiony) Adam Abacki, Bartosz Babacki,... (Times New Roman 12, wycentrowany)

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 CZĘŚĆ 1. HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE ZASADY OCENIANIA ROZWIĄZAŃ ZADAŃ ARKUSZE: GH-HX1, GH-H2, GH-H4, GH-H5, GH-H7 KWIECIEŃ 2016 Zadanie

Bardziej szczegółowo

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha

Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Wirtualny Hogwart im. Syriusza Croucha Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. OKROPNIE WYCZERPUJĄCE TESTY MAGICZNE WRÓŻBIARSTWO GRUDZIEŃ 2012 Instrukcja dla zdających:

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki.

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach oferuje w bieżącej prenumeracie bogaty zbiór czasopism metodycznych i fachowych dla nauczycieli, wychowawców oraz bibliotekarzy, psychologów, pedagogów szkolnych

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU (PRZEDMIOTU), PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU (PRZEDMIOTU), PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA OPIS MODUŁU (PRZEDMIOTU), PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A * (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS MODUŁU (PRZEDMIOTU) Administracji i Nauk Społecznych Specjalność/specjalizacja

Bardziej szczegółowo

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek

Bibliografie literackie online. oprac. dr Aneta Drabek Bibliografie literackie online oprac. dr Aneta Drabek Polska Bibliografia Literacka online Polska Bibliografia Literacka jest (z założenia) bieżącą bibliografia literacką. Ukazuje się od 1954 r., kiedy

Bardziej szczegółowo

Częściowo zatwierdzony oznacza, że dofinansowanie zostało przyznane nie na wszystkie, a jedynie niektóre z wnioskowanych krajów

Częściowo zatwierdzony oznacza, że dofinansowanie zostało przyznane nie na wszystkie, a jedynie niektóre z wnioskowanych krajów Erasmus+ Szkolnictwo wyższe Wyniki konkursu wniosków złożonych w ramach akcji 1 Mobilność Edukacyjna z krajami partnerskimi (termin składania wniosków: 04.03.2015) 22 lipca 2015r. ogłasza wyniki konkursu

Bardziej szczegółowo

STATUT REDAKCJI CZASOPISMA NAUKOWEGO PERSPEKTYWY EDUKACYJNO- SPOŁECZNE

STATUT REDAKCJI CZASOPISMA NAUKOWEGO PERSPEKTYWY EDUKACYJNO- SPOŁECZNE WYŻSZA SZKOŁA BIZNESU I NAUK O ZDROWIU W ŁODZI STATUT REDAKCJI CZASOPISMA NAUKOWEGO PERSPEKTYWY EDUKACYJNO- SPOŁECZNE ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Czasopismo naukowe Perspektywy edukacyjno-społeczne,

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 52

Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 52 Warszawa, dnia 25 listopada 2014 r. Pozycja 52 KOMUNIKAT MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 9 października 2014 r. o przyznanych dotacjach ze środków finansowych na naukę na kontynuowane inwestycje

Bardziej szczegółowo

Dział Zbiorów Specjalnych

Dział Zbiorów Specjalnych Dział Zbiorów Specjalnych www.bpgoldap.pl Dział Zbiorów Specjalnych Dział Zbiorów Specjalnych Biblioteki Publicznej w Gołdapi gromadzi i udostępnia książki, czasopisma, dokumenty życia społecznego związane

Bardziej szczegółowo

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz).

Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). wstęp Podobno lepiej jest rozmawiać z piękną kobietą i myśleć przy tym o Panu Bogu, niż modlić się do Boga i myśleć o pięknej kobiecie (K. Wójtowicz). W pierwszym wypadku, widząc piękno kobiety, można

Bardziej szczegółowo

Matura próbna klas III - harmonogram

Matura próbna klas III - harmonogram Matura próbna klas III - harmonogram DATA GODZINA PRZEDMIOT POZIOM UWAGI do organizacji pracy szkoły 13.02.2017r. (pon.) 14.02.2017r. (wt.) 11.20 (PP) 11.30 (PR) 8.15 10.45(PR) 11.00 13.00 (PP) język polski

Bardziej szczegółowo

1 Uniwersytet Warszawski ,91 54,61 97,51 92,10 64,60 2 Uniwersytet Jagielloński 98, , ,92 55,01

1 Uniwersytet Warszawski ,91 54,61 97,51 92,10 64,60 2 Uniwersytet Jagielloński 98, , ,92 55,01 1 Uniwersytet Warszawski 100 97,91 54,61 97,51 92,10 64, 2 Uniwersytet Jagielloński 98,52 100 39,50 100 87,92 55,01 3 Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w 82,50 68,44 48,57 76,32 82,84 68,04 4 Politechnika

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-46 - 92, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Naukowcy, którzy nie bali się wierzyć

Naukowcy, którzy nie bali się wierzyć Artykuł pobrano ze strony eioba.pl Naukowcy, którzy nie bali się wierzyć ( fot. sxc.hu ) Po przeczytaniu słynnej książki Richarda Dawkinsa "Bóg urojony", w której autor krytykuję religię i propaguje tezę,

Bardziej szczegółowo

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie

Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Zasady redakcji pracy dyplomowej w Wyższej Szkole Kultury Fizycznej i Turystyki w Pruszkowie Prace dyplomowe powinny być drukowane według następujących zaleceń: 1) druk jednostronny dotyczy tylko następujących

Bardziej szczegółowo

BIULETYN INFORMACYJNY BRACTWO KAPŁAŃSKIE ŚW. PIUSA X Porządek nabożeństw w Gdyni i Olsztynie grudzień A.D. 2016

BIULETYN INFORMACYJNY BRACTWO KAPŁAŃSKIE ŚW. PIUSA X Porządek nabożeństw w Gdyni i Olsztynie grudzień A.D. 2016 BIULETYN INFORMACYJNY BRACTWO KAPŁAŃSKIE ŚW. PIUSA X Porządek nabożeństw w Gdyni i Olsztynie grudzień A.D. 2016 Adwent, czas przygotowania Drodzy Wierni! Liturgia adwentu, czasu poprzedzającego przyjście

Bardziej szczegółowo

ustalam harmonogram przeprowadzania egzaminu maturalnego w 2017 r.

ustalam harmonogram przeprowadzania egzaminu maturalnego w 2017 r. Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 19 sierpnia 2016 r. w sprawie harmonogramu przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego w 2017 roku Na podstawie: art. 9a ust.

Bardziej szczegółowo

Cykl Metona. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe nr 1

Cykl Metona. Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe nr 1 Liceum Klasy I III Doświadczenie konkursowe nr 1 Rok 2017 1. Wstęp teoretyczny Od czasów prehistorycznych życie człowieka regulują trzy regularnie powtarzające się cykle astronomiczne. Pierwszy z nich

Bardziej szczegółowo

Grupa Medicover. Grupa Medicover to lider w zakresie prywatnej opieki zdrowotnej w Europie Środkowo- Wschodniej.

Grupa Medicover. Grupa Medicover to lider w zakresie prywatnej opieki zdrowotnej w Europie Środkowo- Wschodniej. MedMagazyn Grupa Medicover Grupa Medicover to lider w zakresie prywatnej opieki zdrowotnej w Europie Środkowo- Wschodniej. W Polsce od ponad 17 lat troszczymy się o zdrowie pacjentów zgodnie z najwyższymi

Bardziej szczegółowo

Szkoła Języka i Kultury Polskiej Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

Szkoła Języka i Kultury Polskiej Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Szkoła Języka i Kultury Polskiej Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie Szkoła letnia KUL to już TRADYCJA W marcu 1974 roku, po kilku latach starań i miesiącach intensywnych przygotowań,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat

Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Scenariusz zajęć do programu kształcenia Myślę- działam- idę w świat Autor: Danuta Szymczak Klasa I Edukacja: społeczna, polonistyczna, matematyczna Temat lekcji: Poznajemy dni tygodnia na podstawie wiersza

Bardziej szczegółowo

Msze roratnie najczęściej są odprawiane we wczesnych godzinach porannych, lampionami.

Msze roratnie najczęściej są odprawiane we wczesnych godzinach porannych, lampionami. Kiedy nadchodzi adwent, a więc czas oczekiwania na święta Bożego Narodzenia, Kościół celebruje wyjątkowe msze święte, odprawiane o wschodzie Słońca, które poświęcone są Matce Boskiej, a ich nazwa to właśnie

Bardziej szczegółowo

ustalam harmonogram przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego w 2017 r. (Harmonogramy egzaminów podane są na str. 2 5.

ustalam harmonogram przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego w 2017 r. (Harmonogramy egzaminów podane są na str. 2 5. Komunikat dyrektora Centralnej Komisji Egzaminacyjnej z 19 sierpnia 2016 r. w sprawie harmonogramu przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego oraz egzaminu maturalnego w 2017 roku Na podstawie: art. 9a ust.

Bardziej szczegółowo

Lublin. Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Centrum Kongresowe ul. Akademicka 15.

Lublin. Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Centrum Kongresowe ul. Akademicka 15. Lublin 12-13 13 września Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Centrum Kongresowe ul. Akademicka 15 Ogólnopolska Kampania Informacyjna Cel przedsięwzi wzięcia Salon Maturzystów to ogólnopolska kampania informacyjna,

Bardziej szczegółowo

Losy absolwentów 2014. II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. A. Mickiewicza w Słupsku

Losy absolwentów 2014. II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. A. Mickiewicza w Słupsku Losy absolwentów 04 II Liceum Ogólnokształcące z Oddziałami Dwujęzycznymi im. A. Mickiewicza w Słupsku Jednym z obszarów działalności II Liceum Ogólnokształcącego w Słupsku jest monitorowanie losów swoich

Bardziej szczegółowo

FIZYKA. Podręcznik dla nauczyciela. Tłumaczyli z języka angielskiego Aniela Nowicka, Piotr Decowski PAŃSTWOWE ZAKŁADY WYDAWNICTW SZKOLNYCH

FIZYKA. Podręcznik dla nauczyciela. Tłumaczyli z języka angielskiego Aniela Nowicka, Piotr Decowski PAŃSTWOWE ZAKŁADY WYDAWNICTW SZKOLNYCH FIZYKA Podręcznik dla nauczyciela Tłumaczyli z języka angielskiego Aniela Nowicka, Piotr Decowski PAŃSTWOWE ZAKŁADY WYDAWNICTW SZKOLNYCH Tytuł oryginału NUFFIELD PHYSICS TEACHER S GUIDE V Okładkę projektował

Bardziej szczegółowo

- Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna

- Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna Katecheza rodzinna - Focolari - - Domowy Kościół - Droga Neokatechumenalna RUCH FOCOLARI JEDNOŚĆ KOMUNIA WSPÓLNOTA DUCHOWOŚĆ KOMUNII SOBÓR WATYKAŃSKI II JAN PAWEŁ II BENEDYKT XVI OD 1967 R. RUCH NOWE NOWY

Bardziej szczegółowo

GRUDZIEŃ 2004 Jak co roku o tej porze na zajęciach z pacjentami, powstaje dużo rysunków nawiązujących do Świąt Bożego Narodzenia i końca Starego Roku. Zamieszczony tutaj rysunek wykonał pacjent oddziału

Bardziej szczegółowo

Matura egzaminy obowiązkowe

Matura egzaminy obowiązkowe Matura 2013 Matura 2013 - egzaminy obowiązkowe język polski (egzamin ustny i pisemny) język obcy nowożytny (egzamin ustny i pisemny) matematyka Egzaminy obowiązkowe zdaje się na poziomie podstawowym Zdanie

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) Projekt, 12.11.2008 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO 1) z dnia 2008 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wskaźników kosztochłonności poszczególnych kierunków, makrokierunków i

Bardziej szczegółowo

1. edycja Społeczny Komitet Opieki nad Starymi Powązkami, kierowany przez Jerzego Waldorffa, od wielu lat podejmujący działania zmierzające do ratowania zabytkowych nagrobków. Za fundusze zebrane głównie

Bardziej szczegółowo