CZĘŚĆ2 FINANSOWANIE, REGULACJE, ZARZĄDZANIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "CZĘŚĆ2 FINANSOWANIE, REGULACJE, ZARZĄDZANIE"

Transkrypt

1 CZĘŚĆ2 FINANSOWANIE, REGULACJE, ZARZĄDZANIE

2 Alicja Małgorzata Graczyk Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce Wstęp Inwestycje w odnawialne źródła energii (OZE) należą do tego typu inwestycji w ochronę środowiska, które redukują ilość zanieczyszczeń już u źródła. Są to inwestycje zintegrowane w tzw. czystsze technologie 1. Dzięki temu możliwy jest udział w ich finansowaniu środków publicznych. Źródła środków służących finansowaniu ochrony środowiska, w tym OZE, możemy podzielić na prywatne, publiczne i zagraniczne 2. Do prywatnych zaliczają się przede wszystkim środki własne przedsiębiorców (inwestorów) oraz pożyczki i kredyty udzielone przez banki. Zatem inwestor może ponosić wydatki ze środków własnych czy nakładów inwestycyjnych lub kredytu i/lub pożyczki bankowej. Obecnie największą ofertą dysponuje BOŚ SA (Bank Ochrony Środowiska), ale w coraz szerszym zakresie kredyty oferują również inne banki komercyjne w ramach umów z fundacjami, funduszami, agencjami i innymi sponsorami inwestycji w ochronie środowiska. Do publicznych źródeł finansowania zaliczamy budżet państwa i jednostki samorządu terytorialnego, ekologiczne fundusze celowe, np. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) udzielający kredytów preferencyjnych i dotacji, wojewódzkie fundusze ochrony środowiska i gospodarki wodnej (preferencyjne pożyczki i dotacje) oraz inne pozabudżetowe instytucje publiczne, np. fundacje. Środki ze źródeł publicznych są wykorzystywane do wspierania realizacji polityki ekologicznej państwa i regionalnych i lokalnych programów ochrony środowiska. 1 J. Famielec (red.), System finansowania ochrony środowiska w Polsce, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 2005, s Tamże, s. 14.

3 Alicja Małgorzata Graczyk Zagranicznymi środkami finansowymi są środki pochodzące z ekokonwersji długu Polski, którymi zarządza EkoFundusz, środki pochodzące z UE oraz pomoc pochodząca z międzynarodowych funduszy i fundacji itd. 3 Podział na źródła publiczne, prywatne i zagraniczne jest podziałem jedynie umownym. Podobnie jak podział źródeł finansowania na wewnętrzne dotyczące źródeł krajowych i zewnętrzne dotyczące źródeł zagranicznych, np. środków pochodzących z UE. Szczególnym przypadkiem jest EkoFundusz. Dysponuje on środkami zagranicznymi, czyli środkami należącymi do państw donatorów, i z tego względu można uznać go za źródło zagraniczne, ale z uwagi na pochodzenie tych środków można zaliczyć go do źródeł wewnętrznych, bowiem państwa donatorzy zgodziły się na częściową zamianę długu Polski wobec nich na inwestycje ekologiczne, zatem są to środki pochodzenia krajowego. Natomiast, z punktu widzenia inwestora, wewnętrznym źródłem finansowania będzie dla niego kapitał własny, a każde inne źródło finansowania można uznać za zewnętrzne. Specyfiką polskiego systemu finansowania ochrony środowiska, wyróżniającą krajowe rozwiązania na tle innych państw, jest funkcjonowanie czterostopniowego systemu celowych funduszy pozabudżetowych ochrony środowiska i gospodarki wodnej: narodowego funduszu, wojewódzkich, powiatowych i gminnych. Fundusze zasilane są z opłat za gospodarcze korzystanie ze środowiska przez podmioty gospodarcze oraz z kar za przekraczanie dopuszczalnych norm zanieczyszczeń. W ostatnich latach najwięcej środków na inwestycje w alternatywne źródła energii przyznawano z krajowej pomocy publicznej z NFOŚiGW i funduszy wojewódzkich, BOŚ i część funduszy unijnych. W NFOŚiGW preferowane są przedsięwzięcia realizowane w ramach zatwierdzonych programów Narodowego Funduszu, współfinansowane ze środków UE oraz zadań zgłaszanych przez Ministerstwo Środowiska, współfinansowane bądź umieszczone na listach WFOŚiGW. Najbardziej znane źródła finasowania są wykorzystywane przez większość inwestorów. Jednakże zdarzają się też sytuacje czy projekty nietypowe, wymagające specyficznych form finasowania. Należą do nich m.in. partnerstwo publiczno-prywatne, finansowanie przez społeczność lokalną, wykorzystanie doświadczeń zagranicznych, System Zielonych Inwestycji. Celem referatu jest identyfikacja i analiza mechanizmów finansowania, które dopiero zostają wdrażane i/lub są słabo rozpowszechnione i rzadziej wykorzystywane. 3 Więcej na ten temat autorka: A.M. Pultowicz (obecnie A.M. Graczyk), Ekonomiczne uwarunkowania inwestycji w energetykę odnawialną (na przykładzie energetyki wiatrowej), rozprawa doktorska, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce 1. Przygotowanie do finansowania inwestycji Inwestycje w odnawialne źródła energii wymagają dobrego przygotowania ze strony inwestora i specjalistycznej wiedzy na temat wykorzystywanego źródła. Przykładowo budowa farmy wiatrowej wymaga następujących nakładów finansowych: przygotowanie projektu: projekt techniczny, plan budowy i studium wykonalności to nakłady rzędu 72% całości inwestycji. Analiza wietrzności pochłania 12%, opłaty prawne i administracyjne 7%, a badania geologiczne 9% 4 nakładów inwestycyjnych; pozyskanie kapitału to wydatek rzędu 3 5% całości inwestycji; środki trwałe: budowa dróg dojazdowych 2 3%, grunty 2 9% sumy nakładów, zakup elektrowni wiatrowych 60 85%, transport elektrowni z montażem 5%, podłączenie energetyczne z okablowaniem 10 20% 5 ; koszty eksploatacyjne: roczne koszty eksploatacyjne to 2 3% całości nakładów inwestycyjnych. Należą do nich amortyzacja, serwis, podatek od nieruchomości 6. Inwestor, zanim podejmie decyzję o sposobie finansowania inwestycji, powinien ocenić rentowność inwestycji. Na jej wartość wpływa przede wszystkim lokalizacja, która wiąże się z dobrą wietrznością, cena energii elektrycznej (stała cena zakupu jako średnia z roku ubiegłego oraz cena praw majątkowych na Towarowej Giełdzie Energii), stopa inflacji, ilość energii elektrycznej zużywanej przez inwestora, odległość instalacji od sieci energetycznej, sposób rozliczania z zakładem energetycznym. Ważną rolę odgrywa również rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, bowiem warunkuje on możliwość korzystania z preferencyjnego dofinasowania. 4 W zależności od wielkości projektu koszty te wynoszą od 180 do 300 tys. zł/mw, Analiza kosztów inwestycyjnych na podstawie ogólnodostępnych wskaźników i danych, Instytut Odnawialnych Źródeł Energii, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: energetyka-wiatrowa/analiza-kosztow-inwestycyjnych-na-podstawie-ogolnodostepnychwskaznikow-i-danych, z dn Wysokość zaliczki na poczet opłaty przyłączeniowej to koszt ok. 30 tys. zł/mw. Koszt podłączenia dla elektrowni wiatrowej o mocy 40 MW to 16 mln zł. Instytut Odnawialnych Źródeł Energii, tamże. 6 Podatek nalicza się dla wartości wieży i fundamentów oraz wartości ogrodzenia, dróg, linii napięcia. Nie jest on już obliczany w oparciu o wartość gondoli z turbiną, Przygotowanie inżynierii finansowej, Instytut Odnawialnych Źródeł Energii, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: i Analiza kosztów inwestycyjnych, wyd. cyt. 105

4 Alicja Małgorzata Graczyk Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce Wysokość uzyskanej dotacji, pożyczki czy kredytu, oprocentowanie, okres spłaty, stopa, koszty ubezpieczenia 7 mają kluczowe znaczenie dla wyniku finansowego. W przypadku energetyki wiatrowej wymagany przez zewnętrzne instytucje finansujące udział kapitału własnego w strukturze finansowania powinien wynosić 20 30%. Przy bardzo ko rzystnych, długookresowych umowach sprzedaży prądu i praw majątkowych lub bardzo wysokiej wiarygod ności kredytowej inwestora możliwe jest finansowanie inwestycji, gdy udział środków własnych jest niższy. Zważywszy na to, zawieranie długoterminowych kontraktów jest też instrumentem wspierającym rozwój OZE. Formy finansowania lub wspierania inwestycji OZE są różnorodne: dotacje, pożyczki, kredyty, środki własne, publiczne, zagraniczne itp. Mimo szerokiego wachlarza usług finansowych, brakuje tych dedykowanych określonym źródłom lub typom projektów (przykładowo formy finansowania uwzględniające specyfikę energetyki wiatrowej wykorzystywane w krajach UE, np. finansowanie w oparciu o inwestycje kapitałowe funduszy emerytalnych i inwestycyjnych). Dlatego istnieje konieczność rozpowszechnienia nietypowych form dofinansowania, a w szczególności tych, których wykorzystanie w praktyce w polskich realiach jest niewielkie, np. Partnerstwo dla Energii Odnawialnej i Efektywności Energetycznej. 2. Partnerstwo dla Energii Odnawialnej i Efektywności Energetycznej Renewable Energy and Energy Efficiency Partnership (REEEP), czyli Partnerstwo dla Energii Odnawialnej i Efektywności Energetycznej, jest globalnym partnerstwem publiczno-prywatnym, zrzeszającym rządy ponad 200 państw, przedsiębiorstwa, banki rozwoju, organizacje itp. Celem partnerstwa jest wzmocnienie i przyśpieszenie rozwoju OZE, integracja odnawialnych źródeł, by zwiększyć bezpieczeństwo energetyczne, redukowanie emisji gazów cieplarnianych i zapewnienie socjoekonomicznych korzyści państwom dzięki efektywnym zużyciu energii i ułatwienie dostępu do czystej energii. REEEP podejmuje działania polityczne, biznesowe i zapewnia finansowe wsparcie, po to, aby zredukować w możliwie największym stopniu bariery rozwoju odnawialnych 7 Koszty ubezpieczenia uzależnione są od wariantu ubezpieczenia, tzn. inne są dla ubezpieczenia chroniącego przed wszystkimi ryzykami, a inne ubezpieczenia od awarii elektrowni wiatrowej czy ubezpieczenia utraty zysku (od 5 tys. do 20 tys. zł/mw rocznie), Analiza kosztów inwestycyjnych, wyd. cyt. 106 źródeł. Organizacja ta została założona w 2004 r. w czerwcu przez rządy: Austrii, Australii, Kanady, Niemiec, Irlandii, Włoch, Hiszpanii, Holandii, Nowej Zelandii, Wielkiej Brytanii, USA i UE 8. Posiada 8 regionalnych sekretariatów. Sekretariat REEEP w Europie Środkowej i Wschodniej jest zarządzany przez Centrum Środowiskowe (Renewable Environmental Center REC), niezależną, międzynarodową organizację non profit zajmującą się problemami środowiskowymi w tym regionie. Została ona założona w 1990 r. przez rządy USA i Węgier oraz Komisję Europejską. Teraz wspierana jest przez 27 państw. Celem REC jest szerzenie świadomości dotyczącej potrzeby stworzenia odpowiedniej polityki i regulacji popierających rozwój OZE 9. Pierwsze wnioski o finansowanie projektów OZE zostały złożone w kwietniu 2006 r., jednym z nich i jedynym w Europie jest projekt zakładający oszczędności energii rzędu 20 40% w szpitalach w Polsce Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) Partnerstwo publiczno-prywatne (PPP) w rozumieniu Ustawy o partnerstwie publiczno-prywatnym 11 polega na współpracy opartej na umowie pomiędzy podmiotem publicznym a partnerem prywatnym, która służy realizacji zadania publicznego. Podmiotem publicznym jest zazwyczaj jednostka samorządu terytorialnego, organ administracji rządowej, fundusz celowy zlecający przeprowadzenie inwestycji. Przedsiębiorca prywatny (w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej) według ustawy, ma ponieść w całości albo w części nakłady na realizację zadania lub ma zapewnić ich poniesienie przez inne podmioty. Idea PPP polega na optymalizacji wyznaczonego zadania, czyli na: określeniu efektu końcowego, którego oczekuje podmiot publiczny, integracji różnych działań przez sektor prywatny, w tym finansowania, podziale ryzyka każdy z partnerów wybiera to ryzyko, którym potrafi najlepiej zarządzać. 1 8 About REEEP, Renewable Energy and Energy Efficiency Partnership, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Renewable Energy and Energy Efficiency Partnership, Central Europe, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Facilitating ESCO Projects in the Healthcare Sector in Poland, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym, Dz.U nr 169 poz

5 Alicja Małgorzata Graczyk Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce Sektor publiczny korzysta z nowatorstwa, kreatywności i efektywności partnera prywatnego. Najpopularniejsze rodzaje PPP 12 : BOT (build operate transfer) buduj, eksploatuj i przekaż, DBFO (design build finanse operate) zaprojektuj, buduj, finansuj, eksploatuj, BOO (build oparate own) buduj, eksploatuj i posiadaj. Przykładowo DBFO oznacza, że obiekt jest projektowany, wykonywany, finansowany i eksploatowany przez podmiot prywatny, który przejmuje sam ryzyko dotyczące projektu. Gotowy projekt jest po pewnym czasie przekazywany do sektora publicznego. Najczęściej inwestycja odbywa się w obrębie nieruchomości należących do jednostki publicznej, np. do samorządu. Skoro Ustawa przewiduje finansowanie przez partnera prywatnego, bank udziela właśnie jemu kredytu na sfinansowanie inwestycji. Często podmiot prywatny jest tworzony w celu realizacji PPP. Przedmiotem oceny zdolności kredytowej jest zatem tylko realizowany projekt i jedynie on jest zabezpieczeniem spłaty kredytu (cesja z umów sprzedaży usług, zastaw na działkach pod budowę, zabezpieczenia na powstającym majątku itp.). Obsługa zadłużenia dopasowana jest do możliwości wynikających z wpływów uzyskiwanych z eksploatacji obiektu. Jest to finansowanie w ramach procedury Project Financing Finansowanie przez społeczność lokalną Jednym ze skutecznych sposobów finansowania, godnym zastosowania w Polsce, jest finansowanie inwestycji za pomocą udziału społeczeństwa. Jako niewątpliwie istotną zaletę takiego rozwiązania należy wymienić zaangażowanie społeczności lokalnej. Przykładem jest finansowanie budowy turbiny wiatrowej o mocy 500 kw w mieście Dortmund, w zachodniej części Niemiec, gdzie średnia prędkość wiatru wynosi 5,1 m/s jak w większości niemieckich miast. Projekt uzyskał dotację z UE w wysokości euro, ale zaistniała konieczność pozyskania dodatkowych euro. Miejskie 12 Odnawialne Źródła Energii, Efektywność Energetyczna. Finansowanie OZE, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: PL/index.php?option=com_ content&task=view&id=36&itemid=82&limit=1&limitstart=4, z dn G. Kasprzak, OZE i efektywność energetyczna w partnerstwie publiczno-prywatnym, Czysta Energia 2006, nr 11, s Przedsiębiorstwo Użyteczności (Stadtwerke), Dortmund Energie und Wasser zaangażowała w finansowanie projektu znaczną część społeczności lokalnej, oferując jej dziesięcioletnie obligacje. Obligacje umożliwiły uzyskanie 3% odsetek gwarantowanych oraz bonusu końcowego w wysokości 5% przy pracy elektrowni 1450 godzin rocznie. Aby zachęcić mieszkańców do zakupu obligacji, Dortmund Energie und Wasser opublikowała broszurę na temat inwestycji obejmującą m.in. finansowe korzyści z obligacji oraz pozytywny wpływ turbiny na środowisko naturalne. Turbina pozostała własnością lokalnych władz. Po 10 latach posiadacze obligacji osiągnęli zyski w wysokości 5,2-6,5% zaangażowanego kapitału. Wartość ta znacznie przewyższa poziom stóp procentowych osiąganych na niemieckich rynkach finansowych. Takie rozwiązanie umożliwia lokalnym władzom wspieranie energetyki wiatrowej bez zaangażowania venture capital. Ogromna prostota metody powoduje, że niektórzy nawet w geście dobrej woli mogą wykupić za symboliczną kwotę pojedynczą obligację. Obligatoriusze nie mają bezpośredniego wpływu na działanie i zarządzanie, co daje inwestorowi pełną swobodę działania Fundusze inwestycyjne Chociaż sektor private equity/venture capital stał się trwałym elementem polskiego rynku kapitałowego i ważnym czynnikiem rozwoju polskiej gospodarki, nie uczestniczy on w projektach OZE, a w szczególności energetyki wiatrowej. Na świecie ta forma finansowania jest szeroko rozpowszechniona. W kraju ciągle jeszcze brak polskiego odpowiednika słów: venture capital i private equity. Wyrażenia te oznaczają szczególny rodzaj inwestycji kapitałowych: inwestycje w spółki nienotowane na giełdzie. Private equity (PE) to pojęcie bardziej ogólne. Dotyczy ono inwestycji na niepublicznym rynku kapitałowym mających na celu osiągnięcie średnioi długoterminowych zysków z przyrostu wartości kapitału. Natomiast venture capital (VC) jest jedną z odmian private equity inwestycjami dokonywanymi we wczesnych stadiach rozwoju przedsiębiorstw, służącymi uruchomieniu danej spółki lub jej ekspansji. Fundusze zatem kupują udziały/akcje przedsiębiorstw nienotowanych na giełdzie i dążą do tego, aby ich wartość znacząco wzrosła po to, by po kilku latach z zyskiem 14 Energia Wiatru, Dortmund (Niemcy), Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie-Cites we współpracy z władzami gminy Ballerup oraz Cenergia Energy Consultants, 2003, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: pl.pdf, z dn

6 Alicja Małgorzata Graczyk Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce odsprzedać swe udziały/akcje. Interesy funduszy są zbieżne z interesem innych udziałowców przedsiębiorstwa, którym także zależy na jego wzroście. Inwestorzy PE/VC są inwestorami aktywnymi, wspierają zarząd w realizacji programu rozwoju firmy i aktywnie uczestniczą w radach nadzorczych. Fundusze venture capital/private equity dysponują kapitałem wartości kilku miliardów złotych 15. Przewaga private equity/venture capital (PE/VC) nad innymi formami finansowania opiera się na kilku istotnych aspektach: nie wymaga wysokich zabezpieczeń, spłaty rat, odsetek (jak w przypadku kredytu bankowego), nie wiąże się z koniecznością rezygnacji przedsiębiorstwa z niezależności ani z utratą swoich celów, bowiem inwestor VC staje się wspólnikiem i bierze na siebie ryzyko inwestycji wspólnie z innymi właścicielami firmy, a jego cel jest taki sam jak cel innych właścicieli i kierownictwa przedsiębiorstwa: rozwój firmy i znaczący wzrost jej wartości w perspektywie kilku lat, inwestor VC wnosi do przedsiębiorstwa swoje doświadczenie i umiejętności, kontakty i swoją wiarygodność, dzięki czemu realizowane przedsięwzięcia mają większą szansę powodzenia i skutecznej realizacji, inwestor VC może zainwestować w projekty niemające szansy na uzyskanie dofinansowania w innej formie, np. w formie kredytu bankowego czy środków publicznych, zainwestowany kapitał pozostaje w firmie około 3 7 lat, inwestor VC potrafi pomóc firmie, gdy nadchodzą przejściowe problemy. Może wspierać ją też finansowo w postaci dodatkowych dopływów gotówki, ma fundusze na dodatkowe inwestycje. Fundusze VC są dobrą opcją finansowania dla energetyki odnawialnej ze względu na dynamiczny rozwój branży. Na polskim rynku istnieją dogodne warunki do lokalizacji inwestycji takich jak np. parki wiatrowe. W Polsce od października 2006 r. istnieje realna szansa na intensywny rozwój tego sektora OZE, ze względu na sprzyjające warunki prawne. Poza tym firmy inwestujące w projekty wiatrowe są przedsiębiorstwami mającymi raczej ugruntowaną pozycję w branży. Jednak w dalszym ciągu mało jest funduszy inwestycyjnych wspierających OZE. Główną przyczyną są, a raczej była, duża liczba ba- 15 Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn rier inwestycyjnych, co uniemożliwiało osiągnięcie wymaganej stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału. Fundusze wymagają stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału w wysokości około 30% w skali rocznej Organizacyjne formy pozyskiwania prywatnego wsparcia kapitałowego w Niemczech Szeroki wachlarz usług finansowych występuje na rynku lidera energetyki wiatrowej i słonecznej Niemiec. Grupa Funduszy i firm inwestujących w rozwój OZE zwana Regenerative Kapitalanlagen/Fonds oferuje szeroki zakres usług związanych z planowaniem, realizacją, konsultacją projektową, zarządzaniem projektem, finansowaniem projektu, zarządzeniem komponentami farmy wiatrowej, instalacją turbin, marketingiem projektów farm, serwisem parków wiatrowych, badaniem wietrzności itp. Przykładowo Aufwind Schmack GmbH New Energies 17 zajmuje się pomiarami hałasu, realizacją budowy farm, finansowaniem projektów i ich wyceną. Firma ma kontakty biznesowe i inwestuje oraz realizuje projekty wiatrowe na Cyprze, w Słowacji, Austrii, Czechach, na Węgrzech i w Polsce. Istnieją też firmy zarządzające kapitałem finansowym i koordynujące sprzedaż komponentów elektrowni wiatrowych na rynkach OZE i wspomagające inwestorów. The Green Issuing House należy do największych niemieckich firm tego typu. Obecnie zarządza 12 funduszami, które wspierają budowę 12 parków wiatrowych na terenie Niemiec 18. Spółka Ee-directly GmbH oferuje finansowanie projektów w energetykę odnawianą. Inwestorzy w zależności od rodzaju inwestycji mają do wyboru dwa rodzaje finansowania. W przypadku bezpośrednich inwestycji mogą skorzystać z zamkniętych funduszy takich jak: Wind Energy Fund Kerken (Platziert) oraz Wind Energy Fund Portfolio 1. Zamknięte fundusze inwestycyjne proponują gotowy projekt inwestorowi. Inwestor może stać się współwłaścicielem lub właścicielem danej inwestycji i ma prawo głosu na spotkaniach zarządu spółki. 16 J. Kowalewski, R. Małecki, Fundusz inwestycyjny dla sektora energetyki odnawialnej, Czysta Energia 2004, nr 1, s Windkraft, Aufwind Schmack GmbH new energies, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Das Grüne Emissionshaus: Konzeption, Emission und Verwaltung von Kapitalmarktprodukten im Bereich Erneuerbare Energien, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn

7 Alicja Małgorzata Graczyk Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce Fundusze energii wiatrowej są najczęściej spotykanymi funduszami wśród zamkniętych funduszy energii odnawialnych. W 2002 r. prywatni inwestorzy zainwestowali 432 mln euro w proponowane przez nie projekty. W przypadku potrzeby uzyskania jedynie wspomagania finansowego inwestorzy mogą wybrać fundusze otwarte, tzw. unit trust fund, czyli: fundusze emerytalne (pension fund), mieszane (mix fund) i dzielone (share funds). Inwestor uczestniczy w zyskach proporcjonalnie do zaangażowanego kapitału w aktywach funduszu. W zależności od branży i rodzaju danego funduszu oraz przedsięwzięć, w które inwestują, fundusze są podzielone. Fundusze emerytalne wymagają określenia czasu finansowania i trwania inwestycji. Udzielają one pożyczek długoterminowych, ale nie są korzystną formą finansowania, jeśli w najbliższej przyszłości przewidywany jest szybki wzrost odsetek. Otwarty fundusz New Energy Fund inwestuje w projekty dotyczące OZE. W ciągu ostatnich trzech lat wartość akcji wzrosła o 150% 19. Firma z piętnastoletnim doświadczeniem oferuje całkowite finansowanie projektów, łącznie z kosztami ekspertyz. Inwestor występuje w roli wspólnika. Firma dostosowuje swoje propozycje biznesowe do partnera i charakteryzuje się dużą otwartością, elastycznością i doświadczeniem 20. Większość tych firm consultingowych powstała pod koniec lat dziewięćdziesiątych i szybko się rozwija. Odnotowują one wzrost swoich akcji na giełdzie, dzięki czemu mogą dokonywać inwestycji w farmy wiatrowe. Finansowanie projektów przez te firmy polega głównie na inwestycjach kapitałowych typu joint venture. 7. Krajowy System Zielonych Inwestycji Elementem wdrażania pakietu klimatyczno-energetycznego jest Krajowy System Zielonych Inwestycji (Green Investment Scheme GIS). To system, w ramach którego środki uzyskane ze zbycia w latach jednostek przyznanej emisji są przeznaczane na dofinansowanie realizacji programów lub projektów związanych z ochroną środowiska, w szczególności z ograniczeniem lub unikaniem krajowej emisji gazów cieplarnianych, pochłanianiem lub sekwestracją dwutlenku węgla, działaniami adaptacyjnymi do 19 Windenergie, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn EnergieKontor, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: unternehmen/finanzierung.php&prev, z dn zmian klimatu, związanymi z ochroną powietrza, edukacją dotyczącą zobowiązań klimatycznych. Obszary, w których będą realizowane powyższe programy lub projekty, dotyczą także wykorzystania OZE, a także prowadzenia prac badawczo-rozwojowych w tym zakresie. Art. 23 Ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych 21 przewiduje, że wpływy pochodzące ze sprzedaży jednostek przyznanej emisji są przekazywane na wyodrębniony rachunek bankowy Narodowego Funduszu, tzw. rachunek klimatyczny, którego obsługa jest bezpłatnie świadczona. Organem doradczym Ministra Środowiska zajmującym się tym systemem jest Rada Konsultacyjna. Do jej zadań należy opiniowanie: regulaminu naboru wniosków o udzielenie dofinansowania ze środków zgromadzonych na rachunku klimatycznym, programów i projektów wstępnie zakwalifikowanych do dofinansowania. W skład rady wchodzą ministrowie ds.: środowiska, gospodarki, finansów publicznych, rolnictwa, transportu, nauki i Skarbu Państwa oraz przedstawiciel Krajowego Ośrodka (powołany przez ministra środowiska). Krajowym Systemem Zielonych Inwestycji zarządza operator zielonych inwestycji, którym jest Narodowy Fundusz. Nadzór nad jego działalnością pełni minister środowiska. Nabór wniosków do systemu odbywa się na drodze konkursu. Regulamin naboru wniosków jest podany do publicznej wiadomości na stronach internetowych. Podstawę otrzymania dofinansowania stanowi umowa cywilno-prawna zawierana z beneficjentem i bankiem udzielającym kredytu na wykonanie projektu. Beneficjent Systemu Zielonych Inwestycji ma obowiązek monitorowania osiąganych efektów redukcji gazów cieplarnianych, sporządzania sprawozdania z wydatkowanych środków (po zakończeniu każdego półrocza) oraz raportu (do 31 marca każdego roku). Minister do spraw środowiska może określić zgodnie z rozporządzeniem kryteria wyznaczania poziomów bazowych, wskaźników emisji 22. W marcu 2010 r. rozpoczęło się działanie operacyjne systemu, a mianowicie Krajowy Operator GIS ogłosił pierwszy konkurs na nabór wniosków o dofinansowanie termomodernizacji budynków użyteczności publicznej. 21 Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, Dz.U nr 130 poz System Zielonych Inwestycji, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn

8 Alicja Małgorzata Graczyk Kolejnymi programami są: Biogazownie rolnicze, Elektrociepłownie na biomasę, Modernizacja sieci energetycznych pod kątem przyłączenia elektrowni wiatrowych oraz Modernizacja i rozwój ciepłownictwa. Wprowadzony w Polsce System Zielonych Inwestycji jest przejrzysty, struktura organizacyjna oparta o NFOŚiGW, czyli jednostkę zajmującą się finansowaniem projektów od ponad 20 lat, co zapewnia efektywne zarządzanie środkami finansowymi, a wymaganie dotyczące monitorowania efektów środowiskowych zapewni wiarygodność osiąganych redukcji emisji 23. System będzie gwarantował transfer jednostek między państwami posiadającymi określone cele redukcyjne. Jego celem jest wzmocnienie proekologicznego efektu wynikającego ze zbywania nadwyżek przyznanej emisji. Zrealizowanie założeń tego systemu z pewnością przyczyni się do zmniejszenia zapotrzebowania na energię elektryczną i cieplną, do redukcji gazów cieplarnianych i wzrostu wykorzystania odnawialnych źródeł energii. O efektywności systemu zadecyduje ilość środków zgromadzonych na rachunku klimatycznym. Wydaje się, że największą szansę na finansowanie mają wśród OZE technologie najmniej emisyjne podczas cyklu ich życia, czyli na przykład energetyka wiatrowa, słoneczna oraz technologie biogazowe. 8. Finansowanie przez stronę trzecią (Third Party Financing TPF) Finansowanie przez stronę trzecią, czyli przez przedsiębiorstwo wyspecjalizowane w realizacji inwestycji racjonalizujących zużycie energii (energy service company ESCO) zalecane jest, gdy przedsiębiorstwo nie może lub nie zamierza starać się o dotację albo nie chce obciążać swojego budżetu pożyczką czy kredytem. Tak zwany kontrakting (contracting) polega na tym, że wyspecjalizowane przedsiębiorstwo tak zwany kontraktor przeprowadza proces inwestycyjny i finansuje całe przedsięwzięcie. Klient zobowiązuje się do wnoszenia na rzecz kontraktora opłat w uzgodnionej wysokości, zapewniającej zwrot z zainwestowanego kapitału i pokrycie kosztów eksploatacji. Zwrot kosztów przedsięwzięcia następuje na bazie osiągniętych oszczędności energii, a zaoszczędzone pieniądze dzielone są między użytkownika instalacji a inwestora w wyznaczonym w umowie okresie. Po tym czasie z finansowych efektów modernizacji (oszczędności kosztów energii) korzysta tylko użyt- 23 I. Zborowska, Zarabiamy na klimacie, czyli System Zielonych Inwestycji w Polsce jako przykład realizacji krajowych Projektów redukcji emisji, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce kownik efektywnej instalacji. Na rynku polskim usługi finansowania przez stronę trzecią realizuje między innymi spółka RWE Polska Contracting 24. Zakończenie Korzystając z dofinansowania inwestycji w odnawialne źródła energii, inwestor decyduje się na pewną opcję finansowania i kieruje się określonymi przesłankami: oferowaną maksymalną wysokością dofinansowania, skalą preferencji finansowych (wielkość żądanego udziału własnego, górnego ograniczenia finansowania), możliwością umorzenia pożyczki czy kredytu przy osiągnięciu zamierzonego celu ekologicznego, chęcią uzyskania bezzwrotnego kapitału na inwestycję: dotacja, grant, możliwością łączenia finansowania z różnych źródeł jednocześnie, metody finansowania: preferencyjne, klasyczne, Project Financing, dzieleniem się ryzykiem. W związku z tym ma możliwość wyboru różnych procedur postępowania, które można zbudować w oparciu o porównanie stosowanych źródeł finansowania w kraju (patrz tabela 1) i dobór uzupełniających form finansowania, które mogą też być potraktowane jako podstawowe, gdy wymaga tego specyfika inwestycji. Jeśli projekt będzie charakteryzował się małym zabezpieczeniem spłaty kredytu, na pewno nie otrzyma on wsparcia z BOŚ czy funduszy publicznych. Wtedy dobrą metodą jest wybranie procedury opierającej się na Project Financing, którą stosuje np. Raiffeisen Bank. Jeśli zaś inwestor będzie kierował się maksymalnym dostępnym finansowaniem, zalecana jest indywidualna negocjacja z NFOŚiGW. Najmniejszy udział kapitału własnego 20% wymagany jest w Raiffeisen Bank. W przypadku chęci podziału ryzyka najodpowiedniejsze będzie PPP czy skorzystanie z funduszy inwestycyjnych typu venture capital. Jeśli inwestorowi zależy na pozyskaniu dużego udziału środków z jednego źródła, nie powinien korzystać EkoFunduszu, ponieważ maksymalnie dostanie 15% kosztów przedsięwzięcia. Jeśli zależy mu na pomocy bezzwrotnej refundacji poniesionych wydatków, powinien skorzystać z dotacji czy grantów. Dotacja oferowana przez jest NFOŚiGW i uzupełniana przez pożyczki. NFOŚiGW 24 Oszczędność energii w firmie. Przewodnik biznesowy, RWE, Krajowa Agencja Poszanowania Energii SA. 115

9 Alicja Małgorzata Graczyk Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce udziela preferencyjnych pożyczek, wymagając jednak przedłożenia gwarancji bankowych pod ich zaciągnięcie. WFOŚiGW nie udzielają dofinansowania na inwestycje wiatrowe. Granty są oferowane przez programy pomocowe. Fundusze VC dają możliwość sfinansowania przedsięwzięcia, które nie ma szans na dofinasowanie w klasycznej formie, np. preferencyjnej pożyczce bankowej czy NFOŚiGW. Jeśli inwestor nie ma dużo czasu na przygotowanie inwestycji, dobrym rozwiązaniem będzie inwestycja w już gotowy, kompleksowy projekt na zasadzie prywatnego wsparcia kapitałowego (fundusze inwestycyjne dla energetyki odnawialnej). System Zielonych Inwestycji dzięki swojej przejrzystości finasowania i strukturze opartej o NFOŚiGW jest bardzo polecanym źródłem finasowania, w szczególności dla najmniej emisyjnych OZE. Jeśli inwestor chce uniknąć ryzyka inwestycyjnego i nie chce zaciągać kredytu, może finansować inwestycję na zasadzie TPF. Finasowanie przez społeczność lokalną podnosi poziom świadomości ekologicznej i jest skutecznym bodźcem do intensywnej edukacji ekologicznej. Utrwala też ekologiczne wzorce zachowań w społeczności lokalnej i sprzyja jednoczeniu się mieszkańców w realizacji zamierzonego celu. Istotne jest większe rozpowszechnienie wiedzy na temat publicznych form finansowania takich jak np. partnerstwo publiczno-prywatne. Często wymagania związane z przygotowaniem projektów w trybie PPP są krytykowane przez podmioty podejmujące się tej współpracy. Podjęcie się realizacji projektu nie będzie trudne, jeśli od samego początku przedsięwzięcie będzie dobrze przygotowane na bazie wiedzy oraz z uwzględnieniem tego, co czyni projekt atrakcyjnym. Przygotowanie nie musi być też drogie dla projektu o wartości mln zł może się zamknąć w kwocie od 1,5 2% wartości projektu. Dla porównania rzetelne przygotowanie standardowego zamówienia publicznego jest o około 0,5 0,8% tańsze 25. Światowym liderem w stosowaniu PPP są Brytyjczycy. Rocznie inwestują oni przez władze lokalne i centralne ponad 4 mld funtów, co stanowi około 15% wszystkich inwestycji w sektorze publicznym. Brytyjski ekspert PPP Davis Badea-Taylor uważa, że w ten sposób można skutecznie poprawić jakość życia społeczności lokalnej, np. zmodernizować szpitale, szkoły, stadiony itd. 26 Jest to znakomity sposób na wsparcie rozwoju lokalnego, szczególnie, że możliwości finansowania z funduszy gminnych są znikome. 25 W. Grzybowski, Droga prywatna? Partnerstwo publiczno-prywatne, Przegląd Komunalny 2006, nr 11, s Brytyjskie doświadczenia, Przegląd Komunalny 2006, nr 11, s. 93. Tabela 1. Analiza porównawcza stosowanych powszechnie źródeł finansowania parków wiatrowych w Polsce Dostępność finansowania dla indywidualnego przedsiębiorcy prywatnego Szanse uzyskania dofinansowania dla średniej inwestycji (park o mocy do 10 MW, brak 100% zabezpieczania spłaty kredytu) Maksymalne dofinansowanie Preferencje dla OZE Możliwość łączenia finansowania z innymi źródłami Możliwość uzyskania dotacji i/lub grantu Minimalny wymagany udział kapitału własnego Źródła finansowania (% kosztów inwestycji) (% kosztów inwestycji) BOŚ nie tak małe tak średnie tak Dla wszystkich OZE: Project Financing Raiffeisen Bank nie tak duże tak Możliwość uzyskania umorzenia w przypadku osiągnięcia celu ekologicznego tak tak 80 Indywidualna negocjacja; możliwe 100% 30 NFOŚiGW, WFOŚiGW Źródło: Opracowanie własne

10 Alicja Małgorzata Graczyk Finansowania OZE jego szczególne formy w Polsce Finansowanie inwestycji w OZE uwarunkowane jest też wielkością projektu inwestycyjnego i jego wartością. Przykładowo dla wartości projektu w kwocie co najmniej 20 mln zł źródłem współfinansowania może być Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko, w przypadku mniejszych projektów Regionalny Program Operacyjny. Gdy wartość projektu nie przekracza 10 mln zł, inwestor może zaciągnąć pożyczkę na preferencyjnych warunkach od NFOŚiGW 27. Literatura About REEEP, Renewable Energy and Energy Efficiency Partnership, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Analiza kosztów inwestycyjnych na podstawie ogólnodostępnych wskaźników i danych, Instytut Odnawialnych Źródeł Energii, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Brytyjskie doświadczenia, Przegląd Komunalny 2006, nr 11, s. 93. Energia Wiatru, Dortmund (Niemcy), Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie-Cites we współpracy z władzami gminy Ballerup oraz Cenergia Energy Consultants, 2003, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn EnergieKontor, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Facilitating ESCO Projects in the Healthcare Sector in Poland, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Famielec J. (red.), System finansowania ochrony środowiska w Polsce, Wyd. Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Kraków 2005, s Graczyk A., Graczyk A.M., Wprowadzenie mechanizmów rynkowych w ochronie środowiska, PWE, Warszawa Das Grüne Emissionshaus: Konzeption, Emission und Verwaltung von Kapitalmarktprodukten im Bereich Erneuerbare Energien, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Uzyskanie współfinansowania, Instytut Odnawialnych Źródeł Energii, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Grzybowski W., Droga prywatna? Partnerstwo publiczno-prywatne, Przegląd Komunalny 2006, nr 11, s. 91. Kasprzak G., OZE i efektywność energetyczna w partnerstwie publiczno-prywatnym, Czysta Energia 2006, nr 11, s. 9. Kowalewski J., Małecki R., Fundusz inwestycyjny dla sektora energetyki odnawialnej, Czysta Energia 2004, nr 1, s. 16. Odnawialne Źródła Energii, Efektywność Energetyczna. Finansowanie OZE, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: PL/index.php?option=com_content&task=view&id=36&Itemid=82&limit=1&limitstart=4, z dn Oszczędność energii w firmie. Przewodnik biznesowy, RWE, Krajowa Agencja Poszanowania Energii SA. Polskie Stowarzyszenie Inwestorów Kapitałowych, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Przygotowanie inżynierii finansowej, Instytut Odnawialnych Źródeł Energii, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Pultowicz A. (obecnie A. Graczyk), Ekonomiczne uwarunkowania inwestycji w energetykę odnawialną (na przykładzie energetyki wiatrowej), rozprawa doktorska, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu, Wrocław Pultowicz A. (obecnie A. Graczyk), Mechanizm wsparcia rozwoju energetyki wiatrowej w Polsce na tle rozwiązań europejskich, [w:] W. Michalczyk, J. Rymarczyk, (red.) Problemy regionalne i globalne we współczesnej gospodarce światowej, t. 2, Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych, Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Wrocław 2005, s Renewable Energy and Energy Efficiency Partnership, Central Europe, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn System Zielonych Inwestycji, Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Ustawa o zmianie ustawy Prawo energetyczne oraz ustawy Prawo ochrony środowiska, Dz.U nr 62 poz Ustawa z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji, Dz.U nr 130 poz Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym, Dz.U nr 169 poz

11 Alicja Małgorzata Graczyk Uzyskanie współfinansowania, Instytut Odnawialnych Źródeł Energii, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: uzyskanie-wspolfinansowania-2, z dn Windenergie, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: de/kapitalanlage_windenergie.php, z dn Windkraft, Aufwind Schmack GmbH new energies, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Zborowska I., Zarabiamy na klimacie, czyli System Zielonych Inwestycji w Polsce jako przykład realizacji krajowych Projektów redukcji emisji, [dokument elektroniczny], tryb dostępu: z dn Streszczenie Celem referatu jest identyfikacja i analiza form finansowania, które dopiero zostają wdrażane i/lub są słabo rozpowszechnione i rzadziej wykorzystywane w kraju. Artykuł składa się z 8 części, każda dotyczy odrębnego sposobu finasowania. W części pierwszej autorka opisuje działania poprzedzające finansowanie inwestycji. Część ostatnia jest podsumowaniem sposobów finasowania i uwidacznia zalety mało rozpowszechnionych form dofinasowania. Autorka porównuje również zewnętrzne źródła finasowania dla OZE. Summary Special forms of funding renewable sources of energy in Poland The aim of the article is the identification and the analysis of forms of funding, which really become initiated and /or are widespread faintly and more seldom used in Poland. Article consists of 8 parts, every concerns separate way of funding. In part first authoress describes previous investments undertakings. The last part presents the summary of funding ways and outlines advantages of faintly widespread forms of funding. Authoress compares also external sources of funding for renewable energy sources. 120

12 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny 1. Gmina jest przedsiębiorstwem Miasto czy gmina jest przedsiębiorstwem, o dużym majątku, które jest gorzej lub lepiej zarządzane. Gminom rosną wydatki, zatem szukają oszczędności. Niektóre zastanawiają się, jak zmniejszyć koszty energii i ciepła, a inne już mogą pochwalić się osiągnięciami lub doświadczeniami tych jest w Polsce zdecydowanie za mało. Bielsko-Biała czy Rzeszów negocjują z dostawcami energii, inwestują w modernizację systemów oświetlenia, likwidują lokalne kotłownie węglowe i przestawiają się na ogrzewanie gazowe. Niektóre gminy wymieniają źródła ciepła na bardziej efektywne w budynkach administracyjnych, inwestują w termomodernizację. Zastosowanie metod systematycznego oszczędzania energii, racjonalny dobów i eksploatacja urządzeń, zastosowanie inteligentnego oświetlenia wnętrz czy wymiana żarówek na źródła energooszczędne są gwaracją na obniżenie kosztów budynków administracyjnych. Poniesiony koszt zwraca się szybko. Każdy przedsiębiorca stale monitoruje rynek, ale samorządy nie. Wykorzystanie Energetycznego Audytu Miejskiego (EAM) jako instrumentu monitorowania odzwierciedli się w ofercie gminy dla mieszkańców, która będzie coraz bardziej nowoczesna i atrakcyjna. Na podstawie EAM miasto może stworzyć i zachęcać do korzystania z promowanych usług. EAM daje również możliwość zintegrowania usług gminy. 2. Dotacje dla gmin ulegną zmianom Zarówno energia odnawialna, jak i projekty gmin i miast są finansowane z udziałem funduszy Unii Europejskiej ponadto w perspektywie finansowej unijne kredyty i poręczenia dla Polski wyniosły łącznie 1 mld

13 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny euro. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej dotuje kolektory słoneczne, a burmistrzowie coraz częściej sięgają po nie dla obiektów, w których zużycie energii jest największe. Krajowa Agencja Poszanowania Energii nagradza najbardziej efektywne energetycznie gminy. Wszystkie inwestycje są jednak nadal wyjątkami, wciąż brakuje ogólnej świadomości konieczności oszędzania energii. Tak dogodnych warunków nie należy się spodziewać w perspektywie finansowej , pomimo zwiększonego budżetu UE na pomoc i priorytetu na sprawy związane z ochroną klimatu. Zbicie deficytu sektora finasów publicznych poniżej 3% w 2012 r. to warunek zdjęcia z Polski tzw. procedury nadmiernego deficytu. Minister Finansów ma możliwość pomniejszenia subwencji dla samorządów. Nie jest tajemnicą, że listy wiarygodności kredytowej nie dotyczą tylko krajów starej piętnastki UE. Te odpowiadają za 62% przychodów całej UE ( z tego tylko Niemcy i Francja stanowią 32%), a sytemy bankowe powiązane są z poszczególnymi krajami (i też są poddawane obserwacji). Listy te dotyczą wszystkich krajów UE. Samorządy są zadłużone rosną wydatki na obsługę długu, a relacje może pogorszyć kryzys gospodarczy zatem muszą ograniczyć wydatki. Mogą zmienić dostawcę energii, wdrożyć działania proefektywnościowe, a nawet zarabiać na energii. Samorządy są jednak w Polsce dość mocno ograniczone przepisami. Nowych możliwości poprawy sytuacji przede wszystkim trzeba poszukać u siebie w kraju, tj. również w relacji rząd samorząd. We wszystkich krajach UE panuje obecnie tendencja przerzucania obowiązków centralnych na samorządowe, ale tworzone są przy tym możliwości gospodarowania. Odpowiednie regulacje to nieodzowny warunek poprawy sytuacji samorządów w Polsce. Jeśli jest zbyt mało subwencji, konieczna jest zgoda co do innego rodzaju gospodarowania. Komisja Europejska w strategii Europa 2020 stawia na gospodarkę społeczną i innowacje społeczne, jednak w perspektywie finansowej przewiduje łączenie finansowania zwrotnego z dotacjami. Mechanizm ten nakierowany jest na umożliwienie finansowania wszystkich inwestycji, a nie tylko z wybranych dziedzin. Kredyty i poręczenia udzielane będą na prostszych i bardziej elastycznych zasadach. Przedsiębiorcy mogą korzystać z preferencyjnych pożyczek i poręczeń incjatywy UE JEREMIE. Ponadto małym firmom Komisja Europejska zamierza pomóc w uzyskaniu kredytów poprzez 122 znormalizowanie reguł inwestorów ujednolicenie statusu prawnego podmiotów w zakresie venture capital. Nowa dyrektywa ma umożliwić gromadzenie środków i finansowania firm. W planach na przyszłość należy wyjść z założenia, że dotychczasowa subwencja oszczędności energii dla samorządów nie jest w przyszłości możliwa i że nie będzie programów promujących oszczędność energii w budownictwie. Polska musi już w 2012 roku przedstawić własne sposoby dochodzenia do wyznaczonych poziomów efektywności energetycznej. Nowych możliwości można upartywać w nowelizacjach dyrektyw, które są anonsowane komunikatami, zwłaszcza dotyczące usług o charakterze powszechnym w Europie oraz budowy systemu sprzyjającemu przedsiębiorstwom społecznym. W fazie przygotowawczej nowelizację dyrektyw Polska, zwłaszcza w ramach prezydencji, negocjuje zabezpieczenie pakietu dla wymaganej oszczędności energii lub co jest prawie równoznaczne redukcji emisji gazów cieplarnianych. 3. Nowe podejście UE Unia Europejska od 2012 r. zmienia pakiet usług publicznych usług w ogólnym interesie gospodarczym (UOIG). Z zasady UE bierze na siebie odpowiedzialność za zaspokojenie potrzeb społecznych i dostarczenie odpowiednich dóbr, działając poprzez instytucje publiczne, a UOIG stanowią jeden z filarów europejskiego modelu społeczno-ekonomicznego. UOIG to usługi, których przedsiębiorstwo, nie podjęłoby się w tym samym zakresie lub w tych samych warunkach bez uzyskania pomocy ze strony państwa. To państwa członkowskie UE dysponują swobodą w decydowaniu, jakie usługi należy uznać za UOIG. KE bada jedynie, czy deklarowane UOIG są niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa. Dotychczas UOIG znane są przede wszystkim z usług w zakresie transportu publicznego, ich reguły mają być przełożone na grunt innych rodzajów działalności. Zgodnie z art. 14 TFUE, zważywszy na miejsce, które usługi świadczone w ogólnym interesie gospodarczym zajmują wśród wspólnych wartości Unii, a także ich znaczenie we wspieraniu jej spójności społecznej i terytorialnej, władze publiczne mogą nadać usługom charakter UOIG. W ramach prac do nowelizacji dyrektywy 2002/22/WE we wspólnym komunikacie KE pt. Usługi o charakterze powszechnym w Europie podkreślono, że UOIG muszą być świadczone, choćby rynek nie był nimi za- 123

14 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny interesowany. Państwo może dla przeciwdziałania ubóstwu energetycznemu i zaspokojenia potrzeb oszczędności energii pod względem cenowym, jak i dostępności, uruchomić system sprzyjający przedsiębiorstwom społecznym i postawić w centrum społecznej gospodarki i społecznych innowacji Komunikat Komisji KOM(2011)1278. W Polsce podmiotami odpowiedzialnymi za zaspokojenie zbiorowych potrzeb wspólnoty są jednostki samorządu terytorialnego, w szczególności gminy, do których zadań własnych należy m.in. zabezpieczenie lokalnego transportu zbiorowego, ochrona zdrowia, ładu przestrzennego, gospodarka nieruchomościami, ochrona środowiska i przyrody oraz gospodarka wodna, usuwanie i oczyszczanie ścieków komunalnych, utrzymywanie czystości i porządku. Obowiązki gminy w zakresie zadań własnych precyzują ustawy szczególne, jak np. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Niektóre zadania własne gmin stanowią równocześnie tzw. zadania użyteczności publicznej, których celem jest bieżące i nieprzerwane zaspokajanie zbiorowych potrzeb ludności. Realizacja tych zadań powinna odbywać się w drodze świadczenia usług powszechnie dostępnych a takie odpowiadają koncepcji UOIG. Dla realizacji zadań UOIG przyznano gminom kompetencje do tworzenia jednostek organizacyjnych, m.in. w formie samorządowego zakładu budżetowego lub spółek prawa handlowego, oraz zawierania umów z innymi podmiotami. Komunikat KE z września 2011 r. stwierdza, że pomoc publiczna ma miejsce tylko wówczas, gdy towarzyszy prowadzeniu działalności gospodarczej, a zatem, gdy beneficjent jest przedsiębiorstwem. Nie jest przy tym istotny jego status prawny i sposób jego finansowania oraz to, czy został utworzony w celu przynoszenia zysku. Postanowienia prawa krajowego ustalają, czy działalność ma charakter gospodarczy. Jedocześnie KE stwierdza, że co do zasady sprawowanie władzy publicznej, np. dotyczącej nadzoru nad zanieczyszczeniami, nie stanowi działalności gospodarczej. Założeniem nowej regulacji jest, że kwoty poniżej pewnego pułapu przeznaczone na działalność o niewielkim zasięgu wyłączone zostaną spod kontroli udzielania pomocy publicznej. Udzielanie pomocy na postawie rozporządzenia de minimis jest możliwe wyłącznie przez władze lokalne do 10 tys. mieszkańców i ma szczególne znaczenie przy zleceniu UOIG przez jednostki samorządów terytorialnych Zasady działania na rzecz ochrony klimatu Zmniejszenie zużycia energii wiąże się ze zmniejszeniem emisji CO 2. Problem efektywności wykorzystania energii jest problemem poruszanym nie tylko w skali makro, dotyczy on także wszystkich budżetów domowych. Mając na uwadze prognozy zmian zapotrzebowania na energię (w 2030 r. ma być to około 40% więcej niż obecnie), jedynym sposobem ograniczenia kosztów ogrzewania ponoszonych dziś i w przyszłości jest zmniejszenie ilości zużywanej energii elektrycznej i ciepła. Im większe zużycie energii, tym większa emisja CO 2 do atmosfery. Zarówno transport, obiekty usługowe, gospodarstwa domowe, jak i zakłady przemysłowe praktycznie bez przerwy zużywają energię elektryczną. Większość polskich elektrowni opalana jest węglem brunatnym lub węglem kamiennym. Konsekwencją spalania tego paliwa jest emisja dwutlenku węgla (CO 2 ) do atmosfery, co uznawane jest za jedną z głównych przyczyn powstawania efektu cieplarnianego. Ochrona środowiska i redukcja emisji CO 2 w kontekście energetyki jest priorytetem zarówno dla Polski, jak i całej Europy. Po wypadkach w Czernobylu i kolejnych, a zwłaszcza ostatnim w Japonii, stosowanie energii z atomu nie jest perspektywą przyszłości, a raczej należy do rozwiązań przejściowych. Komisja Europejska przewiduje 80 90% redukcji emisji CO 2 do 2050 r. W pakiecie energetycznym Komisja Europejska nałożyła na kraje UE obowiązek 20% redukcji emisji dwutlenku węgla do 2020 r. jako jeden z elementów polityki ochrony klimatu. Bogate kraje jak Niemcy czy Dania, które już zrealizowały duże oszczędności w tym zakresie, nalegają na podwyższeniu tego wskaźnika do 30% (i w Parlamencie Europejskim trwa o tym dyskusja), ponieważ polityka ochrony klimatu jest szansą na wdrożenie nowoczesnych technologii. W Polsce potrzebna jest zarówno szeroko zakrojona edukacja społeczeństwa, jak i wzrost środków na badania i rozwój w tym interdyscyplinarnym zakresie oraz, a może przede wszystkim, przejęcie wiodącej roli przez gminy i miasta w zakresie koordynacji oszczędności energii w budynkach administracji samorządowej i państwowej oraz ogólnie w budownictwie, transporcie i usługach. Zasady białych certyfikatów mogą wpływać pozytywnie na ich zasoby budżetowe. 125

15 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny Dotychczasowe stanowisko Polski zakłada, że węgiel nadal pozostanie głównym paliwem w polskich elektrowniach, bo zapewnia bezpieczeństwo energetyczne. Minister gospodarki wspólnie z ministrem ochrony środowiska i Zespołem Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej będą współdziałać ze Społeczną Radą Narodowego Programu Redukcji Emisji. Ich celem jest, aby współpraca ta obfitowała w projekty i programy dotyczące nowych niskoemisyjnych rozwiązań energetycznych. Emisje CO 2 są przedmiotem handlu, Polska nie ma dużej giełdy do handlu uprawnieniami emisji CO 2. Nowy projekt rozporządzenia Ministra Gospodarki z marca 2011 r. o tzw. zielonych certyfikatach zakłada udział energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii (OZE) w 2020 r. na poziomie 14,4% Tymczasem zgodnie z unijnym pakietem energetyczno-klimatycznym Polska powinna wtedy produkować już 15% zielonej energii elektrycznej i ciepła z OZE. Wcześniejsze rozporządzenie z lipca 2010 r. zakładało obowiązek sprzedaży w 2020 r. 18,7% zielonej energii elektrycznej. Komisja Europejska oceniła (27 kwietnia 2011 r.), że przejściowo daje za darmo 70 80% praw do emisji dwutlenku węgla. Komisja zgodziła się na ulgowe potraktowanie zakładów, które przynajmniej 70% ciepła dostarczają do gospodarstw domowych. Według powyższego deficyt praw do emisji CO 2 spada (o ok. 25%). Jednak od 2027 r. także np. ciepłownie będą musiały płacić za całość uprawnień. Ponadto w obronie sektorów, które są narażone na przenoszenie produkcji za granicę, ustalono do 2020 r. darmowe uprawnienia do emisji CO 2, podczas gdy w większości przemysłu pula stopniowo będzie zmniejszana. Wyznacznikiem poziomów emisji będą tzw. benchmarki, czyli emisje z 10% najlepszych zakładów w Unii Europejskiej. Białe certyfikaty dostępne są tylko dla dużych podmiotów. Edykacja społeczna powinna nakierowana być również na możliwości współpracy gmin i mieszkańcow w celu wykorzystania możliwości, które one dają. Polska stoi przed koniecznością dostosowywania polityki rozwoju do wymagań Unii Europejskiej w zakresie zmniejszania produkcji gazów cieplarnianych, a w tym eksploatacyjnego zapotrzebowania na ciepło, energię elektryczną, paliwa gazowe. Niezbędne staje się wykonanie opracowań, które umożliwią oszczędność cieplną, energetyczną i paliwową oraz poprawę klimatu w miastach i gminach w przewidywanym czasie. Obejmować one będą zmniejszenie energochłonności budynków, nie tylko w budynkach, które jest podstawą opracowań dla miast Zielona Góra i Lublin, ale również sprawy rozwoju komunikacji zbiorowej lub pojazdami elektrycznymi, masowego 126 zastosowania energooszczędnych urządzeń, jak i kompleksu finansowania usprawnień, i to dla wszystkich, tj. dla zamożnych i mniej zamożnych lub nawet bardzo biednych mieszkańców. Zadanie zmniejszenia emisji CO 2 uda się tylko wówczas, gdy wszyscy będą mogli partycypować w jego realizacji. Jeżeli mieszkańcy czy właściciele obiektów takich możliwości finansowych nie mają, to właśnie białe certyfikaty dają możliwość wygenerowania zysków z handlu na wsparcie inwestycji proenergooszczędnych. W badaniach, których wynikiem jest Energetyczny Audyt Miejski, poddano przeglądowi również kryteria kredytowania, zdolności kredytowej i opracowano koncepcję zabezpieczenia środków finansowych dla szerokiej rzeszy zainteresowanych inwestycjami w zakresie oszczędności energii. Państwo polskie zostało zobowiązane do przygotowania Uzgodnienia z Komisją Europejską oraz wdrożenia narodowego programu Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady /29/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. (17) Wszystkie państwa członkowskie będą musiały dokonać znacznych inwestycji w celu zmniejszenia do roku 2020 wielkości emisji CO 2 w swoich gospodarkach, a te państwa członkowskie, w których dochód na mieszkańca jest nadal znacząco niższy od średniej wspólnotowej i których gospodarki ciągle nadrabiają dystans dzielący je od zamożniejszych państw członkowskich, będą musiały poczynić znaczące wysiłki celem poprawy efektywności energetycznej ( ). (18) Biorąc pod uwagę znaczny wysiłek niezbędny do przeciwdziałania zmianom klimatu oraz do adaptacji do niemożliwych do uniknięcia skutków tych zmian, właściwe jest przeznaczenie co najmniej 50% dochodów ze sprzedaży uprawnień na aukcji na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych, na adaptację do skutków zmian klimatu. 5. Pakiet klimatyczny Dla przeciwdziałania zmianom klimatu uchwalono tzw. pakiet klimatyczno-energetyczny, który jest narzędziem realizacji polityki UE w zakresie energetyki i ochrony środowiska w tzw. formule 3 x 20. Zamierzeniem UE jest zmniejszenie o 20% emisji CO 2 oraz energochłonności, a także zwiększenie produkcji energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do 2020 r. o 20%. Wymagane jest zatem podjęcie wielu działań, w tym przede wszystkim wykonanie analizy wymagań techniczno-budowlanych dotyczących ochrony cieplnej i energooszczędności budynków wraz z określeniem minimalnych 1 Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/29/WE zmieniła dyrektywę 2003/87/WE. 127

16 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny wymagań dotyczących ich charakterystyki energetycznej i przedstawieniem propozycji zmian zgodnie z dyrektywą 2010/31/UE z 19 maja 2010 r. oraz określenie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej elementów wchodzących w skład budynków, takich jak przegrody zewnętrzne, okna, drzwi itp. W celu osiągnięcia poziomów optymalnych pod względem kosztów w odniesieniu do cyklu życia budynku, w oparciu o postanowienia wyżej wymienionej dyrektywy konieczne jest ponadto obliczenie optymalnego pod względem kosztów poziomu wymagań minimalnych dotyczących charakterystyki energetycznej budynków. Także realizacja EPBD czyli wykonanie założeń Dyrektywy 2002/91/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie charakterystyki energetycznej budynków. Zmieniona dyrektywa obowiązuje od 19 czerwca 2010 r., opublikowana została w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej L 153, tom 53 z 18 czerwca 2010 r., w którym ukazały się akty ustawodawcze zwane potocznie RECAST Dyrektywy EPBD. W dniu 19 maja 2010 przekształcona EPBD dyrektywa (2010/31/EU) została przyjęta przez Parlament Europejski i Radę Unii Europejskiej w celu wzmocnienia wymagań charakterystyki energetycznej oraz wyjaśnienia niektórych przepisów z dyrektywy z 2002 r. Na jej podstawie od 31 grudnia 2020 r. wszystkie nowe budynki w UE będą musiały być budynkami o niemal zerowym zużyciu energii i w bardzo dużym stopniu zabezpieczać ją ze źródeł odnawialnych, w tym źródeł energii wytwarzanej na miejscu lub w pobliżu oraz posiadać świadectwo energetyczne. Dyrektywy te w okresie przygotowania Energetycznego Audytu Miejskiego oczekiwały na wdrożenie w legislacji polskiej, a wskaźniki czy też propozycje zmian znajdowały się w trakcie opracowania przez inne instytucje. Dyrektywy ustanawiają podstawowe zasady, lecz pozostawiają rządom sposób wprowadzenia ich do prawa krajowego. KE ustaliła, że przepisy krajowe zostaną wdrożone i będą stosowane od początku 2014 r. Do 2012 r. państwa członkowskie muszą wypracować i przedstawić Komisji Europejskiej własne sposoby dochodzenia do wyznaczonych poziomów efektywności energetycznej budynków istniejących i nowo budowanych. Na podstawie nowej dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków do 9 lipca 2012 roku państwa członkowskie Unii Europejskiej zostały zobowiązane do zmiany przepisów krajowych, a przede wszystkim ustalenia minimalnych wymagań w zakresie charakterystyki energetycznej budynków lub modułów budynków (czyli pięter lub 128 lokali) oraz systemów ogrzewania, ciepłej wody, klimatyzacyjnych czy wentylacyjnych zainstalowanych w budynkach. Przepisy implementujące dyrektywę z 2010 r. w większości powinny być stosowane już od stycznia 2013 r. Należy podkreślić, że oszczędność energii dotyczy również sprzętu gospodarstwa domowego i tak wyżej wymienioną dyrektywę uzupełnia ponadto Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/30/UE z 19 maja 2010 w sprawie wskazania zużycia energii oraz innych zasobów poprzez etykietowanie produktów związanych z energią oraz standardowe informacje o produkcie. 6. Energetyczny Audy Miejski instrumentem polityki energetycznej miast i gmin W Polsce niezbędne jest wypracowanie całościowego modelu oszczędności energii. I tak np. w kontekście budynków nie jest tajemnicą, że polskie prawo budowlane, które nakłada obowiązek uzyskiwania świadectw energetycznych dla sprzedawanych budynków, jest nieprecyzyjne. Przepisy nie uzależniają podpisania umów najmu lub sprzedaży od przedstawienia świadectwa charakterystyki energetycznej. Także i miasta dają zły przykład, pomagając sobie wpisami do hipoteki, gdzie zainteresowany akceptuje brak świadectwa. Cel dyrektyw dotyczących zmniejszenia zużycia energii ma zostać osiągnięty przede wszystkim poprzez poprawę charakterystyki energetycznej budynków, poprzez obniżenie obliczonej lub zmierzonej ilości energii obejmującej m.in. energię na potrzeby ogrzewania, chłodzenia, wentylacji, ciepłej wody i oświetlenia, która jest potrzebna do zaspokojenia zapotrzebowania na energię związanego z typowym użytkowaniem budynku. Definicja budynku jest wyjątkowo szeroka i obejmuje wszystkie rodzaje budynków, do których użytkowania niezbędna jest energia. Zgodnie z dyrektywą w sprawie charakterystyki energetycznej budynków z 2010 r. budynek oznacza konstrukcję zadaszoną, posiadającą ściany, w której do utrzymania klimatu wewnętrznego stosowana jest energia. Miasta polskie nie uzyskały jeszcze stopnia urbanizacji porównywalnego z zachodnimi krajami europejskimi, zatem należy założyć, że liczba ludności zamieszkała w miastach będzie się zwiększać. Zmiany te mogą być korzystne dla miast polskich, w których duża część zasobów mieszkaniowych jest w złym stanie technicznym i o niskim standardzie, ponieważ każda potencjalna inwestycja stanowi szansę na poprawę energetycznego stanu istniejącego i tym samym bilansu energetycznego miasta. Szeroko stosowanym in- 129

17 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny strumentem polityki miejskiej w tym zakresie powinien stać się Energetyczny Audyt Miejski (EAM). Opracowanie to zawiera zarówno zbiór informacji, jak i wytyczne dojścia do poprawy bilansu na poziomie gminy. Energetyczny Audyt Miejski będzie narzędziem umożliwiającym prowadzenie polityki energetycznej przez zarząd gminy zgodnie z art. 19, ust. 1, 2 i 3 ustawy Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r. nr 89, poz. 625 z późn. zm.) Wójt (burmistrz, prezydent miasta) opracowuje projekt założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe. 7. Metodologia opracowania Energetycznego Audytu Miejskiego Zgodnie z założeniami niniejszego opracowania, Energetyczny Audyt Miejski (EAM) jest wykonywany: a) z uwzględnieniem art. 19, ust. 1, 2 i 3 Ustawy Prawo energetyczne (Dz.U. z 2006 r. nr 89 poz. 625, nr 104 poz. 708, nr 158 poz i nr 170 poz. 1217; z 2007 r. nr 21 poz. 124, nr 52 poz. 343, nr 115 poz. 790 i nr 130 poz. 905; z 2008 r. nr 180 poz i nr 227 poz. 1505; z 2009 r. nr 3 poz. 11, nr 69 poz. 586, nr 165 poz. 1316, nr 215 poz. 1664; z 2010 r. nr 21 poz. 104 i nr 81 poz. 530 oraz z 2011 r. nr 135 poz. 789), zgodnie z którym Wójt (burmistrz, prezydent miasta) opracowuje projekt założeń do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe, określając: 1) ocenę stanu aktualnego i przewidywanych zmian zapotrzebowania na ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe; 2) przedsięwzięcia racjonalizujące użytkowanie ciepła, energii elektrycznej i paliw gazowych; 3) możliwości wykorzystania istniejących nadwyżek i lokalnych zasobów paliw i energii z uwzględnieniem energii elektrycznej i ciepła wytwarzanych w odnawialnych źródłach energii, energii elektrycznej i ciepła użytkowego wytwarzanych w kogeneracji oraz zagospodarowania ciepła odpadowego z instalacji przemysłowych ( ). b) z uwzględnieniem art. 4, ust. 1. Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2011 r. nr 94 poz. 551) krajowego celu w zakresie oszczędnego gospodarowania energią; c) z uwzględnieniem art. 6 ust. 1 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2011 r. nr 94 poz. 551) cyt. raz na 10 lat z aktualizacją co 3 lata, umożliwiając realizację krajowego planu działań dotyczącego efektywności energetycznej do dnia 31 grudnia 2016 r. 130 d) z uwzględnieniem sposobów poprawy energetycznej obszarów miasta, które wynikają z konsekwencji zadań jednostek sektora publicznego w zakresie efektywności energetycznej (na podstawie Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej art. 10, ust. 2 (Dz.U. z 2011 r. nr 94 poz. 551) Środkiem poprawy efektywności energetycznej jest: 4) ( ) nabycie lub wynajęcie efektywnych energetycznie budynków lub ich części albo przebudowa lub remont użytkowanych budynków, w tym realizacja przedsięwzięcia termomodernizacyjnego w rozumieniu Ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów, 5) sporządzenie audytu energetycznego ( ) dla budynków o powierzchni użytkowej pow. 500 m 2, których jednostka sektora publicznego jest właścicielem lub zarządcą. Dodatkowy zapis ust. 3 cyt. Jednostka sektora publicznego informuje o stosowanych środkach poprawy efektywności energetycznej na swojej stronie internetowej lub w inny sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości umożliwia zebranie danych w spójną całość dla danego obszaru, np. dla miasta. Integralną częścią Energetycznego Audytu Miejskiego (EAM) są audyty energetyczne jednostek sektora publicznego w rozumieniu art. 10 ust. 5 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2011 r. nr 94 poz. 551), w odniesieniu do Ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów eksploatowanych budynków. EAM uwzględnia informacje, które zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 2 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2011 r. nr 94 poz. 551) minister właściwy do spraw gospodarki zamieszcza w Biuletynie Informacji Publicznej Ministerstwa Gospodarki, tj.: informacje o instrumentach służących finansowaniu środków poprawy efektywności energetycznej oraz sposobie ich pozyskiwania, wytyczne dotyczące sposobu uwzględniania kryterium efektywności energetycznej w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego. EAM jest instrumentem monitorowania. Głównym podmiotem odpowiedzialnym za monitorowanie CO 2 i zmniejszania zapotrzebowania na energię, jak i procesów wdrożeniowych są samorządy gminne. Z uwagi na konieczność wypełnienia założeń polityki UE istotną rolę odgrywać będą samorządy regionalne, które mogą wspierać samorządy lokalne. Głównym celem monitorowania jest identyfikacja obszarów reprezentatywnych oszczędności energii, obserwacja przebiegu procesu i długookresowych trendów oraz ocena działań w stymulowaniu pozytywnych procesów 131

18 Janina Kopietz-Unger społeczno-gospodarczych i odwracaniu trendów negatywnych. Monitorowanie służy informowaniu mieszkańców i zainteresowanych podmiotów o przebiegu procesu, jego wynikach. EAM odzwierciedla trafność pomocy publicznej, jaką stanowią kredyty, oraz podstawę zachęt do inicjatywy na rzecz inwestycji w oszczędność energii. EAM monitorowany jest stan substancji i ocena procesu oszczędności energii/zmniejszenie emisji CO 2, prowadzony co trzy lata, pozwoli na ocenę przemian w substancji. Podstawą analizy mogą być jednostki urbanistyczne (osiedla i okres ich budowy) oraz analiza porównawcza budynków reprezentatywnych. Na monitorowanie i ocenę procesu zmniejszenia zapotrzebowania na energię składa się ocena zgodności przygotowania planu z potrzebami w tym zakresie oraz ocena szans osiągnięcia założonego celu przez promowane działania (ewaluacja ex-ante). Ocenę powinni dokonywać eksperci niezależni od administracji lokalnej, a jej efektem powinna być optymalizacja pomocy publicznej, zasad organizacyjnych i jakości planowania. Raporty z wykonania EAM są jednym ze źródeł informacji dla ewaluacji przedsięwzięć. Ewaluacja ex-post jest jednym z instrumentów monitorowania stosowanej interwencji publicznej i innych środków poprawy efektywności energetycznej zgodnie z art. 11 ust. 2 pkt 1 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2011 r. nr 94 poz. 551). Oceniane są skuteczność, wydajność, użyteczność oraz trwałość efektów. To ocena z perspektywy społecznej (sposób oddziaływania i efekty) i administracyjnej (proces i zarządzanie). Priorytetowa jest obsługa wszystkich mieszkańców. Raporty z EAM udostępniane są samorządom regionalnym. Metodologię EAM odniesiono do zasady uwzględniającej algorytm sporządzenia audytu energetycznego dla budynku, zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu i form audytu energetycznego oraz części audytu remontowego, wzoru kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego (Dz.U. z 2009 r. nr 43 poz. 346). Integralną częścią Energetycznego Audytu Miejskiego (EAM) są audyty energetyczne budynków reprezentatywnych lub budynków w zarządzie jednostek sektora publicznego w rozumieniu art. 10 ust. 5 Ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz.U. z 2011 r. nr 94 poz. 551), w odniesieniu do ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów eksploatowanych budynków (Dz.U. z 2009 r. nr 43 poz. 346). Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny 8. Uproszczony schemat Energetycznego Audytu Miejskiego (EAM) W celu wykazania się postępem w efektywnym wykorzystaniu zintegrowanego systemu zmniejszania zużycia energii w mieście czy gminie niezbędne jest wypracowanie systemu pozwalającego na okresowe wykazanie poprawy w tej dziedzinie. Oznacza to, że należy ustalić zużycie energii w 2011 roku oraz opracować instrument, który okresowo, np. zgodnie z ustawą o efektywności energetycznej, będzie wykazywał wymagane zmiany. W tym celu niezbędne jest stworzenie całościowego modelu oszczędzania energii w mieście/gminie/regionie w Polsce. Tym instrumentem jest EAM. Dla prowadzenia energetycznej polityki miejskiej/gminnej/regionalnej konieczne są informacje o budynkach, które mogą zostać uznane za reprezentatywne dla osiedla/struktury urbanistycznej miasta. Informacje te mogą pochodzić od inwestorów indywidualnych lub innych, a sporządzający EAM musi mieć możliwość wglądu (np. w banku/instytucji finansującej) do audytu. Oczywiście im więcej w bazie danych będzie informacji o budynkach, tym wynik analiz będzie dokładniejszy, a tym samym osiągana oszczędność energetyczna będzie lepiej oszacowana. Umożliwi to także wskazanie dalszych możliwości oszczędzania energii za pomocą instrumentów polityki miejskiej. Dla opracowania EAM należy przewidywać okres jednego roku, jeżeli jego realizacja rozpocznie się z końcem lata, w innym przypadku dłuższy, ponieważ niezbędna jest dokumentacja termowizyjna wybranych obiektów. Opracowanie EAM składa się z następujących etapów: 1. Inwentaryzacja. Etap ten zawiera urbanistyczną inwentaryzację obszaru miasta/gminy, podział na osiedla według lat budowy, wskazanie budynków reprezentatywnych wraz z alternatywami oraz dokonanie wyboru budynków do dalszego opracowania, w tym uzasadnienie tego wyboru. Dokonanie inwentaryzacji technicznej budynków reprezentatywnych. 2. Dokonanie pomiarów termowizyjnych. Po zakończeniu etapu inwentaryzacji i wstępnych analiz dotyczących stanu technicznego budynków następuje etap pomiarów termowizyjnych. Badania w podczerwieni mają na celu określenie zarówno jakości wykonania konstrukcji budynków, jak i oporu cieplnego badanych przegród zewnętrznych budynków. W zakresie jakości wykonania budynków analizowane będą termogramy pod kątem wykrycia mostków termicznych związanych z niewłaściwie zaizolowanymi: nadprożami, ościeżami, słupami, płytami balkonowymi

19 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny 134 lub mostkami punktowymi w niewłaściwie wykonanych warstwach izolacji termicznej. Analiza przegród zewnętrznych pomaga wykryciu niejednorodności oporu cieplnego przegród (spowodowanych np. zawilgoceniem ścian, niewłaściwie położoną zaprawą murarską, nieprawidłowo wypełnionymi ubytkami w murach) oraz jakości okien, jako przegród zewnętrznych. Należy uwzględnić ograniczenia czasowe niezbędne do wykonania prac. Wykonanie prawidłowych termogramów jest silnie uzależnione od warunków zewnętrznych. Wykorzystując niskie temperatury zewnętrzne w okresie zimowym, należy wykonać zdjęcia termograficzne w godzinach nocnych, dążąc do wyeliminowania zakłóceń termicznych związanych z przejmowaniem przez ściany budynków ciepła od źródeł zewnętrznych. Istotne też jest unikanie silnych wiatrów lub opadów, które to zjawiska pogodowe negatywnie wpływają na jakość termogramu. Potrzeba wykonania badań w optymalnych warunkach pogodowych zauważalnie wpływa na tempo badań. Po etapie wykonania termogramów następuje obróbka graficzna plików i analiza wyników w celu przedstawienia prawidłowych wniosków z badań. Dane i informacje audytowe od inwestorów indywidualnych i innych oraz te informacje, które umożliwiają prowadzenie polityki energetycznej miasta/ gminy/regionu powinny być gromadzone w urzędzie miasta/urzędzie gminy lub w odpowiedniej strukturze nadzoru budowlanego. Obowiązek złożenia audytów będzie bezpośrednio związany z wnioskiem o kredytowanie/dotację/finansowanie. Miasto/gmina/region musi uzyskać lepszy bilans energetyczny co 3 lata. Opracowano schemat postępowania, który udostępniono na stronie Założenia schematu opierają się na spojrzeniu na zabudowę miasta, jako na zbiór powtarzających się elementów, o zbliżonych bądź zbieżnych parametrach. Selekcja uwzględnianych parametrów: a) analiza techniczna zabudowy: 1) analiza techniczna zabudowy pod względem czasu i technologii realizacji, funkcji oraz stanu technicznego; 2) analiza wskaźników urbanistycznych zawartych w obowiązujących dokumentach planistycznych, uwzględniających rozwój miasta; b) analiza energetyczna zabudowy: 3) określenie stref energetycznych miasta z uwagi na dominujące źródło ciepła; 4) wybór budynków reprezentatywnych z uwagi na wybór parametrów technicznych struktury zabudowy urbanistycznej; 5) analiza zużycia energii użytkowej, końcowej i pierwotnej w rozbiciu na energię potrzebną na ogrzewanie i wentylację oraz na przygotowanie ciepłej wody użytkowej, po przeprowadzonej prawdopodobnej termomodernizacji analizowanych budynków. Stąd dla każdego analizowanego budynku przygotowany jest wstępny audyt energetyczny i na jego podstawie porównywane są wyniki zużycia energii w budynkach przed i po termomodernizacji, (urząd miasta zbiera dane z audytów swoich budynków w mieście i te dane należy wykorzystać do audytu i do późniejszego monitorowania, jak i do korekty polityki energetycznej miasta). Wykonane audyty stanowią podstawę do zbiorczych opracowań określających zyski energetyczne (zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu i form audytu energetycznego, oraz części audytu remontowego, wzorów kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego). Dane z audytów energetycznych budynków zarządzanych przez innych (w tym indywidualnych) administratorów powinny być dostępne dla sporządzającego EAM; 6) analiza opłat jednostkowych za energię z uwzględnieniem zasobów energetycznych i możliwości rozwoju miasta; przyjmuje się zasadę, że każdy właściciel ma wpływ na standard energetyczny budynku i mieszkania. Opisane wyżej elementy mają znaczący wpływ na wielkość zapotrzebowania budynków miejskich na energię dla potrzeb użytkowych. Kolejnym krokiem jest charakterystyka techniczno-energetyczna budynków reprezentatywnych (sporządzona lub analizowana na podstawie archiwalnych szczegółowych audytów) dla wybranych budynków. Dane szczegółowe odnoszone są do czasu, funkcji i technologii realizacji zabudowy charakterystycznej dla danych osiedli w strukturze urbanistycznej miasta, które z kolei zależą od nośników energii i sposobów ogrzewania. Otrzymane wyniki pozwolą oszacować koszty modernizacji i dostosowania substancji mieszkaniowej do zmniejszania zużycia energii i wprowadzić optymalne oszczędności w mieście w odniesieniu do [m 2 ] zabudowy. 135

20 Janina Kopietz-Unger Zarządzanie energią w miastach miejski audyt energetyczny Budynki reprezentatywne należy dobrać tak, aby możliwe było analizowanie struktury urbanistycznej miasta dla oszacowania zużycia energii w budynkach i określenie możliwych do wprowadzenia oszczędności energetycznych. Z biegiem czasu dane wyjściowe dotyczące budynków reprezentatywnych zostaną zastąpione powstającą bazą danych i informacji z zebranych audytów energetycznych. Baza danych będzie powstawała sukcesywnie, a im zbiór będzie większy, tym szacunek dokładniejszy Wybór optymalnych rozwiązań ulepszeń termomodernizacyjnych zostanie przyjęty na podstawie wskaźnika prostego czasu zwrotu poniesionych nakładów inwestycyjnych SPBT. Zestawienie, szacunkowe pokaże obraz energetyczny miasta pozwalający na określenie terenów bilansowania energetycznego sugerowanych kierunków rozwoju, polityki miasta oraz prognozowanie możliwych oszczędności i działań inwestycyjnych służących podniesieniu efektywności energetycznej w polityce miasta. Energetyczny Audyt Miejski opracowany został w ramach zadań nr 1 i 8 strategicznego projektu badawczego Narodowego Centrum Badań i Rozwoju pt.: Zintegrowany system zmniejszania eksploatacyjnej energochłonności budynków przez zespół Uniwersytetu Zielonogórskiego, dla miast Lublin i Zielona Góra. Zakres, metoda oceny stanu i monitoringu, podobnie jak i same zasady opracowania Energetycznego Audytu Miejskiego poddane zostały sprawdzeniu w fazie testowej i wdrożeniowej projektu badawczego w zakresie przydatności dla działalności związanej z planowaniem i zarządzaniem rozwoju miasta. Urzędy miast stwierdziły przydatność. Miasto Zielona Góra stwierdziło, że EAM jest pomocny w procesie zarządzania miastem, stanowi wymierną podstawę do rozważania możliwości wdrożenia proponowanych rozwiązań, mających na celu oszczędność energetyczną w skali budynku, osiedla i miasta. Ponadto stwierdzono, że EAM jest instrumentem w perspektywicznym planowaniu działań inwestycyjnych miasta, nie tylko dotyczącym oszczędności energii, kwalifikuje się do wdrożenia jako materiał wyjściowy do bilansowania zapotrzebowania na energię, w tym również oszczędności energii w mieście, jak i materiałem wyjściowym do wprowadzania zmian w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego w zakresie oszczędności energii i będzie pomocny przy monitorowaniu procesów bilansowania zużycia energii w skali całego miasta. 136 Urząd Miasta Lublin stwierdził ponadto, że wyniki analiz i wskazania, co do podejmowania działań zmierzających do energooszczędnego budownictwa, zarządzania energią cieplną w skali miasta, zarówno w zakresie źródeł energii, technologii jej pozyskiwania, jak i technologii istniejącej i projektowanej zabudowy, będą wykorzystywane przy określaniu ustaleń nie tylko w zakresie systemów gospodarki cieplnej, kierunków oraz zasad ochrony środowiska, ale również w ustaleniach dotyczących warunków i jakości życia mieszkańców. W przygotowaniu jest wirtualny Energetyczny Audyt Miejski zawierający zasady opracowania EAM, który zostanie opublikowany na stronie w celu ułatwienia weryfikacji opracowań innych autorów lub opracowań własnych EAM przez miasta i gminy. Tam też zainteresowani mogą uzyskać dodatkowe informacje lub skorzystać z pomocy specjalistów. Podsumowanie EAM zakłada zaangażowanie właścicieli budynków w dążeniu do uzyskania zmniejszenia emisji poprzez wejście w procedurę Efektywności Energetycznej opartą o analizę wskaźnikową umożliwiającą monitoring parametrów eksploatacji energii. Uznając kluczową rolę badań we wspieraniu wzrostu gospodarczego, działania nakierowano na edukację. W rekomendacjach uwzględniono : analizy badań ankietowych; inwentaryzacyjnych i audytów energetycznych budynków; opracowania wyników i konsultacji z miastami partnerskimi, regionami (Urzędami Marszałkowskimi), ich instytucjami oraz innymi zespołami naukowymi opracowującymi pozostałe zadania badawcze w ramach projektu strategicznego NCBiR pt. Zintegrowany system zmniejszenia eksploatacyjnej energochłonności budynków, nauczycielami akademickimi, pracownikami naukowymi, studentami, przedstawicielami biznesu, związkami zawodowymi, instytucjami rządowymi i organizacjami pozarządowymi. Do EAM dołączono dokument roboczy poświęcony analizie inwentaryzacyjnej budynków reprezentatywnych, opis doświadczeń innych krajów UE 137

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW

Forum Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, dnia 19 kwietnia 2013 r. Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Mechanizmy wsparcia gospodarki niskoemisyjnej dotychczasowe doświadczenia i nowa perspektywa finansowa (wprowadzenie do dyskusji na IV sesji panelowej) Dr Małgorzata SKUCHA Prezes Zarządu NFOŚiGW Forum

Bardziej szczegółowo

Możliwość wsparcia ze środków zewnętrznych (w tym unijnych) inwestycji z obszaru efektywności energetycznej

Możliwość wsparcia ze środków zewnętrznych (w tym unijnych) inwestycji z obszaru efektywności energetycznej Możliwość wsparcia ze środków zewnętrznych (w tym unijnych) inwestycji z obszaru efektywności energetycznej ALEKSANDRA MALARZ DYREKTOR DEPARTAMENTU FUNDUSZY EUROPEJSKICH W MINISTERSTWIE ŚRODOWISKA Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Zwiększone dofinansowanie termomodernizacji

Zwiększone dofinansowanie termomodernizacji Zwiększone dofinansowanie termomodernizacji Dzięki przesunięciom niewykorzystanych środków z innych działań Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ), Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Listach przedsięwzięć priorytetowych

Listach przedsięwzięć priorytetowych Instrumenty finansowania wzrostu efektywności energetycznej w programach NFOŚiGW i WFOŚiGW Dr inż. Marek Mielczarek Prezes Zarządu WFOŚiGW we Wrocławiu Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

Agnieszka Sobolewska Dyrektor Biura WFOŚiGW w Szczecinie

Agnieszka Sobolewska Dyrektor Biura WFOŚiGW w Szczecinie Agnieszka Sobolewska Dyrektor Biura WFOŚiGW w Szczecinie Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie istnieje nieprzerwanie od 1993 roku. Działa na mocy Ustawy Prawo Ochrony

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Finansowanie inwestycji OZE ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Justyna Przybysz Doradca Departament Ochrony Klimatu

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r.

Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r. Doświadczenia NFOŚiGW we wdrażaniu projektów efektywności energetycznej. Warszawa, 18 grudnia 2012r. Źródła pochodzenia środków w portfelu NFOŚiGW środki statutowe NFOŚiGW środki pochodzące z opłat zastępczych

Bardziej szczegółowo

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020 Katowice, maj 2014 roku Programy dla przedsiębiorców na rzecz innowacji w ochronie środowiska w latach 2014-2020

Bardziej szczegółowo

Koncepcja finansowania projektów w

Koncepcja finansowania projektów w Koncepcja finansowania projektów w formule ESCO ze środków NFOŚiGW i założenia do umowy EPC dr Małgorzata Skucha Prezes Zarządu Wrocław, 08.05.2013 r. Warsztaty Platformy PPP Plan prezentacji 1. NFOŚiGW

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE GOSPODARKI

FINANSOWANIE GOSPODARKI FINANSOWANIE GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ W GMINACH OPRACOWANO NA PODSTAWIE PUBLIKACJI NOWA MISJA NISKA EMISJA DOTACJE I POŻYCZKI Z NARODOWEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA i GOSPODARKI WODNEJ W latach 2008

Bardziej szczegółowo

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE

Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wsparcie inwestycyjne dla instalacji wytwarzających ciepło z OZE Dr Małgorzata Skucha Prezes Zarządu NFOŚiGW Warszawa, 09.12.2014 Oferta aktualna

Bardziej szczegółowo

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A.

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. Rola Banku Ochrony Środowiska we wspieraniu inwestycji wykorzystujących odnawialne źródła energii Odnawialne źródła energii: szansa i wyzwanie POLEKO 2007 POLSKI SYSTEM FINANSOWANIA

Bardziej szczegółowo

Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE

Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Programy priorytetowe NFOŚiGW wspierające rozwój OZE Agnieszka Zagrodzka Dyrektor Departament Ochrony Klimatu Płock, 3 luty 2014 r. Narodowy Fundusz

Bardziej szczegółowo

VI TARGI ENERGII 2009 22/23.10.2009 Jachranka

VI TARGI ENERGII 2009 22/23.10.2009 Jachranka VI TARGI ENERGII 2009 22/23.10.2009 Jachranka Założenia Programu Priorytetowego Racjonalizacja zużycia energii efektywne zarządzanie energią w przedsiębiorstwach materiał do dyskusji w bloku seminaryjnym

Bardziej szczegółowo

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA NA RYNKU ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH W POLSCE

ŹRÓDŁA FINANSOWANIA NA RYNKU ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH W POLSCE Katedra Statystyki ŹRÓDŁA FINANSOWANIA NA RYNKU ENERGII ZE ŹRÓDEŁ ODNAWIALNYCH W POLSCE VI Międzynarodowa Konferencja Naukowa Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie Wiedza Gospodarka

Bardziej szczegółowo

Finansowanie samorządowych inwestycji w gospodarkę odpadami

Finansowanie samorządowych inwestycji w gospodarkę odpadami Bank Ochrony Środowiska Alicja Siemieniec Dyrektor Departamentu Finansowania i Projektów Ekologicznych Finansowanie samorządowych inwestycji w gospodarkę odpadami Paliwa Alternatywne. Waste to Energy.

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia OZE w ofercie NFOŚiGW

Instrumenty wsparcia OZE w ofercie NFOŚiGW Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Instrumenty wsparcia OZE w ofercie NFOŚiGW Agnieszka Zagrodzka Dyrektor Departament Ochrony Klimatu Warszawa, 25.11.2014 Narodowy Fundusz Ochrony

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji proekologicznych i innowacyjnych przez Bank Ochrony Środowiska S.A.

Finansowanie inwestycji proekologicznych i innowacyjnych przez Bank Ochrony Środowiska S.A. Olsztyn; 14 marca 2012 r. Bank Ochrony Środowiska SA Lucyna Cywińska-Konopka Główny Ekolog Finansowanie inwestycji proekologicznych i innowacyjnych przez Bank Ochrony Środowiska S.A. Formy finansowania

Bardziej szczegółowo

Innowacyjny program energooszczędnych inwestycji miejskich w ramach Partnerstwa Publiczno-Prywatnego w Warszawie

Innowacyjny program energooszczędnych inwestycji miejskich w ramach Partnerstwa Publiczno-Prywatnego w Warszawie Innowacyjny program energooszczędnych inwestycji miejskich w ramach Partnerstwa Publiczno-Prywatnego w Warszawie Warszawa, 23 czerwca 2014 Leszek Drogosz Dyrektor Biura Infrastruktury Urzędu m.st. Warszawy

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach. Katowice, marzec 2015 r.

Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach. Katowice, marzec 2015 r. Dofinansowanie zadań ze środków WFOŚiGW w Katowicach Katowice, marzec 2015 r. Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach został utworzony w czerwcu 1993 roku

Bardziej szczegółowo

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach

Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach Finansowanie planów gospodarki niskoemisyjnej w gminach IX oś priorytetowa POIiŚ, Działanie 9.3 ANNA PEKAR Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Klimatu NFOŚiGW Poznań, 17 września 2013 r. 2 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Andrzej Szajner bape@bape.com.pl

Andrzej Szajner bape@bape.com.pl Wspieranie przedsięwzięć termomodernizacyjnych przez firmy typu ESCO w Polsce Andrzej Szajner bape@bape.com.pl ESCO podstawowe definicje ESCO Energy Saving / Service Company, przedsiębiorstwo oferujące

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów biogazowych przez. Bank Ochrony Środowiska S.A.

Finansowanie projektów biogazowych przez. Bank Ochrony Środowiska S.A. Warszawa, 24-25 marca 2011 Iwetta Markiewicz Bank Ochrony Środowiska S.A. Finansowanie projektów biogazowych przez Bank Ochrony Środowiska S.A. Energia z odpadów Produkcja biogazu model szwedzki DOŚWIADCZENIA

Bardziej szczegółowo

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku

WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii. Katowice, 16 grudnia 2014 roku WFOŚiGW w Katowicach jako instrument wspierania efektywności energetycznej oraz wdrażania odnawialnych źródeł energii Katowice, 16 grudnia 2014 roku Wojewódzki Fundusz Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM

FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM FINANSOWANIE I WDRAŻANIE PRZEDSIĘWZIĘĆ OCHRONY ŚRODOWISKA W WOJEWÓDZTWIE POMORSKIM Danuta Grodzicka-Kozak Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku Główne obszary finansowania

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Uwarunkowania prawne wspierania instalacji fotowoltaicznych ze środków UE w latach 2014-2020 Wojewódzki Fundusz

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A.

Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A. Inwestycje w małe elektrownie wiatrowe z perspektywy Banku Ochrony Środowiska S.A. II FORUM MAŁEJ ENERGETYKI WIATROWEJ WARSZAWA CENERG 13 marca 2012 r. Finansowanie OZE w BOŚ S.A. (1991-2011) Liczba [szt.]

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA GMINY MOSINA. dr Jacek Zatoński Consus Carbon Engineering Sp. z o.o.

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA GMINY MOSINA. dr Jacek Zatoński Consus Carbon Engineering Sp. z o.o. PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ DLA GMINY MOSINA dr Jacek Zatoński Consus Carbon Engineering Sp. z o.o. AGENDA Czym jest gospodarka niskoemisyjna PGN czym jest i do czego służy Dotychczasowy przebieg prac

Bardziej szczegółowo

Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego

Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego Rola banków w finansowaniu służby zdrowia na przykładzie Banku Gospodarstwa Krajowego VII Ogólnopolska Konferencja Banku Gospodarstwa Krajowego Przyszłość finansów samorządów terytorialnych dochody, inwestycje,

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów poprawy efektywności energetycznej w warunkach braku własnych środków. międzynarodowe protokoły IPMVP, IEEFP

Finansowanie projektów poprawy efektywności energetycznej w warunkach braku własnych środków. międzynarodowe protokoły IPMVP, IEEFP http://www.permanent-project.eu/ Finansowanie projektów poprawy efektywności energetycznej w warunkach braku własnych środków międzynarodowe protokoły IPMVP, IEEFP Szymon Liszka FEWE 1 1 Dlaczego poprawa

Bardziej szczegółowo

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A.

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. Oferta finansowania OZE przez Bank Ochrony Środowiska Forum Czystej Energii POLEKO, Poznań, październik 2008 BOŚ S.A. W SYSTEMIE FINANSOWANIA OCHRONY ŚRODOWISKA BOŚ S.A. to

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PRIORYTETOWY

PROGRAM PRIORYTETOWY Tytuł programu: PROGRAM PRIORYTETOWY Załącznik nr 1 do uchwały Zarządu NFOŚiGW nr... z dnia... Efektywne wykorzystanie energii Część 4) LEMUR- Energooszczędne Budynki Użyteczności Publicznej 1. Cel programu

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie zadań z zakresu ochrony atmosfery. ze środków WFOŚiGW w Katowicach

Dofinansowanie zadań z zakresu ochrony atmosfery. ze środków WFOŚiGW w Katowicach Dofinansowanie zadań z zakresu ochrony atmosfery ze środków WFOŚiGW w Katowicach PROGRAMY OGRANICZENIA EMISJI REALIZOWANE PRZEZ JEDNOSTKI SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

WYKORZYSTANIE FUNDUSZY UNIJNYCH NA ENERGETYKĘ WIATROWĄ W POLSCE FUNDUSZE UNIJNE W LATACH 2004-2006 I 2007-2013

WYKORZYSTANIE FUNDUSZY UNIJNYCH NA ENERGETYKĘ WIATROWĄ W POLSCE FUNDUSZE UNIJNE W LATACH 2004-2006 I 2007-2013 WYKORZYSTANIE FUNDUSZY UNIJNYCH NA ENERGETYKĘ WIATROWĄ W POLSCE FUNDUSZE UNIJNE W LATACH 2004-2006 I 2007-2013 Istota i znaczenie elektrowni wiatrowych dla ochrony środowiska Energia to niezbędny czynnik

Bardziej szczegółowo

Prosument dofinansowanie na zakup i montaż mikroinstalacji OZE

Prosument dofinansowanie na zakup i montaż mikroinstalacji OZE Z a i n w e s t u j m y r a z e m w ś r o d o w i s k o Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Prosument dofinansowanie na zakup i montaż mikroinstalacji OZE Warszawa, 26.03.2015 Tematy

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Agnieszka Zagrodzka Zastępca Dyrektora Departament Ochrony Klimatu Plan prezentacji Program dla przedsięwzięć w zakresie odnawialnych źródeł energii

Bardziej szczegółowo

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej

Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Systemy i mechanizmy wsparcia efektywności energetycznej Małgorzata Kijowska Departament Ochrony Klimatu Warszawa, dnia 29 września 2011 r. Plan

Bardziej szczegółowo

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii

Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Plan działań na rzecz zrównoważonej energii Lokalny Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej oraz Plan działań na rzecz zrównoważonej energii jako elementy planowania energetycznego w gminie Łukasz Polakowski 1 SEAP Sustainable Energy Action

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie poprawy efektywności energetycznej

Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie poprawy efektywności energetycznej Wsparcie dla przedsiębiorstw w zakresie poprawy efektywności Wojciech Stawiany Doradca, Zespół Strategii i Współpracy w NFOŚiGW Konferencja Podkomisji Energetyki Sejmu RP i Urzędu Regulacji Energetyki

Bardziej szczegółowo

Wsparcie rozwoju energetyki prosumenckiej przez NFOŚiGW

Wsparcie rozwoju energetyki prosumenckiej przez NFOŚiGW Wsparcie rozwoju energetyki prosumenckiej przez NFOŚiGW Dorota Zawadzka Stępniak Zastępca Prezesa Zarządu Kołobrzeg, 17 września 2015 roku Nasza misja Skutecznie i efektywnie wspieramy działania na rzecz

Bardziej szczegółowo

Zielona energia dla Małopolski MRPO - Perspektywy rozwoju odnawialnych źródeł energii w regionie

Zielona energia dla Małopolski MRPO - Perspektywy rozwoju odnawialnych źródeł energii w regionie Finansowanie zadań związanych z odnawialnymi źródłami energii ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie Prezentuje: Józef Kała Wiceprezes Zarządu Kraków, 23 listopada

Bardziej szczegółowo

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce

NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce NFOŚiGW na rzecz efektywności energetycznej przegląd programów priorytetowych Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A. IV Konferencja Inteligentna Energia w Polsce Wojciech Stawiany Doradca Zespół Strategii

Bardziej szczegółowo

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów.

Poniżej przedstawiamy podstawowe informacje na temat działan objętych konkursem i potencjalnych beneficjentów. Newsletter Nr 4 wrzesień 2009 REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY DLA WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO NA LATA 2007-2013 Wkrótce rusza konkurs dla działań: 5.4. Rozwój energetyki opartej na źródłach odnawialnych 5.5.

Bardziej szczegółowo

Bank Ochrony Środowiska S.A. jako instytucja wspierająca inwestycje środowiskowe

Bank Ochrony Środowiska S.A. jako instytucja wspierająca inwestycje środowiskowe UNIA EUROPEJSKA FUNDUSZ SPÓJNOŚCI EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO Bank Ochrony Środowiska S.A. jako instytucja wspierająca inwestycje środowiskowe 24 listopada 2010 r. Bank Ochrony Środowiska Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

DOSTĘPNE INSTRUMENTY BANKOWE SŁUŻĄCE ROZWOJOWI OZE W POLSCE

DOSTĘPNE INSTRUMENTY BANKOWE SŁUŻĄCE ROZWOJOWI OZE W POLSCE 10 CZERWCA 2014 R. BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. ANNA ŻYŁA, GŁÓWNY EKOLOG BANKU DOSTĘPNE INSTRUMENTY BANKOWE SŁUŻĄCE ROZWOJOWI OZE W POLSCE Ciepło dla budynków z OZE w Polsce i w Niemczech Polsko-Niemiecka

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania inwestycji solarnych ze środków WFOŚiGW w Szczecinie Dawid Brzozowski Zastępca Prezesa WFOŚiGW w Szczecinie

Możliwości finansowania inwestycji solarnych ze środków WFOŚiGW w Szczecinie Dawid Brzozowski Zastępca Prezesa WFOŚiGW w Szczecinie Możliwości finansowania inwestycji solarnych ze środków WFOŚiGW w Szczecinie Dawid Brzozowski Zastępca Prezesa WFOŚiGW w Szczecinie Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Szczecinie

Bardziej szczegółowo

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo?

Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Czy ochrona środowiska i odnawialne źródła energii są efektywne finansowo? Dariusz Lipka, Małopolska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Kraków, 11.12.2013 r. Specyfika projektów energetyki odnawialnej -

Bardziej szczegółowo

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych

Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych FUNDUSZ UNIA EUROPEJSKA SPÓJNOŚCI Finansowanie modernizacji i rozwoju systemów ciepłowniczych Podtytuł prezentacji Anna Pekar Zastępca Dyrektora Departament Ochrony Klimatu Styczeń 2013, Lublin Narodowy

Bardziej szczegółowo

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa

Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 1 Mazowsze wobec wyzwań przyszłości Konferencja Polityka energetyczna Państwa a innowacyjne aspekty gospodarowania energią w regionie 18 czerwca 2009 r. Warszawa 2 Strategia Rozwoju Województwa Mazowieckiego

Bardziej szczegółowo

Fundusze Kapitałowe brakującym ogniwem w. ekologicznych? Warszawa, 15 czerwca 2012

Fundusze Kapitałowe brakującym ogniwem w. ekologicznych? Warszawa, 15 czerwca 2012 Fundusze Kapitałowe brakującym ogniwem w finansowaniu przedsięwzięć ekologicznych? Warszawa, 15 czerwca 2012 Główne źródła finansowania Subsydia: dotacje i pożyczki preferencyjne (koszt: od - 100% do 5,5%

Bardziej szczegółowo

Nowa oferta współpracy w projektach inwestycyjnych. Bartłomiej Pawlak Poznań 28 października 2015 r.

Nowa oferta współpracy w projektach inwestycyjnych. Bartłomiej Pawlak Poznań 28 października 2015 r. Nowa oferta współpracy w projektach inwestycyjnych Bartłomiej Pawlak Poznań 28 października 2015 r. Kim jesteśmy? Spółka BOŚ Eko Profit od 2009 r. zrealizowała ok dużych 40 projektów Nasze bezpośrednie

Bardziej szczegółowo

BOŚ Eko Profit S.A. nowa oferta dla inwestorów realizujących projekty energetyki odnawialnej

BOŚ Eko Profit S.A. nowa oferta dla inwestorów realizujących projekty energetyki odnawialnej UNIA EUROPEJSKA FUNDUSZ SPÓJNOŚCI EUROPEJSKI FUNDUSZ ROZWOJU REGIONALNEGO BOŚ Eko Profit S.A. nowa oferta dla inwestorów realizujących projekty energetyki odnawialnej Poznań, 24.11.2010 r. Rynek Zielonych

Bardziej szczegółowo

WOJCIECH MISTEREK. Zewnętrzne. źródła finansowania działalności inwestycyjnej jednostek samorządu terytorialnego. Dlfin

WOJCIECH MISTEREK. Zewnętrzne. źródła finansowania działalności inwestycyjnej jednostek samorządu terytorialnego. Dlfin WOJCIECH MISTEREK Zewnętrzne źródła finansowania działalności inwestycyjnej jednostek samorządu terytorialnego Dlfin Rozdział 1 Zadania samorządu terytorialnego i źródła ich finansowania 9 1.1. Charakterystyka,

Bardziej szczegółowo

OFERTA PROGRAMOWA NFOŚiGW Gospodarka niskoemisyjna

OFERTA PROGRAMOWA NFOŚiGW Gospodarka niskoemisyjna Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej OFERTA PROGRAMOWA NFOŚiGW Gospodarka niskoemisyjna Anna Pekar Zastępca Dyrektora Departamentu Gospodarki Niskoemisyjnej Warszawa, 20.03.2015 r. Plan

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji w gospodarce odpadami komunalnymi

Finansowanie inwestycji w gospodarce odpadami komunalnymi Finansowanie inwestycji w gospodarce odpadami komunalnymi Dr inż. Marek Mielczarek Prezes Zarządu WFOŚiGW we Wrocławiu Wrocław, 19 marca 2012 r. Udzielanie dofinansowania ze środków WFOŚiGW we Wrocławiu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji z zakresu OZE i efektywności energetycznej

Finansowanie inwestycji z zakresu OZE i efektywności energetycznej Finansowanie inwestycji z zakresu OZE i efektywności energetycznej 1 NFOŚiGW System Zielonych Inwestycji część 1) Zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej Dofinansowanie: - dotacja (30%

Bardziej szczegółowo

Prezentacja narzędzia RETScreen Finansowanie przedsięwzięć z zakresu termomodernizacji oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii

Prezentacja narzędzia RETScreen Finansowanie przedsięwzięć z zakresu termomodernizacji oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii Prezentacja narzędzia RETScreen Finansowanie przedsięwzięć z zakresu termomodernizacji oraz wykorzystania odnawialnych źródeł energii Mariusz Bogacki Fundacja na rzecz Efektywnego Wykorzystania Energii

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA INWESTYCJI ŚRODOWISKOWYCH W FORMULE PPP

REALIZACJA INWESTYCJI ŚRODOWISKOWYCH W FORMULE PPP REALIZACJA INWESTYCJI ŚRODOWISKOWYCH W FORMULE PPP Podstawy prawne PPP w Polsce USTAWA z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2009 r., Nr 19, poz. 100 z późn. zm.) USTAWA

Bardziej szczegółowo

budownictwa energooszczędnego

budownictwa energooszczędnego Kredyty bankowe w finansowaniu budownictwa energooszczędnego Grażyna Kasprzak ekspert ds. inżynierii środowiska Finansowanie inwestycji kredyty dedykowane Kredyty preferencyjne w ramach systemów wsparcia

Bardziej szczegółowo

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe

pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Instrumenty finansowe pogłębianie wiedzy o instrumentach finansowych EFSI Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich , współfinansowane z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OGRANICZENIA NISKIEJ EMISJI I POPRAWY EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ - PROGRAM PRIORYTETOWY

PROGRAM OGRANICZENIA NISKIEJ EMISJI I POPRAWY EFEKTYWNOŚCI ENERGETYCZNEJ - PROGRAM PRIORYTETOWY PROGRAM OGRANICZENIA NISKIEJ EMISJI I POPRAWY EFEKTYWNOŚCI - PROGRAM PRIORYTETOWY Niska emisja emisja komunikacyjna i emisja pyłów i szkodliwych gazów pochodząca z lokalnych kotłowni i domowych pieców

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do kontraktów energetycznych /ESCO/ Plan wystąpienia

Wprowadzenie do kontraktów energetycznych /ESCO/ Plan wystąpienia Wprowadzenie do kontraktów energetycznych /ESCO/ Szymon Liszka s.liszka@fewe.pl 20 listopada 2008 CombinES Plan wystąpienia Finansowanie projektów poprawy efektywności energetycznej (w warunkach braku

Bardziej szczegółowo

Kredyty bankowe a finansowanie zielonego budownictwa

Kredyty bankowe a finansowanie zielonego budownictwa Bank Ochrony Środowiska S.A. Departament Ekologii i Strategii Anna Wujec Główny Specjalista ds. inżynierii środowiska Kredyty bankowe a finansowanie zielonego budownictwa 18 października 2012 r. Instrumenty

Bardziej szczegółowo

Wybrane możliwości finansowania na rynku kapitałowym Instrumenty dłużne samorządy i przedsiębiorstwa rynek niepubliczny

Wybrane możliwości finansowania na rynku kapitałowym Instrumenty dłużne samorządy i przedsiębiorstwa rynek niepubliczny Wybrane możliwości finansowania na rynku kapitałowym Instrumenty dłużne samorządy i przedsiębiorstwa rynek niepubliczny Łódź, grudzień 2008 Niniejszy materiał jest materiałem informacyjnym jedynie dla

Bardziej szczegółowo

Zrównoważony rozwój energetyczny i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach

Zrównoważony rozwój energetyczny i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach i Porozumienie Burmistrzów w naszych miastach Zbigniew Michniowski Stowarzyszenie Gmin Polska Sieć Energie Cities www.pnec.org.pl e-mail: biuro@pnec.org.pl STOWARZYSZENIE GMIN POLSKA SIEĆ ENERGIE CITES

Bardziej szczegółowo

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej

Skierniewice, 18.02.2015 r. Plan Gospodarki Niskoemisyjnej Skierniewice, 18.02.2015 r. 1 Plan Gospodarki Niskoemisyjnej 2 Agenda spotkania 1. Czym jest Plan Gospodarki Niskoemisyjnej i w jakim celu się go tworzy? 2. Uwarunkowania krajowe i międzynarodowe 3. Szczególne

Bardziej szczegółowo

Finansowanie inwestycji OZE ze środków Banku Ochrony Środowiska. Forum Czystej Energii POLEKO, 25 listopada 2010 r.

Finansowanie inwestycji OZE ze środków Banku Ochrony Środowiska. Forum Czystej Energii POLEKO, 25 listopada 2010 r. Finansowanie inwestycji OZE ze środków Banku Ochrony Środowiska Forum Czystej Energii POLEKO, 25 listopada 2010 r. Doświadczenie BOŚ w finansowaniu ekologii Do połowy 2010 roku BOŚ S.A. udzielił ponad

Bardziej szczegółowo

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw

Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Inicjatywa JEREMIE w województwie pomorskim - PRFPK Sp. z o.o. w procesie finansowania MŚP Inicjatywa JEREMIE dla rozwoju Pomorza Napędzamy rozwój przedsiębiorstw Realizacja operacji wg stanu na koniec

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw

Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw www.psab.pl Źródła finansowania rozwoju przedsiębiorstw Przemysław Jura Prezes Zarządu Instytutu Nauk Ekonomicznych i Społecznych Koordynator zarządzający Ponadregionalną Siecią Aniołów Biznesu - Innowacja

Bardziej szczegółowo

Przegląd dostępnych źródeł współfinansowania projektów z zakresu ochrony środowiska dla branży hotelarskiej.

Przegląd dostępnych źródeł współfinansowania projektów z zakresu ochrony środowiska dla branży hotelarskiej. Przegląd dostępnych źródeł współfinansowania projektów z zakresu ochrony środowiska dla branży hotelarskiej. Źródła finansowania: 1. Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego 2007 2013.

Bardziej szczegółowo

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEH - MAPA DOTACJI

PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEH - MAPA DOTACJI PLAN GOSPODARKI NISKOEMISYJNEH - MAPA DOTACJI Finansowanie działań ujętych w PGN PROGRAMY PO Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 RPO woj. lubelskiego na lata 2014-2020 PROGRAM OPERACYJNY POLSKA WSCHODNIA

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Ludwika Narbutta nr 4/31, 02-564 Warszawa. Adres do korespondencji:

Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Ludwika Narbutta nr 4/31, 02-564 Warszawa. Adres do korespondencji: Warszawa, dnia 2 kwietnia 2015 r. greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Ludwika Narbutta nr 4/31, 02-564 Warszawa Adres do korespondencji: greennet Doradcy Sp. z o.o. ul. Husarii 41, 02-951 Warszawa Szanowni

Bardziej szczegółowo

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła

System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku 2020 dla wytwórców energii elektrycznej i ciepła Konferencja Przyszłość systemu handlu uprawnieniami CO 2 a poziom kosztów osieroconych Warszawa, 18 października 2011 System handlu uprawnieniami CO 2 oraz system rozliczania emisji SO 2 i NO x do roku

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania prawne i finansowanie elektroenergetyki w Polsce

Uwarunkowania prawne i finansowanie elektroenergetyki w Polsce Konferencja: Uwarunkowania prawne i finansowanie elektroenergetyki w Polsce Kielce, 12 marca 2010 roku European Institute of Environmental Energy Poland rozpoczął swoją działalność na terenie Polski w

Bardziej szczegółowo

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A.

BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. BANK OCHRONY ŚRODOWISKA S.A. Finansowanie projektów z zakresu ochrony środowiska i racjonalnego gospodarowania energią przez Bank Ochrony Środowiska. Warszawa, maj 2009r. DOŚWIADCZENIA BOŚ S.A. jest jedynym

Bardziej szczegółowo

CAPITAL VENTURE. Jak zdobyć mądry kapitał? Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012. Piotr Gębala

CAPITAL VENTURE. Jak zdobyć mądry kapitał? Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012. Piotr Gębala VENTURE CAPITAL Jak zdobyć mądry kapitał? Piotr Gębala Krajowy Fundusz Kapitałowy 24 maja 2012 Agenda Źródła kapitału na rozwój Fundusze VC w Polsce KFK i fundusze VC z jego portfela Źródła kapitału a

Bardziej szczegółowo

Luty 2015. Fundusz Infrastruktury Samorządowej (FIS)

Luty 2015. Fundusz Infrastruktury Samorządowej (FIS) Luty 2015 Fundusz Infrastruktury Samorządowej (FIS) Fundusz Infrastruktury Samorządowej (FIS) Kluczowe informacje Dedykowany współpracy z Jednostkami Samorządu Terytorialnego Powołany na okres 25 lat Środki

Bardziej szczegółowo

Wieloletnia Prognoza Finansowa miasta Katowice na lata 2015-2035. założenia i zakres

Wieloletnia Prognoza Finansowa miasta Katowice na lata 2015-2035. założenia i zakres Wieloletnia Prognoza Finansowa miasta Katowice na lata 2015-2035 Budżet miasta Katowice na 2015r. założenia i zakres Katowice 17.12.2014r. Wieloletnia Prognoza Finansowa to dokument służący: strategicznemu

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Finansowanie zadań związanych z likwidacją niskiej emisji oraz odnawialnymi źródłami energii

Finansowanie zadań związanych z likwidacją niskiej emisji oraz odnawialnymi źródłami energii Finansowanie zadań związanych z likwidacją niskiej emisji oraz odnawialnymi źródłami energii ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie Wojewódzki Fundusz Ochrony

Bardziej szczegółowo

Alternatywne formy finansowania inwestycji. Obligacje przychodowe

Alternatywne formy finansowania inwestycji. Obligacje przychodowe Alternatywne formy finansowania inwestycji Obligacje przychodowe Inwestycje w sektorze usług użyteczności publicznej Duża jednostkowa skala nakładów inwestycyjnych Długi okres użytkowania Opłaty za korzystania

Bardziej szczegółowo

Wsparcie inwestycji pro-środowiskowych dla MŚP w sektorze rolno-spożywczym, system wsparcia zielonych inwestycji

Wsparcie inwestycji pro-środowiskowych dla MŚP w sektorze rolno-spożywczym, system wsparcia zielonych inwestycji Wsparcie inwestycji pro-środowiskowych dla MŚP w sektorze rolno-spożywczym, system wsparcia zielonych inwestycji Ryszard Ochwat Pełnomocnik Zarządu ds. wdrażania PO IiŚ Międzynarodowe Targi Polagra Food

Bardziej szczegółowo

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA

EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA Instrumenty finansowania w zakresie efektywności energetycznej w programach WFOŚiGW we Wrocławiu Aleksander Marek Skorupa Prezes Zarządu WFOŚiGW we Wrocławiu EFEKTYWNOŚĆ ENERGETYCZNA Centralny element

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów z zakresu efektywności energetycznej dla przedsiębiorstw

Finansowanie projektów z zakresu efektywności energetycznej dla przedsiębiorstw Finansowanie projektów z zakresu efektywności energetycznej dla przedsiębiorstw Marcin Jamiołkowski Departament Przedsięwzięć Przemysłowych Wyzwalanie inwestycji w obszarze efektywności energetycznej Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

prezentuje: Małgorzata Mrugała Prezes Zarządu WFOŚiGW w Krakowie

prezentuje: Małgorzata Mrugała Prezes Zarządu WFOŚiGW w Krakowie Możliwości dofinansowania zadań związanych z likwidacją niskiej emisji ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie w 2014 roku prezentuje: Małgorzata Mrugała Prezes

Bardziej szczegółowo

Dariusz Szymczak Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Klimatu. Katowice, 10.06.2015 Zainwestujmy razem w środowisko

Dariusz Szymczak Zastępca Dyrektora Departamentu Ochrony Klimatu. Katowice, 10.06.2015 Zainwestujmy razem w środowisko Programy priorytetowe NFOŚiGW w zakresie modernizacji energetycznej i energooszczędnego budownictwa dotychczasowe realizacje oraz plany dalszych działań Dariusz Szymczak Zastępca Dyrektora Departamentu

Bardziej szczegółowo

Co oferujemy? Pożyczki przeznaczone na finansowanie zadań realizowanych przez duże przedsiębiorstwa w ramach programów restrukturyzacyjnych

Co oferujemy? Pożyczki przeznaczone na finansowanie zadań realizowanych przez duże przedsiębiorstwa w ramach programów restrukturyzacyjnych WSPARCIE FINANSOWE Co oferujemy? Pożyczki, poręczenia i gwarancje udzielane średnim i dużym przedsiębiorcom, które mają służyć finansowaniu realizowanych kontraktów i zamówień, poprawie efektywności prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu

Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW w Poznaniu Poznań, 28 maja 2013 r. Możliwości dofinansowania przedsięwzięć z zakresu OZE przez WFOŚiGW 1 Marek Zieliński Zastępca Prezesa Zarządu Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Wojewódzki

Bardziej szczegółowo

Jak planować i finansować gminne przedsięwzięcia energetyczne. Wpisany przez Marcin Skomra

Jak planować i finansować gminne przedsięwzięcia energetyczne. Wpisany przez Marcin Skomra W unijnym Programie Rozwoju Obszarów Wiejskich ustalono możliwość ubiegania się o refinansowanie w 75 proc. przedsięwzięć energetycznych realizowanych przez gminy wiejskie i miejsko-wiejskie. Gospodarka

Bardziej szczegółowo

prezentuje: Robert Bażela Kierownik Zespołu Analiz Technicznych WFOŚiGW w Krakowie

prezentuje: Robert Bażela Kierownik Zespołu Analiz Technicznych WFOŚiGW w Krakowie Finansowe wsparcie działań energooszczędnych w Małopolsce ze środków Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie w 2014 roku prezentuje: Robert Bażela Kierownik Zespołu Analiz

Bardziej szczegółowo

Efektywność energetyczna, podstawy prawne i zachęty prawno- ekonomiczne przygotowane przez polski rząd

Efektywność energetyczna, podstawy prawne i zachęty prawno- ekonomiczne przygotowane przez polski rząd Efektywność energetyczna, podstawy prawne i zachęty prawno- ekonomiczne przygotowane przez polski rząd dr inż. Arkadiusz Węglarz Dyrektor ds. Zrównoważonego Rozwoju w KAPE S.A. 2012-11-10 Krajowa Agencja

Bardziej szczegółowo