KOMISJA NADZORU UBEZPIECZE I FUNDUSZY EMERYTALNYCH. Forum dyskusyjne. ubezpieczeƒ i funduszy emerytalnych. Zjawisko rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KOMISJA NADZORU UBEZPIECZE I FUNDUSZY EMERYTALNYCH. Forum dyskusyjne. ubezpieczeƒ i funduszy emerytalnych. Zjawisko rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych"

Transkrypt

1 KOMISJA NADZORU UBEZPIECZE I FUNDUSZY EMERYTALNYCH Forum dyskusyjne ubezpieczeƒ i funduszy emerytalnych Zjawisko rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych Zeszyt 1/2004

2 Rada programowa prof. dr hab. Les aw Gajek prof. dr hab. Krzysztof Jajuga dr Marian Ma ecki prof. dr hab. Tadeusz Sangowski prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz (Przewodniczàcy) Redakcja naukowa Tadeusz Szumlicz Opracowanie redakcyjne W adys awa Czech - Matuszewska

3

4 Spis treêci str. Wst p 7 Analiza problemu rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych w latach Eugeniusz Stroiƒski: PrzejÊciowe zjawisko rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych czy stabilizacja rynku? 35 Beata Zduƒczyk-Skup: Zjawisko rezygnacji z polis yciowych naturalna korekta rynku? 51 Stanis aw Rogowski, Marcin Kawiƒski: Niektóre uwarunkowania zjawiska rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych w Êwietle obserwacji Rzecznika Ubezpieczonych 57 Adam Sankowski: Rezygnacje z ubezpieczeƒ yciowych zawinili agenci? 61 Jan M. Fijor: Dlaczego Polacy rezygnujà z ubezpieczeƒ yciowych? 67 Robert Zilg: O zjawisku rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych wyzwania, rozwiàzania 71 Romuald Holly: Polski rynek ubezpieczeƒ na ycie czas prawdy, czas próby 85

5 Wst p Warto zauwa yç, i zjawisko rezygnacji z polis yciowych nie jest obce rynkowi ubezpieczeƒ na Êwiecie. Dotychczas zjawisko to w niewielkim jednak stopniu dotyczy o polskiego rynku ubezpieczeƒ yciowych. W ostatnim czasie gwa towny wzrost rezygnacji z polis yciowych sta si zatem nowym tu i teraz problemem dla zak adów ubezpieczeƒ funkcjonujàcych w dziale I, zw aszcza gdy dodaç, e powszechnym rezygnacjom zaczà towarzyszyç wyraêny spadek sprzeda y ubezpieczeƒ. W Forum Dyskusyjnym Ubezpieczeƒ i Funduszy Emerytalnych podj to prób odpowiedzi na dwa ogólne pytania. Pierwsze z nich ma charakter diagnostyczny: jakie by y szeroko traktowane przyczyny rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych? Drugie pytanie dotyczy perspektyw: jakie sà szeroko rozumiane uwarunkowania dalszego rozwoju rynku ubezpieczeƒ yciowych w Polsce? Na pytania te starajà si udzieliç odpowiedzi wyjàtkowo aktywni obserwatorzy i uczestnicy rynku ubezpieczeƒ yciowych w Polsce, wykorzystujàc zarówno dost pnà wiedz teoretycznà, jak te bogate doêwiadczenia praktyczne. Dyskusj poprzedza materia ilustrujàcy analizowane zjawisko, przygotowany w Urz dzie Komisji Nadzoru Ubezpieczeƒ i Funduszy Emerytalnych. Grono wypowiadajàcych si na zadany temat wydaje si w pe ni reprezentatywne, choç mo na by o liczyç na wi cej ni jeden g os w dyskusji ze stro-

6 ny przedstawicieli zak adów ubezpieczeƒ. Przedstawmy krótko autorów poszczególnych wypowiedzi. Eugeniusz Stroiƒski jest profesorem, nauczycielem akademickim w Wy szej Szkole Ubezpieczeƒ i BankowoÊci, autorem powszechnie znanych ksià ek na temat ubezpieczenia na ycie. Beata Zduƒczyk-Skup jako Rzecznik Prasowy reprezentuje ING Nationale-Nederlanden. Stanis aw Rogowski jest Rzecznikiem Ubezpieczonych, a Marcin Kawiƒski ekspertem w Biurze Rzecznika. Adam Sankowski pe ni funkcj prezesa Polskiej Izby PoÊredników Ubezpieczeniowych i Finansowych. Jan M. Fijor jest doradcà finansowym na rynku amerykaƒskim, znanym z systematycznych komentarzy w Gazecie Ubezpieczeniowej. Robert Zilg by prezesem MetLife Polska TU na ycie SA. Romuald Holly jest dyrektorem Krajowego Instytutu Ubezpieczeƒ, profesorem w SGH. Oddajàc do ràk Czytelników pierwszy numer Forum, zapowiadamy kolejne wydania poêwi cone europejskiemu rynkowi ubezpieczeƒ oraz inwestycjom funduszy emerytalnych. Tadeusz Szumlicz

7 Analiza problemu rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych w latach [1] 1. Uwagi metodyczne 1.1. Definicja problemu Zjawisko rozwiàzywania umów ubezpieczeniowych przez klientów nie jest obce rynkowi ubezpieczeƒ yciowych na Êwiecie. Powszechnie u ywa si zamiast prawniczo poprawnych poj ç zawarcie czy rozwiàzanie umowy ubezpieczenia tak e okreêleƒ takich, jak: rezygnacja z polisy czy wykupienie polisy. Do poczàtku obecnej dekady zjawisko rezygnacji z polis tylko w niewielkim stopniu dotyczy o polskiego rynku ubezpieczeƒ yciowych. W ostatnim czasie gwa towny wzrost rezygnacji z polis sta si g ównym problemem dla zak adów ubezpieczeƒ Dzia u I. Zjawisku temu towarzyszy tak e znaczny spadek sprzeda y nowych polis. [1] Tekst jest skrótem raportu na ten temat, opracowanego w Departamencie Analiz, Komunikacji Spo ecznej i Informacji Urz du Komisji Nadzoru Ubezpieczeƒ i Funduszy Emerytalnych (obecnie Departament Komunikacji i Integracji Europejskiej UKNUiFE). Forum dyskusyjne 1/2004 9

8 W opracowaniu podj to prób odpowiedzi na nast pujàce pytania: Czy i kiedy pojawi o si zjawisko rezygnacji z polis yciowych? Jak du o osób zrezygnowa o z ubezpieczeƒ yciowych w kolejnych latach? Które ustawowe grupy ubezpieczeƒ yciowych zosta y w najwi kszym stopniu dotkni te zjawiskiem rezygnacji? Czy rzeczywiêcie zjawisko rezygnacji z polis indywidualnych mia o masowy charakter? Jakie by y przyczyny rezygnacji z ubezpieczeƒ yciowych? Jak rezygnacje z polis wp yn y na sytuacj finansowà zak adów ubezpieczeƒ? 1.2. Okres obj ty analizà Analiza obejmuje lata Z o y y si na to dwie przyczyny. Po pierwsze, organ nadzoru zaczà zbieraç dane dotyczàce liczby polis dopiero od 1998 roku. Po drugie, w àczenie do analizy koƒcówki lat 90. pozwala nià objàç zarówno lata, kiedy Polacy masowo kupowali indywidualne ubezpieczenia yciowe, jak i ostatni okres, kiedy powszechnym zjawiskiem sta o si rezygnowanie z wczeêniej kupionych polis. Pozwala to przedstawiç obecnà sytuacj na rynku ubezpieczeƒ yciowych na tle stanu, kiedy rynek ten znajdowa si jeszcze w fazie wzrostu Ubezpieczenia obj te analizà W opracowaniu ograniczono si do analizy sytuacji w czterech grupach Dzia- u I (ubezpieczenia na ycie [2] ), tj. w: grupie 1, obejmujàcej ubezpieczenia na ycie, grupie 2, obejmujàcej ubezpieczenia posagowe, grupie 3, obejmujàcej ubezpieczenia z funduszem inwestycyjnym, grupie 4, obejmujàcej ubezpieczenia rentowe. Pomini to natomiast grup 5, tj. opcje wypadkowe i chorobowe. W przypadku bowiem rezygnacji z polisy ubezpieczeniowej zaliczonej do którejkolwiek z grup od 1 do 4 powiàzane z nià ubezpieczenie dodatkowe (opcja) z grupy 5 automatycznie wygasa. W efekcie w takim przypadku jedna rezygnacja powodowa aby anulowanie a dwóch polis wykazywanych w sprawozdaniu statystycznym i oznacza aby podwójne liczenie rezygnacji z polis. [2] W tekêcie dzia ten b dzie okreêlany mianem ubezpieczeƒ yciowych dla wyraênego wydzielenia grupy 1 ubezpieczeƒ na ycie. 10 KNUIFE

9 W analizie pomini to sektor grupowych ubezpieczeƒ yciowych i ewentualne rezygnacje z tego typu polis, gdy zarówno decyzje co do zakupu tego typu produktów, jak i wycofania si z tego ubezpieczenia podejmowane sà na zupe nie innych zasadach ni w segmencie polis indywidualnych èród a informacji Raport odwo uje si do danych statystycznych i analiz skarg kierowanych do Urz dów Nadzoru oraz do informacji (g ównie skarg) publikowanych w mediach. Analiza liczbowa jest oparta na danych zweryfikowanych, zawartych w bazie sprawozdaƒ finansowych zak adów ubezpieczeƒ dla lat Dla 2002 roku pos u ono si danymi nie zweryfikowanymi. Podstawowym êród em sà dane pochodzàce z zestawieƒ kwartalnych, które przedstawiajà m. in.: liczb czynnych polis (na koniec okresu sprawozdawczego), liczb sprzedanych polis (przyrost w okresie sprawozdawczym), liczb anulowanych polis (przyrost w okresie sprawozdawczym). W tym uk adzie wymienione kategorie danych sà dost pne od koƒca 1998 roku. W przypadku kilku zak adów ubezpieczeƒ konieczne by o, dla niektórych lat, uzupe nienie danych dotyczàcych liczby anulowanych polis. W tym celu dokonano nast pujàcej operacji: do liczby polis czynnych na koniec poprzedniego roku dodano liczb nowo zawartych umów, a odj to liczb polis czynnych na koniec bie àcego roku. Na proêb Urz du KNUiFE, zak ady ubezpieczeƒ nades a y tak e uzupe niajàce dane dotyczàce liczby polis anulowanych, sprzedanych i czynnych. Informacje te uzupe ni y baz danych wykorzystanà w analizie [3]. Analiza problemu rezygnacji Podstawowe poj cia u ywane w analizie Brak ujednolicenia poj ç zwiàzanych z polisami ubezpieczeƒ yciowych w ró nych zak adach ubezpieczeƒ spowodowa, e nie by o mo liwe ograniczenie si w analizie jedynie do informacji o polisach anulowanych. Ró nice w interpretacji poj cia polisa anulowana w ró nych zak adach ubezpieczeƒ yciowych powodujà, e nie wszystkie przypadki, w których klient rezygnuje z polisy, sà uj te w odpowiednich zestawieniach statystycznych. W celu wyeli- [3] Ocen skali zjawiska rezygnacji z polis komplikuje jednak fakt, e w wyjaênieniu do wykorzystywanych w tym opracowaniu formularzy statystycznych nie zdefiniowano poj cia polisa anulowana, co spowodowa o, e poszczególne zak ady ubezpieczeƒ analogiczne zdarzenia wykazujà w swojej sprawozdawczoêci w odmienny sposób. Forum dyskusyjne 1/

10 minowania ró nic interpretacyjnych stosowanych przez zak ady ubezpieczeƒ w niniejszym opracowaniu za polisy anulowane przyjmuje si wszystkie polisy, które przesta y byç czynne. W analizie jest u ywane te okreêlenie polisa sprzedana. Pod tym poj ciem rozumiemy kupione przez klientów w danym roku nowe polisy. Zamiennie z poj ciem polisy sprzedanej u ywane jest te poj cie polisa nowo zakupiona, które wydaje si bardziej precyzyjne, bo nie uto samiane z polisami sprzedanymi przez zak ad ubezpieczeƒ w poprzednich latach. Z poj ciem polis sprzedanych zwiàzane jest poj cie polisy utrzymane, oznaczajàce polisy sprzedane w danym roku i równoczeênie czynne na koniec tego samego roku. 2. Zjawisko rezygnacji z indywidualnych polis yciowych 2.1. Indywidualne polisy ubezpieczeƒ yciowych w latach W ciàgu 6-7 lat, do 1998 roku, Polacy nabywali Êrednio rocznie prawie 400 tys. polis. Uwzgl dniajàc jednak, e w pierwszych latach sprzeda dopiero si rozwija a, to w latach roczna sprzeda musia a przekraczaç 500 tys. polis. Dane za lata wskazujà, e w tym okresie liczba indywidualnych czynnych polis yciowych z grup 1-4 zwi kszy a si Polsce w sposób znaczàcy, bo prawie o 30%. W tych latach nabyto oko o 3 mln polis. Szczególnie dynamiczny by 1999 rok, w którym sprzeda polis zbli y a si do 900 tys., a wzrost liczby polis czynnych przekroczy 600 tys. Kolejne lata przynios y znaczny spadek sprzeda y nowych polis (wykresy 1 i 2). W po àczeniu ze zjawiskiem rezygnacji w efekcie w 2002 roku nastàpi spadek bezwzgl dnej liczby polis w stosunku do 2001 roku. 12 KNUIFE

11 mln Wykres 1. Liczba czynnych indywidualnych polis yciowych w latach (stan na koniec roku) tys Analiza problemu rezygnacji Wykres 2. Liczba nowo zakupionych indywidualnych polis yciowych w latach Polisy anulowane Szczególne znaczenie dla prezentowanej analizy ma problem polis anulowanych. Informacje zak adów ubezpieczeƒ o polisach anulowanych obrazuje wykres 3. Wynika z niego, e wzrost polis anulowanych trwa systematycznie w latach , skutkujàc podwojeniem ich liczby w stosunku do 1999 roku. Rok 2002 przyniós ustabilizowanie si liczby rezygnacji (polis anulowanych). Forum dyskusyjne 1/

12 tys Wykres 3. Liczba anulowanych indywidualnych polis yciowych w latach Przyj ta definicja poj cia polisy anulowanej ze wzgl du na swojà rygorystycznoêç, wyznacza minimalny próg zjawiska rezygnacji. Faktyczna liczba podj tych przez klientów decyzji o rezygnacji jest z pewnoêcià wi ksza. Do szacunku wielkoêci górnego ograniczenia rezygnacji s u yç b dzie poj cie polis anulowanych-doszacowanych, pod którym rozumiemy roczny przyrost polis czynnych pomniejszony o liczb polis sprzedanych [4]. Gdyby liczba polis anulowanych-doszacowanych dla danego roku wynosi a zero, oznacza oby to, e dany zak ad ubezpieczeƒ w ciàgu ca ego roku kalendarzowego zachowa wszystkie polisy posiadane rok wczeêniej, jak równie wszystkie sprzedane w danym roku nowe polisy. OczywiÊcie sytuacja taka jest w praktyce niemo liwa, gdy zak ad ubezpieczeƒ wyp aca Êwiadczenia z tytu u wypadków ubezpieczeniowych, takich jak np. Êmierç ubezpieczonego. Jednak w odniesieniu do indywidualnych polis w Polsce liczba wyp at z podobnych tytu ów jest nadal niewielka ze wzgl du na krótki okres funkcjonowania ubezpieczeƒ yciowych. Wst pna analiza liczby zgonów klientów najwi kszych zak adów ubezpieczeƒ sprzedajàcych indywidualne polisy na ycie wskazuje, e rocznie tego typu przyczynà mo na wyt umaczyç nie wi cej ni 5% liczby polis utraconych w latach Jedynie w przypadku grupy 2 odsetek polis utraconych z tytu- u wyp aty Êwiadczeƒ mo e byç istotnie wysoki (przez co nale y rozumieç, e przekracza wspomniane 5%). Poj cie polis anulowanych-doszacowanych pozwala ograniczyç od góry skal zjawiska rezygnacji, tzn. mo na przyjàç, e z polis zrezygnowa o nie wi cej osób ni wynosi liczba polis anulowanych-doszacowanych. Dane liczbowe o polisach anulowanych-doszacowanych wskazujà na dynamicznie rosnàcà w latach liczb takich polis (wykres 4). Odnotowano wtedy ponad dwukrotny wzrost liczby polis anulowanych-doszacowanych. [4] Odwo ujàc si do przyk adu liczbowego, mo na ustaliç liczb polis anulowanych-doszacowanych jako ró nic mi dzy liczbà polis na koniec roku T (np ) a liczbà polis na koniec roku T-1 (np ) powi kszonà o polisy sprzedane w ciàgu roku T (np ), czyli ( ). W tym przypadku liczba polis anulowanych-doszacowanych wynosi aby KNUIFE

13 W ostatnim roku liczba polis anulowanych-doszacowanych ustabilizowa a si praktycznie na poziomie z 2001 roku (nieca e 600 tys.). Oznaczaç to mo e, e zjawisko rezygnacji z polis w 2002 roku nie mia o ju dynamiki wzrostowej i osiàgn o swoje maksymalne rozmiary. Ró nica mi dzy liczbà polis anulowanych-doszacowanych a anulowanych (tabela 1) jest w kolejnych latach zbli ona waha si wokó wartoêci 20%. Ró nice mi dzy tymi dwiema kategoriami danych to na pewno w cz Êci rezultat luk w informacjach, jakimi dysponuje organ nadzoru, gdy nie ka dy zak ad ubezpieczeƒ wype nia wszystkie pola odpowiednich formularzy statystycznych. OczywiÊcie, w pewnej cz Êci polisy anulowane-doszacowane to efekt zajêcia zdarzeƒ uprawniajàcych do otrzymania Êwiadczenia albo wyga- Êni cia umowy. Jednak skala takich przypadków w ubezpieczeniach indywidualnych w Polsce nie jest du a. Jest to spowodowane zarówno niewielkà ofertà krótkoterminowych indywidualnych ubezpieczeƒ na ycie, jak równie faktem, e produkty te sà oferowane zaledwie od kilku lat, wi c szkodowoêç (ÊmiertelnoÊç i wypadkowoêç wêród ubezpieczonych) powinna nadal utrzymaç si na niskim poziomie. Równie liczba innych przypadków uprawniajàcych do otrzymania Êwiadczeƒ takich, jak trwa e kalectwo nie powinna radykalnie zawy aç liczby polis przestajàcych byç czynnymi. Najprostszym wyt umaczeniem znacznej ró nicy mi dzy polisami anulowanymi-doszacowanymi a anulowanymi w ostatnich trzech latach wydajà si kwestie zwiàzane z ró nymi definicjami polisy anulowanej stosowanymi przez poszczególne zak ady ubezpieczeƒ. W przypadku wprowadzonego na potrzeby niniejszego opracowania poj cia polis anulowanych-doszacowanych takie problemy definicyjne nie wyst pujà. Analiza problemu rezygnacji... Tabela 1. Relacja zmiany liczby indywidualnych polis anulowanych do anulowanych-doszacowanych w latach L. p. Wyszczególnienie Polisy anulowane Polisy anulowane do-szacowane Relacja (1/2)*100% 78,7 78,6 81,9 80,0 Forum dyskusyjne 1/

14 tys Polisy anulowane doszacowane Polisy anulowane Wykres 4. Liczba anulowanych-doszacowanych indywidualnych polis yciowych na tle liczby polis anulowanych w latach Dane o polisach anulowanych-doszacowanych i anulowanych (wykres 4) oraz nowo zakupionych (wykres 2) wskazujà tak e, e informacje o masowych rezygnacjach docierajà do ÊwiadomoÊci spo eczeƒstwa z pewnym opóênieniem i dopiero wtedy wp ywajà na sprzeda polis. Dopiero w 2002 roku liczba nowo zakupionych indywidualnych polis yciowych by a wyraênie mniejsza ni w wyjêciowym dla tej analizy 1998 roku. Natomiast nawet odnotowany w latach w stosunku do rekordowego 1999 roku spadek sprzeda y nadal utrzyma popyt na polisy na wysokim poziomie. Mo na z tego wnioskowaç, e dopiero oko o 2002 roku informacje o rezygnacjach i ich przyczynach wyraênie wp yn y na zachowania nowych klientów Skala zjawiska rezygnacji Roczne wielkoêci anulowanych polis nie oddajà w pe ni skali zjawiska rezygnacji z polis yciowych. Lepszà miarà mo e byç relacja liczby polis czynnych na koniec danego okresu do liczby polis anulowanych w tym samym okresie. 16 KNUIFE

15 (%) Wykres 5. Relacja liczby polis anulowanych do liczby polis czynnych w latach Z danych zobrazowanych na wykresie 5 wynika, e w ciàgu trzech lat ( ) relacja polis anulowanych do czynnych pogorszy a si ponad dwukrotnie. W 1999 roku z umowy ubezpieczenia yciowego rezygnowa w przybli eniu co dwudziesty klient; w 2001 roku co ósmy. Utrat co ósmego klienta rocznie mo na by uznaç nawet za ma o znaczàcy problem, szczególnie wobec zaobserwowanego w 2002 roku wyraênego spadku dynamiki wzrostu omawianej relacji. Wydaje si zatem, e lepszà miarà obrazujàcà skal rezygnacji jest porównanie àcznej, czyli skumulowanej liczby polis, z których zrezygnowano w latach kryzysu, czyli od 2000 roku, z liczbà polis czynnych z koƒca 1999 roku (tabela 2). Na podstawie analizy odpowiednich danych mo na stwierdziç, e do koƒca 2002 roku z umów ubezpieczenia zrezygnowa o w przybli eniu czterech na dziesi ciu posiadaczy polisy z 1999 roku. Natomiast po uwzgl dnieniu polis sprzedanych tak e w okresie mo na stwierdziç, e z umów ubezpieczenia w ciàgu trzech ubieg ych lat ( ) zrezygnowa w przybli- eniu co trzeci klient. Z publicznie dost pnych informacji wynika, e tej skali zjawisko utraty klientów nie dotkn o adnego innego produktu sektora us ug finansowych. Rezygnacje musia y wi c byç wielkim ciosem w ca y dzia ubezpieczeƒ yciowych. Skutki analizowanego problemu rezygnacji uda o si sektorowi ubezpieczeƒ yciowych jako ca oêci w pewnym stopniu ukryç dzi ki roli polis grupowych w Polsce, a tak e w wymiarze finansowym dzi ki sprzyjajàcej sytuacji na rynku papierów d u nych. Analiza problemu rezygnacji... Forum dyskusyjne 1/

16 Tabela 2. Relacja skumulowanej liczby polis anulowanych, anulowanych-doszacowanych i sprzedanych do liczby polis czynnych z 1999 roku (lata ) Wyszczególnienie Skumulowana liczba polis anulowanych od 2000 r. (tys.) Skumulowana liczba polis anulowanych-doszacowanych od 2000 r. (tys.) Skumulowana liczba polis sprzedanych od 2000 r. (tys.) Skumulowana liczba polis anulowanych w relacji do liczby polis czynnych w 1999 r. (%) 9,6 23,4 37,2 Skumulowana liczba polis anulowanych-doszacowanych w relacji do liczby polis czynnych w 1999 r. (%) 12,2 29,1 46,3 Skumulowana liczba polis sprzedanych w relacji do liczby polis czynnych w 1999 r. (%) 21,2 38,3 50,8 O skali zjawiska rezygnacji Êwiadczà nie tylko relacje zawarte w przywo anej ju tabeli 2, ale tak e zawarte tam liczby. Wynika z nich, e skumulowana liczba polis anulowanych-doszacowanych z lat jest tylko o oko o 10% mniejsza od liczby polis sprzedanych w tym samym czasie. Przy takich proporcjach rynek ubezpieczeƒ yciowych nie mo e si w d u szym okresie normalnie rozwijaç, tym bardziej e relacja omawianych wielkoêci ulega z roku na rok sta emu pogorszeniu Polisy utrzymane Do 1999 roku w àcznie nie by o adnych statystycznych symptomów Êwiadczàcych o tym, e w indywidualnych ubezpieczeniach yciowych mo e pojawiç si kryzys. Jednym z jego objawów jest znaczne pogorszenie si wskaênika polis utrzymanych (polisa utrzymana oznacza polis sprzedanà w danym roku i równoczeênie na koniec tego samego roku nadal czynnà) w ostatnich latach (wykres 5). Brak odpowiednich danych dla 2000 roku uniemo liwia odpowiedê na pytanie, czy wi cej osób zacz o rezygnowaç z nowych polis w 2001 roku, 18 KNUIFE

17 czy rok wczeêniej. W poprzednich latach (1998 i 1999) wskaênik rezygnacji z nowych polis wynosi niewiele ponad 10%. Nale y zwróciç uwag, e ten niski poziom rezygnacji dotyczy tak e 1999 roku, kiedy sprzedano rekordowà liczb polis. (%) Analiza problemu rezygnacji... * Dla 2000 r. brak cz Êci danych uniemo liwia policzenie wskaênika Wykres 6. Ârednia utrzymanych nowo sprzedanych indywidualnych polis yciowych w danym roku w latach * Pogorszenie jakoêci portfela nowo pozyskanych polis indywidualnych w kolejnych latach potwierdza kszta towanie si mediany omawianej wartoêci (tabela 3). O ile jeszcze w 1998 r. w po owie zak adów ubezpieczeƒ yciowych mniej ni 1/20 polis sprzedanych w danym roku nie by a po roku utrzymana, o tyle 4 lata póêniej sytuacja wyglàda a odmiennie. Po owa zak adów nie mog a si pochwaliç wskaênikiem utrzymania polis wi kszym od 3/4. Tabela 3. WartoÊç mediany dla utrzymanych polis nowo zakupionych w latach (w %) Wyszczególnienie Mediana 95,0 93,4 88,7 80,8 74,3 Spadek liczby polis utrzymanych w pierwszym roku ich trwania mo e byç Êwiadectwem wzrostu ÊwiadomoÊci polskich klientów, którzy w miar szybko zacz li orientowaç si, czy wybrana przez nich polisa spe nia ich oczekiwania. Dodatkowo, spadek liczby polis utrzymanych jest dowodem na pogorszenie si jakoêci sprzeda y. Wynikaç to mog o ze zwi kszonej agresywnoêci sprzeda y i obni enia si morale agentów. W takiej sytuacji klient móg za namowà agenta kupiç polis przewy szajàcà jego mo liwoêci finansowe. W efekcie w mo- Forum dyskusyjne 1/

18 mencie niemo noêci regulowania sk adek dochodzi o do zerwania umowy ubezpieczenia. Najbardziej prawdopodobnym powodem takiej tendencji w zachowaniach agentów by a wprowadzona oko o 2000 roku zmiana zasad wynagradzania agentów poprzez wprowadzenie prowizji urocznionej. By to mechanizm korzystny dla agentów, bo ju po wp yni ciu np. drugiej sk adki miesi cznej agent otrzymywa ca oêç prowizji (np. 60% sk adki rocznej). System ten okaza si wadliwy, a nawet sk ania do zachowaƒ kryminogennych. Powsta y grupy agentów, którzy zawierali umowy z osobami tak naprawd nie zainteresowanymi ubezpieczeniem; agenci sami op acali za nie pierwsze sk adki, inkasujàc w zamian pe nà prowizj. Kolejne sk adki ju nie wp ywa y na konto zak adu ubezpieczeƒ, zaê agenci-oszuêci zmieniali w tym czasie firm, na rzecz której pracowali. Przy trudnoêciach zak adów ubezpieczeƒ z odzyskaniem wyp aconej prowizji opisany proceder by dla nieuczciwych agentów bardzo dochodowy. Obecnie na rynku nie stosuje si ju takiego systemu prowizji Wp yw rezygnacji na wyniki finansowe zak adów ubezpieczeƒ Znaczenie zjawiska rezygnacji dla wyników finansowych zak adów ubezpieczeƒ mo na rozpatrywaç w dwóch horyzontach czasu. Wp yw rezygnacji na wyniki w krótkim okresie: roku, dwóch czy trzech lat, mo e byç zupe nie inny ni w perspektywie d ugookresowej. W przypadku perspektywy krótkookresowej najlepszym wskaênikiem, ukazujàcym wp yw rezygnacji na finanse ubezpieczycieli, jest jak si wydaje wynik techniczny w poszczególnych grupach ubezpieczeƒ. Natomiast w d u szej perspektywie w wyniku kumulacji efektów krótkookresowo mniej istotnych zjawisk rezygnacje w najwi kszym stopniu wp ywajà na aktywa zak adów ubezpieczeƒ. Mniejsze aktywa to w konsekwencji m. in. mniejsze generowane przez nie zyski. Utrata znacznej cz Êci klientów powinna wp ynàç na finanse dotkni tych zjawiskiem rezygnacji zak adów ubezpieczeƒ, rezygnacje bowiem powodujà zmniejszenie strumienia sk adek wp ywajàcych co roku na ich konta. Na te mniejsze wp ywy sk adajà si dwa zjawiska. Po pierwsze, ustajà sk adki od osób, które zrezygnowa y z ubezpieczenia. Po drugie, potencjalni klienci zak adów ubezpieczeƒ, zniech ceni doêwiadczeniami dotychczasowych ubezpieczonych, nie decydujà si na zawieranie umów. Przyk adowo utrata 100 tys. klientów oznacza bioràc pod uwag Êredni przypis sk adki, uzyskiwany od jednej indywidualnej polisy w najwi kszych zak adach ubezpieczeƒ utrat mln z sk adek rocznie. 20 KNUIFE

19 Masowe rezygnacje pociàgajà za sobà koniecznoêç wyp aty Êwiadczeƒ. Wyp aty nie dotyczà, oczywiêcie, wszystkich klientów, gdy rezygnacja w okresie dwóch pierwszych lat trwania umowy ubezpieczenia zwalnia zak ad ubezpieczeƒ z obowiàzku wyp aty Êwiadczenia. Tak e przypadki, kiedy klient faktycznie zrezygnowa z polisy, zaprzestajàc op acania sk adek, a nie poinformowa o tym zak adu ubezpieczeƒ, zwalniajà ubezpieczyciela z koniecznoêci wyp aty Êwiadczenia. Sà to sytuacje, kiedy rezygnacje nie wp ywajà negatywnie na bie àce wyniki ubezpieczycieli. Równie negatywnego wp ywu na wyniki ubezpieczycieli nie ma nast pujàca sytuacja. Pomimo skrócenia czasu trwania umowy niektóre zak ady ubezpieczeƒ pomniejszajà wyp acane Êwiadczenie o sumy b dàce równowartoêcià kosztów, jakie ponios yby one, gdyby umowa nadal obowiàzywa a. Zak ad ubezpieczeƒ zyskuje na takim rozwiàzaniu, gdy tych hipotetycznych przysz ych kosztów nie ponosi, a odpowiednie wp ywy od ubezpieczonego uzyskuje. Korzystnie na wynik techniczny danego roku wp ywa tak e fakt, e w sytuacji wczeêniejszej rozwiàzania umowy ubezpieczenia przez klienta nast puje rozwiàzanie ca oêci rezerw, zaê klient w postaci wykupu otrzymuje jedynie cz Êç tej wartoêci (np. 95%). Cz Êç rozwiàzanych rezerw nie wyp acona klientowi poprawia wynik techniczny zak adu ubezpieczeƒ. Na podstawie informacji o wartoêci wykupów àcznie dla polis indywidualnych i grupowych mo na stwierdziç, e w latach nastàpi szybki wzrost wartoêci wykupów (wykres 7). Brak danych od wszystkich zak adów za 2002 rok nie pozwala na ukazanie wykupów w tym roku. Opierajàc si na proporcji wykupów do wyp aconych Êwiadczeƒ z wczeêniejszych okresów mo na szacowaç, e w 2002 roku rezygnujàcym z us ug ubezpieczycieli klientom nale a o wyp aciç o co najmniej 300 mln z wi cej ni w 2001 roku. Gdyby hipoteza ta okaza a si prawdziwa, to w po àczeniu z informacjà, e liczba rezygnacji z umów ubezpieczenia w 2002 roku by a podobna do sytuacji z 2001 roku oznacza oby, e przeci tna wyp ata na wykup wzros a. Mo e to byç spowodowane dwoma czynnikami. Po pierwsze, w 2002 roku w wi kszym stopniu ni poprzednio z polis rezygnowali klienci z d ugim okresem op acania sk adek. Alternatywnà odpowiedzià jest zniech cenie si do ubezpieczeƒ klientów op acajàcych wy sze sk adki, np. z tytu u wy szych sum ubezpieczenia. Forum dyskusyjne 1/2004 Analiza problemu rezygnacji... 21

20 mln z * Istniejàce dane nie pozwalajà na wydzielenie z wartoêci wykupów informacji odnoszàcych si wy àcznie do polis indywidualnych Wykres 7. WartoÊç wykupów indywidualnych i grupowych polis yciowych* w latach Z posiadanych danych wynika, e w okresie wartoêç Êwiadczeƒ z tytu u wyp aty Êwiadczeƒ tylko z polis indywidualnych wzros a o 400 mln z. Porównujàc dane o wykupach odnoszàcych si zarówno do polis indywidualnych, jak te grupowych oraz o Êwiadczeniach wy àcznie z polis indywidualnych, mo na domniemywaç, e najwa niejszà przyczynà wyp at w przypadku klientów indywidualnych sà wykupy. Informacje o strukturze wyp aconych w 2001 roku wykupów z tytu u indywidualnych polis yciowych wskazujà, e w grupie 3 prawie 90% zrealizowanych Êwiadczeƒ spowodowanych by o rozwiàzaniem umowy przez klienta. Omawiany wskaênik mia te wysokà wartoêç w grupie 1, przekraczajàc 70%, zaê Êrednia wa ona dla wszystkich grup wskazuje, e na 690 mln z wyp aconych indywidualnych Êwiadczeƒ prawie 77% stanowi y wykupy. mln z Wykres 8. Âwiadczenia wyp acone z indywidualnych polis yciowych w latach KNUIFE

21 Ze wzgl du na brak danych dla lat wczeêniejszych i 2002 roku mo na jedynie wspomnieç, e w odniesieniu do wszystkich polis zarówno indywidualnych, jak te grupowych udzia wykupów w wyp aconych Êwiadczeniach dla grupy 3 zwi kszy si z 60% w 1999 roku do 86% w 2001 roku (wykres 9). Ze wzgl du na dominujàcà rol ubezpieczeƒ indywidualnych w grupie 3 mo na w przybli eniu stwierdziç, e zaprezentowany rosnàcy trend dla ca ego rynku charakteryzowa tak e polisy indywidualne. (%) Analiza problemu rezygnacji grupa 1 grupa 2 grupa 3 grupa 4 Ârednia wa ona Wykres 9. Udzia wykupów w wartoêci wyp aconych Êwiadczeƒ z tytu u polis indywidualnych w 2001 roku w podziale na grupy 1-4 Nie jest jednak mo liwe jednoznaczne okreêlenie wp ywu zjawiska rezygnacji na wyniki finansowe zak adów ubezpieczeƒ. Wynika to z tego, e na wyniki techniczne w poszczególnych grupach ubezpieczeƒ oprócz zjawiska rezygnacji z polis majà wp yw tak e inne czynniki, a zw aszcza: ruchy stóp procentowych na rynku finansowym, faza organizacji (funkcjonowania) zak adu ubezpieczeƒ, zmiany w zasadach rachunkowoêci dotyczàcych rachunku technicznego w 2002 roku, wp yw portfela polis grupowych na wynik techniczny. Pami tajàc o wspomnianych powy ej zastrze eniach, mo na jednak na podstawie posiadanych informacji stwierdziç, e masowe rezygnacje z polis d u ej posiadanych po àczone ze spadkiem sprzeda y polis nowych nie pogarszajà znacznie bie àcych wyników finansowych zak adów ubezpieczeƒ. Wskazujà na to pozytywne wyniki techniczne trzech najwi kszych (pod wzgl dem udzia- u w rynku polis indywidualnych) zak adów ubezpieczeƒ. Pokazany na wykresie 10 zagregowany wynik techniczny tych 3 zak adów w grupie 1 wzrós w latach o oko o 50%, zaê w odniesieniu do 1999 r. nawet ponad trzy- Forum dyskusyjne 1/

22 krotnie. W grupie 3 dane wskazujà na dwukrotnie lepszy wynik w 2002 r. ni w 2000 roku. mln z Grupa 1 Grupa Wykres 10. Zagregowane wyniki techniczne trzech najwi kszych ubezpieczycieli na rynku indywidualnych polis yciowych w latach Fakt, e rezygnacje nie obni y y bie àcych wyników technicznych najwi kszych zak adów ubezpieczeƒ, nie podwa a tezy, e w d u szej perspektywie bez obserwowanego zjawiska masowych rezygnacji wyniki zak adów by yby lepsze, gdy wzrost wyp at odszkodowaƒ wp ywa m. in. na wysokoêç aktywów generujàcych przysz e zyski. Natomiast corocznie tracone wp ywy w wyniku zjawiska rezygnacji z polis oraz spadku sprzeda y nowych polis mo na szacowaç na kilkaset milionów z otych. Masowe rezygnacje mogà korzystnie wp ynàç na wyniki finansowe zak adów ubezpieczeƒ w Êrednim i d ugim okresie. Wi kszoêç z rozwiàzanych umów ubezpieczeƒ yciowych by a kalkulowana z wykorzystaniem gwarantowanej technicznej stopy zwrotu na poziomie wy szym od obowiàzujàcych obecnie 4,5%. Spadek rynkowych stóp procentowych oraz stopy urz dowej og aszanej przez KNUiFE zmusi by zak ady ubezpieczeƒ do tworzenia rezerw na wyrównanie gwarantowanej stopy zwrotu. W przypadku rezygnacji z polisy takiej rezerwy nie trzeba tworzyç, co poprawia wyniki ubezpieczycieli. 24 KNUIFE

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego

Umowy Dodatkowe. Przewodnik Ubezpieczonego Umowy Dodatkowe Przewodnik Ubezpieczonego Umowy dodatkowe sà uzupe nieniem umowy ubezpieczenia na ycie. Za cz sto niewielkà sk adk mo esz otrzymaç dodatkowà ochron. Dzi ki temu Twoja umowa ubezpieczenia

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 31 marca 2003 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 31 marca 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 56 3690 Poz. 502 i 503 6. Posiedzeniu Rady przewodniczy Przewodniczàcy lub zast pca Przewodniczàcego. 7. 1. W sprawach nale àcych do jej zadaƒ Rada rozpatruje sprawy i podejmuje uchwa

Bardziej szczegółowo

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK

Reforma emerytalna. Co zrobimy? SŁOWNICZEK SŁOWNICZEK Konto w (I filar) Każdy ubezpieczony w posiada swoje indywidualne konto, na którym znajdują się wszystkie informacje dotyczące ubezpieczonego (m. in. okres ubezpieczenia, suma wpłaconych składek).

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 Warszawa, 26 czerwca 2012 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2011 roku 1 W końcu 2011 r. na polskim rynku finansowym funkcjonowały 484 fundusze inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 135 9756 Poz. 1112 1112 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 24 sierpnia 2009 r. w sprawie przyznawania i wyp aty Êwiadczeƒ z Funduszu Gwarantowanych Âwiadczeƒ

Bardziej szczegółowo

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1.

U S T A W A. z dnia. o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. P r o j e k t z dnia U S T A W A o zmianie ustawy o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół. Art. 1. W ustawie z dnia 18 września 2001 r. o ułatwieniu zatrudnienia absolwentom szkół (Dz.U. Nr 122, poz.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 19 września 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I półroczu 2014 r. 1 W końcu czerwca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

Główne wyniki badania

Główne wyniki badania 1 Nota metodologiczna Badanie Opinia publiczna na temat ubezpieczeń przeprowadzono w Centrum badania Opinii Społecznej na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniach od 13 do 17 maja 2004

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I

Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Dr. Michał Gradzewicz Zadania ćwiczeniowe do przedmiotu Makroekonomia I Ćwiczenia 3 i 4 Wzrost gospodarczy w długim okresie. Oszczędności, inwestycje i wybrane zagadnienia finansów. Wzrost gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r.

Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 12 grudnia 2002 r. Dziennik Ustaw Nr 229 14531 Poz. 1916 1916 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 12 grudnia 2002 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie wzorów deklaracji podatkowych dla podatku od towarów i us ug oraz

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 18 czerwca 2014 r. Informacja sygnalna Wyniki finansowe banków w I kwartale 2014 r. 1 W końcu marca 2014 r. działalność

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1)

USTAWA. z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Dziennik Ustaw Nr 237 13670 Poz. 1654 1654 USTAWA z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw 1) Art. 1. W ustawie z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U.

Bardziej szczegółowo

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY 08 kwietnia 2014 r. Od dziś, 1 kwietnia 2014 r., przez najbliższe cztery miesiące, ubezpieczeni płacący składki emerytalne będą mogli zdecydować gdzie chcą gromadzić kapitał na przyszłe emerytury: czy

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 16 grudnia 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 16 grudnia 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 221 17391 Elektronicznie podpisany przez Mariusz Lachowski Data: 2009.12.24 21:05:01 +01'00' Poz. 1740 ov.pl 1740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej

Eugeniusz Gostomski. Ryzyko stopy procentowej Eugeniusz Gostomski Ryzyko stopy procentowej 1 Stopa procentowa Stopa procentowa jest ceną pieniądza i wyznacznikiem wartości pieniądza w czasie. Wpływa ona z jednej strony na koszt pozyskiwania przez

Bardziej szczegółowo

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r.

Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Informacja dotycząca adekwatności kapitałowej HSBC Bank Polska S.A. na 31 grudnia 2010 r. Spis treści: 1. Wstęp... 3 2. Fundusze własne... 4 2.1 Informacje podstawowe... 4 2.2 Struktura funduszy własnych....5

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów.

SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów. SPRAWOZDAWCZOŚĆ FINANSOWA według krajowych i międzynarodowych standardów. Autorzy: Irena Olchowicz, Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych.

13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. 13. Subsydiowanie zatrudnienia jako alternatywy wobec zwolnień grupowych. Przyjęte w ustawie o łagodzeniu skutków kryzysu ekonomicznego dla pracowników i przedsiębiorców rozwiązania uwzględniły fakt, że

Bardziej szczegółowo

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim

Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Warszawa, 16 maja 2016 r. Stanowisko Rzecznika Finansowego i Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w sprawie interpretacji art. 49 ustawy o kredycie

Bardziej szczegółowo

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356

OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 OSZACOWANIE WARTOŚCI ZAMÓWIENIA z dnia... 2004 roku Dz. U. z dnia 12 marca 2004 r. Nr 40 poz.356 w celu wszczęcia postępowania i zawarcia umowy opłacanej ze środków publicznych 1. Przedmiot zamówienia:

Bardziej szczegółowo

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15

DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 DE-WZP.261.11.2015.JJ.3 Warszawa, 2015-06-15 Wykonawcy ubiegający się o udzielenie zamówienia Dotyczy: postępowania prowadzonego w trybie przetargu nieograniczonego na Usługę druku książek, nr postępowania

Bardziej szczegółowo

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości.

2. Ogólny opis wyników badania poszczególnych grup - pozycji pasywów bilansu przedstawiono wg systematyki objętej ustawą o rachunkowości. B.III. Inwestycje krótkoterminowe 1 303,53 zł. 1. Krótkoterminowe aktywa finansowe 1 303,53 zł. - w jednostkach powiązanych 0,00 zł. - w pozostałych jednostek 0,00 zł. - środki pieniężne i inne aktywa

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Satysfakcja pracowników 2006

Satysfakcja pracowników 2006 Satysfakcja pracowników 2006 Raport z badania ilościowego Listopad 2006r. www.iibr.pl 1 Spis treści Cel i sposób realizacji badania...... 3 Podsumowanie wyników... 4 Wyniki badania... 7 1. Ogólny poziom

Bardziej szczegółowo

Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ING Nationale - Nederlanden Polska S.A.

Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ING Nationale - Nederlanden Polska S.A. Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie ING Nationale - Nederlanden Polska S.A. PÓŁROCZNE SPRAWOZDANIE SPORZĄDZONE NA DZIEŃ ROKU DLA ING Nationale-Nederlanden Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie Polska S.A. Aktywa

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU

GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU GRUPA KAPITAŁOWA POLIMEX-MOSTOSTAL SKRÓCONE SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES 12 MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 31 GRUDNIA 2006 ROKU Warszawa 27 lutego 2007 SKONSOLIDOWANE RACHUNKI ZYSKÓW I STRAT

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny z działalności emitenta

Raport kwartalny z działalności emitenta CSY S.A. Ul. Grunwaldzka 13 14-200 Iława Tel.: 89 648 21 31 Fax: 89 648 23 32 Email: csy@csy.ilawa.pl I kwartał 2013 Raport kwartalny z działalności emitenta Iława, 14 maja 2013 SPIS TREŚCI: I. Wybrane

Bardziej szczegółowo

Eksperyment,,efekt przełomu roku

Eksperyment,,efekt przełomu roku Eksperyment,,efekt przełomu roku Zapowiedź Kluczowe pytanie: czy średnia procentowa zmiana kursów akcji wybranych 11 spółek notowanych na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (i umieszczonych już

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą P r z e t a r g n i e o g r a n i c z o n y (do 60 000 EURO) Zawartość: Informacja ogólna Instrukcja

Bardziej szczegółowo

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA

Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne. Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Wykorzystaj szans na wi kszy zysk Inwestuj w metale szlachetne Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie subskrypcja Z OTO i PLATYNA Inwestycyjne ubezpieczenie na ycie to: mo liwoêç udzia u w zyskach z inwestycji

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. Fundacja Uniwersytet Dzieci

SPRAWOZDANIE FINANSOWE. Fundacja Uniwersytet Dzieci SPRAWOZDANIE FINANSOWE Fundacja Uniwersytet Dzieci Sprawozdanie dotyczy okresu sprawozdawczego 01.01.2014 31.12.2014 1/11 Spis treści Bilans za rok 2014... 3 Rachunek Zysków i Strat za rok 2014... 5 Dodatkowe

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r.

Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r. Uchwała Nr XVII/501/15 Rady Miasta Gdańska z dnia 17 grudnia 2015r. w sprawie przyjęcia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Miasta Gdańska. Na podstawie art.226, art. 227, art. 228, art. 230 ust. 6

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

8 marca 2011. Polisy z ubezpieczeniowym funduszem kapita owym. Mity i fakty. Wyci g z pe nej prezentacji. Krzysztof Nowak, Andrzej Narkiewicz

8 marca 2011. Polisy z ubezpieczeniowym funduszem kapita owym. Mity i fakty. Wyci g z pe nej prezentacji. Krzysztof Nowak, Andrzej Narkiewicz 8 marca 2011 Polisy z ubezpieczeniowym funduszem kapita owym. Mity i fakty Wyci g z pe nej prezentacji Krzysztof Nowak, Andrzej Narkiewicz www.mercer.com Agenda Spojrzenie w przesz, lata 90-te, krótka

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r.

Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. Analiza sytuacji TIM SA w oparciu o wybrane wskaźniki finansowe wg stanu na 30.09.2012 r. HLB M2 Audyt Sp. z o.o., ul. Rakowiecka 41/27, 02-521 Warszawa, www.hlbm2.pl Kapitał zakładowy: 75 000 PLN, Sąd

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr XV/83/15 Rady Gminy Dmosin z dnia 30 grudnia 2015 r. Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej(WPF) Gminy Dmosin na lata 2016 2027 ujętej w załączniku Nr 1 I. Objaśnienia

Bardziej szczegółowo

Prognoza 2015. Prognoza 2016. Prognoza 2017. Prognoza 2018

Prognoza 2015. Prognoza 2016. Prognoza 2017. Prognoza 2018 WIELOLETNIA PROGNOZA FINANSOWA GMINY MIASTA CHEŁMŻY NA LATA 2015-2025 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr VII/53/15 Rady Miejskiej Chełmży z dnia 17 września 2015r. L.p. Formuła Wyszczególnienie Wykonanie 2012

Bardziej szczegółowo

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r.

Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Projekty uchwał na Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy zwołane na dzień 10 maja 2016 r. Uchwała nr.. Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy OEX Spółka Akcyjna z siedzibą w Poznaniu z dnia

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorzàdowych

ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW. z dnia 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorzàdowych Dziennik Ustaw Nr 50 4541 Poz. 398 398 ROZPORZÑDZENIE RADY MINISTRÓW z dnia 18 marca 2009 r. w sprawie wynagradzania pracowników samorzàdowych Na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008

Bardziej szczegółowo

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42

Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Krótkoterminowe planowanie finansowe na przykładzie przedsiębiorstw z branży 42 Anna Salata 0 1. Zaproponowanie strategii zarządzania środkami pieniężnymi. Celem zarządzania środkami pieniężnymi jest wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 czerwca 2016 r. Poz. 789 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego

Bardziej szczegółowo

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników

Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników Proces wprowadzania nowo zatrudnionych pracowników poradnik dla bezpoêredniego prze o onego wprowadzanego pracownika WZMOCNIENIE ZDOLNOÂCI ADMINISTRACYJNYCH PROJEKT BLIèNIACZY PHARE PL03/IB/OT/06 Proces

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Dziennik Ustaw Nr 16 1954 Poz. 84 84 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA PRACY I POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 29 stycznia 2009 r. w sprawie wydawania zezwolenia na prac cudzoziemca Na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

Temat zajęć: Rozrachunki z pracownikami z tyt. wynagrodzeń

Temat zajęć: Rozrachunki z pracownikami z tyt. wynagrodzeń Kompleksowe materiały do wykorzystania na zajęciach z przedmiotu Rachunkowość przedsiębiorstw w klasie III Technikum Ekonomicznego lub w klasie II Policealnego Studium Ekonomicznego. Temat zajęć: Rozrachunki

Bardziej szczegółowo

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach

newss.pl Expander: Bilans kredytów we frankach Listopadowi kredytobiorcy mogą już cieszyć się spadkiem raty, najwięcej tracą osoby, które zadłużyły się w sierpniu 2008 r. Rata kredytu we frankach na kwotę 300 tys. zł zaciągniętego w sierpniu 2008 r.

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE

Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE Komentarz do prac egzaminacyjnych w zawodzie technik administracji 343[01] ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE OKE Kraków 2012 Zadanie egzaminacyjne zostało opracowane

Bardziej szczegółowo

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK

Nasz kochany drogi BIK Nasz kochany drogi BIK https://www.obserwatorfinansowy.pl/tematyka/bankowosc/biuro-informacji-kredytowej-bik-koszty-za r Biznes Pulpit Debata Biuro Informacji Kredytowej jest jedyną w swoim rodzaju instytucją na polskim rynku

Bardziej szczegółowo

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych

Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych Metody wyceny zasobów, źródła informacji o kosztach jednostkowych by Antoni Jeżowski, 2013 W celu kalkulacji kosztów realizacji zadania (poszczególnych działań i czynności) konieczne jest przeprowadzenie

Bardziej szczegółowo

INDATA SOFTWARE S.A. Niniejszy Aneks nr 6 do Prospektu został sporządzony na podstawie art. 51 Ustawy o Ofercie Publicznej.

INDATA SOFTWARE S.A. Niniejszy Aneks nr 6 do Prospektu został sporządzony na podstawie art. 51 Ustawy o Ofercie Publicznej. INDATA SOFTWARE S.A. Spółka akcyjna z siedzibą we Wrocławiu, adres: ul. Strzegomska 138, 54-429 Wrocław, zarejestrowana w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000360487

Bardziej szczegółowo

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof Staryk Sygn. akt II UK 27/15 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Sąd Najwyższy w składzie: Dnia 3 lutego 2016 r. SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący) SSN Jolanta Frańczak (sprawozdawca) SSN Krzysztof

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 182/2008 Zarządu Powiatu Lubańskiego z dnia 11 marca 2008 roku

Uchwała Nr 182/2008 Zarządu Powiatu Lubańskiego z dnia 11 marca 2008 roku Uchwała Nr 182/2008 Zarządu Powiatu Lubańskiego z dnia 11 marca 2008 roku w sprawie przekazania Radzie Powiatu Lubańskiego sprawozdania rocznego z wykonania planu finansowego Samodzielnego Publicznego

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej

Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej Opis programu do wizualizacji algorytmów z zakresu arytmetyki komputerowej 3.1 Informacje ogólne Program WAAK 1.0 służy do wizualizacji algorytmów arytmetyki komputerowej. Oczywiście istnieje wiele narzędzi

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 89 5994 Poz. 827 i 828 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 14 maja 2003 r.

Dziennik Ustaw Nr 89 5994 Poz. 827 i 828 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW. z dnia 14 maja 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 89 5994 Poz. 827 i 828 827 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA FINANSÓW z dnia 14 maja 2003 r. zmieniajàce rozporzàdzenie w sprawie okreêlenia wzoru bankowego dokumentu p atniczego sk adek, do których

Bardziej szczegółowo

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego

Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego Formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego 1.Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego KREDYTODAWCA: POLI INVEST Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do ubezpieczeƒ podró nych POLSKA

Wprowadzenie do ubezpieczeƒ podró nych POLSKA Wprowadzenie do ubezpieczeƒ podró nych POLSKA Witaj mi oêniku podró y, cieszymy si, e kupi eê nasze ubezpieczenie. Wiemy, e podczas swojej podró y chcesz si cieszyç wolnym czasem a bezpieczeƒstwo jest

Bardziej szczegółowo

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r.

Wyciąg z taryfy prowizji i opłat za czynności i usługi bankowe dla Klientów Banku Spółdzielczego Ziemi Kaliskiej Stan aktualny na dzień 01.03.2011r. CZĘŚĆ 1 prowizje i opłaty za czynności i usługi bankowe pobierane od OSÓB FIZYCZNYCH DZIAŁ I RACHUNKI. ROZDZIAŁ I - Rachunek Oszczędnościowo Rozliczeniowy ROR. OTWARCIE I PROWADZENIE STANDARD JUNIOR (osoby

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim

Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy. w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Powiatowy Urząd Pracy w Trzebnicy Załącznik do Monitoringu zawodów deficytowych i nadwyżkowych w powiecie trzebnickim w 2008 roku Absolwenci w powiecie trzebnickim Trzebnica, wrzesień 2009 Opracowanie:

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

Regulamin oferty specjalnej - Bonus za dopłaty

Regulamin oferty specjalnej - Bonus za dopłaty Regulamin oferty specjalnej - Bonus za dopłaty 1 Użyte w Regulaminie określenia oznaczają: 1. Bank ING Bank Śląski S.A. z siedzibą w Katowicach, przy ul. Sokolskiej 34; wpisany do Rejestru Przedsiębiorców

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 28 maja 2004 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA POLITYKI SPO ECZNEJ 1) z dnia 28 maja 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 123 8727 Poz. 1296 i 1297 1. 1. Procedur udzielania i odmowy udzielania wsparcia finansowego nowej inwestycji uruchamia z o enie kompletnego i prawid owo wype nionego wniosku, o którym

Bardziej szczegółowo

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr /

wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / wzór Załącznik nr 5 do SIWZ UMOWA Nr / zawarta w dniu. w Szczecinie pomiędzy: Wojewodą Zachodniopomorskim z siedzibą w Szczecinie, Wały Chrobrego 4, zwanym dalej "Zamawiającym" a nr NIP..., nr KRS...,

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012

Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr 161/2012 Rady Miejskiej w Jastrowiu z dnia 20 grudnia 2012 Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy i Miasta Jastrowie na lata 2013-2028 1.

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Załącznik Nr 3 do Uchwały nr 106/XIII/15 Rady Gminy Nowa Ruda z dnia 29 grudnia 2015 roku Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Nowa Ruda Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010 R.

INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010 R. INFORMACJA DODATKOWA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA 2010 R. Nazwa: Polskie Stowarzyszenie Jogi IYENGARA Siedziba: Kraków, ul. Gertrudy 4 Forma prawna: Stowarzyszenie Numer w KRS: 00000158296 Rodzaj działalności:

Bardziej szczegółowo

UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK

UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK UZASADNIENIE DO PROJEKTU UCHWAŁY BUDŻETOWEJ POWIATU ZWOLEŃSKIEGO NA 2015 ROK Projekt budżetu Powiatu Zwoleńskiego na 2015 r. został opracowany na podstawie : - informacji o wysokości poszczególnych części

Bardziej szczegółowo

3. Gdyby w gospodarce kraju X funkcja inwestycji (4) miała postać I = f (R)

3. Gdyby w gospodarce kraju X funkcja inwestycji (4) miała postać I = f (R) 1. W ostatnich latach w Polsce dochody podatkowe (bez cła) stanowiły A. Około 60% dochodów budżetu B. Około 30% dochodów budżetu C. Około 90% dochodów budżetu D. Około 99% dochodów budżetu E. Żadne z powyższych

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r.

ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. Dziennik Ustaw Nr 52 4681 Poz. 421 421 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 19 marca 2009 r. w sprawie sta u adaptacyjnego i testu umiej tnoêci w toku post powania o uznanie kwalifikacji

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna

Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna Sprawozdanie Rady Nadzorczej KERDOS GROUP Spółka Akcyjna z oceny sprawozdania Zarządu z działalności KERDOS GROUP S.A. w roku obrotowym obejmującym okres od 01.01.2014 r. do 31.12.2014 r. oraz sprawozdania

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014

FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 FZ KPT Sp. z o.o. Prognoza finansowa na lata 2010-2014 Wst p Niniejsze opracowanie prezentuje prognoz Rachunku zysków i strat oraz bilansu maj tkowego Spó ki Fundusz Zal kowy KPT na lata 2009-2014. Spó

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcjonalnoêç,,aktywowanie odbiorców w systemie bankowoêci internetowej

Nowa funkcjonalnoêç,,aktywowanie odbiorców w systemie bankowoêci internetowej Nowa funkcjonalnoêç,,aktywowanie odbiorców w systemie bankowoêci internetowej Maj 2006 Biuro Elektronicznych Kana ów Dystrybucji str 1 Szanowni Paƒstwo, Uprzejmie informujemy, e zgodnie z pkt. 7.9 Ogólnych

Bardziej szczegółowo

Załącznik do zarządzenia Rektora Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Nr 8/2013 z 4 marca 2013 r.

Załącznik do zarządzenia Rektora Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Nr 8/2013 z 4 marca 2013 r. Załącznik do zarządzenia Rektora Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Nr 8/2013 z 4 marca 2013 r. Zasady i tryb przyznawania oraz wypłacania stypendiów za wyniki w nauce ze Studenckiego

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DODATKOWA

INFORMACJA DODATKOWA I. Pierwsza grupa informacji INFORMACJA DODATKOWA Załącznik do bilansu na dzień 31.12.2011r. 1. Omówienie stosownych metod wyceny( w tym amortyzacji, walut obcych) aktywów i pasywów oraz przychodów i kosztów

Bardziej szczegółowo

Być albo nie być produktów strukturyzowanych na polskim

Być albo nie być produktów strukturyzowanych na polskim Być albo nie być produktów strukturyzowanych na polskim rynku Wall Street 2009 Robert Raszczyk Główny Specjalista Dział Instrumentów Finansowych, GPW Zakopane, 06.06.2009 Program Czy wciąż potrzebna edukacja?

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE

ROZDZIAŁ I POSTANOWIENIA OGÓLNE ZASADY PRZYZNAWANIA REFUNDACJI CZĘŚCI KOSZTÓW PONIESIONYCH NA WYNAGRODZENIA, NAGRODY ORAZ SKŁADKI NA UBEZPIECZENIA SPOŁECZNE SKIEROWANYCH BEZROBOTNYCH DO 30 ROKU ŻYCIA PRZEZ POWIATOWY URZĄD PRACY W JAWORZE

Bardziej szczegółowo

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA NA YCIE Z UBEZPIECZENIOWYM FUNDUSZEM KAPITAŁOWYM MULTI PIN AEGON 2008 REGULAMIN FUNDUSZY

OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA NA YCIE Z UBEZPIECZENIOWYM FUNDUSZEM KAPITAŁOWYM MULTI PIN AEGON 2008 REGULAMIN FUNDUSZY OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA NA YCIE Z UBEZPIECZENIOWYM FUNDUSZEM KAPITAŁOWYM MULTI PIN AEGON 2008 REGULAMIN FUNDUSZY REGULAMIN PORTFELA AKTYWNEJ ALOKACJI OGÓLNE WARUNKI UBEZPIECZENIA NA YCIE Z UBEZPIECZENIOWYM

Bardziej szczegółowo

Formy zatrudnienia zarządu spółki kapitałowej. Aspekty prawne, podatkowe i ubezpieczeniowe. Zawiera wzory pism

Formy zatrudnienia zarządu spółki kapitałowej. Aspekty prawne, podatkowe i ubezpieczeniowe. Zawiera wzory pism Formy zatrudnienia zarządu spółki kapitałowej. Aspekty prawne, podatkowe i ubezpieczeniowe. Zawiera wzory pism Agnieszka Kowalska,,, Artur Kowalski Publikacja stanowi kompendium wiedzy na 2010 rok dotyczące

Bardziej szczegółowo

Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów

Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów ubezpieczenia Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów Medycyna bez granic Best Doctors W poważnej chorobie najważniejsze jest, aby być pod opieką najlepszych lekarzy i mieć dostęp do zaplecza medycznego

Bardziej szczegółowo