ZABYTKI EUROREGIONU PRADZIAD

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZABYTKI EUROREGIONU PRADZIAD"

Transkrypt

1 ZABYTKI EUROREGIONU PRADZIAD dziedzictwo historyczne pogranicza nysko-jesenickiego Památky Euroregionu Praděd historické dědictví nisko-jesenického pohraničí Baudenkmäler der Altvater-Euroregion historisches Erbe des Grenzgebiets Neiße-Freiwaldau

2 Publikacja zrealizowana w ramach projektu Zabytki Euroregionu Pradziad - dziedzictwo historyczne pogranicza nysko-jesenickiego współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu INTERREG III A Czechy-Polska Fundusz Mikroprojektów w Euroregionie Pradziad oraz ze środków budżetu państwa. Projekt zrealizowany przez Wydział Promocji, Rozwoju Gospodarczego i Programów Europejskich Starostwa Powiatowego w Nysie pod kierownictwem Anatola Bukały. Autorzy zdjęć: Wiesław Chabasiński Robert Kubal Krzysztof Miśniakiewicz Janusz Skop Kazimierz Staszków Marcel Šos Jesenická rozvojová o.p.s. Autorzy tekstów: Piotr Chrobak Paweł Szymkowicz Redakcja tekstów: Yoostyna Sardej Korekta: Agata Janiszewska, Tomasz Grabiński Tłumaczenie na język niemiecki: Agata Janiszewska Tłumaczenie na język czeski: Jana Wojtucka, Opracowanie graficzne, skład: Andrzej Krzyśków, Wydawca: Media Consulting Agency, Wrocław 2007 Wybrana literatura: 1. J. Bogdanowski, Z. Holcer, M. Kornecki, Słownik terminologiczny architektury, t. II. Architektura obronna, Warszawa T. Broniewski, Historia architektury dla wszystkich, Wrocław T. Chrzanowski, M. Kornecki, Powiat nyski, (w:) Katalog zabytków sztuki w Polsce, województwo opolskie, t. 7, z.12, Warszawa B. Czechowicz, Śląskie Castell Gandolfo zamek świętego Jana w Jaworniku, (w:) Sudety nr 9/ B. Czechowicz, Zimny Kamień zamek biskupich zesłańców, (w:) Sudety nr 8/ B. Galantowicz, Rozwiązania urbanistyczne barokowych zespołów budowli jezuickich na Śląsku a problem akomodacji w działalności misyjnej Jezuitów, Wrocław J. Kębłowski, Nysa, Wrocław Warszawa Kraków Gdańsk K. Krajewski, Mała encyklopedia architektury i wnętrz, Wrocław P. Kutzer, Kirchengeschichte von Ziegenhals, Ziegenhals P. Pískovný, 700 let Bělé pod Pradědem, Bělá pod Pradědem M. Przyłęcki, Ewolucja i modernizacja fortyfikacji na Śląsku od XIII do XVII w., praca w maszynopisie, Wrocław M. Sikorki, Nysa. Skarby sztuki i osobliwości, Opole P. Konečný; Seznam nemovitých kulturních památek okresu Jeseník, Olomouc 1999 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu INTERREG III A Czechy-Polska Fundusz Mikroprojektów w Euroregionie Pradziad oraz ze środków budżetu państwa. ISBN

3 Spis treści: Obsah: Inhaltsverzeichnis: Wprowadzenie Úvod Einführung 4 Zabytki powiatu nyskiego Památky okresu Nisa Denkmäler im Bezirk Neiße 39 Krzyże pokutne i kamienie graniczne Smírčí kříže a hraniční kameny Sühnekreuze und Grenzsteine 111 Zabytki regionu jesenickiego Památky Jesenicka Denkmäler in der Region Freiwaldau 119 3

4 Historia księstwa nyskiego zabytkami pisana Dzisiejsze pogranicze nysko-jesenickie przez ponad 250 lat oddzielało szereg państw: najpierw Prusy i Austrię, następnie Niemcy i Austro-Węgry, później Niemcy i Czechosłowację, po II wojnie światowej Polskę i Czechosłowację, by wreszcie od 1993 roku rozgraniczyć Rzeczpospolitą Polską i Republikę Czeską. Tym wszystkim politycznym i społecznym przemianom towarzyszyły liczne, dotrwałe do naszych czasów, budowle i pomniki. Wiele z nich pamięta jednak czasy jeszcze starsze, kiedy to przez blisko 600 lat te dwa regiony tworzyły własny organizm państwowy, jakim było Księstwo Nyskie. Chcąc prześledzić zmiany w architekturze i sztuce, zachodzące na tym pograniczu, warto kilka zdań poświęcić genezie i zasięgowi tego nietypowego księstwa. Nietypowego, gdyż w odróżnieniu od innych tutaj nigdy nie było problemu dziedziczenia, księciem zostawał każdorazowo biskup diecezji wrocławskiej, unikając w ten sposób naturalnego w ościennych księstwach rozbicia. Dějiny niského knížectví napsané historickými památkami Dnešní nisko-jesenické pohraničí rozdělovalo po dobu více než 250 let řadu států: nejprve Prusko a Rakousko, následně Německo a Rakousko-Uhersko, později Německo a Československo, po druhé světové válce Polsko a Československo a nakonec od roku 1993 Polskou a Českou republiku. Svědky těchto všech politických a společenských změn jsou početné, dodnes zachované stavby a pomníky. Mnohé z nich však pamatují dobu ještě mnohem starší, kdy tato dvě území tvořila téměř 600 let jednotný státní celek, kterým bylo niské knížectví. Chceme-li sledovat změny, k jakým v této oblasti docházelo v architektuře a umění, stojí za to věnovat pár slov genezi a územnímu rozsahu tohoto netypického knížectví. Netypického, poněvadž zde nikdy nevystoupil problém s jeho dědictvím, neboť se knížetem pokaždé stával biskup vratislavské diecéze. Díky tomu nedocházelo k neustálému rozdělování území, tak jako tomu bylo v případě sousedních knížectví. Die Geschichte des Fürstentums Neiße mit Denkmälern geschrieben Das heutige Grenzgebiet Neiße-Freiwaldau trennte mehr als 250 Jahre lang eine Reihe von Staaten: zuerst Preußen von Österreich, dann Deutschland von der k.u.k.-monarchie, später Deutschland von der Tschechoslowakei, nach dem Zweiten Weltkrieg Polen von der Tschechoslowakei und schließlich, seit 1993, Republik Polen von der Tschechischen Republik. All diese politische und sozialen Umwandlungen wurden durch zahlreiche, bis in unsere Zeiten erhalten gebliebene Bauwerke und Denkmäler begleitet. Viele von ihnen können sich an die noch früheren Zeiten erinnern, als beinahe 600 Jahre lang diese zwei Regionen einen eigenen Staat Fürstentum Neiße bildeten. Um die in diesem Grenzgebiet auftretenden Veränderungen in der Architektur und der Kunst zu verfolgen, sollte man einige Sätze dem Ursprung und dem Umfang dieses einzigartigen Fürstentums gewidmet haben. Einzigartigen, denn im Gegensatz zu anderen gab es hier das typische Erbproblem nie. Zum Fürsten wurde jeweils der Breslauer Bischof ernannt. Auf die Art und Weise konnte der Staat die in benachbarten Fürsten- und Herzogtümern typische Spaltung vermeiden. 4

5 Geneza i rozwój Zalążkiem księstwa nyskiego była kasztelania otmuchowska, po raz pierwszy pojawiająca się w dokumentach w roku 1155, kiedy to papież Hadrian IV w jednej ze swych bulli wymienił 15 śląskich grodów kasztelańskich, chroniących granic śląskiej diecezji. Pozwala to sądzić, że były to biskupie dobra fundacyjne, darowane w chwili ich założenia przez Bolesława Chrobrego w 1000 roku, lub przez jego wnuka Kazimierza przy odnowieniu diecezji, blisko pół wieku później. Z treści bulli wywnioskować możemy również, iż kasztelania otmuchowska, w odróżnieniu od pozostałych kasztelanii, stanowiła bezpośrednie uposażenie biskupa. Pierwotnie terytorium kasztelanii skupione było wokół Otmuchowa i ciągnęło się szerokim pasem z północy na południe. Na północy sięgało późniejszych Szklar, zasięg południowy był mniej więcej równoległy do Rychlebskich Hor, granicę wytyczała w przybliżeniu linia pomiędzy Ratnowicami a Nadziejowem. Ku wschodowi pas ten rozciągał się wzdłuż linii od Nadziejowa do ujścia Białej Głuchołaskiej, następnie biegiem Nysy Kłodzkiej do miejsca, gdzie później lokowane zostało miasto Nysa, stąd zaś do wsi Czarnolas. W końcu XII wieku obszar ten znacznie poszerzył biskup Jarosław, przekazując diecezji ziemię nyską, która do tej pory wchodziła, obok Opola, w skład jego majątku książęcego. Biskup był bowiem najstarszym synem księcia Bolesława Wysokiego, który wydzielił mu w dożywocie dzielnicę opolską. Jarosław potraktował to jednak jako wydziedziczenie. Sprzymierzył się ze swym stryjem Mieszkiem Raciborskim, a ten, na skutek przedwczesnej śmierci Jarosława w 1201 roku przejął część jego dzielnicy z Opolem. Ziemia nyska, jak już wspomniano, przypadła biskupstwu. Okazją do nadania terytorium nyskie- Geneze a rozvoj Zárodkem niského knížectví bylo otmuchovské kastelánství, poprvé zmiňované v listinách z roku 1155, kdy papež Hadrián IV. v jedné ze svých bul vyjmenovával patnáct slezských kastelánských hradů, jež chrání hranice slezské diecéze. Je z toho možné usuzovat, že šlo o biskupské fundační jmění, jež bylo biskupům darováno v době jeho založení Boleslavem Chrabrým v roce 1000 nebo jeho vnukem Kazimírem o téměř půl století později při obnovování diecéze. Z obsahu buly se dá soudit, že otmuchovské kastelánství bylo na rozdíl od ostatních kastelánství bezprostředním biskupským majetkem. Území kastelánství se původně rozkládalo v okolí Otmuchova a táhlo se širokým pásmem ze severu na jih. Na severu sahalo až k pozdějším Szklarám, jižní hranice byla téměř souběžná s Rychlebskými horami, hranici tvořila přibližně linie mezi Ratnowicemi a Nadziejowem. Na východě tento pás vedl vzdušnou čarou od Nadziejowa po ústí řeky Bílé Jesenické, následně po proudu Kladské Nisy až do místa, kde bylo později založeno město Nisa, odtud dále do vesnice Czarnolas. Koncem 12. století rozšířil toto území významným způsobem biskup Jaroslav, který k diecézi připojil Nisko, jež bylo dosud kromě Opolí součástí jeho knížecího majetku. Biskup byl totiž nejstarším synem Boleslava Vysokého, jenž mu opolské knížectví udělil v doživotí. Jaroslav však tento čin vnímal spíše jako vydědění. Spojil se proto se svým strýcem Měškem Ratibořským a ten, po předčasné Jaroslavově smrti v roce 1201, převzal část jeho území s Opolí. Nisko, jak již bylo zmíněno, připadlo biskupství. Příležitostí, při které se území Niska dostalo do přímého vlastnictví biskupů, se zřejmě stalo vysvěcení kostela sv. Jakuba v Nise, které v roce 1198 provedl právě Jaroslav. Ursprung und Entwicklung Keim des Fürstentums Neiße war Ottmachauer Kastellanei, die zum ersten Mal in den Urkunden 1155 auftaucht, als Papst Hadrian IV. in einer seiner Bullen 15 schlesische Kastellaneien nannte, die die Grenzen des Bistums Breslau beschützten. Dies lässt die Vermutung zu, dass es sich um bischöfliche Stiftsgüter handelte, die zum Zeitpunkt der Grundüng des Bistums durch Boleslaus den Tapferen im Jahre 1000 bzw. durch seinen Enkel Kasimir bei der Erneuerung des Bistums Breslau fast ein halbes Jahrhundert später geschenkt wurden. Aus dem Inhalt der Bulle können wir auch schließen, dass die Ottmachauer Kastellanei, im Gegensatz zu anderen Kastellaneien, unmittelbare Ausstattung des Bischofs darstellte. Ursprünglich konzentrierte sich das Gebiet der Kastellanei um Ottmachau und verlief in einem breiten Landstreifen vom Norden nach Süden. Im Norden reichte es bis zum späteren Glasergrund, die südliche Grenze verlief mehr oder weniger parallel zu Reichensteiner Gebirge etwa entlang der Linie zwischen Rathmannsdorf und Naasdorf. Richtung Osten erstreckte sich dieser Streifen entlang der Linie zwischen Naasdorf und Biele-Mündung und dann mit dem Lauf der Glatzer Neiße bis zum Standort, an dem später die Stadt Neiße gegründet wurde, und von hier aus bis zum Dorf Petersheide. Gegen Ende des 12. Jahrhunderts erweiterte Fürstbischof Jaroslaw weitgehend dieses Gebiet, indem er das Land Neiße, das bis dahin neben Oppeln zu seinem fürstlichen Vermögen gehörte, an das Bistum übergab. Der Bischof war nämlich der älteste Sohn des Fürsten Boleslaus des Hohen, der ihm lebenslänglich das Regierungsbezirk Oppeln zuwies. Jaroslaw betrachtete es aber als Enterbung. Er verbündete sich mit seinem Onkel Mieszko von Rati- 5

6 go pod bezpośrednie zwierzchnictwo biskupów, była zapewne konsekracja kościoła św. Jakuba w Nysie, dokonana właśnie przez Jarosława w 1198 roku. Rozpoczęta jeszcze w drugiej połowie XII wieku akcja kolonizacyjna, miała na celu powiększenie zasiedlonego terytorium. Początkowo skierowana była najprawdopodobniej w kierunku wschodnim, natomiast w swym szczytowym okresie, za rządów biskupa Wawrzyńca ( ), w kierunku dolnego biegu Białej Głuchołaskiej. Dalsze nasilenie akcji osadniczej miało miejsce w czasach następcy Wawrzyńca biskupa Tomasza I ( ). W pierwszej kolejności zasiedlił on szeroki pas na północy swego terytorium, w dalszej obszar na wschód od Białej Głuchołaskiej. W tym samym też czasie kolonizował zachodnią rubież terytorium kasztelani otmuchowskiej, lokując tam m.in. Lipniki, Lubiatów, a przede wszystkim Paczków. W kierunku południowo-zachodnim kolonizacja oparła się o stoki Gór Złotych, obszar dzisiejszego Javornika i Złotego Stoku. U schyłku swego życia Tomasz I skolonizował też tereny przesieki na południe od Otmuchowa, zakładając tam dzisiejszą Vidnavę z okolicznymi wsiami oraz Jesenik. W ten sposób za czasów Toma- V druhé polovině 12. století byla zahájena kolonizace, jejímž cílem bylo rozšířit již osídlené území. Ze začátku se pravděpodobně soustředila především směrem na východ, avšak v době svého vrcholu, za správy biskupa Vavřince ( ), směřovala k dolnímu toku Bílé Jesenické. K dalšímu zesílení osídlovací akce došlo v době Vavřincova nástupce, biskupa Tomáše I. ( ). Ten nechal nejprve osídlit široký pás na severu jeho země, následně potom oblast na východ od Bílé Jesenické. V téže době kolonizoval i západní pohraniční pásmo otmuchovského kastelánství, kde mj. založil Lipniki, Lubiatów a především Paczków. Na jihozápadě dosáhla kolonizace svahů Rychlebských hor, oblasti dnešního Javorníka a Zlatého Stoku. Ke konci svého života nechal Tomáš osídlit ještě území průseku na jih od Otmuchova, kde založil dnešní Vidnavu se sousedními vesnicemi a Jeseník. Díky tomu dosáhlo území otmuchovského kastelánství v době Tomášovy správy svého vrcholu. Jeho následovník biskup Tomáš II. ( ) se již soustředil v posled ním čtvrtstoletí 13. století především na vnitřní kolonizaci. Území kastelánství nezůstávalo samozřejmě nezměněné. Nejprve odpadly bor, der infolge des Frühtods Jaroslaus im Jahre 1201 seinen Teil des Bezirks samt Oppeln übernahm. Das Land Neiße Land fiel, wie erwähnt, dem Bistum zu. Den Anlass zur Übergabe des Landes Neiße unter direkte Landeshoheit der Bischöfe lieferte wahrscheinlich die Einweihung der Jakobuskirche in Neiße, 1198 eben durch Jaroslaw vollzogen. Die bereits in der 2. Hälfte des 12. Jahrhunderts begonnene Ansiedlung hatte die Erweiterung des besiedelten Territoriums zum Zwecke. Am Anfang richtete sie sich wahrscheinlich nach Osten und bei ihrem Höhepunkt, zu der Amtszeit des Fürstbischofs Laurentius ( ) in Richtung des unteren Biele-Laufs. Weitere Verstärkung der Ansiedlungsaktion fand zu den Zeiten des Nachfolgers von Laurentius Fürstbischofs Thomas I. ( ) statt. In erster Linie ließ er einen breiten Landstreifen im Norden seiner Territorien und anschließend das Gebiet östlich der Biele besiedeln. Zur gleichen Zeit kolonisierte er das westliche Grenzgebiet der Ottmachauer Kastellanei, indem er dort unter anderem Lindenau, Lobedau und vor allem Patschkau gründen ließ. In südwestlicher Richtung lehnte sich die Stadtgründung an die Abhänge des Reichensteiner Gebirges an, das Gebiet von Jauernig und Reichenstein. An seinem Lebensabend ließ Thomas ebenso das Gebiet der Schneise südlich von Ottmachau kolonisieren. Es wurden dort Weidenau mit Nachbardörfern und Freiwaldau gegründet. Auf die Art und Weise erreichte Ottmachauer Kastellanei während der Amtszeit Fürstbischofs Thomas I. ihren Höhepunkt. Sein Nachfolger Fürstbischof Thomas II. ( ) konzentrierte sich im letzten Viertel des 13. Jahrhunderts grundsätzlich auf die interne Kolonisierung. Das Gebiet der Kastellanei blieb selbstverständlich nicht unverändert. Zuerst ist Reichensteiner Gebirge weggefallen, das in den 60er Jahren des 15. Jahrhunderts wieder eingemeindet wurde. Mitte des 13. Jahrhunderts gehörte die Gegend von Steinau kurzfristig zu Kastellanei. Von den wichtigen territorialen Errungenschaften sind das 1344 als Lehen vom böhmischen König angefallene Grottkauer Weichbild und 1416 ein am linken Ufer der Glatzer Neiße in de Nähe von Patschkau gelegenes Dorf- 6

7 sza I terytorium kasztelani otmuchowskiej osiągnęło swoje apogeum. Jego następca biskup Tomasz II ( ) w ostatnim ćwierćwieczu XIII stulecia, skupił się głównie na kolonizacji wewnętrznej. Obszar kasztelanii nie pozostawał oczywiście bez zmian. Najpierw odpadły Zlaté Hory, które w latach 60. XV wieku ponownie powróciły w jej granice. W połowie XIII wieku przez krótki czas w skład kasztelanii wchodziły natomiast okolice Ścinawy. Z najważniejszych nabytków terytorialnych należy wymienić przypadły w 1344 roku jako lenno od króla czeskiego Weichbild grodkowski, a w roku 1416 kompleks wsi położonych na lewym brzegu Nysy Kłodzkiej w okolicy Paczkowa. Problem pozostawał jedynie z ustaleniem oficjalnej nazwy tych ziem. Nazywano je bowiem, już nie kasztelanią otmuchowską czy też nysko-otmuchowską, lecz: krajem biskupim, księstwem nyskim, a później nawet księstwem grodkowskim. Należy jednak podkreślić, że od drugiej połowy XVII wieku zaczęła przeważać nazwa Księstwo Nyskie. Romanizm zatarte ślady początków księstwa Zabytkowymi pozostałościami po XIII-wiecznej akcji kolonizacyjnej pogranicza nysko-jesenickiego są zachowane po dziś dzień pierwotne układy urbanistyczne lokowanych w tym czasie miast. Dzięki temu można prześledzić podstawowe cechy ich rozplanowania. W nowo zakładanych miastach osadnicy wytyczali rynek wraz z otaczającymi go ulicami oraz wyznaczali parcele budowlane. Średniowieczne układy miejskie możemy obserwować na starówkach Nysy, Paczkowa, Głuchołaz, Otmuchowa, Jesenika i Vidnavy. Sama architektura romańska, z oczywistych względów, jest najskromniej reprezentowana na nysko-jesenickim pograniczu. Pierwsze, powstające na przełomie XII i XIII wieku, budowle, twierdze czy całe miasta budowane były głównie z drewna. Wyraźne ślady tego pierwszego na terenie księstwa stylu architektonicznego noszą, stawiane z kamienia, świątynie. Sztandarowym przykładem jest kościół, pierwotnie p.w. Narodzenia Najświętszej Marii Panny, Zlaté Hory, které se však vrátily v šedesátých letech 15. století zpět. V polovině 13. století se součástí kastelánství stalo na krátkou dobu okolí Ścinawy. Mezi nejvýznamnější územní zisky je nutné započíst grodkowský obvod (weichbild), jenž byl získán roku 1344 jako léno od českého krále, a skupina vsí, ležících na levém břehu Kladské Nisy v okolí Paczkowa, získaná v roce Jediným problémem bylo ustálení oficiálního názvu tohoto území. Nehovořilo se totiž o něm již jako o otmuchovském či nisko-otmuchovském kastelánství, ale jako o biskupově zemi, niském knížectví, později dokonce jako o grodkowském knížectví. Je však nutné zdůraznit, že od druhé poloviny 17. století začal převažovat název knížectví niské. Románský sloh zahlazené stopy počátků knížectví Historické stopy, svědčící o kolonizaci nisko-jesenického pohraničí ve 13. století, představují dodnes zachovaná původní urbanistická uspořádání měst, jež byla tehdy založena. Díky tomu je možné sledovat základní rysy, podle kterých byla města plánována. Osadníci obvykle vytyčili v nově zakládaných městech náměstí společně s ulicemi, které ho měly obklopovat, a také stavební pozemky. Městskou středověkou urbanistiku můžeme pozorovat na Starém Městě v Nise, Paczkowě, Głuchołazech, Otmuchově, Jeseníku a Vidnavě. Samotná románská architektura je na nisko-jesenickém pohraničí z pochopitelných důvodů zastoupena nejméně. První stavby, tvrze nebo celá města, jež vznikaly na přelomu 12. a 13. století, byly stavěny především ze dřeva. Výrazné stopy tohoto prvního architektonického slohu nesou svatyně, stavěné z kamene. Typickým příkladem je kostel, původně zvaný Narození Nejsvětější Panny Marie, později sv. Jiřího v Kałkowě u Otmuchova. Kałkowský kostel byl postaven v době, kdy se v Evropě již plně rozvíjel gotický sloh, jenž měl do Slezska teprve proniknout. Za dobu, kdy měla stavba vzniknout, jsou považována léta , avšak první písemná zmínka pochází teprve z roku Původně mělo zřejmě jít o typickou románskou baziliku. Po nájezdu Tatarů v roce 1241 komplex zu nennen. Problematisch blieb nur die Ermittlung des offiziellen Namens dieses Landes. Es wurde nämlich nicht mehr Ottmachauer bzw. Neiße-Ottmachauer Kastellanei, sondern Bischofsstaat, Fürstentum Neiße oder sogar Fürstentum Grottkau genannt. Es sei jedoch hervorzuheben, dass seit der 2. Hälfte des 17. Jahrhunderts der Name Fürstentum Neiße zu überwiegen begann. Die Romanik verwischte Spuren der Anfänge des Fürstentums Übrig gebliebene Denkmäler aus der Besiedlung des Grenzgebiets Neiße- -Freiwaldau im 13. Jahrhundert sind die bis heute existierenden städtebaulichen Anordnungen der damals gegründeten Städte. So können grundlegende Merkmale ihrer Verplanung verfolgt werden. In den neu gegründeten Städten steckten die Ansiedler einen Marktplatz samt den ihn umgebenden Straßen aus und legten Bauparzellen fest. Dem mittelalterlichen Städtebau begegnen wir in den Altstädten von Neiße, Patschkau, Ziegenhals, Gräfenberg und Weidenau. Die romanische Architektur selbst ist aus selbstverständlichen Gründen im Grenzgebiet Neiße-Freiwaldau nur sehr mäßig vertreten. Die ersten, um die Wende des 12. und 13. Jahrhunderts entstandenen Bauobjekte, Festungen oder gar ganze Städte wurden hauptsächlich aus Holz errichtet. Deutliche Spuren dieser auf dem Gebiet des Furstentums ersten architektonischen Stilrichtung tragen die aus Stein erbauten Kirchbauten. Ein Paradebeispiel dafür ist die Kirche St. Georg in Kalkau bei Ottmachau, ursprünglich Marienkirche. Die Kalkauer Kirche entstand zu der Zeit, als in Westeuropa Gotik, die erst später Schlesien erreichen haben sollte, bereits ihre Blütezeit erlebte. Als Baujahr gelten förmlich die Jahre ; zum ersten Mal wurde die Kirche 1295 schriftlich erwähnt. Ursprünglich sollte es höchstwahrscheinlich eine typische romanische Basilika werden, ihr Entwurf wurde aber anscheinend nach dem Überfall der Tataren im Jahre 1241 zugunsten eines Bergfrieds abgeändert, der heute einen Bestandteil des Schiffes darstellt. Trotz mehrfachen Umbauten steht die romanische Herkunft des 7

8 później św. Jerzego w Kałkowie koło Otmuchowa. Kałkowska świątynia powstała w momencie, gdy w Europie Zachodniej kwitł już w najlepsze styl gotycki, który na Śląsk dopiero miał dotrzeć. Za datę budowy przyjmuje się umownie lata , a pierwsza pisemna wzmianka zachowała się z roku Pierwotnie miała to być najprawdopodobniej typowa romańska bazylika, jednak jak się wydaje, po najeździe tatarskim w 1241 roku, zmieniono projekt na obronną wieżę, która dzisiaj jest częścią nawy. Pomimo częstych przebudowań romański rodowód wieży jest pewny, co potwierdza m.in. budulec potłuczony kamień spojony zaprawą wapienną, otoczony w późniejszych czasach zarówno od wewnątrz, jak i z zewnątrz cegłą. Obecny kształt kościoła jest efektem jego rozbudowy w latach 30. XX wieku. Wyburzono wówczas m.in. całą ścianę zamykającą stare prezbiterium, niszcząc przy okazji gotyckie polichromie zachowane do dzisiaj jedynie w szczątkowej formie. Na szczęście podczas tej przebudowy zrekonstruowano okna w bocznych nawach, tak aby przypominały romańskie otwory okienne z początków świątyni. Do najciekawszych elementów architektonicznych kościoła należy częś- byl projekt změněn na obrannou věž, která je dnes součástí lodě. Přestože docházelo k častým přestavbám, románský původ věže je jistý, což potvrzuje mj. stavební materiál roztlučený kámen stmelený vápennou maltou, jenž byl později zevnitř i zevně obložen cihlami. Současná podoba kostela je výsledkem jeho rozšíření ve třicátých letech 20. století. Tehdy byla vybourána mj. celá stěna starého presbytáře, přičemž byly zničeny gotické polychromie, zachované dodnes pouze ve fragmentech. Naštěstí byla během této rekonstrukce zrestaurována okna v bočních lodích, tak aby připomínala románské okenní otvory z období počátků svatyně. Mezi nejcennější architektonické prvky kostela patří částečně zrekonstruovaný portál ve štítové zdi jižního ramene transeptu (příčné lodě) z období přechodu románského a gotického slohu z poloviny 13. století. Má cihelnou zárubeň se dvěma záklenky a s kamennými sloupky, podepřenými na podstavcích. Sloupky mají kalichové hlavice, které se spojují s hlavicemi zárubně na konci záklenků. Celek je zakončen gotickou archivoltou se třemi vnitřními záklenky, zdobenými rostlinnými a závitkovými motivy. Původně byla zakryta ostrým kamen- Turmes fest, wofür unter anderem der Baustoff spricht Bruchstein mit Kalkmörtel gemauert, anschließend sowohl innen als auch außen mit Ziegelsteinen verkleidet. Die heutige Form der Kirche stellt Ergebnis ihres Ausbaus in der 30er Jahren des 20. Jahrhunderts dar. Damals wurde unter anderem die den ganzen Chorraum abschließende Wand abgerissen und dabei die gotischen Wandmalereien, die sich bis heute nur in Bruchstücken erhalten haben, zerstört. Glücklicherweise wurden bei diesem Umbau die Fenster in den Seitenschiffen rekonstruiert, sodass sie an romanische Fensteröffnungen aus den Anfängen der Kirche erinnern. Zu den interessantesten architektonischen Elementen der Kirche gehört das teilweise rekonstruierte Portal in der Giebelwand des südlichen Flügels des Querschiffes (Transept) aus der Wende des romanischen und des gotischen Stils Mitte des 13. Jahrhunderts. Es hat Leibungen aus Ziegelsteinen mit zwei Vorsprüngen mit Steinsäulen. Die Säulen haben Kelchkapitelln, die sich mit den die Vorsprünge abkrönenden Kapitelln verbinden. Das Ganze krönt eine spitzbogige Archivolte mit drei inneren Vorsprüngen, die mit stilisierten Pflanzen- und Wickelmotiven geschmückt sind, ab. Ursprünglich umfasste sie eine spitze Giebelwand, von derer jedoch nur ein Fragment übrig blieb. Das zweite Baudenkmal dieser Art befindet sich in der Pfarrkirche St. Laurentius in Ziegenhals. Die erste Pfarrkirche in Ziegenhals wurde bereits 1285 erwähnt. Über ihr Aussehen ist uns nichts Näheres bekannt. Anhand erhalten gebliebener Unterlagen und architektonischer Untersuchungen können wir nur annähernd das Aussehen der ersten Pfarrkirche wiederherstellen. Sie bestand aus einem dreijochigen Schiffskörper, Chorraum mit Sakristei sowie aus dem bis heute erhaltenen zweitürmigen Westwerk, das noch an die romanische Tradition anknüpft. Den einschiffigen Körper beleuchteten zwei hoch platzierte halbrunde Fenster. Über dem Innenraum erhoben sich die Decke sowie das hohe Giebeldach. An der Achse zwischen den Türmen befindet sich der Haupteingang, durch das leicht vor die Mauerflucht vorgeschobene frühgotische Granitportal, das noch einige Merkmale romanischer Architektur aufweist, eingeschlossen. 8

9 ciowo zrekonstruowany portal w ścianie szczytowej południowego ramienia transeptu (nawy poprzecznej) z przełomu stylów romańskiego i gotyckiego z połowy XIII wieku. Posiada on ceglane ościeża o dwóch uskokach z kamiennymi kolumienkami, wspartymi na bazach. Kolumny posiadają kielichowe kapitele, które łączą się z kapitelami wieńczącymi uskoki ościeży. Całość zwieńcza ostrołukowa archiwolta o trzech wewnętrznych uskokach, pokrytych dekoracją o stylizowanych motywach roślinnych i zwojowych. Pierwotnie była ona objęta ostrą szczytnicą kamienną, z której zachował się tylko fragment. Drugi tego typu zabytek znajduje się w kościele św. Wawrzyńca w Głuchołazach. Pierwsza głuchołaska fara wzmiankowana była już w 1285 roku. Nie znamy dokładnego wyglądu tamtej świątyni. Na podstawie zachowanych dokumentów i badań architektonicznych możemy tylko w przybliżeniu odtworzyć wygląd pierwszego kościoła parafialnego. Składał się on z trójprzęsłowego korpusu nawowego, prezbiterium z zakrystią oraz zachowanego do dziś dwuwieżowego masywu zachodniej elewacji (tzw. westwerku), nawiązującego jeszcze do tradycji romańskiej. Jednonawowy korpus oświetlały wysoko umieszczone półkoliste okna. Wnętrze nakryte było stropem oraz wysokim dwuspadowym dachem. Na osi między wieżami umieszczono wejście główne ujęte w lekko wysunięty przed lico muru granitowy wczesnogotycki portal, zawierający jeszcze pewne cechy architektury romańskiej. Charakteryzuje się on pięcioskokowymi ościeżami, między którymi ustawiono kolumienki. Uskokowy układ ościeży powtarza, znajdujące się nad nimi, sklepiające portal spiętrzenie łuków, zwane archiwoltą, które jednak w przeciwieństwie do półokrągłych archiwolt romańskich zamknięte jest ostro w sposób charakterystyczny dla gotyku. Głębokie cofnięcie drzwi w stosunku do lica muru i schodkowy układ ościeży powodują, że otwór drzwiowy rozszerza się na zewnątrz, tworząc rozglifienie. Nad portalem wznosi się stroma, ostro zakończona szczytnica, zwana wimpergą. Oba te elementy są bardzo charakterystyczne dla stylu gotyckiego i nie występowały w okresie romańskim. Do tradycji romańskiej nawiązują rozmieszczone po ným štítem, z něhož se však zachoval pouze fragment. Druhá památka tohoto typu se nachází v kostele sv. Vavřince v Głuchołazech. První farní kostel v Głuchołazech byl zmiňován již v roce Přesný vzhled tehdejšího kostela však neznáme. Jeho první podobu můžeme přibližně rekonstruovat pouze na základě dochovaných dokumentů a architektonických výzkumů. Kostel tvořila loď se třemi oblouky, presbytář se zákristií a masív západního průčelí (tzv. westwerk) se dvěma věžemi, jenž ještě navazoval na tradice románského slohu. Loď byla osvětlována vysoko umístěnými půlkruhovými okny. Vnitřní prostory byly zastřešeny stropem a vysokou sedlovou střechou. Hlavní vchod, ozdobený žulovým raně gotickým portálem, lehce vysunutým před vlastní zeď, s rysy románské architektury, se nacházel na ose mezi věžemi. Jsou pro něho charakteristické zárubně s pěti záklenky, mezi které byly postaveny sloupky. Vnitřní a vnější článkování záklenku je nazýváno archivoltou, která je v případě gotického slohu ostře lomená, čímž se liší od polokruhové archivolty románské. Hluboké zasunutí dveří vzhledem k vlastní zdi a stupňovitý systém zárubní působí, že se dveřní otvor navenek rozšiřuje. Portál je zakončen strmým trojúhelníkovým štítem, zvaným vimperk. Oba tyto rysy jsou charakteristické pro gotický sloh a nevyskytovaly se ve slohu románském. Na románskou tradici navazují sloupky, rozmístěné po čtyřech v záklencích po obou stranách portálu. Jejich kapitály (hlavice) byly ozdobeny maskami mnichů, jejichž přátelský úsměv měl pobízet k návštěvě svatostánku. Na zárubních dveří byly použity místo masek mnichů kapitály s rostlinnou výzdobou v podobě lístků a poupat, jež byla typická pro období rané gotiky. V roce 2005 byl portál restaurován. Díky snížení úrovně povrchu země před vchodem byla odhalena jeho dolní část a portál tak získal původní proporce. Třetí portál s rysy charakteristickými pro přechodné období mezi románským a gotickým slohem se nachází v bočním vchodu kostela sv. Kříže v Javorníku. Kostelík, jenž plní v současné době funkci hřbitovní kaple, je datován do konce šedesátých let 13. století. Byl by tedy jednou z nejstarších staveb niskojesenického pohraničí, kdyby ovšem Es zeichnet sich durch Fünf-Vorsprung- -Türöffnungen, zwischen denen Säulen stehen, aus. Die Anordnung der Vorsprünge wird in der darüber liegenden Bogenstauung, Archivolte genannt, wiederholt, die jedoch im Gegensatz zu den halbrunden romanischen Archivolten auf die für Gotik typische Art spitz ausläuft. Wegen der gegenüber der Mauerflucht tief zurückgestellten Tür und der treppenartig angeordneten Türöffnungen breitet sich die Türöffnung nach außen aus und bildet eine Ausschrägung. Über dem Portal erhebt sich eine steile, spitz auslaufende Giebelwand, Wimperg genannt. Diese beiden Elemente sind typisch für die Gotik und traten in der Romanik nicht auf. An die romanische Tradition knüpfen die in den Mauervorsprüngen an beiden Portalseiten jeweils zu viert angeordneten Säulen an. Ihre Knäufe verzieren Mönchmasken, derer freundliches Lächeln zum Besuch im Haus Gottes einladen sollte. Im Falle der eigentlichen Türleibung wurden anstatt der Mönchmasken Knäufe mit dem für Frühgotik typischen Motiv der Pflanzendekoration in Form von Blättern und Knospen eingesetzt. Das Portal wurde 2005 erneuert und es wurden, infolge der Bodensenkung vor dem Eingang, sein unterer Teil freigelegt und richtige Proportionen wiederhergestellt. Das dritte Portal mit den Merkmalen aus der Wende der Stile der Romanik und der Gotik befindet sich am Nebeneingang zur Kreuzkirche in Jauernig. Die Kirche, die heutzutage die Rolle einer Friedhofskapelle erfüllt, wird auf die ausgehenden 60er Jahre des 13. Jahrhunderts datiert. Sie wäre also eines der ältesten Bauwerke des Grenzgebiets Neiße-Freiwaldau gewesen, wenn ihre zahlreichen ursprünglichen romanischen Merkmale nicht verwischt worden wären. Die Gotik Höhepunkte und Niederlagen des Bistumsstaates Nach den ältesten Denkmälern der gotischen Architektur sollten wir im Ottmachauer Schloss suchen. Hier blieb jedoch nach den zahlreichen Wiederund Umbauten nicht viel übrig. Im Jahre 1245 wurde das Schloss als castrum, das heißt befestige Burg einer mittelalterlichen Stadt, durch Wassergraben getrennt und vom Innengürtel der 9

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) W czasie pobytu za granicą mieszkasz u znajomych. Z nimi odwiedziłeś/-łaś

Bardziej szczegółowo

Steuerberaterin Ria Franke

Steuerberaterin Ria Franke Polnische Arbeitnehmer mit Wohnsitz in Polen Polscy pracownicy z miejscem zamieszkania w Polsce Steuerberaterin Ria Franke Verdienst > 450 / Monat Wynagrodzenie > 450 /miesięcznie Entscheidung über die

Bardziej szczegółowo

Przyimki. Präpositionen

Przyimki. Präpositionen Przyimki Präpositionen Przyimki to słowa współpracujące z rzeczownikiem lub z zaimkiem: pod stołem do szkoły w pokoju dla ciebie z rodzicami od babci Tak samo funkcjonują przyimki w języku niemieckim.

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) Wybierasz się ze znajomymi na pieszą wycieczkę po okolicy. Porozmawiaj

Bardziej szczegółowo

Anfrage. 95 Jahre 95 lat

Anfrage. 95 Jahre 95 lat Anfrage KONTAKT: Telefon +49 561 40090160 Fax 032223735277 email anfrage@24.pflegeteam.net Skype pflegeteam.net Internet www.24.pflegeteam.net Adres pocztowy: Wallensteinstr. 3 Doradztwo: Tylko po wcześniejszym

Bardziej szczegółowo

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Konferencja organizowana w ramach projektu Digitalizacja szlaku konnego

Bardziej szczegółowo

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Kinderwallfahrt 2015 Pielgrzymka dzieci 2015 Religiöse Kinderwoche (RKW) 2015 Wakacje z Bogiem (RKW)

Bardziej szczegółowo

Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch

Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch Einführung durch Berlin wird den Erwartungen seiner polnischen Nachbarn bislang nicht gerecht Ergebnisse des 85. Stadtforums am 5. Oktober 2001 Unter dem

Bardziej szczegółowo

Platforma Dostawców VW

Platforma Dostawców VW PROCES REJESTRACJI Proces rejestracji Dostawcy na światowej platformie dostawców Koncernu VW składa się z trzech etapów: informacja własna od dostawcy (SSR) akceptacja umowy ramowej B2B wypełnienie bazy

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI dla absolwentów klas dwujęzycznych Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 Zadanie 1. 1.1. C 1.2. A 1.3. A 1.4. B Zadanie

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka niemieckiego

Scenariusz lekcji języka niemieckiego Termin realizacji:. Czas trwania : 45 min. Klasa III gim Temat lekcji: Wie feierst du? Scenariusz lekcji języka niemieckiego Cele językowe: Uczeń zna słownictwo ze świętami Bożego Narodzenia Rozumie tekst

Bardziej szczegółowo

LEGENDE / OPIS MAPY. 1 Naumburger Dom

LEGENDE / OPIS MAPY. 1 Naumburger Dom LEGENDE / OPIS MAPY 1 Naumburger Dom Der evangelische Naumburger Dom St. Peter und Paul in Naumburg stammt größtenteils aus der ersten Hälfte des 13. Jahrhunderts. Bis zum 1564 war der Dom der Bischofssitz

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę dysleksja MJN-R1_1P-091 PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STYCZEŃ ROK 2009 POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ

BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ BRAK POŁĄCZEŃ TRANSGRANICZNYCH HAMULCEM ROZWOJU GOSPODARCZEGO REGIONU NA PRZYKŁADZIE KOSTRZYNA NAD ODRĄ MANGELNDE GRENZÜBERGÄNGE ALS DIE BREMSE DER WIRTSCHAFTLICHEN ENTWICKLUNG DER REGION AUF BEISPIEL

Bardziej szczegółowo

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Gesetzlich ist der Eigentümer für die Installation von Rauchwarnmeldern verantwortlich. Objekt: Einfamilienhaus mit insgesamt 3 Etagen. Objektanschrift: Beispielweg

Bardziej szczegółowo

CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI

CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI CENTRALNE BIURO ŚLEDCZE KOMENDY GŁÓWNEJ POLICJI Działania podejmowane przez CBŚ mają na celu zwalczanie przestępczości zorganizowanej o charakterze transgranicznym, kryminalnym, narkotykowym i ekonomicznym

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY HISTORIA PLACÓWKI Geschichte der Schule 1 grudnia 1945 roku

Bardziej szczegółowo

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska OPIS GEOSTANOWISKA Bartosz Jawecki Informacje ogólne Nr obiektu 18 Nazwa obiektu (oficjalna, obiegowa lub nadana) Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie Współrzędne geograficzne [WGS 84 hddd.dddd]

Bardziej szczegółowo

Der Grenzraum von oben Pogranicze z lotu ptaka

Der Grenzraum von oben Pogranicze z lotu ptaka Der Grenzraum von oben Pogranicze z lotu ptaka Das Projekt wird von der Europäischen Union aus Mitteln des Europäischen Fonds für Regionale Entwicklung im Rahmen des Operationellen Programms der grenzübergreifenden

Bardziej szczegółowo

Centrala Bank PKO BP o/ Choszczno Sąd Rejonowy Szczecin

Centrala Bank PKO BP o/ Choszczno Sąd Rejonowy Szczecin Es ist uns ein Vergnügen, Ihnen das von uns mitentwickelte Montagesystem für PV Module vorstellen zu dürfen. Wir empfehlen vor Beginn der Montage eine kurze Unterweisung bzw. Schulung bei unseren Fachleuten

Bardziej szczegółowo

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Egzamin maturalny na poziomie dwujęzycznym 111 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Rozmowa wstępna 1 minuta

Bardziej szczegółowo

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki)..

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki).. Rejestracja podatkowa w Niemczech spółki kapitałowej z siedzibą w Polsce Rejestracja podatkowa w Niemczech jest obowiązkowa, jeżeli firma z siedzibą w Polsce ma wykonywać w Niemczech usługi, od których

Bardziej szczegółowo

KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIGO I. BERLIN. 1. Proszę podać nazwę stolicy Niemiec i podać rok, w którym to miasto zostało stolicą...

KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIGO I. BERLIN. 1. Proszę podać nazwę stolicy Niemiec i podać rok, w którym to miasto zostało stolicą... KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIGO I. BERLIN 1. Proszę podać nazwę stolicy Niemiec i podać rok, w którym to miasto zostało stolicą.... 2. Jaka rzeka przepływa przez Berlin? 3. Podaj datę upadku Muru Berlińskiego.

Bardziej szczegółowo

Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen

Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen Dr. Ing. Aleksander Niemczyk, Mag. Tomasz Janiak Institut für Logistik und Lagerwirtschaft 2 Pressestimmen Die neuesten Zahlen des Statistischen

Bardziej szczegółowo

ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO. Poziom rozszerzony

ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO. Poziom rozszerzony ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Poziom rozszerzony 1. Różnorodne struktury leksykalno-gramatyczne umożliwiające formułowanie wypowiedzi poprawnych pod względem fonetycznym, ortograficznym,

Bardziej szczegółowo

O R E G I O N P R A D Z

O R E G I O N P R A D Z Piotr Chrobak Możliwości wykorzystania funduszy europejskich w celu poprawy i rozwoju infrastruktury szlaków turystycznych wybrane przykłady z terenu powiatu nyskiego E D EUR IA O R E G IO N P R A D Z

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ CZĘŚĆ I HÖRVERSTEHEN ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Poprawna odpowiedź (1 pkt) A. X B. X C. D. X E. X

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

OBS UGI KLAWIATURY GALILEO

OBS UGI KLAWIATURY GALILEO OBS UGI KLAWIATURY GALILEO KCINSTRUKCJA 600 BETRIEBSANLEITUNG FÜR DIE GALILEO TESTATUR Wprowadzenie / Opis w³aœciwoœci Gratulujemy zakupu KLAWIATURY GALILEO. Niniejszy podrêcznik u ytkownika zawiera wszystkie

Bardziej szczegółowo

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke

X wieku Cladzco XIII wieku zamek Ernesta Bawarskiego Lorenza Krischke Twierdza Kłodzko Twierdza Kłodzko to jeden z najlepiej zachowanych obiektów tego typu nie tylko w Polsce ale i w Europie, której losy są ściśle powiązane z miastem, na którego historię miało wpływ położenie

Bardziej szczegółowo

Gmina Nysa. www.nysa.eu

Gmina Nysa. www.nysa.eu 1 Pociąga Was niepowtarzalne piękno, cisza, spokój i perfekcja? A może ekstremalna przygoda, silne emocje i dzikie krajobrazy? Jesteście poszukiwaczami duchów przeszłości, odkrywcami skarbów? Tego niestety

Bardziej szczegółowo

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu.

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung BMUB, 9 Dezember 2014 Zainstalowana moc - Energia wiatrowa Installierte

Bardziej szczegółowo

Vertrag Nr. / Umowa nr:

Vertrag Nr. / Umowa nr: 1 Ort und Datum Vertrag Nr. / Umowa nr: zwischen: Suwałki Miejscowość i data / pomiędzy: der Jobagentur / agencją zatrudnienia: Lingua Germanica ul. Noniewicza 10/444 16 400 Suwałki Polska Nr. der Genehmigung

Bardziej szczegółowo

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken - Hilfeleistung bei Notständen und bei Unfällen -Pomoc w stanach zagrożenia i w wypadkach -Brandbekämpfung und Menschenrettung - Zwalczanie pożarów i ratownictwo ludzi -Brandschutzaufklärung

Bardziej szczegółowo

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET?

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? WARSZTATY WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT, UL. NOWY ŚWIAT 63, WARSZAWA WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY

Bardziej szczegółowo

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl Polski system oświaty umożliwia uczniom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej,

Bardziej szczegółowo

ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE

ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE Vortrag (4) ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE Marek Trojnar, Swinoujscie 33 Komplex der Häfen in Szczecin und Świnoujście Strategische Lage Der kürzeste Weg aus Skandinavien nach Südeuropa

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia www.awans.net Publikacje nauczycieli Urszula Król Zespół Szkół Salezjańskich w Krakowie Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia Materiały wspomagające pracę na lekcjach

Bardziej szczegółowo

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11. Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.2015 Christine Michel, Sekretarz Branży opieki w domach prywatnych,

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Po lekcjach do szkoły. Innowacyjne formy zajęć pozalekcyjnych Gmina Miasto Płock/ Gimnazjum nr 5 im. Zygmunta

Bardziej szczegółowo

Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych Zweisprachige Textausgabe Tekst dwuj zyczny Einkommensteuergesetz Körperschaftsteuergesetz Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych T umaczenie Rödl &

Bardziej szczegółowo

BASISDATEN 1. PERSÖNLICHE ANGABEN

BASISDATEN 1. PERSÖNLICHE ANGABEN BASISDATEN Status: Status kandydata w chwili rozpoczcia stypendium [Studierende studenci; Graduierte absolwenci, czyli osoby, które posiadaj ju dyplom (np. licencjat, inynier, magister); Doktoranden doktoranci;

Bardziej szczegółowo

PRODUCENT KLAMEK INSTRUKCJA MONTAŻU KLAMEK Z KWADRATOWYM SZYLDEM ZE STALI NIERDZEWNEJ DE: MONTAGEANLEITUNG CZ: MONTÁŽNÍ NÁVOD SK: MONTÁŽNY NÁVOD

PRODUCENT KLAMEK INSTRUKCJA MONTAŻU KLAMEK Z KWADRATOWYM SZYLDEM ZE STALI NIERDZEWNEJ DE: MONTAGEANLEITUNG CZ: MONTÁŽNÍ NÁVOD SK: MONTÁŽNY NÁVOD PRODUCENT KLAMEK INSTRUKCJA MONTAŻU KLAMEK Z KWADRATOWYM SZYLDEM ZE STALI NIERDZEWNEJ DE: MONTAGEANLEITUNG CZ: MONTÁŽNÍ NÁVOD SK: MONTÁŽNY NÁVOD MONTAŻ KLAMKI 1.1 MONTAŻ TRZPIENIA KWADRATOWEGO X X PL:

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Schuljahr. Herkunftssprache Polnisch

Schuljahr. Herkunftssprache Polnisch / Schule / Name Schuljahr Allgemeine Arbeitshinweise Trage bitte auf diesem Blatt und auf deinen Arbeitspapieren deine Schule und deinen Namen ein. Kennzeichne bitte deine Entwurfsblätter (Kladde) und

Bardziej szczegółowo

Szlachetny metal złoto występuje w przyrodzie w postaci złóż pierwotnych

Szlachetny metal złoto występuje w przyrodzie w postaci złóż pierwotnych Piotr Chrobak, Paweł Szymkowicz Dziedzictwo dawnego górnictwa złota w rejonie Głuchołaz i Zlatych Hor Szlachetny metal złoto występuje w przyrodzie w postaci złóż pierwotnych i wtórnych okruchowych, powstających

Bardziej szczegółowo

POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE

POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE ROCZNIK LUBUSKI TOM XXX, CZ. I, 2004 Władysław Strutyński POLSKA OŚWIATA NA UKRAINIE Pod koniec lat osiemdziesiątych ubiegłego stulecia, w czasach pieriestrojki w ZSRR, okrągłego stołu w Polsce (1989 r.),

Bardziej szczegółowo

1983-2013. 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch

1983-2013. 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch 1983-2013 30 lat współpracy 30 Jahre Schüleraustausch 1983 Poznań 1983 - Posen Wymianę szkolną pomiędzy Bismarckschule z Hanoweru a V Liceum Ogólnokształcącym im. Klaudyny Potockiej w Poznaniu zapoczątkowali:

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK MIECKI

Bardziej szczegółowo

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay Abb. 2007-3/472 Allegro Polen... http://www.allegro.pl/26013_antyki_i_sztuka.html... Suche nach Glas: Antyki i Sztuka... Antyki... Szkło SG September 2007 Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen...

Bardziej szczegółowo

Björns Rundfahrt durch Wien

Björns Rundfahrt durch Wien A1 Björns Rundfahrt durch Wien Cele ogólne: y kształcenie umiejętności poprawnego ustnego formułowania wypowiedzi, y kształcenie umiejętności poprawnego stosowania środków leksykalnych, y kształcenie umiejętności

Bardziej szczegółowo

Szlaki turystyczne jako wybrany element zagospodarowania turystycznego Gór Opawskich stan obecny i możliwości rozwoju

Szlaki turystyczne jako wybrany element zagospodarowania turystycznego Gór Opawskich stan obecny i możliwości rozwoju Szlaki turystyczne jako wybrany element zagospodarowania turystycznego Gór Opawskich stan obecny i możliwości rozwoju mgr Anatol Bukała Starostwo Powiatowe w Nysie Głuchołazy, 19 października 2011r Zagospodarowanie

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY DATA URODZENIA UCZNIA

ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY DATA URODZENIA UCZNIA ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD

Bardziej szczegółowo

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5 Kontrollarbeit 1A Testy do rozdzia³ów Klasse... Vorname und Name... / 25 Note... A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4 wie wie wer wo... ist das? Das ist mein Onkel.... heißt er? Er heißt Ralf Schmidt....

Bardziej szczegółowo

Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży?

Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży? ODCINEK 25 Wszystko na nic Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży? Do ukończenia misji zostało Annie zaledwie

Bardziej szczegółowo

ZŁĄCZA BUDOWLANE G e r ü s t k u p p l u g e n

ZŁĄCZA BUDOWLANE G e r ü s t k u p p l u g e n ZŁĄCZA BUDOWLANE G e r ü s t k u p p l u g e n Kuźnia Sułkowice firma o tradycjach od 1887 r. jest największym producentem kutych złącz budowlanych w Europie. Oferujemy szeroki asortyment złącz budowlanych

Bardziej szczegółowo

1. Petra wohnt in: a. Hamburg b. Köln c. München. 3. Petra spielt gern: a. Lego b. Karten c. Schach

1. Petra wohnt in: a. Hamburg b. Köln c. München. 3. Petra spielt gern: a. Lego b. Karten c. Schach KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLASY V Imię i nazwisko:... Nazwa szkoły i miejscowość:... Witamy Cię na konkursie DaF-Kenner. Na rozwiązanie testu konkursowego masz 60 minut. W tym czasie możesz zdobyć

Bardziej szczegółowo

Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW

Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW PROCES REJESTRACJI Jednorazowy proces rejestracji dostawcy na światowej platformie dostawców Koncernu VW składa się z trzech kroków:

Bardziej szczegółowo

Średniowieczny zamek w Elblągu

Średniowieczny zamek w Elblągu Karolina Hanusz Średniowieczny zamek w Elblągu Elbląg to miasto leżące na północy Polski w województwie warmińsko-mazurskim u ujścia rzeki Elbląg. Jest to jedno z najstarszych miast w naszym kraju zostało

Bardziej szczegółowo

NIEMCY. Oficjalna nazwa: Republika Federalna Niemiec Ustrój: Republika Federalna Stolica: Berlin Język: niemiecki Waluta: Euro

NIEMCY. Oficjalna nazwa: Republika Federalna Niemiec Ustrój: Republika Federalna Stolica: Berlin Język: niemiecki Waluta: Euro PODRÓŻE Reisen NIEMCY Oficjalna nazwa: Republika Federalna Niemiec Ustrój: Republika Federalna Stolica: Berlin Język: niemiecki Waluta: Euro InterCityExpress- szybki pociąg na terenie Niemiec, luksusowo

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. R 1.2. Zdający stwierdza, czy tekst zawiera określone

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 1989. Dwudziesta trzydzieści. Masz 30 minut, aby ocalić Niemcy. Teraz twój ruch.

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 1989. Dwudziesta trzydzieści. Masz 30 minut, aby ocalić Niemcy. Teraz twój ruch. ODCINEK 23 Do zobaczenia Anna łapie okazję i na skuterze dostaje się na Bernauer Straße. Dobrym samarytaninem okazuje się być Emre Ogur, który życzy jej szczęścia, Glück, w Berlinie. Czy będzie jej ono

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Danuta Kubińska

Opracowanie: Danuta Kubińska Opracowanie: Danuta Kubińska Scenariusz lekcji. Przedmiot: język niemiecki Podręcznik: Alles klar 2b rozdział 9 Czas: 2 godziny lekcyjne Miejsce: pracownia języka niemieckiego Temat: Das Wichtigste in

Bardziej szczegółowo

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię

Koperta 2 Grupa A. Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Szukanie śladów w dawnej twierdzy Kostrzyn Widzieć, czytać i opowiadać historię Koperta 2 Grupa A Podczas dzisiejszego szukania śladów przeszłości w starym mieście Kostrzyn, dla waszej grupy ciekawe będą

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton .shock Fotolia Przed obejrzeniem filmu: Zadanie 1 Zadanie 3 Zadanie 1 Was stellt dieses Foto dar? Schreib deine Assoziationen auf. Napisz swoje skojarzenia z powyższym zdjęciem. Zadanie 2 Wie sieht die

Bardziej szczegółowo

Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden

Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden Zgłoszenie Szkody Komunikacyjnej / Kfz-Schadenanzeige OC / Haftpflichtschaden AC / Kaskoschaden Data zdarzenia / Unfalldatum... Godzina /Uhrzeit... Miejscowośd / Unfallort... Paostwo / Staat... Osoby ranne

Bardziej szczegółowo

FILM 5 Nazwy miesi cy

FILM 5 Nazwy miesi cy FILM 5 Nazwy miesi cy Lekcja zosta a opracowana z myêlà o grupie uczniów znajàcych s ownictwo zwiàzane z kalendarzem: miesiàce, pory roku. Te zaj cia warto zrealizowaç po rozdziale 7. podr cznika Das ist

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji z języka niemieckiego

Scenariusz lekcji z języka niemieckiego Scenariusz lekcji z języka niemieckiego Temat: In den Sommerferien fahren wir nach Berlin (W wakacje pojedziemy do Berlina). Klasa: szósta szkoły podstawowej Główny cel lekcji: Uczniowie powinnni sporządzić

Bardziej szczegółowo

Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego. dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie

Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego. dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie Imię i nazwisko ucznia : Ilość uzyskanych punktów: Ilość punktów możliwych do zdobycia:

Bardziej szczegółowo

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Poziom podstawowy Język niemiecki Język niemiecki. Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Zadanie 1. Za każde poprawne rozwiązanie przyznajemy 1 punkt. Maksimum 5. R F 1.1. Arthus-Bertrand

Bardziej szczegółowo

Dzisiejszy obszar Powiatu Nyskiego w przeszłości był silnie związany

Dzisiejszy obszar Powiatu Nyskiego w przeszłości był silnie związany Anatol Bukała Współpraca polsko-czeska na pograniczu nysko-jesenickim w zakresie propagowania wspólnego dziedzictwa historycznego na przykładzie Starostwa Powiatowego w Nysie Dzisiejszy obszar Powiatu

Bardziej szczegółowo

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße Anna zmierza w kierunku Kantstraße. Traci jednak sporo czasu pytając o drogę. Zjawiają się mężczyźni na motorach i rozlegają się kolejne strzały, a zegar nieubłagalnie

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe

Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe Śląsk bez granic wieże i punkty widokowe Projekt nr CZ.3.22/2.2.00/09.01532 Projekt jest współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy

Bardziej szczegółowo

1 Hallo, das bin ich!

1 Hallo, das bin ich! 1 1 Marta, Rafał i Patryk mają zaopiekować się dwójką uczniów z Niemiec, Emmą i Janem, którzy przylatują do Poznania w ramach wymiany międzyszkolnej. Właśnie wypatrują ich na lotnisku. Hallo! Hi! Hallo!

Bardziej szczegółowo

Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego

Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego Wersja dla zdającego Zestaw 1 podróżowanie sport jedzenie Zadanie 1 / 3 minuty Jesteś na wakacjach u znajomego/ znajomej w Niemczech. Wspólnie ustalacie plan

Bardziej szczegółowo

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa design by Przemysław Mac Stopa PL / EN / DE / Optymalizacja powierzchni biurowej i tym samym kosztów biura jest kluczowa. Wyzwaniem jest jednak połączenie tego wymagania z utrzymaniem wysokiego komfortu

Bardziej szczegółowo

Atrakcje Zabytkowe Obiekty Mury obronne

Atrakcje Zabytkowe Obiekty Mury obronne www.lebork.pl Atrakcje Zabytkowe Obiekty Pomimo burzliwych dziejów i wielu zdarzeń, podczas których ucierpiała substancja architektoniczna miasta, w Lęborku zachowało się kilka cennych i ciekawych zabytków.

Bardziej szczegółowo

Wir suchen die Ostereier

Wir suchen die Ostereier Wir suchen die Ostereier SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Wir suchen die Ostereier Poziom: klasa 4 6 Cele: uczniowie znają słownictwo związane ze świętami wielkanocnymi, potrafią powiedzieć wiersz Das Osterei,

Bardziej szczegółowo

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki

Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora ost-west-forum Gut Gödelitz e.v. Anna Garczewska, Krzysztof Garczewski Polskie i niemieckie narracje historyczne w filmach na tle prawa i polityki Pułtusk

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1.

Bardziej szczegółowo

Mirosława Czerwińska

Mirosława Czerwińska www.awans.net Publikacje nauczycieli Mirosława Czerwińska Test z języka niemieckiego dla klasy V szkoły podstawowej Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net Test z języka niemieckiego,

Bardziej szczegółowo

KOMPENSATA DLA OFIAR PRZESTĘPSTW AUSTRIA

KOMPENSATA DLA OFIAR PRZESTĘPSTW AUSTRIA Podręcznik 80/2004 AUSTRIA (pl) 1 KOMPENSATA DLA OFIAR PRZESTĘPSTW AUSTRIA 1. Prawo krajowe... 2 1.1. Wykonanie [art. 18]... 2 1.2. Krajowe systemy kompensaty [art. 12 ust. 2]... 2 2. Odpowiedzialne organy

Bardziej szczegółowo

ZWROT PODATKU - NIEMCY

ZWROT PODATKU - NIEMCY ZWROT PODATKU - NIEMCY W CELU REALIZACJI ZWROTU PODATKU Z NIEMIEC NALEŻY SKOMPLETOWAĆ NASTEPUJĄCE DOKUMENTY: 1. LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG wszystkie LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG za dany rok podatkowy lub OSTATNI

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 19.01.2015 1. Test konkursowy zawiera 11 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte.

Bardziej szczegółowo

Demographischer Wandel in Polen, Deutschland und Europa. Przemiany demograficzne w Polsce, Niemczech i Europie. Interdisciplinary Polish Studies 2

Demographischer Wandel in Polen, Deutschland und Europa. Przemiany demograficzne w Polsce, Niemczech i Europie. Interdisciplinary Polish Studies 2 Demographischer Wandel in Polen, Deutschland und Europa Przemiany demograficzne w Polsce, Niemczech i Europie Interdisciplinary Polish Studies 2 Tim Buchen, Dagmara Jajeśniak-Quast, Mark Keck-Szajbel,

Bardziej szczegółowo

nysko-jesenického pohranièi des Grenzgebietes Neisse - Jesenik Starostwo Powiatowe w Nysie

nysko-jesenického pohranièi des Grenzgebietes Neisse - Jesenik Starostwo Powiatowe w Nysie Sakrální památky nysko-jesenického pohranièi Sakrale Baudenkmäler des Grenzgebietes Neisse - Jesenik Starostwo Powiatowe w Nysie Nysa 2009 PROJEKT JEST WSPÓŁFINANSOWANY ZE ŚRODKÓW EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz przyłączenia do ubezpieczenia rodzinnego (Fragebogen für die Aufnahme in die Familienversicherung)

Kwestionariusz przyłączenia do ubezpieczenia rodzinnego (Fragebogen für die Aufnahme in die Familienversicherung) Kwestionariusz przyłączenia do ubezpieczenia go (Fragebogen für die Aufnahme in die ) Imię członka Vorname des Mitglieds Nazwisko członka Name des Mitglieds Numer ubezpieczenia zdrowotnego KV-Nummer 1.

Bardziej szczegółowo

Odzyskanie zapłaconego w Niemczech podatku od usług budowlanych (Bauabzugsteuer)

Odzyskanie zapłaconego w Niemczech podatku od usług budowlanych (Bauabzugsteuer) Odzyskanie zapłaconego w Niemczech podatku od usług budowlanych (Bauabzugsteuer) W przypadku gdy firma / osoba prowadząca działalność gospodarczą wykonuje w Niemczech usługi budowlane bez zwolnienia z

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1) EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIEKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMATY PUNKTOWANIA (A1) GRUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 5) proste, typowe wypowiedzi ustne, artykułowane

Bardziej szczegółowo

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Lektion 11 Kannst du mir bitte helfen? I. Ich kann das nicht! ABI SPRECHEN 1 (rozmowa z odgrywaniem roli)

Bardziej szczegółowo

Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje

Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje Jarosławiec jest osadą rybacką o charakterze rekreacyjno- wypoczynkowym położoną na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, na Przylądku Jarosławieckim.

Bardziej szczegółowo

Polsko czeskie spotkania europejskie w Kaletach LOGO. Projekty Miast Partnerskich. Kalety Vitkov 2010-2014. www.kalety.pl. www.vitkov.

Polsko czeskie spotkania europejskie w Kaletach LOGO. Projekty Miast Partnerskich. Kalety Vitkov 2010-2014. www.kalety.pl. www.vitkov. Polsko czeskie spotkania europejskie w Kaletach Projekty Miast Partnerskich Kalety Vitkov www.kalety.pl 2010-2014 www.vitkov.info LOGO Listopad 2010 - czerwiec 2011 Projekt Zwyczaje i obyczaje (Zvyky a

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI OTWARTEJ JĘZYKA NIEMIECKIEGO. uczeń rozpoznaje znane niemieckie osobowości, potrafi dokonać porównań,

SCENARIUSZ LEKCJI OTWARTEJ JĘZYKA NIEMIECKIEGO. uczeń rozpoznaje znane niemieckie osobowości, potrafi dokonać porównań, Elżbieta Kuligowska Gimnazjum nr 2 w Ełku SCENARIUSZ LEKCJI OTWARTEJ JĘZYKA NIEMIECKIEGO W KLASIE III GIMNAZJUM Thema: Deutschland, Land der Superlative. Wiederholung.(powtórzenie Magnet 3) Poziom: klasa

Bardziej szczegółowo