ANALIZA RYZYKA SEKTOROWEGO NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE S.A. W LATACH

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ANALIZA RYZYKA SEKTOROWEGO NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE S.A. W LATACH 1998-2010"

Transkrypt

1 Agnieszka Martynowska AUTOREFERAT ROZPRAWY DOKTORSKIEJ ANALIZA RYZYKA SEKTOROWEGO NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH W WARSZAWIE S.A. W LATACH Promotor: Prof. zw. dr hab. Waldemar Tarczyński Recenzenci: Prof. zw. dr hab. Leszek Dziawgo Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Prof. zw. dr hab. Adam Kopiński Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Dr hab. prof. US Dariusz Zarzecki Uniwersytet Szczeciński Szczecin 9 maja 13 r. 1

2 Spis treści 1. Uzasadnienie wyboru tematu Cel i zakres rozprawy Hipotezy badawcze rozprawy Struktura rozprawy Metodyka badań Synteza wyników badań Wnioski końcowe...

3 1. UZASADNIENIE WYBORU TEMATU Immanentną cechą kaŝdego procesu podejmowania decyzji w warunkach niepewności jest ryzyko. Podejmowanie efektywnych decyzji inwestycyjnych, w szczególności na rynku kapitałowym, maksymalizujących zyski przedsiębiorstw jest zadaniem niezwykle złoŝonym i trudnym, stąd konieczna jest świadomość ryzyka, które powinno być wprost proporcjonalne do osiąganych zysków. Niestety w teorii i praktyce nie wykształciły się metody trafnie oceniające te dwa czynniki. Na giełdzie ryzyko inwestycyjne przejawia się tym, Ŝe oczekiwana stopa zwrotu z walorów w okresach przyszłych nie jest równa zrealizowanej stopie zwrotu w tym okresie. Chcąc uwzględnić wszystkie moŝliwe do zidentyfikowania i zmierzenia czynniki kształtujące ceny poszczególnych walorów, warto szczególną uwagę poświęcić tym, które mają indywidualny wpływ na sektory gospodarki. Wiedza na temat ryzyka sektorowego i pomiar tego ryzyka na polskim rynku kapitałowym ma istotne znaczenie dla wszystkich uczestników giełdy tj. klientów - graczy, inwestorów i podmiotów gospodarczych. Dostarcza niezbędnych informacji pomocnych w podjęciu decyzji, w które walory, w danym momencie, warto ulokować kapitał, aby wygenerować największy moŝliwy do osiągnięcia zysk, a których zaś walorów naleŝy unikać. Pomiar ryzyka sektorowego pośrednio dotyka istotnego problemu wzajemnych wpływów koniunktury rynku kapitałowego na rozwój gospodarczy kraju. Wpływy te są odzwierciedlane np. poprzez: oddziaływanie na koszt pozyskania kapitału (emisja nowych akcji), zamoŝność społeczeństwa generującą zmiany spoŝycia indywidualnego (zmiany cen akcji), plany inwestycyjne przedsiębiorstw czy kształtowanie nastrojów społecznych w najróŝniejszych zakresach od decyzji dotyczących konsumpcji począwszy, a skończywszy na niepewności związanej z bezrobociem. Wszystkie wymienione czynniki zdają się wskazywać, Ŝe temat pomiaru ryzyka sektorowego jest waŝny ze względów ekonomicznych jak i społecznych. Wysokie i rosnące znaczenie sektorów gospodarki narodowej na polskim rynku kapitałowym było wystarczającą przesłanką do zajęcia się tym problemem i poddaniu go szczegółowej analizie. Znaczenie to będzie systematycznie rosło w warunkach gospodarki rynkowej i stale wzrastającej konkurencji, czego efektem moŝe być konsolidacja rynku giełdowego na świecie, a w szczególności w krajach Unii Europejskiej.. CEL I ZAKRES ROZPRAWY W latach na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie (GPW) kwalifikowano spółki giełdowe do jednego z sektorów gospodarki w zaleŝności od przedmio- 3

4 tu ich działalności gospodarczej zgodnie z Europejską Klasyfikacją Działalności Gospodarczej (EKD) oraz w zaleŝności od struktury przychodów. Wpis spółki na listę sektorową następuje na podstawie opinii członków Komitetu Indeksów Giełdowych (KIG). Na dzień 31 grudnia 1 roku giełda prowadziła podział sektorowy 399 spółek, w którym wyróŝniała 6 sektorów gospodarki narodowej, zgrupowanych w trzech głównych działach (makrosektorach): przemyśle - zawierającym 18 spółek, finansach - zawierających 7 spółki oraz usługach - zawierających 147 spółek. Szczegółową klasyfikację sektorową przedstawia tabela 1. Tabela 1. Klasyfikacja sektorowa na GPW w dniu 31 grudnia 1 roku Makrosektor Sektor Opis PRZEMYSŁ 18 (191) FINANSE 7 (86) USŁUGI 147 (16) Budownictwo Budownictwo 37 (36) Elektromaszynowy Elektromaszynowy, elektrotechniczny i elektroniczny Liczba spółek 399 (439) 1 Indeks sektorowy 6 (7) Surowce Surowce (7) Motoryzacyjny Motoryzacyjny i gumowy 6 (6) Metalowy Metalurgiczny, metalowy i maszynowy 19 (19) Inne Pozostałe przemysły 3 (3) Banki Banki 16 (17) Ubezpieczenia Ubezpieczenia (1) Deweloperzy 5 (9) Telekomunikacja Telekomunikacja 7 (6) WIG-spoŜywczy 19 (4) spółek WIG-paliwa 9 (8) spółki WIG-chemia 5 (5) spółek SpoŜywczy Artykułów spoŝywczych, napojów i tytoniowy 5 (9) Lekki OdzieŜowy, włókienniczy, tkanin i skórzany 1 (9) Drzewny Drzewny, papierniczy i meblowy 9 (7) Paliwowy Paliwowy, gazowy i rafinacji ropy naftowej 1 (8) Chemiczny Chemiczny, chemia cięŝka, nawozy 5 (6) Tworzyw sztucznych Tworzyw sztucznych 6 (6) Farmaceutyczny Farmaceutyczny, kosmetyczny, środków myjących i czyszczących 7 (9) Materiałów budowlanych surowców niemetalicznych Materiałów budowlanych i innych 17 (19) WIGbudownictwo 3 (5) spółek WIG-surowce (6) spółek WIG-banki 11 (13) spółek Deweloperzy i zarządzanie nieruchomościami WIGdeweloperzy 18 (4) spółek Rynek kapitałowy Rynki kapitałowe (6) Inne Pozostałe usługi finansowe 9 (33) Handel hurtowy Handel hurtowy 3 (3) Handel detaliczny Handel detaliczny 4 (4) Informatyka Informatyka i działalności pokrewne 3 (31) WIG-informatyka 8 () spółek WIGtelekomunikacja 7 (5) spółek 1 Dla porównania w nawiasach (439) podano ilość spółek wg stanu na dzień 8 marca 13 roku. 4

5 USŁUGI 147 (16) Media Prasa, radio, telewizja, portale, reklama i działalności pokrewne 14 (16) Energetyka Energetyka i działalność pokrewna 7 (11) WIG-media 14 (14) spółek WIG-energia 6 (9) spółek Hotele i Restauracje Hotele, restauracje, wypoczynek i działalności pokrewne 8 (9) Inne Pozostałe usługi niefinansowe 5 (35) Źródło: opracowanie własne na podstawie Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie. Wydawnictwo Giełdy Papierów Wartościowych Warszawie, Warszawa 1, s 3. Podział ten umoŝliwia obliczanie wskaźników sektorowych dla poszczególnych branŝ reprezentowanych na giełdzie i śledzenie koniunktury panującej w róŝnych sektorach gospodarki narodowej. Sektory o największym znaczeniu dla obrotu giełdowego mają swoje indeksy zwane (sub)indeksami sektorowymi. Ich wartość pozwala ocenić efektywność inwestowania w spółki z róŝnych sektorów gospodarczych. W portfelach indeksów sektorowych znajdują się takie same pakiety jak w portfelu Warszawskiego Indeksu Giełdowego (WIG), ale wybrane na podstawie kryterium sektorowego. Indeksy sektorowe opierają się na metodologii indeksu WIG i uwzględniają dochody z tytułu dywidend i praw poboru. Rozprawa stanowi ilościową analizę po pierwsze, wpływu koniunktury gospodarki, zmienności stopy zwrotu z rynku, zmienności stopy zwrotu z walorów pozbawionych ryzyka oraz po drugie, wpływu zmian uwarunkowań rynku na skutek działania czynników ekonomicznych i pozaekonomicznych na kształtowanie się ryzyka sektorowego i źródeł jego zmienności w latach Celem rozprawy jest szczegółowa analiza ryzyka sektorowego na polskim rynku kapitałowym dla wszystkich sektorów gospodarki narodowej mających swoich przedstawicieli w postaci spółek na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. 3. HIPOTEZY BADAWCZE ROZPRAWY Publikacja pierwszych indeksów dla pięciu sektorów gospodarki narodowej w dniu 31 grudnia 1998 roku, tj. WIG-banki, WIG-budownictwo, WIG-informatyka, WIG-spoŜywczy i WIG-telekomunikacja, pozwoliła na rozpoczęcie empirycznych analiz ryzyka sektorowego oraz innych procesów zachodzących na GPW. W rozprawie zastosowano dwa odmienne podejścia do badania ryzyka sektorowego, róŝne od dotychczas spotykanych w literaturze przedmiotu. Pierwsze podejście umoŝliwiło ukazanie uwarunkowań zmienności współczynników beta od sektora, poziomu koniunktury, zmienności stopy zwrotu z rynku oraz zmienności stopy zwrotu z waloru pozbawionego ryzyka. W drugim podejściu zbadano stabilność w czasie sektorowych współczynników beta odzwierciedlających ryzyko sektorowe na giełdzie. W rozprawie postawiono następujące hipotezy: 5

6 1. Na ryzyko sektorowe zasadniczy wpływ mają: sektor, rynek, walory pozbawione ryzyka.. Ryzyko sektorowe jest zróŝnicowane i zaleŝy od faz rynku. 3. Ryzyko sektorowe jest zróŝnicowane i zmienia się w czasie w rozwaŝanych okresach badawczych. 4. STRUKTURA ROZPRAWY Rozprawa składa się ze wstępu, czterech rozdziałów; dwóch pierwszych teoretycznych oraz dwóch ostatnich empirycznych, zakończenia, załączników, bibliografii oraz spisów tabel i rysunków. W rozdziale pierwszym - teoretycznym - zaprezentowano rys historyczny oraz charakterystykę rynku kapitałowego na świecie i w Polsce. Opisano instytucjonalno-prawne podstawy funkcjonowania polskiego rynku kapitałowego. Zdefiniowano róŝne rodzaje ryzyk występujących w rzeczywistości gospodarczej. Przedstawiono aspekty podejmowania decyzji w warunkach niepewności oraz moŝliwość uzyskania premii za podjęte ryzyko. W rozdziale drugim - równieŝ teoretycznym - przedstawiono portfele papierów wartościowych, metody ich konstrukcji oraz sposoby dywersyfikacji i jej konsekwencje. Zaprezentowano sposoby wyceny papierów wartościowych za pomocą modeli rynkowych oraz przedstawiono czynniki kształtujące ryzyko w światowych badaniach empirycznych. Omówiono równieŝ przegląd literatury traktujący o ryzyku sektorowym. Rozdział trzeci jest rozdziałem empirycznym, poświęconym makrosektorom i sektorom polskiej gospodarki narodowej na GPW. Szczegółowo przedstawiono w nim metodykę badań własnych oraz konstrukcje indeksów sektorowych publikowanych przez giełdę i naśladujących je indywiduwalnych-autorskich indeksów sektorowych. Autorskie indeksy sektorowe pozwolą dokonać analizy ryzyka, w szczególności dla tych sektorów, których oficjalne indeksy na giełdzie jeszcze nie istnieją. Rozdział czwarty jest równieŝ rozdziałem empirycznym, traktującym o róŝnych rodzajach modeli ekonometrycznych i ich modyfikacjach stosowanych do szacowania ryzyka sektorowego. Testowano nakładanie specyficznych restrykcji na parametry zastosowanych modeli w celu zidentyfikowania istotnych powiązań np. między ryzykiem sektorowym, a okresem jego nasilonego występowania, badania łącznych efektów sektorowych począwszy od równości ryzyk we wszystkich sektorach, a kończąc na występowaniu statystycznie istotnych poszczególnych składowych szacowanych modeli. W rozprawie uŝywałam określenia,,indywidualnych-autorskich jako nazwy skonstruowanych przez mnie indeksów sektorowych. Sądziłam, iŝ uŝywając samego określenia,,autorskie (jak to ma miejsce w autoreferacie) mogłoby to brzmieć zbyt obcesowo. (nachalnie, zuchwale, zarozumiale) 6

7 Całość dysertacji kończą zwięzłe wnioski płynące z przeprowadzonych badań, z punktu widzenia ekonomicznego oraz ocenę perspektyw polskiego rynku kapitałowego w obszarze objętym badaniem. 5. METODYKA BADAŃ WaŜnym elementem w badaniu ryzyka sektorowego jest moŝliwość objęcia jak największej liczby sektorów gospodarki narodowej, nie tylko tych, które są reprezentowane przez indeksy sektorowe obliczane na GPW od 31 grudnia 1998 roku. Dlatego teŝ, w oparciu o metodologię indeksu WIG podjęto próbę konstrukcji autorskich indeksów sektorowych. Przeprowadzono badanie, które miało na celu skonstruowanie autorskich indeksów dla wybranych sektorów GPW i pokazano, Ŝe tak zbudowane indeksy oraz indeksy publikowane przez giełdę, mają te same własności stochastyczne. PosłuŜenie się wzorami stosowanymi przez giełdę, w celu odtworzenia indeksów dla sektorów jeszcze niepublikowanych, jest trudne. Wymaga to, nie tylko znajomości kursów wszystkich walorów notowanych na giełdzie oraz liczby ich akcji w wolnym obrocie, ale takŝe pełnej historii operacji rynkowych. Z uwagi na to, Ŝe dotarcie do wszystkich informacji o wypłacanej dywidendzie i prawach poboru jest Ŝmudne, wartość współczynnika korygującego wyznaczono w odmienny sposób niŝ czyni to giełda. Przeliczano jego wartość tylko wtedy, gdy ulegał zmianie pakiet uczestników indeksu. Następnie wykazano, Ŝe tak skonstruowane autorskie indeksy mogą być stosowane zamiennie w analizach, w szczególności dla tych sektorów, dla których nie są jeszcze publikowane oficjalne indeksy sektorowe WIG. Dotyczy to, oprócz dziesięciu juŝ wymienionych, jeszcze szesnastu sektorów: drzewnego, elektromaszynowego, farmaceutycznego, lekkiego, materiałów budowanych, metalowego, motoryzacyjnego, surowcowego, tworzyw sztucznych oraz przemysłu innego w makrosektorze przemysł; ubezpieczenia i finanse inne w makrosektorze finanse oraz handlu detalicznego, handlu hurtowego, hoteli i restauracji oraz usług innych w makrosektorze usługi. W celu wykazania wspólnego wzorca zmienności indeksów sektorowych giełdowych i autorskich posłuŝono się dostępnymi metodami statystyczno-ekonometrycznymi. Modele ryzyka sektorowego oszacowano przy uŝyciu Klasycznej Metody Najmniejszych Kwadratów (KMNK). Kointegrację szeregów czasowych testowano zgodnie z metodą Engle a - Grangera oraz procedurą Johansena. W celu badania łącznych efektów w zmodyfikowanych modelach ryzyka zastosowano specyfikację SUR, a następnie ponownie oszacowano modele przy zastosowaniu estymatora Zellnera i przy pomocy testu Walda dokonano ich weryfikacji. 7

8 Następnie dla tak skonstruowanych autorskich indeksów zbudowano róŝne rodzaje modeli traktujących o ryzyku sektorowym, które miały posłuŝyć do weryfikacji postawionych w rozprawie hipotez. Weryfikacji dokonano w oparciu o klasyczne modele wyceny aktywów kapitałowych, czyli jednowskaźnikowego modelu Sharpe a oraz modelu wyceny aktywów kapitałowych (ang. Capital Assets Pricing Model CAPM), wraz z ich modyfikacjami spotykanymi w opracowaniach innych autorów 3 oraz ze zmiennymi zerojedynkowymi, umoŝliwiającymi ocenę zmian wyrazu wolnego i współczynnika kierunkowego. Wnioskowanie o zróŝnicowaniu poziomu ryzyka w ujęciu sektorowym (pierwsza hipoteza) przeprowadzono w oparciu o zmodyfikowane modele rynkowe, które w przypadku nałoŝenia odpowiednich restrykcji sprowadzają się do postaci modelu Sharpe a: + c irmt + c 1i gdzie: i = 16 t = 144, r it r mt D 1 D r mt r it = a i + b i r mt + b 1i D r 1 mt + b " ' " ( rmt ') + ci ( rmt ) + d irfv trmt + d1i RFV t rmt + d i RFV t rmt + ξit stopa zwrotu z portfela sektorowego, stopa zwrotu z portfela rynkowego, zmienna -1, przyjmująca wartość 1 dla okresu byka i znaczącego wzrostu, zmienna -1, przyjmująca wartość 1 dla okresu znaczącego spadku, kwadrat stopy zwrotu z portfela rynkowego, i D r mt + (1) r = D rmt ' mt 1, r = D rmt " mt, RFV t stopa zwrotu z waloru pozbawionego ryzyka, ' RFV = t D RFV RFV = " 1 t, t D RFVt. Modyfikacji modelu dokonano w oparciu o badania przeprowadzone na amerykańskim rynku kapitałowym, gdzie okresy dobrej i złej koniunktury wyodrębniono na podstawie analizy głównego indeksu giełdowego giełdy nowojorskiej i przyjęto następujący podział na: rynek byka i niedźwiedzia (Bear&Bull - BB), klasyfikacja na podstawie kolejno następujących po sobie wzrostach lub spadkach stóp zwrotu, rynek wzrostów i spadków (Up&Down - UD), róŝnicuje się rynek za pomocą dodatnich (Up) i ujemnych (Down) stóp zwrotu, rynek znaczących wzrostów i spadków (Substantial Up&Down - SUD), według tego kryterium próba została podzielona na trzy podokresy: 3a - znacznego wzrostu, 3b - znacz- 3 Modyfikacji modeli dokonano w oparciu o doświadczenia takich autorów jak: Fama E.F., French K.R., Fabozzi F.J., Francis J.C., Bhardwaj R.K., Brooks L.D., Shanken J. i inni. 8

9 nego spadku, 3c - zmiany na rynku nie były znaczne. Poprzez znaczy spadek lub wzrost rozumie się wartość stopy zwrotu wyŝszą lub niŝszą od wartość średniej o ½ wartości odchylenia standardowego, wyznaczenie efektów dobrej i złej koniunktury w oparciu o medianę (M), kryterium podziału zostało dokonane na podstawie wartości stóp zwrotu wyŝszych i niŝszych od wartości mediany. W celu zweryfikowania, Ŝe ryzyko sektorowe jest zmienne w czasie i zróŝnicowane w badanych okresach (druga i trzecia hipoteza) zastosowano inne podejście. Jeśli źródeł ryzyka upatruje się w rynku i spółkach, które są emitentem akcji notowanych na giełdzie, to premię za podjęcie ryzyka moŝna oszacować za pomocą modelu wyceny aktywów kapitałowych CAPM. Dokonując badania przypuszczano, iŝ przyczyn niestabilności w czasie współczynników beta moŝna upatrywać w zmianach uwarunkowań rynku wywołanych następującymi wydarzeniami: rozpoczęciem działania systemu giełdowego Warset (WARSET) 16 września roku, który miał na celu zwiększenie płynności obrotu i wprowadzenie ułatwień w zawieraniu transakcji, atakiem terrorystycznym na Word Trade Center (WTC) 11 września 1 roku, który zmienił warunki gospodarcze, szczególnie w sektorach bezpośrednio związanych z ubezpieczeniami, budownictwem, lotnictwem, usługami i turystyką, akcesją Polski do Unii Europejskiej (UE) 1 maja 4 roku, która miała wpływ na poziom ryzyka sektorowego w zaleŝności od zmniejszenia lub zwiększenia konkurencyjności przedsiębiorstw wchodzących w ich skład. Po uwzględnieniu takiego podziału okresu badawczego, model wyceny aktywów kapitałowych przybrał postać: r it r ft = + β β + π gdzie: i = 16 t = 144, i i1 i + ϕ i1 Warset t + ϕ i WTC ( rmt r ft ) + π i1 ( rmt r ft ) Warset t + ( rmt r ft ) WTC t + π i 3 ( rmt r ft ) UE t + ξ it rit r ft - nadwyŝka stopy zwrotu z danego waloru,,i ponad stopę zwrotu z waloru pozbawionego ryzyka (np. bonów skarbowych), t + ϕ i 3 UE t + () 9

10 Warset WTC UE gdzie: t t t 1 t = t 1 1 t 33 = t 3 1 t 65 = t 64 t = t = 33 pierwszy t = 65 pierwszy pierwszy m c z WARSETEM m c po m c po atakach akcesji WTC RP do (16.9. ) ( ) UE (1.5.4 β i - stopa zwrotu w sektorze,,i niezaleŝna od koniunktury w pierwszym 4 okresie, β + ϕ i i1 β + ϕ + ϕ i i1 i β + ϕ + ϕ + ϕ - stopa zwrotu w sektorze,,i niezaleŝna od koniunktury w drugim okresie, i i1 i i3 okresie, - stopa zwrotu w sektorze,,i niezaleŝna od koniunktury w trzecim okresie, - stopa zwrotu w sektorze,,i niezaleŝna od koniunktury w czwartym β i1 - ryzyko sektora,,i w pierwszym okresie, β + π i1 i1 β + π + π i1 i1 i - ryzyko sektora,,i w drugim okresie, β + π + π + π i1 i1 i i3 - ryzyko sektora,,i w trzecim okresie, - ryzyko sektora,,i w czwartym okresie, rmt r ft - nadwyŝka stopy zwrotu portfela rynkowego (mierzonego głównym indeksem giełdowym WIG) ponad stopę zwrotu z waloru pozbawionego ryzyka, it ξ - składnik losowy. Jako benchmark stopy zwrotu z portfela rynkowego przyjęto stopę zwrotu z Głównego Indeksu Giełdowego WIG, a za stopę zwrotu z waloru pozbawionego ryzyka - stopę zwrotu z 5-tygodniowych bonów skarbowych. W badaniach wykorzystano miesięczne szeregi czasowe wszystkich akcji notowanych na GPW, portfela indeksu WIG, portfeli indeksów sektorowych oraz średniego miesięcznego waŝonego zysku z 5-tygodniowych bonów skarbowych z okresu od 31 grudnia 1998 roku do 31 grudnia 1 roku. Dane zaczerpnięto ze strony internetowej Giełdy Papierów Wartościowych S.A. w Warszawie, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych S.A., Domu Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. oraz Narodowego Banku Polskiego. Obliczenia wykonano posługując się pakietami EViews 7, Microfit 4.1, Stata 9 oraz Statistica 7. ) 4 Pierwszy okres przed wprowadzeniem sytemu Warset t =, drugi okres po wprowadzeniu systemu Warset t = 1, trzeci okres po atakach terrorystycznych na WTC t = 3, czwarty okres po akcesji do Unii Europejskiej t = 8. 1

11 6. SYNTEZA WYNIKÓW BADAŃ Na potrzeby rozprawy doktorskiej skonstruowano autorskie indeksy sektorowe dla dziesięciu sektorów: banki, budownictwo, informatyka, spoŝywczy, telekomunikacja, media, paliwa, deweloperzy, chemia, energia. Wyznaczone w ten sposób indeksy sektorowe, a takŝe ich odpowiedniki publikowane przez GPW, przedstawiono na rysunku 1. Rysunek 1. Wykres indeksów WIG i autorskich dla badanych sektorów gru 98 gru 99 gru Sektor banki gru 1 gru gru 3 gru 4 gru 5 gru 6 gru 7 gru 8 gru 9 gru gru 98 gru 99 gru Sektor informatyka gru 1 gru gru 3 gru 4 gru 5 gru 6 gru 7 gru 8 gru 9 gru 1 15 Sektor budownictwo 8 Sektor spoŝywczy gru 98 gru 99 gru gru 1 gru gru 3 gru 4 gru 5 gru 6 gru 7 gru 8 gru 9 gru 1 4 gru 98 gru 99 gru gru 1 gru gru 3 gru 4 gru 5 gru 6 gru 7 gru 8 gru 9 gru gru 98 gru 99 gru Sektor telekomunikacja gru 1 gru gru 3 gru 4 gru 5 gru 6 gru 7 gru 8 gru 9 gru gru 98 lis 99 paź wrz 1 Sektor deweloperzy sie lip 3 cze 4 maj 5 kwi 6 mar 7 lut 8 sty 9 gru 9 lis Sektor media 1 15 Sektor chemia gru 98 gru 99 gru gru 1 gru gru 3 gru 4 gru 5 gru 6 gru 7 gru 8 gru 9 gru 1 gru 98 paź 99 sie cze 1 kwi lut 3 gru 3 paź 4 sie 5 cze 6 kwi 7 lut 8 gru 8 paź 9 sie Sektor paliwa Sektor energia lut paź cze 1 lut paź cze 3 lut 4 paź 4 cze 5 lut 6 paź 6 cze 7 lut 8 paź 8 cze 9 lut 1 paź 1 lip kwi 1 sty paź lip 3 kwi 4 sty 5 paź 5 lip 6 kwi 7 sty 8 paź 8 lip 9 kwi 1 Źródło: opracowanie własne. 11

12 Na rysunku 1 kolorem czerwonym oznaczono indeksy sektorowe giełdowe, a ich autorskie odpowiedniki (obliczone od 1998 roku) kolorem czarnym. Z uwagi na fakt, Ŝe dla ostatnich pięciu sektorów tj.: media, paliwa, deweloperzy, chemia i energia, giełda rozpoczynała publikować indeksy sektorowe z róŝnymi datami, dodatkowo na ich wykresach dołączono, kolorem niebieskim, wartości obliczone tylko od momentu ich debiutu. Dla sektora paliwa i energia linia niebieska i czarna pokrywają się zupełnie. Dla pozostałych sektorów: media, deweloperzy i chemia pokrycie nie jest pełne. Fakt ten moŝna tłumaczyć migracją spółek między sektorami. Dokonano statystyczno-ekonometrycznej analizy porównawczej indeksów sektorowych autorskich z giełdowymi. Wnioski z przeprowadzonych badań: test Johansena i Engle a-grengera wykazał, Ŝe indeksy giełdowe oraz odpowiadające im indeksy autorskie są skointegrowane z wektorem kointegrujacym [1, -1] i wykazują wspólny wzorzec zmienności stochastycznej, test Kołmogorowa-Smirnowa pokazał, Ŝe rozkłady stóp zwrotu z giełdowych i autorskich indeksów sektorowych są takie same, testy Manna-Whitney a i Siegela-Tukey a wykazują odpowiednio, Ŝe wartości oczekiwane i wariancje stóp zwrotu z obu rodzajów portfeli indeksów są sobie równe, test niezaleŝności - χ Pearsona pokazał, Ŝe jednoczesne zmiany (wzrosty, spadki) stóp zwrotu z obu rodzajów portfeli indeksów są zaleŝne, współczynnik korelacji rang Spearmana i Cramera wskazują na istotną i wysoką korelację stóp zwrotu z obu rodzajów portfeli indeksów. 1. Podsumowanie: przeprowadzone badanie empiryczne potwierdziło moŝliwość zamiennego stosowania indeksów autorskich oraz indeksów publikowanych przez giełdę w analizach oraz badaniach koniunktury i poziomu ryzyka sektorowego na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Konstrukcja autorskich indeksów sektorowych jest zatem uzasadniona. Następnie skonstruowano dodatkowe autorskie indeksy sektorowe dla sektorów, w których skład wchodziły min. 3 spółki w dniu rozpoczęcia badania tj. 31 grudnia 1998 roku. Indeksy indywidualne skonstruowano łącznie dla szesnastu sektorów gospodarki narodowej tj.: banki, budownictwo, informatyka, spoŝywczy, telekomunikacja, media, paliwa, deweloperzy, chemia, drzewny, elektromaszynowy, handel, lekki, materiały budowalne, metalowy i usługi inne. Przeprowadzono dla nich szczegółowe badanie kształtowania się ryzyka sekto- 1

13 rowego z uwzględnieniem róŝnych aspektów koniunktury rynku i okresów badawczych, korzystając z dostępnych w literaturze przedmiotu narzędzi. Szeregi stóp zwrotu poddane analizie w całym okresie badawczym charakteryzowały się duŝą zmiennością, przy czym zmienność stóp zwrotu z portfeli indeksów dla sektorów informatyka i telekomunikacja była znacząco wyŝsza niŝ zmienność stóp zwrotu z portfeli pozostałych indeksów sektorowych. Rozkład portfela indeksu WIG moŝna uznać za symetryczny. Współczynniki korelacji pomiędzy szeregami stóp zwrotu z portfela indeksu WIG, a stopami zwrotu z portfeli poszczególnych indeksów sektorowych w całym okresie badawczym znacząco róŝniły się od siebie (świadczą o tym współczynniki korelacji dla poszczególnych par indeksów). Największe nasilenie korelacji wystąpiło między indeksem WIG oraz kolejno sektorami: banki, metalowy, handel, paliwa, budownictwo, materiały budowlane, lekki, spoŝywczy, chemiczny, usługi inne, deweloperzy, drzewny, media, telekomunikacja, informatyka i elektromaszynowy.. Podsumowanie: obliczone charakterystyki pozwalają wątpić w stabilność w czasie sektorowych współczynników beta na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Przyczyną niestabilności ryzyka sektorowego są zróŝnicowane kowariancje pomiędzy stopą zwrotu z rynku, a sektorową stopą zwrotu. W tabeli zaprezentowano wyniki estymacji modeli dla wybranych sektorów banki i usługi inne. Z nich oraz wyników dla pozostałych sektorów wynika, Ŝe wszystkie modele są wystarczająco wyjaśnione ze względu na R. Dla portfeli wszystkich indeksów sektorowych odpowiednie statystyki diagnostyczne wskazywały na brak występowania w szeregu czasowym reszt autokorelacji rzędu 1-tego, jak równieŝ rzędu 1-go, z wyjątkiem sektora deweloperzy i informatyka. Dla portfeli indeksów z sektorów: spoŝywczy, telekomunikacja, media, paliwa, materiały budowlane i usługi inne mierzonych wszystkimi modelami i według wszystkich kryteriów, zostało spełnione załoŝenie o zgodności rozkładu składników losowych z rozkładem normalnym. Dla portfeli indeksów za wyjątkiem sektorów: telekomunikacja, paliwa i lekki oszacowanymi za pomocą wszystkich modeli i kryteriów, składnik losowy został uznany za heteroskedastyczny. W konsekwencji Ŝadne z niespełnionych warunków stochastycznych, pomimo pozbawienia estymatora KMNK efektywności, nie powodują jego obciąŝenia, co uniemoŝliwiłoby uŝycie tej metody do estymacji. Z danych moŝna wysnuć dalsze wnioski. Ryzyko sektorowe dla wszystkich modeli według kryterium BB było dla wszystkich sektorów statystycznie istotne. We wszystkich sektorach według wszystkich kryteriów naleŝy odrzucić hipotezę zerową, która głosi, iŝ suma parametrów jest nieistotna statystycznie (za wyjątkiem sektora elektromaszynowego według kryterium SUD). Najlepsze 13

14 4 3 1 oszacowanie modeli uzyskano dla kryterium UD oraz dla sektora banki ocenionego według kryterium Schwarza-Bayesa. Tabela. Parametry strukturalne i parametry struktury stochastycznej modelu rynkowego (1) dla indeksu wybranych sektorów banki i usługi inne w latach Sektor Banki Usługi inne Parametr BB UD M SUD BB UD M SUD a,1,,,8 -,1,1,, a1,,,,1,1 -,,,17 a, -,1 b 1,17 1,8 1,7 1,35,99,88,56 1, b1 -, -1,14-1,9-1,8 -,3,58,3,65 b 1,38,34 c,54,78,77 1,5,58 -,9-1,57 4,94 c1 1,7 4,49 5,34 1,91 -,34 -,8 3,93 -,79 c -,31-6,3 d -44,8 369,6 396, 58,8-1,6-176,7 -,9-1641,7 d1 351,7-919,9-978,5-363,3 811,89-138, -1319,1 1,9 d -1,8 1448,,67,69,69,71,61,64,64,63 LM. rz 1 19,31 1,78,13,13 8,46 6,49 7,1 8,1 LM. rz 1,4,39,39,39, 1,91 1,94 1,88 JB 1,81 16,8 16,9 19,8 1,54 138,6 139,68 151,47 W,56,45,37,19 7,98,4,1,4 Akaike 1, 17, 17,1 16,7 1,7 158, 158, 154,8 SBC,3 5, 5, 198,9 9,8 146, 146,1 137, Źródło: obliczenia własne, pogrubioną czcionką zaznaczono istotność parametru na poziomie istotności α=,5. Następnie zbadano stabilność w czasie sektorowych współczynników beta odzwierciedlających ryzyko sektorowe na GPW w latach , dla szesnastu autorskich portfeli indeksów sektorowych. Dokonując analizy, moŝna było przypuszczać, Ŝe wymienione wydarzenia (Warset, WTC i UE) w sposób istotny miały wpływ na kształtowanie się ryzyka systematycznego w poszczególnych sektorach. Dokonano wstępnej oceny ryzyka sektorowego na podstawie modelu regresji przesuwanej (ang. rolling regression), która słuŝy do oceny stabilności parametrów strukturalnych modelu w czasie. Oszacowano model CAPM za pomocą regresji przesuwanej w określonym horyzoncie czasowym tj. 4 miesięcy. Wyniki oszacowań dla poszczególnych sektorów są przedstawione na rysunku. Rysunek. Zmienność współczynnika beta dla badanych sektorów Banki Budownictwo Informatyka SpoŜywczy M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 1M 1M1 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 1M 1M1 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 1M 1M1 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 1M 1M1 14

15 4 3 1 Telekomunikacja Media Paliwa Deweloperzy M M1 3M1 4M8 5M6 6M4 7M 7M1 8M1 9M8 1M6 1M1-4 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 -.5 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 1M 1M1 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 1M 1M1 Chemia Drzewny Elektromaszynowy Handel M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 -.5 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 -. M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 -.5 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 Lekki Materiały budowlane Metalowy Usługi inne M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 M1 1M1 M8 3M6 4M4 5M 5M1 6M1 7M8 8M6 9M4 Źródło: opracowanie własne. Z wykresów wynika, Ŝe w kaŝdym z sektorów współczynnik beta był niestabilny, gdyŝ w całym badanym okresie wykazywał zmienność w czasie. Analizując zmienność współczynnika beta we wszystkich sektorach da się zauwaŝyć wyraźne zmiany w i 5 roku 5. Zatem moŝna wysnuć przypuszczenie, Ŝe na niestabilność w czasie parametru beta wpływ miały wymienione wcześniej wydarzenia przyczyniające się do zmiany koniunktury gospodarczej, która z kolei spowodowała zmiany w koniunkturze giełdowej. Następnie szacując KMNK zmodyfikowany model CAPM otrzymano próbkowe oceny parametrów strukturalnych wraz z ich błędami ocen i statystykami diagnostycznymi. Wyniki zaprezentowano w tabeli 3. 5 W sektorze spoŝywczym zmiany są zauwaŝalne równieŝ w 9 roku, podobnie jak w sektorze elektromaszynowym i metalowym. 15

16 Tabela 3. Wyniki oszacowania KMNK zmodyfikowanego modelu CAPM () w latach Parametr Sektory Ban Bud Che Dew Drz Ele Han Inf Lek Mab Med Met Pal Spo Tel Usi β i -,3 -,6 -,1 -,11,3 -,9,1,18 -,,1,96, -,4 -,1,7 -,11 ϕ,3 -,15,11 -,3 -,31,14 -,8 -,61,34 -,37 -,1 -,47,53, -,58 -,3 i1 ϕ -,17,17,8,3,41 -,6,19,39,7,8,7,4 -,34,37,38 -,1 i ϕ -,7,14 -,37,7 -,45,31 -,1 -,36 -,6 -,4,9,1,6 -,14,1,8 i3 β,759,68,74,669,68 1,319 1,15 1,713,81,814 1,479,985,871,585 1,599,79 i1 π -,75 -,91 -,7 -,579 -,4,857 -,795 -,11 -,16,4 -,374 -,14 1,11,1 -,71 -,64 i1 π,78,38 -,1,,65-1,8,491 -,491,753 -,19 -,145,94 -,16,9,8,89 i1 π,544 -,11,64 1,96,133 -,461,46,18 -,45,461 -,45 -,47 -,44 -,198 -,796 -,633 i3,717,611,555,6,631,638,477,714,556,513,57,551,7,489,693,66 LM, rz 1 19,95 11,46 15,51 3,9 9, 1,9 14,6 1,9 5,46 15,1 6, 9,96 9,83 13,35 14,46 8,4 LM, rz 1,43 1,93, 1,63,1,53,11,4 1,9,36,16 1,86,17,31,3 1,8 JB 17, ,4 96,65 151,68 19,16 18,35 3,3 141,71 1,93 4,77 13,47 3,99,73 39, 3,8 13,85 W,49,7,,833,66,371 1,37,657 1,979,163,145 1,137 5,917 3,49,95,37 Akaike,44 156,6 154,61-31,38 153,4 46,3 17,47 145,7 11,36 136,47 53,84 155,98,3 154,55 197, 9,7 SBC 1,56 144,38 146,13-43,6 14,13 6,15 16,59 133,58 9,48 116,59 41,96 144,1,76 14,67 189,5 17,8 Źródło: obliczenia własne, pogrubioną czcionka zaznaczono istotność parametru na poziomie istotności α=,5. 16

17 Wynika z nich, Ŝe model jest wystarczająco wyjaśniony ze względu na R. Następujące wnioski z przeprowadzonego badania: we wszystkich okresach ryzyko we wszystkich sektorach, za wyjątkiem deweloperzy, lekki, materiały budowlane i paliwa, było róŝne od zera i prawdopodobnie zróŝnicowane, sektorowe stopy zwrotu niezaleŝne od koniunktury były zróŝnicowane w pierwszym okresie dla sektora: materiały budowlane; w drugim okresie dla sektora: materiały budowlane i telekomunikacja; w trzecim okresie dla sektora paliwa i w czwartym okresie dla sektorów: chemia, drzewny, usługi inne, dla portfela indeksów dla sektorów: deweloperzy i informatyka odpowiednie statystyki diagnostyczne wskazywały na występowanie w szeregu czasowym reszt autokorelacji rzędu 1-tego, autokorelacja składników losowych rzędu 1-go nie występowała w Ŝadnym z analizowanych sektorów, dla sektorów: paliwa i telekomunikacja były spełnione załoŝenia, Ŝe rozkład składników losowych jest rozkładem normalnym. Wyniki badań pokazują, Ŝe największą zmiennością ze wszystkich indeksów sektorowych charakteryzował się indeks telekomunikacja, następnie media, materiały budowlane, lekki, chemia, elektromaszynowy, deweloperzy, usługi inne, informatyka, handel, banki, spo- Ŝywczy, budownictwo, drzewny i metalowy. Pozostałe wnioski z badania: w całym okresie badawczym największą zmiennością wykazywał się indeks sektorowy informatyka, a najmniejszą zmiennością indeks sektora metalowy; przed wprowadzeniem systemu Warset: największą spoŝywczy, a najmniejszą metalowy; w okresie po wprowadzeniu systemu Warset: największą banki, a najmniejszą metalowy; w okresie po atakach na WTC: największą telekomunikacja, a najmniejszą drzewny; w okresie po akcesji Polski do UE: największą media, a najmniejszą budownictwo, zmianie uległy średnie wartości szeregów miesięcznych stóp zwrotu, dla średnich w większości podokresów na poziomie istotności α=,5 nie moŝna odrzucić hipotez zerowych, które informują, Ŝe były one równe zeru, z przeprowadzonego testu Kruskala-Wallisa weryfikującego hipotezę, Ŝe średnie stopy zwrotu w poszczególnych okresach są takie same wynika, Ŝe tylko dla sektora drzewnego nie ma podstaw do odrzucenia H, 17

18 współczynniki korelacji między szeregami stóp zwrotu z portfela indeksu WIG, a stopami zwrotu z portfeli poszczególnych indeksów sektorowych z okresu na okres ulegały zmianom. Wyniki oszacowania modelu pozwoliły na wyodrębnienie trzech grup sektorów o zróŝnicowanym ryzyku we wszystkich okresach. Pierwszą grupę stanowią te sektory, w których współczynnik beta był mniejszy od jedności (spoŝywczy, budownictwo, deweloperzy, drzewny, chemia, usługi inne, banki, lekki, materiały budowalne i paliwa). W wymienionych sektorach inwestor naraŝony był na mniejsze ryzyko, niŝ lokując inwestycje w portfel rynkowy. Drugą grupę stanowiły sektory, dla których współczynnik beta był większy od jedności (handel, elektromaszynowy, media, telekomunikacja i informatyka). Wymienione sektory naraŝone były na większe ryzyko niŝ istniało na rynku. Do trzeciej grupy moŝna zaliczyć sektor metalowy, gdzie współczynnik beta był najbliŝszy jedności, co świadczy, iŝ ryzyko w tym sektorze było najbardziej zbliŝone do ryzyka rynkowego. W celu wskazania inwestorom, w którym sektorze są naraŝeni na większe ryzyko inwestowania w portfel akcji, a w którym na mniejsze, na podstawie oszacowanych współczynników beta zbudowano w tabeli 4 ranking ryzyka sektorowego. Tabela 4. Ranking ryzyka sektorowego z podziałem na podokresy Lokata Okres I Okres II Okres III Okres IV Sektor Beta Sektor Beta Sektor Beta Sektor Beta 1 SpoŜywczy,585 Handel,354 Chemia,6 SpoŜywczy,387 Budownictwo,68 Drzewny,438 Mat. bud.,685 Usługi inne,399 3 Drzewny,68 Chemia,497 Paliwa,79 Budownictwo,496 4 Chemia,74 Budownictwo,516 SpoŜywczy,794 Paliwa,67 5 Usługi inne,79 SpoŜywczy,66 Banki,837 Lekki,665 6 Banki,759 Deweloperzy,611 Drzewny,945 Telekom.,83 7 Deweloperzy,769 Usługi inne,665 Deweloperzy,969 Drzewny,813 8 Mat. bud.,814 Banki,685 Budownictwo,99 Elektroma.,858 9 Paliwa,871 Lekki,894 Elektroma. 1,39 Metalowy,938 1 Lekki,91 Metalowy,971 Informatyka 1, Handel 1, Metalowy,985 Media 1,15 Metalowy 1,79 Mat. bud. 1,75 1 Handel 1,15 Mat. bud. 1,16 Media 1,334 Banki 1,33 13 Elektroma. 1,319 Telekom. 1,37 Usługi inne 1,538 Chemia 1,38 14 Media 1,479 Informatyka 1,61 Telekom. 1,67 Media 1, Telekom. 1,599 Elektroma. 1,89 Handel 1,64 Deweloperzy 1,73 16 Informatyka 1,713 Paliwa 1,981 Lekki 1,663 Informatyka 1,731 Źródło: obliczenia własne na podstawie tabeli 3. 18

19 3. Podsumowanie: wprowadzenie systemu Warset przyczyniło się do wzrostu ryzyka w sektorze informatyka i telekomunikacja oraz obniŝenia go w sektorze spoŝywczym i budownictwie. Atak terrorystyczny na WTC utrzymał sektor informatyka jako jeden z najbardziej ryzykownych. Akcesja Polski do Unii Europejskiej spowodowała podniesienie ryzyka dla sektora bankowego, co mogło być spowodowane zwiększeniem konkurencyjności przedsiębiorstw wchodzących do tego sektora. Badanie łącznych efektów w zmodyfikowanym modelu rynkowym (pierwsza hipoteza) pozwoliło na jednoznaczny wniosek, Ŝe ryzyko jest zróŝnicowane oraz: ryzyko sektorowe jest zróŝnicowane po sektorach, ryzyko sektorowe jest takie samo w sektorach np. według kryterium BB dla sektora banki i: budownictwo, informatyka, spoŝywczy, telekomunikacja, media, chemia, drzewny, elektromaszynowy, lekki, metalowy i usługi inne, ryzyko sektorowe zaleŝy od fazy rynku w okresie byka dla wszystkich kryteriów, ryzyko sektorowe nie jest uwarunkowane zmiennością ryzyka rynkowego dla kryterium UD i SUD, ryzyko sektorowe jest zdeterminowane przez zmienność stopy rynkowej oraz stopy zwrotu z walorów pozbawionych ryzyka, ryzyko sektorowe jest zróŝnicowane w zaleŝności od fazy rynku dla wszystkich kryteriów, poszczególne składowe w oszacowanych modelach są statystycznie istotne, co oznacza zaleŝność ryzyka sektorowego od efektów wywołanych uŝytymi zmiennymi w analizowanych latach. W wyniku przeprowadzonych analiz dla modelu CAPM (druga i trzecia hipoteza) wnioski brzmią: ryzyko sektorowe jest zróŝnicowane, efekty związane z wydarzeniami miały istotny wpływ na kształtowanie się ryzyka sektorowego, sektorowe stopy zwrotu niezaleŝne od koniunktury w Ŝadnym okresie nie miały wpływu na ryzyko sektorowe, w sektorach banki, informatyka, telekomunikacja, chemia, materiały budowlane oraz usługi inne są statystycznie istotne efekty okresowe, 19

20 poszczególne składowe w oszacowanym modelu są statystycznie istotne, co wskazuje na występowanie istotnych efektów sektorowych i okresowych w analizowanych latach. 7. WNIOSKI KOŃCOWE Celem niniejszej dysertacji była analiza ryzyka sektorowego na polskim rynku kapitałowym w latach Wyniki przeprowadzonych badań empirycznych potwierdzają moŝliwość zamiennego stosowania indeksów autorskich oraz indeksów publikowanych przez giełdę w analizach oraz badaniach koniunktury i poziomu ryzyka sektorowego na Giełdzie Papierów Wartościowych. Dla skonstruowanych, w oparciu o metodologię indeksu WIG, szesnastu sektorów gospodarki narodowej, przeprowadzono szczegółowe badanie kształtowania się ryzyka sektorowego z uwzględnieniem róŝnych aspektów koniunktury i okresów badawczych, korzystając z dostępnych narzędzi w literaturze przedmiotu. Zweryfikowano postawione w rozprawie hipotezy: 1. Na ryzyko sektorowe zasadniczy wpływ mają: sektor, rynek, walory pozbawione ryzyka.. Ryzyko sektorowe jest zróŝnicowane i zaleŝy od faz rynku. 3. Ryzyko sektorowe jest zróŝnicowane i zmienia się w czasie w rozwaŝanych okresach badawczych. Wyniki badań dowodzą, Ŝe ryzyko sektorowe ma bardzo duŝe znaczenie dla gospodarki i znaczenie to będzie rosło. Stosując metody analizy ryzyka sektorowego na giełdzie papierów wartościowych konieczne jest uwzględnienie zarówno sektora jak, i ryzyka ściśle z nim związanego. Analiza sektorowa dała odpowiedzi na pytania dotyczące opłacalności i ryzyka alokacji w poszczególnych gałęziach gospodarki. Na podstawie wnioskowania sektorowego naleŝy wybrać te branŝe, które w świetle przewidywań powinny charakteryzować się wysoką oczekiwaną stopą zwrotu. Biorąc pod uwagę równieŝ i analizę fundamentalną nie bez znaczenia dla ryzyka sektorowego jest sytuacja danej branŝy, czyli perspektywy rozwoju, jakość zarządu i kadry poszczególnych spółek, ryzyko działalności, produkcja i linie technologiczne, innowacje, prowadzony marketing, strategia danych spółek itp. Traktując kapitalizację i obroty giełdowe jako kryteria wyboru kolejnych indeksów do publikacji na polskim rynku kapitałowym, moŝna przypuszczać, iŝ następne indeksy sektorowe pojawią się dla sektorów metalowy, handel detaliczny oraz handel hurtowy. Uzyskane wyniki z pewnością skłaniają do pogłębionej refleksji naukowej na temat teoretycznych załoŝeń, metod i obliczeń oraz praktyki rynku giełdowego. Zasadnym wydaje się równieŝ przeprowadzenie badania ryzyka sektorowego łączącego zakres obu badań w jedno i dokonanie analizy dla modelu CAPM z uwzględnieniem za-

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński

Zarządzanie ryzykiem. Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński Zarządzanie ryzykiem Opracował: Dr inŝ. Tomasz Zieliński I. OGÓLNE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE Cel przedmiotu: Celem przedmiotu jest zaprezentowanie studentom podstawowych pojęć z zakresu ryzyka w działalności

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

I. Historia indeksów 3. II. Indeksy giełdowe 5

I. Historia indeksów 3. II. Indeksy giełdowe 5 Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie wrzesień 2008 Spis treści Strona 2 I. Historia indeksów 3 II. Indeksy giełdowe 5 1. Charakterystyka 5 1.1 Indeks WIG20 5 1.2 Indeks mwig40 6 1.3 Indeks

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 657/2014 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 czerwca 2014 r.

Uchwała Nr 657/2014 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 czerwca 2014 r. Uchwała Nr 657/2014 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 3 czerwca 2014 r. w sprawie zmiany Uchwały Nr 42/2007 Zarządu Giełdy z dnia 16 stycznia 2007 r. (z późn. zm.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

Indeksy GPW maj 2009. Strona 2. I. Historia indeksów 3

Indeksy GPW maj 2009. Strona 2. I. Historia indeksów 3 Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Spis treści Strona 2 I. Historia indeksów 3 II. Indeksy giełdowe 1. Charakterystyka 1.1 Indeks WIG20 1.1.1 Indeks WIG20short 1.1.2 Indeks WIG20lev 1.2

Bardziej szczegółowo

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela

Prace magisterskie 1. Założenia pracy 2. Budowa portfela 1. Założenia pracy 1 Założeniem niniejszej pracy jest stworzenie portfela inwestycyjnego przy pomocy modelu W.Sharpe a spełniającego następujące warunki: - wybór akcji 8 spółek + 2 papiery dłużne, - inwestycja

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 42/2007 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 16 stycznia 2007 roku

Uchwała Nr 42/2007 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 16 stycznia 2007 roku Uchwała Nr 42/2007 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 16 stycznia 2007 roku Na podstawie 21 ust. 2 Statutu Giełdy Zarząd Giełdy postanawia co następuje: 1 Giełda oblicza i podaje

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl

Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności. dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyka w pracy badawczej nauczyciela Wykład 4: Analiza współzależności dr inż. Walery Susłow walery.suslow@ie.tu.koszalin.pl Statystyczna teoria korelacji i regresji (1) Jest to dział statystyki zajmujący

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 871/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 6 sierpnia 2013 r. (z późn. zm.)

Uchwała Nr 871/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 6 sierpnia 2013 r. (z późn. zm.) Załącznik do Uchwały Nr 893/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 8 sierpnia 2013 r. Uchwała Nr 871/2013 Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 6 sierpnia

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: y t. X 1 t. Tabela 1.

Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: y t. X 1 t. Tabela 1. tel. 44 683 1 55 tel. kom. 64 566 811 e-mail: biuro@wszechwiedza.pl Zadanie 1 Zakładając liniową relację między wydatkami na obuwie a dochodem oszacować MNK parametry modelu: gdzie: y t X t y t = 1 X 1

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Strona 2 Spis treści I. Historia indeksów 4 II. Indeksy giełdowe 6 1. Charakterystyka 7 1.1 Indeks WIG30 7 1.1.1 Indeks WIG30TR 7 1.1.2 Indeks WIG30short

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV)

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Wskaźnik cenadowartości księgowej (ang. price to book value ratio) jest bardzo popularnym w analizie fundamentalnej. Informuje on jaką cenę trzeba zapład za 1 złotówkę

Bardziej szczegółowo

Jak zarabiać na surowcach? SPIS TREŚCI

Jak zarabiać na surowcach? SPIS TREŚCI Jak zarabiać na surowcach? Adam Zaremba SPIS TREŚCI Wprowadzenie Rozdział 1. Strategiczna alokacja aktywów na rynkach surowców 1.1. Klasy aktywów inwestycyjnych 1.2. Strategiczna alokacja aktywów 1.3.

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce

Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Ekonomiczno-techniczne aspekty wykorzystania gazu w energetyce Janusz Kotowicz W8 Wydział Inżynierii i Ochrony Środowiska Politechnika Częstochowska Wpływ stopy dyskonta na przepływ gotówki. Janusz Kotowicz

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Proces inwestowania jest wyrzeczeniem się bieżącej konsumpcji na rzecz przyszłych, lecz niepewnych zysków [Hirschleifer, 1965, s. 509]. W przytoczonej definicji pojawiają się określenia zysku i niepewności,

Bardziej szczegółowo

Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie

Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Indeksy Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie Indeksy GPW Strona 2 Spis treści I. Historia indeksów 4 II. Indeksy giełdowe 6 1. Charakterystyka 7 1.1 Indeks WIG30 7 1.1.1 Indeks WIG30TR 7 1.2 Indeks

Bardziej szczegółowo

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Analiza wraŝliwości Banków Spółdzielczych na dokapitalizowanie w kontekście wzrostu akcji

Bardziej szczegółowo

Światowa Lokata II zarabiaj na szerokim spektrum światowych rynków przy zachowaniu 100% gwarancji kapitału na koniec okresu ubezpieczenia

Światowa Lokata II zarabiaj na szerokim spektrum światowych rynków przy zachowaniu 100% gwarancji kapitału na koniec okresu ubezpieczenia 28 stycznia 2008 Światowa Lokata II zarabiaj na szerokim spektrum światowych rynków przy zachowaniu 100% gwarancji kapitału na koniec okresu ubezpieczenia Charakterystyka ubezpieczenia Światowa Lokata

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORSTWO NA RYNKU KAPITAŁOWYM. Praca zbiorowa pod redakcją Gabrieli Łukasik

PRZEDSIĘBIORSTWO NA RYNKU KAPITAŁOWYM. Praca zbiorowa pod redakcją Gabrieli Łukasik PRZEDSIĘBIORSTWO NA RYNKU KAPITAŁOWYM Praca zbiorowa pod redakcją Gabrieli Łukasik Katowice 2007 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 I. WPŁYW ROZWOJU RYNKU KAPITAŁOWEGO NA WYBORY WSPÓŁCZESNEGO - PRZEDSIĘBIORSTWA 13 1.

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Zastosowanie metod ilościowych w finansach i ubezpieczeniach. Autorzy: Stefan Forlicz (red.)

Tytuł: Zastosowanie metod ilościowych w finansach i ubezpieczeniach. Autorzy: Stefan Forlicz (red.) Tytuł: Zastosowanie metod ilościowych w finansach i ubezpieczeniach. Autorzy: Stefan Forlicz (red.) Opis: Finanse i ubezpieczenia to te gałęzie nauk ekonomicznych, w których modele formalne stanowią w

Bardziej szczegółowo

Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln - marzec

Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln - marzec lp. Emitent Miejsce w rankingu w porównaniu do ubiegłego miesiąca Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln - marzec Kapitalizacja na koniec okresu w mln pln- luty Różnica kapitalizacji w porównaniu do

Bardziej szczegółowo

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1

Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 Zachowania indeksów branżowych GPW czerwiec październik 2013, część 1 WIG Budownictwo oraz WIG Inaczej Warszawski Indeks Giełdowy. W jego skład wchodzą wszystkie spółki z Głównego Rynku Giełdy Papierów

Bardziej szczegółowo

Test spółek o niskim poziomie zadłużenia

Test spółek o niskim poziomie zadłużenia Test spółek o niskim poziomie zadłużenia W poprzedniej części naszych testów rozpoczęliśmy od przedstawienia w jaki sposób zachowują się spółki posiadające niski poziom zobowiązań. W tym artykule kontynuować

Bardziej szczegółowo

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A.

Kontrakty terminowe. This presentation or any of its parts cannot be used without prior written permission of Dom Inwestycyjny BRE Banku S..A. Kontrakty terminowe Slide 1 Podstawowe zagadnienia podstawowe informacje o kontraktach zasady notowania, depozyty zabezpieczające, przykłady wykorzystania kontraktów, ryzyko związane z inwestycjami w kontrakty,

Bardziej szczegółowo

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski

Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym. Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Budowa i odbudowa zaufania na rynku finansowym Piotr Szpunar Departament Systemu Finansowego Narodowy Bank Polski Aktywa instytucji finansowych w Polsce w latach 2000-2008 (w mld zł) 2000 2001 2002 2003

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Kształtowanie się cen m 2 mieszkania we Wrocławiu w krótkim okresie

Kształtowanie się cen m 2 mieszkania we Wrocławiu w krótkim okresie Kształtowanie się cen m 2 mieszkania we Wrocławiu w krótkim okresie Projekt prognostyczny ElŜbieta Bulak Piotr Olszewski Michał Tomanek Tomasz Witka IV ZI gr. 13. Wrocław 2007 I. Sformułowanie zadania

Bardziej szczegółowo

Proces modelowania zjawiska handlu zagranicznego towarami

Proces modelowania zjawiska handlu zagranicznego towarami Załącznik nr 1 do raportu końcowego z wykonania pracy badawczej pt. Handel zagraniczny w województwach (NTS2) realizowanej przez Centrum Badań i Edukacji Statystycznej z siedzibą w Jachrance na podstawie

Bardziej szczegółowo

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI

INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko SPIS TREŚCI INWESTYCJE Instrumenty finansowe, ryzyko Jajuga Krzysztof, Jajuga Teresa SPIS TREŚCI Przedmowa Wprowadzenie - badania w zakresie inwestycji i finansów Literatura Rozdział 1. Rynki i instrumenty finansowe

Bardziej szczegółowo

MODELOWANIE POLSKIEJ GOSPODARKI Z PAKIETEM R Michał Rubaszek

MODELOWANIE POLSKIEJ GOSPODARKI Z PAKIETEM R Michał Rubaszek Tytuł: Autor: MODELOWANIE POLSKIEJ GOSPODARKI Z PAKIETEM R Michał Rubaszek Wstęp Książka "Modelowanie polskiej gospodarki z pakietem R" powstała na bazie materiałów, które wykorzystywałem przez ostatnie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza

Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza Wyznaczanie symulacyjne granicy minimalnej w portfelu Markowitza Łukasz Kanar UNIWERSYTET WARSZAWSKI WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH WARSZAWA 2008 1. Portfel Markowitza Dany jest pewien portfel n 1 spółek giełdowych.

Bardziej szczegółowo

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż

Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż Annals of Warsaw Agricultural University SGGW Forestry and Wood Technology No 56, 25: Kondycja ekonomiczna drzewnych spółek giełdowych na tle innych branż SEBASTIAN SZYMAŃSKI Abstract: Kondycja ekonomiczna

Bardziej szczegółowo

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek

Wycena opcji. Dr inż. Bożena Mielczarek Wycena opcji Dr inż. Bożena Mielczarek Stock Price Wahania ceny akcji Cena jednostki podlega niewielkim wahaniom dziennym (miesięcznym) wykazując jednak stały trend wznoszący. Cena może się doraźnie obniżać,

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie

INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM NOTOWANE NA WARSZAWSKIEJ GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH. Streszczenie Karol Klimczak Studenckie Koło Naukowe Stosunków Międzynarodowych TIAL przy Katedrze Stosunków Międzynarodowych Wydziału Ekonomiczno-Socjologicznego Uniwersytetu Łódzkiego INSTRUMENTY ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r.

Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Ujawnienia informacji związanych z adekwatnością kapitałową Dom Maklerskiego Banku Ochrony Środowiska S.A. według stanu na 31.12.2010 r. Warszawa, marzec 2011 r. Słownik Rozporządzenie DM BOŚ rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego

Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Katedra Inwestycji Finansowych i Zarządzania Ryzykiem Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu Witold Szczepaniak Instrumenty strukturyzowane inwestycja na rynku kapitałowym w okresie kryzysu finansowego Rynek

Bardziej szczegółowo

Wykład 8 Rynek akcji nisza inwestorów indywidualnych Rynek akcji Jeden z filarów rynku kapitałowego (ok 24% wartości i ok 90% PK globalnie) Źródło: http://www.marketwatch.com (dn. 2015-02-12) SGH, Rynki

Bardziej szczegółowo

Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów

Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów Dobre praktyki w zakresie kształtowania wysokości i składników wynagrodzeń, w przypadku zawierania kontraktów menedżerskich z członkami zarządów wybranych spółek z udziałem Skarbu Państwa Minister Skarbu

Bardziej szczegółowo

Egzamin ze Statystyki, Studia Licencjackie Stacjonarne czerwiec 2007 Temat A

Egzamin ze Statystyki, Studia Licencjackie Stacjonarne czerwiec 2007 Temat A (imię, nazwisko, nr albumu).. Przy rozwiązywaniu zadań, jeśli to konieczne, naleŝy przyjąć poziom istotności 0,01 i współczynnik ufności 0,95. Zadanie 1 W 005 roku przeprowadzono badanie ankietowe, którego

Bardziej szczegółowo

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com

PDF created with FinePrint pdffactory Pro trial version http://www.fineprint.com Analiza korelacji i regresji KORELACJA zależność liniowa Obserwujemy parę cech ilościowych (X,Y). Doświadczenie jest tak pomyślane, aby obserwowane pary cech X i Y (tzn i ta para x i i y i dla różnych

Bardziej szczegółowo

Przykład 1 ceny mieszkań

Przykład 1 ceny mieszkań Przykład ceny mieszkań Przykład ceny mieszkań Model ekonometryczny zaleŝności ceny mieszkań od metraŝu - naleŝy do klasy modeli nieliniowych. - weryfikację empiryczną modelu przeprowadzono na przykładzie

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 8 maja 2014 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczenie na Ŝycie i doŝycie Dynamiczna Ósemka II

Ubezpieczenie na Ŝycie i doŝycie Dynamiczna Ósemka II 28 stycznia 2009 Ubezpieczenie na Ŝycie i doŝycie Dynamiczna Ósemka II 6,48%* gwarantowanego zysku juŝ po pierwszych 12 miesiącach ubezpieczenia plus zyski z szerokiego spektrum światowych rynków Charakterystyka

Bardziej szczegółowo

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych

Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych dr Piotr Sulewski POMORSKA AKADEMIA PEDAGOGICZNA W SŁUPSKU KATEDRA INFORMATYKI I STATYSTYKI Porównanie generatorów liczb losowych wykorzystywanych w arkuszach kalkulacyjnych Wprowadzenie Obecnie bardzo

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Sebastian Kokot XXI Krajowa Konferencja Rzeczoznawców Majątkowych, Międzyzdroje 2012 Rzetelnie wykonana analiza rynku nieruchomości

Bardziej szczegółowo

2. Zasady obliczania indeksu. Σ P(i)*S(i) WIG = ----------------------------- *1000,00 Σ (P(0)*S(0))* K(t)

2. Zasady obliczania indeksu. Σ P(i)*S(i) WIG = ----------------------------- *1000,00 Σ (P(0)*S(0))* K(t) 1. Charakterystyka indeksu Indeks WIG to pierwszy indeks giełdowy i jest obliczany od 16 kwietnia 1991 roku. Pierwsza wartość indeksu WIG wynosiła 1000 pkt. Obecnie WIG obejmuje wszystkie spółki notowane

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment

Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Zyski są w Twoim zasięgu! Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa Listopad 2012 Co ma potencjał zysku? Typy inwestycyjne na 12 miesięcy listopad 2012 Kategorie aktywów cieszące się największym zainteresowaniem

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y

Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y analiza danych na dzień 20 czerwca 2011 roku W tym tygodniu Polski Instytut Nadzoru Korporacyjnego (PINK) postanowił po raz pierwszy opublikować stopy zwrotu

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

VII Konferencja Naukowo- Techniczna ZET 2013

VII Konferencja Naukowo- Techniczna ZET 2013 VII Konferencja Naukowo- Techniczna ZET 2013 Determinanty struktury kapitału spółek elektroenergetycznych Jak optymalizować strukturę kapitału? Dr hab. Wiesław Janik Dr inż. Artur Paździor Politechnika

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski PLAN PREZENTACJI 1) Efektywnośd rynków finansowych 2) Teoria portfela Markowitza (Nobel w 1990 r.) 3) Dywersyfikacja 4)

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wstępne wyniki skonsolidowane za II kwartał 2009 roku -1-

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wstępne wyniki skonsolidowane za II kwartał 2009 roku -1- BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Wstępne wyniki skonsolidowane za II kwartał 29 roku -1- Sytuacja gospodarcza w II kwartale 29 r. Stopniowa poprawa produkcji przemysłowej dzięki słabszemu PLN Szybszy spadek

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Stan na dzień: 31 marca 2015 r. RDM Wealth Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa www.rdmwm.pl tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został

Bardziej szczegółowo

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej

Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Systematyka ryzyka w działalności gospodarczej Najbardziej ogólna klasyfikacja kategorii ryzyka EFEKT Całkowite ryzyko dzieli się ze względu na kształtujące je czynniki na: Ryzyko systematyczne Ryzyko

Bardziej szczegółowo

Portfele Comperii - wrzesień 2011

Portfele Comperii - wrzesień 2011 1 S t r o n a Portfele Comperii - wrzesień 2011 Czym są Portfele Comperii? Portfele Comperii (dawniej zwane Wskaźnikami Comperii ) to analiza ukazująca, jak w ostatnich kilku tygodniach (a także miesiąc

Bardziej szczegółowo

Rynki notowań Na rynku pozagiełdowym (CETO) nie ma tego rodzaju ograniczeń.

Rynki notowań Na rynku pozagiełdowym (CETO) nie ma tego rodzaju ograniczeń. Rynki notowań Rynek podstawowy Rynek równoległy Warunki wejścia na te rynki wyznaczone zostały przede wszystkim dla: - wartości akcji dopuszczonych do obrotu (lub innych papierów wartościowych), - kapitału

Bardziej szczegółowo

Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF

Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF Statystyka opisowa Opracował: dr hab. Eugeniusz Gatnar, prof. WSBiF 120 I. Ogólne informacje o przedmiocie Cel przedmiotu: Opanowanie podstaw teoretycznych, poznanie przykładów zastosowań metod statystycznych.

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 50 2012 ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 689 FINANSE, RYNKI FINANSOWE, UBEZPIECZENIA NR 5 212 EWA DZIAWGO ANALIZA WŁASNOŚCI OPCJI SUPERSHARE Wprowadzenie Proces globalizacji rynków finansowych stwarza

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

Struktura rynku finansowego

Struktura rynku finansowego Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 21 listopada 2013 r. Struktura rynku finansowego rynek walutowy rynek pieniężny rynek

Bardziej szczegółowo

Streszczenia referatów

Streszczenia referatów Streszczenia referatów mgr Marcin Krzywda Jak estymować zmienność na rynku akcji? Do praktycznego zastosowania modeli matematyki finansowej musimy potrafić wyznaczyć parametry zmiennych rynkowych. Jednym

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Zmiany koniunktury gospodarczej a sytuacja ekonomiczna wybranych przedsiębiorstw z branży budowlanej w Polsce

Zmiany koniunktury gospodarczej a sytuacja ekonomiczna wybranych przedsiębiorstw z branży budowlanej w Polsce Uniwersytet Technologiczno-Humanistyczny im. Kazimierza Pułaskiego w Radomiu Wydział Ekonomiczny Mgr Dorota Teresa Słowik Zmiany koniunktury gospodarczej a sytuacja ekonomiczna wybranych przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Studia stacjonarne I stopnia ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Zagadnienia ogólnoekonomiczne 1. Aktualna sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

QUERCUS Multistrategy FIZ. Oferta publiczna certyfikatów inwestycyjnych Emisja certyfikatów serii 002: 6-27 I 2016 r.

QUERCUS Multistrategy FIZ. Oferta publiczna certyfikatów inwestycyjnych Emisja certyfikatów serii 002: 6-27 I 2016 r. QUERCUS Multistrategy FIZ Oferta publiczna certyfikatów inwestycyjnych Emisja certyfikatów serii 002: 6-27 I 2016 r. Cena emisyjna: 1009,00 zł QUERCUS Multistrategy FIZ Typ Funduszu: QUERCUS Multistrategy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A.

USŁUGA ZARZĄDZANIA. Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych. oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. USŁUGA ZARZĄDZANIA Indywidualnym Portfelem Instrumentów Finansowych oferowana przez BZ WBK Asset Management S.A. Poznań 2013 Na czym polega usługa Zarządzania Portfelem Usługa Zarządzania Portfelem (asset

Bardziej szczegółowo

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji

Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Weryfikacja hipotez statystycznych, parametryczne testy istotności w populacji Dr Joanna Banaś Zakład Badań Systemowych Instytut Sztucznej Inteligencji i Metod Matematycznych Wydział Informatyki Politechniki

Bardziej szczegółowo

Opis: Spis treści: Tytuł: Papiery wartościowe na rynku pieniężnym i kapitałowym. Autorzy: Sławomir Antkiewicz

Opis: Spis treści: Tytuł: Papiery wartościowe na rynku pieniężnym i kapitałowym. Autorzy: Sławomir Antkiewicz Tytuł: Papiery wartościowe na rynku pieniężnym i kapitałowym. Autorzy: Sławomir Antkiewicz Opis: Wraz z rozwojem rynku kapitałowego i pieniężnego w Polsce rośnie znaczenie znajomości konstrukcji i stosowania

Bardziej szczegółowo

Wycena klienta i aktywów niematerialnych

Wycena klienta i aktywów niematerialnych Wycena klienta i aktywów niematerialnych Istota wpływu klienta na wartość spółki Strategie marketingowe i zarządzanie nimi Metryki zorientowane na klienta Podatność i zmienność klientów Łączna wartość

Bardziej szczegółowo

Zeszyty Naukowe nr 13

Zeszyty Naukowe nr 13 Zeszyty Naukowe nr 3 POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE Kraków 202 Janusz Żarnowski Joanna Rutkowska Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Stopy zwrotu z portfeli sortowanych według współczynnika beta z modelu

Bardziej szczegółowo

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 746 EKONOMICZNE PROBLEMY USŁUG NR 101 2012

ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 746 EKONOMICZNE PROBLEMY USŁUG NR 101 2012 ZESZYTY NAUKOWE UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO NR 746 EKONOMICZNE PROBLEMY USŁUG NR 101 2012 RAFAŁ CZYŻYCKI Uniwersytet Szczeciński SPÓŁKI TELEINFORMATYCZNE JAKO SPÓŁKI DEFENSYWNE NA GIEŁDZIE PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16

Spis treści. Przedmowa... XI. Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar... 1. Rozdział 2. Pomiar: liczby i obliczenia liczbowe... 16 Spis treści Przedmowa.......................... XI Rozdział 1. Pomiar: jednostki miar................. 1 1.1. Wielkości fizyczne i pozafizyczne.................. 1 1.2. Spójne układy miar. Układ SI i jego

Bardziej szczegółowo

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych

MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych MoŜliwości inwestowania na giełdzie z wykorzystaniem strategii opcyjnych Krzysztof Mejszutowicz Zespół Instrumentów Pochodnych Dział Instrumentów Finansowych Zakopane, 1 czerwca 2007 STRATEGIE OPCYJNE

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP

INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WSTĘP INFORMACJE PODLEGAJĄCE UPOWSZECHNIENIU, W TYM INFORMACJE W ZAKRESIE ADEKWATNOŚCI KAPITAŁOWEJ EFIX DOM MALERSKI S.A. WEDŁUG STANU NA DZIEŃ 31 GRUDNIA 2011 ROKU I. WSTĘP 1. EFIX DOM MAKLERSKI S.A., z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Rynek akcji z ochroną kapitału

Rynek akcji z ochroną kapitału Rynek akcji z ochroną kapitału db Obligacja WIG20 3-letnia obligacja strukturyzowana powiązana z indeksem WIG20 A Passion to Perform. Nowa jakość w inwestycjach giełdowych Polska gospodarka znajduje się

Bardziej szczegółowo

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI

Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Giełda. Podstawy inwestowania SPIS TREŚCI Zaremba Adam Wprowadzenie Część I. Zanim zaczniesz inwestować Rozdział 1. Jak wybrać dom maklerski? Na co zwracać uwagę? Opłaty i prowizje Oferta kredytowa Oferta

Bardziej szczegółowo

Prezentacja aplikacji

Prezentacja aplikacji Prezentacja aplikacji Kto tworzy Navigatora? Doświadczeni doradcy inwestycyjni i analitycy od 8 lat oceniający rynki funduszy inwestycyjnych w Polsce i na świecie, Niezależna finansowo i kapitałowo firma,

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo