Czy 'kolonialny' w 'postkolonialny' jest równoznaczny z 'sowiecki' w 'postsowiecki'? Granice studiów postkolonialnych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Czy 'kolonialny' w 'postkolonialny' jest równoznaczny z 'sowiecki' w 'postsowiecki'? Granice studiów postkolonialnych"

Transkrypt

1

2 Anca Baicoianu Czy 'kolonialny' w 'postkolonialny' jest równoznaczny z 'sowiecki' w 'postsowiecki'? Granice studiów postkolonialnych Demokratyczne przemiany w Europie Środkowej i Wschodniej, do jakich doszło po roku 1989, skupiły uwagę badaczy na ekonomicznych, społecznych i kulturowych trajektoriach rozwoju krajów dawnego bloku wschodniego, a także na problemie kreowania nowych tożsamości w obrębie szerszego, europejskiego, a nawet globalnego, kontekstu. Jednakże starania teoretyków okresu przejściowego, mające na celu międzyregionalne porównanie byłych kolonii z obszarami postkomunistycznymi, spotkały się z unikami i milczeniem wśród badaczy postkolonialnych. Z wyjątkiem kilku z nich (np. McClintock 1992, Said 1993), zachodni uczeni raczej niechętnie wliczali ZSRR w poczet nowoczesnych, głównie europejskich, imperiów. Niemniej trudno zignorować postkolonialną wrażliwość ludzi, którzy żyli pod panowaniem Sowietów (co potwierdza historia w przekazie ustnym, badania socjologiczne i analiza kulturowa). W ciągu ostatnich lat związek między postkolonializmem a postkomunizmem umocnił swą dynamiczną obecność w badaniach nad Europą Środkową i Wschodnią, stając się częścią składową projektu mającego na celu krytyczny przekład pewnych historycznych i kulturowych doświadczeń na język jednego z najbardziej rozpowszechnionych podejść badawczych współczesnego środowiska akademickiego. W ten sposób uczeni z Europy Środkowej i Wschodniej na nowo określają granice dziedziny, która należy już do kanonu współczesnej teorii i włączają swe rozpoznania do jej krytycznych przewartościowań, porównując kolonializm z innymi systemami dominacji. Zamiast więc badać w swoim referacie możliwości interdyscyplinarnego dialogu, na który pozwala prefiks post, wracam w nim do korzeni i z pomocą źródeł historiograficznych badam różnice i podobieństwa między zachodnim projektem imperialnym (który służył jako model dla rosyjskiej ekspansji przed rokiem 1917) i sowieckimi rządami, ze szczególnym uwzględnieniem pozycji dawnych państw satelickich (w szczególności Rumunii). Punktem odniesienia mojego porównania jest podległość kulturowa oraz jej natura i funkcja w kontekście kolonialnym. Z tej perspektywy dominacja sowiecka wydaje się czymś na granicy kolonializmu, bowiem skuteczność ZSRR jako centrum władzy imperialnej w relacji do państw satelickich została podważona przez fiasko imperium na poziomie symbolicznym i kulturowym. Ta systemowa wada pozwoliła idei europejskości (silnie powiązanej z Europą Zachodnią) zainspirować zbiorowy i indywidualny opór wobec dominacji sowieckiej i jej dziedzictwa we współczesnej Europie Środkowej i Wschodniej. Anca Baicoianu obroniła swoją rozprawę doktorską (Strategies of identity (re)construction in postcolonial and postcommunist literatures) na Uniwersytecie w Bukareszcie, tam też obecnie zajmuje się pracą naukową i dydaktyczną. Publikowała artykuły i recenzje w czasopismach i tomach pokonferencyjnych zarówno w Rumunii jak i za granicą. Jej zainteresowania badawcze obejmują teorię literacką, komparatystykę, studia postkolonialne i postkomunistyczne, a także literaturę Europy Środkowej i Wschodniej oraz literaturę dawnych kolonii. Monika Baer, Hana Cervinkova, Marek Pawlak, Petr Skalnik, Marta Songin-Mokrzan Postsocjalizm w perspektywie antropologicznej W ramach panelu proponujemy krytyczną analizę postsocjalizmu ramy teoretycznej służącej wielu antropologom i antropolożkom do określenia specyfiki badawczej projektów realizowanych w Europie Środkowej/Wschodniej po 1989 roku. W tym kontekście interesuje nas przede wszystkim wnikliwy wgląd w postsocjalizm jako koncepcję analityczną, przywoływaną w studiach nad społeczeństwami byłego bloku komunistycznego. Uczestniczki i uczestnicy panelu, których przedsięwzięcia antropologiczne skupione są wokół kultur i społeczeństw Europy Środkowej/Wschodniej, przedstawią kwestie epistemologiczne i empiryczne, które wyłoniły się na przestrzeni ostatnich dwóch dekad w związku z praktykowaniem antropologii w kontekstach określanych do niedawna jako Inna Europa. Prezentowane referaty podejmują problematykę dotyczącą dyskursów tożsamościowych antropologii postsocjalistycznej, postkolonializmu jako koncepcji przydatnej w etnograficznych ujęciach społeczeństw i kultur postkomunistycznych, ładu neoliberalnego oraz podejść etnograficznych i antropologicznych do problematyki migracji w Europie Środkowej/Wschodniej. 1

3 Monika Baer, Inna Europa, inna dyscyplina? Antropologiczne tożsamości w kontekstach postsocjalistycznych Hana Cervinkova, Postsocjalizm, postkolonializm i edukacyjna antropologia zaangażowania Marek Pawlak, Reżimy mobilności. Próba redefinicji kategorii klasy społecznej Petr Skalnik, Postkomunizm pozostanie na zawsze. Optymistyczny pogląd antropologa Marta Songin-Mokrzan, Koncepcja neoliberalizacji w badaniach postsocjalistycznych dr Monika Baer pracuje jako adiunkt w Katedrze Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Wrocławskiego. Jest autorką prac Women s spaces (2003) oraz Między nauką i aktywizmem (w druku), a także współredaktorką tomów (z Elżbietą Pakszys) Obszary kultur kobiecych w badaniach płci/rodzaju (2003) oraz (z Marzeną Lizurej) Z odmiennej perspektywy (2007). Jej zainteresowanie badawcze obejmują problematykę płci/seksualności, przemian postocjalistycznych w Europie Środkowej/Wschodniej oraz polityk wiedzy. dr Hana Cervinkova jest antropolożką kulturową (doktorat uzyskała w 2004 roku w New School for Social Research). W swoich pracach podejmuje problematykę antropologii transformacji postkomunistycznych, teorii genderowych i feministycznych, etnografii i edukacji, edukacyjnych badań w działaniu i antropologii miejskiej. Jest dyrektorką Międzynarodowego Instytutu Studiów nad Kulturą i Edukacją Wydziału Nauk Pedagogicznych Dolnośląskiej Szkoły Wyższej we Wrocławiu, a także badaczką Instytutu Etnologii Czeskiej Akademii Nauk w Pradze. Obecnie jest członkinią Komitetu Wykonawczego Europejskiego Stowarzyszenia Antropologów Społecznych (EASA). dr Marek Pawlak jest antropologiem i badaczem w Centrum Badań Migracyjnych UAM. W 2012 roku obronił rozprawę doktorską zatytułowaną Transformacja i rekonstrukcja tożsamości narodowej polskich imigrantów w Norwegii. Zajmuje się problematyką transnarodowych migracji, reżimami mobilności, globalizacją, etnicznością i nacjonalizmem oraz metodologią współczesnych badań terenowych. prof. Petr Skalnik wykłada antropologię na Uniwersytecie Wrocławskim. Jego zainteresowania badawcze obejmują: problematykę państwa w Afryce i Europie, antropologię polityczną, antropologię Europy Środkowo- Wschodniej oraz redefiniowanie studiów nad społecznościami. Prowadził etnograficzne badania terenowe w Afryce Zachodniej, Afryce Południowej, Europie Wschodniej, byłym Związku Radzieckim i Papui Nowej Gwinei. Jest autorem wielu publikacji naukowych, a także członkiem rad wydawniczych wielu czasopism naukowych. Jest też wiceprezydentem Międzynarodowego Związku Nauk Antropologicznych i Etnologicznych (IUAES). dr Marta Songin-Mokrzan jest doktorem nauk humanistycznych w zakresie etnologii, antropolożką społecznokulturowa, badaczką n niezależną. Napisała pracę doktorską pt. W poszukiwaniu nowej tożsamości. Analiza wybranych koncepcji antropologii zaangażowanej. Jej zainteresowania badawcze obejmują teorię i metodologię antropologii, antropologię ekonomiczną, antropologię państwa oraz antropologię zaangażowaną i feministyczną. Bogusław Bakuła Debaty narodowe w Europie Środkowej i Wschodniej po roku 1989 Już w wieku XIX ukształtował się w Europie Środkowo-Wschodniej szczególny typ debaty publicznej. Jego zasadniczą cechą był szeroki zakres i udział elit. Debaty te odnosiły się do zasadniczych i ogólnych spraw narodowych, dotyczyły tożsamości i zdrady, obowiązku zbiorowego i godności jednostki, walki zbrojnej o niepodległość i zakresu koegzystencji z narzuconym systemem politycznym. W znacznym stopniu kształtowały narodowy etos w naszej części Europy. W końcu wieku XIX i na początku XX Polacy, Czesi, Ukraińcy żyli debatami o zdradzie i obowiązku (m.in. St. Brzozowski, K. Sabina, I. Franko). Debaty narodowe przeistaczały się w swego rodzaju sądy obywatelskie lub narodowe (z arbitralnie wyłonionym przedstawicielstwem elit), a ich efektem było ustanowienie kanonu, wykluczenie ze wspólnoty, nawet z wyrokiem kary zasadniczej, lub 2

4 przywrócenie godności. Wpłynęły one w poważnym stopniu na uświadomienie różnicy między lojalnością wobec interesu narodowego a lojalnością wobec władzy, kształtowały nowoczesny patriotyzm, stwarzały też okazję do nadużywania potęgi opinii powszechnej. Ich semiotyka, wewnętrzna struktura i czasookres współtworzą określony, charakterystyczny styl. Po roku 1920 czy po roku 1945 debaty dotyczyły narodowego obowiązku i pamięci, tożsamości, kształtu kultury ojczystej, stosunku do postępu i rewolucji. Pomimo różnic treściowych i historycznych były do siebie pod wieloma względami podobne. Debaty narodowe, choć miały charakter powszechny, a ich uczestnicy określali się jako przedstawiciele narodu, w istocie odnosiły się do świadomości i problemów elit. Z tego też wynikał ich charakter rozprawy klasowej (inteligencja) lub środowiskowej (emigracja). Po roku 1989 debaty zagarniające liczne grono uczestników i odbiorców odnosiły się do kilku zasadniczych kwestii: pamięć, tożsamość, wierność, obowiązek. Jakkolwiek podobne, debaty te w każdym z krajów Europy Środkowej charakteryzowały się innym rozłożeniem akcentów, hierarchii i sposobów oceny. Debaty narodowe po roku 1989 przybrały pewien styl postkolonialnego rozliczania z traum przeszłości. Ich celem było określenie winy wobec narodu i społeczeństwa, choć już bez stosowania radykalnego ostracyzmu czy wydawania wyroków śmierci. Koncentrowały się szczególnie wokół: a/udziału w praktykach totalitaryzmu, b/antysemityzmu, c/roli Innych w kształtowaniu obrazu życia zbiorowego, d/procesów odzyskiwania tożsamości narodowej. W konkretnym ujęciu można mówić o czterech typach debaty powszechnej. Jest to debata lustracyjna (udział w praktykach faszyzmu i komunizmu), holokaustowa, tożsamościowa, o wykluczeniu. Ich semiotyka wiąże się z semiotyką postkomunizmu, jako formacji postkolonialnej, wydobywającej i utrwalającej również niektóre formy świadomości zniewolonej. Bogusław Bakuła prof. zw. dr hab. Kierownik Zakładu Komparatystyki Literackiej i Kulturowej w Instytucie Filologii Polskiej UAM. Red. nacz. Porównań, red. nacz. Slavia Occidentalis (zeszyty literaturoznawcze). Zainteresowania naukowe: badania porównawcze w zakresie literatury i kultury Europy Środkowo-Wschodniej, samizdat w Europie Środkowej i Wschodniej, literatura polska, ukraińska, czeska, słowacka, białoruska, rosyjska. Tomasz Bilczewski Komparatystyka postkolonialna, ginące języki, wspólnoty wyobrażone. O pewnym locus środkowoeuropejskiej wielokulturowości. Ostatnia dekada przyniosła literackim badaniom porównawczym zdecydowane umocnienie wszystkich tych nurtów, które ogniskują się wokół najważniejszych problemów refleksji postkolonialnej. Właśnie w ramach tego umocnienia podjęto kwestie o zasadniczym znaczeniu dla dalszego rozwoju dyscypliny, pytając o filozoficzne umocowanie i polityczne obciążenie kategorii porównania, o uwarunkowania i sposoby konstruowania porównawczych historii literatur(y), o zaangażowanie literatury/literaturoznawstwa w procesy tworzenia się wspólnot i reinterpretację wyobrażeń, którymi wspólnoty się posługują. To także w orbicie postkolonialnej komparatystyki podjęto ciekawe próby ujęcia obserwowanego dziś zderzenia globalnego z lokalnym, centrum i peryferii, zwracając uwagę na nowe zjawiska literackie pojawiające się w obrębie światowej republiki literatury (Pascale Casanova). Celem tego referatu jest wykorzystanie osiągnięć postkolonialnej komparatystyki do analizy złożonej natury postzależnościowej geografii kultury środkowoeuropejskiej, która opierać się będzie na studium przypadku. Tomasz Bilczewski, adiunkt w Katedrze Międzynarodowych Studiów Polonistycznych UJ, dyrektor Centrum Studiów Humanistycznych UJ i koordynator międzynarodowego programu doktorskiego Cultural Studies in Literary Interzones. Laureat Nagrody Premiera za pracę doktorską w roku 2009 oraz stypendium Zostańcie z nami przyznawanego przez tygodnik Polityka w roku Stypendysta m.in. Funduszu im. Stanisława Estreichera (2004), Sasakawa Young Leaders Fellowship Fund (2004), Fundacji Karoliny de Brzezie Lanckorońskiej i Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej w ramach subsydium profesorskiego Mistrz Prof. Michała Pawła Markowskiego. W latach , w ramach programu dydaktyczno-badawczego finansowanego przez Fundację Kościuszkowską, był wykładowcą języka i kultury polskiej w Indiana University. Jego zainteresowania badawcze obejmują literackie studia porównawcze, teorię literatury, teorię przekładu, historię literatury polskiej i 3

5 angielskiej oraz nauczanie języka polskiego jako obcego. Jest autorem książki Komparatystyka i interpretacja. Nowoczesne badania porównawcze wobec translatologii (2010). Wydał również autorską antologię Niewspółmierność. Perspektywy nowoczesnej komparatystyki (2010). Marcin Brocki Postzależność w optyce antropologicznej. O granicach stosowalności ramy naukowej Badania etnologiczne i antropologiczne ostatniej dekady coraz wyraźniej pokazują, że dotychczas stosowane narzędzia opisu i analizy społeczności lokalnych, grup zubożałych w wyniku transformacji, mieszkańców po-pgr-owskich wsi, są niewydajne. Narzędzia te bowiem często predefiniują ich sytuację, nim zostanie przeprowadzona rzetelna analiza faktycznych strategii działań podejmowanych przez wymienione grupy, i ta narzucona rzeczywistości rama nie pozwala zrozumieć czym faktycznie są np. obserwowana bierność, korzystanie z materialnego wsparcia państwa (wytwarzające w domyśle efekt przypominający afrykańskie fiasko systemów pomocowych - bierność), brak umiejętności nawigowania we współczesności, itp. W swoim wystąpieniu wykazuję, że po zmianie tej ramy otworzy się przed nami zupełnie inna rzeczywistość, w świetle której zależność stanie się mniej oczywista. Marcin Brocki dr hab. W Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej, Uniwersytet Jagielloński. Jego zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kulturowego obrazu ciała, antropologii komunikacji, współczesnej metodologii i teorii badań antropologicznych, semiotyki kultury, społeczności lokalnych i kultur "elit". Najważniejsze publikacje: Język ciała w ujęciu antropologicznym (2000), Antropologia. Literatura dialog przekład (2008), Clifford Geertz. Lokalna lektura, (współred. D. Wolska) (2002), Kultura profesjonalna etnologów w Polsce (współred. K. Górny, W. Kuligowski) (2006). Wojciech Browarny Na Zachód. Tadeusza Różewicza reportaże o "ziemiach odzyskanych" Referat jest poświęcony reportażom Tadeusza Różewicza z późnych lat 40., gdy jako młody pisarz wyruszał w reporterskie podróże na tzw. ziemie zachodnie. Efektem tych wypraw były teksty publikowane w gazetach codziennych i tygodniowych dodatkach kulturalnych. Referat omawia nie tylko te mało znane utwory pisarza, ale przedstawia i analizuje zawarty w nich program literacki oraz koncepcję zagospodarowania "ziem odzyskanych" i geopoetykę wczesnej prozy Różewicza. Wojciech Browarny historyk literatury nowoczesnej i krytyk literacki, adiunkt w Instytucie Filologii Polskiej Uniwersytetu Wrocławskiego, kierownik Pracowni Literatury Polskiej po 1989 roku. Autor książek Opowieści niedyskretne. Formy autorefleksyjne w prozie polskiej lat dziewięćdziesiątych (Wrocław 2002) oraz Fikcja i wspólnota. Szkice o tożsamości w literaturze współczesnej (Wrocław 2008), współredaktor tomów Przekraczanie granic. O twórczości Tadeusza Różewicza (Kraków 2007), Herbert (nie)oswojony (Wrocław 2008), Białoszewski przed dziennikiem (Kraków 2010) i Po Miłoszu (Kraków 2011) i Rozkład jazdy. 20 lat literatury Dolnego Śląska po 1989 roku (Wrocław 2012). Tatiana Czerska Granice w pamięci. Pisarstwo autobiograficzne kobiet jako forma dyskursu neokolonialnego Interesuje mnie temat nostalgii i granic w pamięci w pisarstwie autobiograficznym kobiet jako forma dyskursu neokolonialnego. Pytam o to, co kobiety decydują się wyjawić, ale też, co ukrywają, przemilczają. 4

6 Badając zarejestrowane w kobiecych (auto)biografiach mechanizmy opresji i wzorce emancypacji, zastanawiam się, czy i jak narracje osobiste kobiet przyczyniają się do legitymizacji władzy dominujących współcześnie dyskursów bądź przeciwnie: podważają istniejący porządek. Interesuje mnie ideologiczna funkcja nostalgii (nostalgia w służbie polityki historycznej/ polityki tożsamości) odpowiedź na pytanie, jaką rolę pełnią w ramach tej polityki (auto)biografie kobiet - swoistych "strażniczek pamięci? Czy można mówić o naginaniu wspomnień do obowiązującego dyskursu? Czy wspomnienia kobiet mogą prezentować oczekiwaną wersję przeszłości (z uwagi na względy ideologiczne, dydaktyczne, rynkowe)? W swoim referacie nawiązuję przede wszystkim do dwóch zaproponowanych obszarów tematycznych: strategie radzenia sobie z (re)interpretacją przeszłości (niedawnej i bardziej odległej) oraz jej kodyfikowanie nostalgia, sentyment, celowa i/lub nieświadoma amnezja; miejsca pamięci/ upamiętnienia/zapomnienia po roku 1989; relacja centrum-peryferie; wyłonienie się lokalności i odkrycie/odtwarzanie się wielorakich historii miejsc. Kwestie te przedstawiam z wykorzystaniem takich kategorii teoretycznych, jak pamięć kulturowa oraz dyskurs postkolonialny i postzależnościowy. Tatiana Czerska dr hab., kulturo- i literaturoznawczyni zatrudniona w Zakładzie Literatury Polskiej XX wieku w Instytucie Polonistyki i Kulturoznawstwa Uniwersytetu Szczecińskiego. Jej zainteresowania naukowe koncentrują się wokół literatury polskiej po 1939 roku, autobiografizmu, kultury PRL-u i jego obrazu we współczesnych narracjach, dyskursów postzależnościowych. Jest autorką monografii Między autobiografią a opowieścią rodzinną. Kobiece narracje osobiste w Polsce po 1944 roku w perspektywie historyczno-kulturowej (Szczecin 2011); Od małej ojczyzny do Uniwersum. Sacrum w twórczości Zbigniewa Żakiewicza (Szczecin 2006). Współredagowała tomy: () Kanon i obrzeża (z Ingą Iwasiów; Kraków 2004) oraz Czytanie Żakiewicza (z Renatą K. Łozowską; Szczecin 2012). W najnowszych rozprawach i szkicach zajmuje się kobiecą autobiografistyką, wpisując się w nurt badań nad dwudziestowieczną historią kobiet, z uwzględnieniem kulturowo-antropologicznych perspektyw badawczych. Helena Duć-Fajfer Jestem u siebie tekstualna opozycja przeciw symbolicznemu wykorzenianiu w literaturach mniejszościowych w Polsce W referacie prezentuję sposób tekstualnego odpowiadania (głównie wpisanego w teksty literackie) na dominujący w dyskursie centrum ideologem o innej ziemi, która jest ojczyzną mniejszości etnicznych/narodowych, będących przybyszami i gośćmi na polskiej ziemi. Aspekt porównawczy wyznaczają będą różnice pomiędzy sposobami pojmowania i artykułowania swojego miejsca zarówno w sensie ideologicznym (kontrodpisywanie do centrum), jak i w sensie psychologicznym, emocjonalnym (wkorzenienie i tożsamość) przez poszczególne mniejszości. Podejmuję próbę odpowiedzi na kilka pytań. Jak funkcjonują kategorie autochtona i przybysza w dyskursie historycznym występuje w nim opozycja czy akceptacja mniejszościowa? Tęsknota za przestrzenią i za miejscem swoim, co one znaczą i jakie jest ich figurowanie, metaforyzowanie, usymbolicznianie? Ile ojczyzn, ile domów, ile tożsamości przestrzennych kształtują i kształtuje poszczególne mniejszości? Poruszam takie zagadnienia jak: szukanie, odbijanie/odciskanie, zacieranie śladów - strategie i kontrstrategie. Miejsca pamięci pro- i przeciw: eliminujące, zawłaszczające, wydrążone, ekspansywne, bolesne, zdesakralizowane. Takie figury tekstualne, rozgrywające się w modelu ekspansywnym bądź dialogicznym, wyrażające ideologiczną i psychologiczną wartość swojej ziemi, swojego miejsca, swojej przestrzeni są tropione w różnych głosach, lokujących się jako mniejszościowe, marginalnie, czy peryferyjnie wobec centrum. Ono, choć nieobecne bezpośrednio w egzemplifikacjach tekstualnych, jest esencjalnie obecne jako Inny dominujący, co z samej zasady nie wymaga aktywności, czy potwierdzeń doraźnych. Niekwestionowalność wpisana jest bowiem w pozycję centrum. Klasyczne pytanie z zakresu dyskursu postkolonialnego, jak uczynić głos podporządkowany słyszalnym, obudowane zostało w referacie refleksją na temat mniejszościowych strategii retorycznych i ich zróżnicowania w zależności od samorozpoznawania się i samodefiniowania wobec wartości przestrzennych. Rozważam też zagadnienie: czy inaczej i na ile inaczej mniejszości budujące swoje odniesienie do ziemi na fundamencie autochtonizmu, rdzenności, rodzimości komunikują dyskursywnie swój stosunek do centrum, niż czynią to mniejszości, które w swoją tożsamość mają 5

7 wpisany mit wędrówki przodków? Z tekstów społeczności mniejszościowych wyłonione zostaną sposobem symptomatycznego czytania wpisanych w ich warstwę treściową, ideową, czy formalną ślady zmagania się z ideologemami przestrzennymi generowanymi przez centrum i zaprezentowanie ich w referacie (i ewentualnej publikacji) wygłoszonym na słyszalnej w centrum konferencji, da być może możliwość uczynienia niesłyszalnego słyszalnym. Helena Duć-Fajfer adiunkt w Instytucie Filologii Wschodniosłowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, wykładowczyni języka, kultury i literatury łemkowskiej na Uniwersytecie Pedagogicznym w Krakowie, współpracowniczka Katedry Antropologii Literatury i Badań Kulturowych Wydziału Polonistyki UJ. Autorka monografii Literatura łemkowska w drugiej połowie XIX i na początku XX w., Kraków 2001 oraz Między bukwą a literą. Współczesna literatura mniejszości białoruskiej, ukraińskiej i łemkowskiej w Polsce, Kraków 2012, współautorka opracowania La Litterature Lemko dans la Seconde Moitie du XX Siecle, Lille 2001 oraz Rozmówek polsko-łemkowsko-angielskich: Rozmawiajmy po łemkowsku-бесідуйме по лемківскы-let s speak Lemko-Rusyn, Warszawa 2007, redaktorka Antologii powysiedleńczej literatury łemkowskiej: Czy to tęsknota, czy nadzieja (Ци то лем туга, ци надія), Legnica Redaguje Rocznik Ruskiej Bursy, współredaguje serię Prace Komisji Wschodnioeuropejskiej PAU. Zajmuje się zagadnieniami etniczności w literaturze, literaturą mniejszości etnicznych oraz problematyką relacji międzykulturowych. Opublikowała ponad 150 prac z tego zakresu. Grant Aubrey Farred Nieoceniona przekładalność W czasie, gdy ambiwalentna pozycja narodów Europy Środkowej i Wschodniej w ramach Unii Europejskiej jest wciąż poddawana afirmacji, warto sobie przypomnieć myśl Witolda Gombrowicza. Mam na myśli szczególnie jego Przewodnik po filozofii w sześć godzin i kwadrans rodzaj szaleńczego lecz oczywiście bynajmniej nie szalonego biegu przez zachodnią filozofię, zapisanego w Paryżu przez Polaka wykładającego zachodnią filozofię na Zachodzie po tym, jak stał się zakazanym nazwiskiem we własnym kraju. W mojej prezentacji chcę pokazać, że dla Gombrowicza przekładalność, sprawianie, że jedna tradycja staje się czytelna dla drugiej, jest czymś w rodzaju projektu szaleńca wydaje się to niemożliwe, a jednak trzeba, według Gombrowicza, tego dokonać. Przekładalność jest i musi zostać przełożona na myśl. Musi być wymyślona Tam (Paryż), ponieważ takie myślenie, zainicjowane tutaj (Polska), uważa się za nietolerowalne, niekonieczne, i zbędne Tutaj. Jaki jest więc koszt przekładu? Co ważniejsze, jaki jest koszt, wycena, jakie wytłumaczenie, nie-myślenia tego Tam, gdzie tam nie daje nic więcej poza warunkami na myślenie tego? Grant Aubrey Farred, profesor Africana Studies, Cornell University, publikował w wielu obszarach teorii kultury, w dziedzinie teorii postkolonialnej, rasy, teorii sportu, kształtowania się intelektualistów, badań kulturowych i literaturoznawstwie. Od 2002 r. był naczelnym redaktorem pisma South Atlantic Quarterly. Jego książkowe publikacje to: Midfielder's Moment: Coloured Literature and Culture in Contemporary South Africa (Westview Press, 1999), What's My Name? Black Vernacular Intellectuals (University of Minnesota Press, 2003), Phantom Calls: Race and the Globalization of the NBA (2006), i ostatnia Long Distance Love: A Passion for Football (Temple University Press, 2008). Obecnie pracuje nad książką Bodies in Motion, Bodies at Rest (University of Minnesota Press), jej tematem będzie filozofia ruchu w atletyce. Dorota Gołuch Polskie recenzje literatury postkolonialnej ( ) oznaki solidarności postzależnościowych? Referat bazuje na polskich recenzjach tłumaczonej literatury postkolonialnej z lat i skupia się na badaniu poruszanych przez recenzentów kwestii podobieństw między Polską a krajami postkolonialnymi, szukając oznak postzależnościowej wrażliwości i solidarności. Referat pokazuje, że w narracjach postkolonialnych dotyczących doświadczeń politycznej i kulturowej zależności, walki o niezależność i 6

8 postzależnościowych zawirowań, recenzenci słyszą echa polskiej historii: zaborów ( ), okupacji hitlerowskiej ( ), dominacji sowieckiej ( ) i, do pewnego stopnia, przyspieszonej globalizacji po roku W korpusie około tysiąca recenzji szeroko rozumianej literatury postkolonialnej można znaleźć następujące przykłady: algierska walka anty-kolonialna jest porównywana z anty-nazistowskim ruchem oporu w Polsce (potępienie imperializmu i nazizmu należało zresztą do komunistycznego repertuaru); palestyński bohater książki Emila Habibi, cechujący się ambiwalentnym stosunkiem do państwa Izrael, jest nazywany Wallenrodem (przywołując skojarzenia z mickiewiczowskim poematem i etosem makiawelicznej walki przeciw wrogom narodu); natomiast doświadczenia migracji i imigranckiego wyobcowania, ukazane m.in. przez urodzoną w Indiach pisarkę Kiran Desai, określa się jako świetnie znane polskim czytelnikom. W referacie sugeruje się, że ta świadomość historycznych podobieństw może oznaczać istnienie pewnej postzależnościowej wrażliwości oraz, być może, solidarności z krajami postkolonialnymi. Jednocześnie następuje sproblematyzowanie tych wstępnych sugestii i pojawia się pytanie, jak ewentualne wyrazy solidarności odnieść do dyskursów europejskiej wyższości, które również występują w recenzjach. Inaczej mówiąc, czy solidarność wymaga poczucia równości? I jak te wyrazy solidarności są przekazywane, kształtowane i zniekształcane poprzez istniejące dyskursy, a zwłaszcza zimnowojenny idiom solidarności i pomocy dla krajów Trzeciego Świata, demokratyczną retorykę anty-komunistycznej Solidarności oraz zachodni dyskurs solidarności i pomocy charytatywnej dla krajów rozwijających się? Impuls poszukiwań postzależnościowej solidarności poddany jest w referacie krytyce: zwraca się uwagę na problematyczny charakter solidarności opartej na historii zależności, która, jak podkreślają niektórzy polscy badacze, wiąże się z resentymentem i rolą ofiary. Na koniec pojawia się istotne pytanie, czy warto wobec tego zająć się wizją bardziej otwartej, humanistycznej lub planetarnej (Spivak 2003) solidarności. Dorota Gołuch jest doktorantką na University College London i stypendystką Arts and Humanities Research Council. Obecnie kończy pracę doktorską na temat Polski przekład i odbiór literatury postkolonialnej ( ): wyobrażenia różnicy, podobieństwa i solidarności. Dorota ma tytuł magistra Uniwersytetu Jagiellońskiego i master University of Kent. Jej praca magisterska na temat pisarek indo-karaibskich została opublikowana w 2011 roku pt. I Rather Dead: A Spivakian Reading of Indo-Caribbean Women s Narratives; jest ona też autorką artykułów na temat etyki przekładu literatury postkolonialnej (a konkretnie Chinuy Achebe i Amosa Tutuoli). Dorota jest reprezentantką studentów w organizacji British Comparative Literature Association, członkinią polskiego stowarzyszenia akademickiego Collegium Invisibile oraz prowadzi stronę internetową Postcolonial Studies Association. Hanna Gosk Postzależnościowe cechy czasu postzależności. Przypadek współczesnej prozy polskiej Czas postzależności rozumiem jako czas mierzony przy użyciu zegara i kalendarza, który zaczyna płynąć po ustaniu realnie istniejącej wcześniej relacji podporządkowany dominujący. W historii Polski można wskazać co najmniej dwa odcinki czasu postzależności dwudziestolecie i okres najnowszy - po roku Wypada też rozważyć lata istnienia Polski Ludowej ( ) jako przedział, który rozpoczął się po zakończeniu okupacji niemieckiej i cechował się do roku 1989 uzależnieniem politycznym od Związku Radzieckiego, a więc okres szczególny w jednoczesnym trwaniu postzależności i zależności. Czas postzależności dochodzi do głosu w literaturze międzywojennej, powojennej i tej powstającej po roku 1989, która podejmuje tematy współczesne dla swojego czasu historycznego, co chciałabym pokazać na trzech reprezentatywnych przykładach. Drugi termin użyty przeze mnie w tytule tego tekstu - postzależnościowe cechy czasu - odsyła do swojego nacechowania, a nie tylko mechanicznego upływu zapoczątkowanego chwilą ustania zależności. Postzależnościowe cechy czasu mogą ujawniać się także w okresie rzeczywistego trwania jakiejś odmiany zależności. To przypadek dotyczący doby Polski Ludowej, gdy uwzględnić relacje Polaków z Niemcami i Związkiem Radzieckim, a także całego okresu od roku 1918 po dzień dzisiejszy, jeśli wziąć pod uwagę stosunek Polski (jako kraju peryferyjnego) wobec euroamerykańskiego Zachodu. Po odzyskaniu niepodległości przez Polskę w roku 1918 stosunkowo szybko pojawiła się powieść Stefana Żeromskiego Przedwiośnie (1925), uznana za dzieło prezentujące moment przejścia Polski ze stanu 7

9 zaborowego uzależnienia w niezależność. Tuż po roku 1945, kiedy przyszłość polityczna kraju po II wojnie światowej nie rysowała się przeciętnym obywatelom zbyt jasno i jednoznacznie, Jerzy Andrzejewski napisał Popiół i diament (1948), utwór ukazujący sytuację kraju przez pryzmat zdarzeń w prowincjonalnym polskim mieście z jego mieszkańcami, ludźmi o różnych światopoglądach i doświadczeniach okupacyjnych. Po roku 1989 nie opublikowano żadnego utworu, który można by uznać za diagnozujący uniezależnienie się Polski od Związku Radzieckiego, transformację ustrojową i skutki tych procesów. Z tego względu dość arbitralnie wybrałam jako exemplum debiutancką powieść Ignacego Karpowicza pt. Niehalo (2006), która dotyka tych problemów. Na przykładzie trzech wskazanych utworów śledzę postzależnościowe cechy temporalności świata, który prezentują i wykazuję, że czas postzależnościowy jest nieneutralny semantycznie i nieprzezroczysty. Wcale nie musi płynąć do przodu, a jeśli to czyni, często biegnie w rytmie retardacyjnym, bo przeszłość (a nie przyszłość czy teraźniejszość) wydaje się być jego najbardziej znaczącym wymiarem. Czas postzależnościowy jest fragmentaryczny, selektywny, rozciągliwy w sensie zmiennej pojemności, odznacza się walorami stanowiąco-wykluczającymi i wydaje się mieć strukturę bryły (nie linii), a także swoiste zagęszczenia. Jest to bowiem czas o szczególnym nacechowaniu sytuacyjnym. Hanna Gosk, profesor zwyczajny w Zakładzie Literatury XX i XXI wieku Instytutu Literatury Polskiej na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Kieruje Pracownią Antropologicznych Problemów Literatury. Zajmuje się prozą i krytyką literacką; literaturą dokumentu osobistego; problematyką zmian zachodzących w prozie polskiej po roku 1989; literackim obrazowaniem historii oraz nowszymi metodologiami w podejściu do literatury współczesnej z akcentem na ujęcia antropologiczne, postkolonialne. W 2009 r. stworzyła sieć naukową Centrum Badań Dyskursów Postzależnościowych. Opublikowała ostatnio Opowieści skolonizowanego/kolonizatora. W kręgu studiów postzależnościowych nad literaturą polską XX i XXI wieku (2010). Pod jej redakcją ukazały się m.in.: (P)o zaborach, (p)o wojnie, (p)o PRL. Polski dyskurs postzależnościowy dawniej i dziś (2013, współred. E. Kraskowska), Narracje migracyjne w literaturze polskiej XX i XXI wieku (2012), Nowe dwudziestolecie ( ) Rozpoznania. Hierarchie. Perspektywy (2010), (Nie)ciekawa epoka? Literatura i PRL (2008). Joanna Gubała Przestrzenne ramy pamięci przeobrażenia łódzkich miejsc pamięci o społeczności żydowskiej jako przykład ekspresji pamięci zbiorowej w przestrzeni publicznej. Z kwestią pamięci zbiorowej nierozerwalnie łączy się refleksja dotycząca materialnych nośników pamięci, definiowanych m.in. jako wszelkie sposoby wykorzystywania kanałów pamięci i utrwalania obrazów przeszłości. Sposoby te wynikają z prawidłowości zaobserwowanej przez Jana Assmanna w jego książce Pamięć kulturowa. Pismo, zapamiętywanie i polityczna tożsamość w cywilizacjach starożytnych: myślenie opiera się na abstrakcji, pamiętanie zaś na konkretach. Jednymi z ważniejszych nośników pamięci są materialne formy upamiętnień, ulokowane w przestrzeni polskich miast. Przedmiotem mojej analizy czynię miejsca pamięci o społeczności żydowskiej w Łodzi ich symbolikę, przekaz, kontekst powstania, podmiot oraz przedmiot upamiętnienia. Historia tworzenia współczesnej mapy miejsc pamięci o społeczności żydowskiej w Łodzi wiąże się z początkowo powolnymi, a po roku 2004 (za sprawą lokalnych władz samorządowych oraz oddolnych inicjatyw) zintensyfikowanymi przeobrażeniami miejskiego krajobrazu. Przeobrażenia te wiązać można z szerszymi (europejskimi) tendencjami do demokratyzacji pamięci oraz próbami zapełniania białych plam pamięci (obszarów zbiorowej niepamięci), a także zauważalnym od kilku dekad renesansem pamięci częstszym powracaniem do przeszłości w dyskursie publicznym oraz w działaniach różnych aktorów społecznych. W Łodzi ostatnich 8-10 lat działania te przyniosły znaczące zmiany poziomu obecności treści odnoszących się do wielokulturowej przeszłości miasta właśnie w przestrzeni publicznej. Analiza siatki miejsc pamięci związanych z tym aspektem zbiorowego obrazu przeszłości pozwala za pośrednictwem owych widzialnych artefaktów kulturowych na wyciągnięcie wniosków o przeobrażeniach i formach funkcjonowania pamięci zbiorowej łodzian. Rozważania dotyczą różnorodnych miejsc pamięci (części dziedzictwa materialnego oraz współczesnych inicjatyw kommemoracyjnych) identyfikowanych w formie pomników, tablic upamiętniających, miejsc sakralnych oraz innego typu widzialnych przejawów tego, co minione. 8

10 Do analizy miejsc pamięci związanych ze społecznością żydowską w Łodzi wykorzystuję kategorie zaczerpnięte ze słownika zaproponowanego przez Lecha Nijakowskiego podejścia badawczego (nazywanego przez niego samego socjologią pomnika), a także dodatkowe wymiary, które poszerzając zakres przedmiotowy analizy pozwolą kompleksowo scharakteryzować obecne w Łodzi architektoniczno-przestrzenne przejawy pamięci o funkcjonowaniu w mieście społeczności żydowskiej. Jako specyficzne zjawisko, pamięć zbiorowa jest zauważalna zarówno na poziomie jednostki (spontaniczne wypowiedzi dotyczące przeszłości), jak i w miejskim krajobrazie (nośnikach pamięci w postaci nazw ulic, pomników, zabytków i innych znaczących miejsc); w zbiorowych działaniach (praktykach upamiętniających, rocznicach, wspólnym dbaniu o dziedzictwo kulturowe) oraz - najczęściej być może refleksyjnie identyfikowanych jako przejawy kolektywnego pamiętania - obszarach dyskursu publicznego oraz polityki historycznej. Próba dotarcia do pamięci zbiorowej konkretnej zbiorowości nie może wobec tego ograniczać się do przeanalizowania jednego tylko aspektu. W związku z tym prezentacja jest wzbogacona o wnioski z całości badań podjętych w ramach projektu Łódzka pamięć o społeczności żydowskiej w kontekście metodologicznych aspektów badań nad pamięcią zbiorową, obejmujących dodatkowo analizę dyskursu prasowego oraz wywiady kwestionariuszowe z mieszkańcami Łodzi. Joanna Gubała doktorantka w Katedrze Metod i Technik Badań Społecznych Instytutu Socjologii Uniwersytetu Łódzkiego, przygotowuje rozprawę doktorską poruszającą zagadnienia pamięci zbiorowej o społeczności żydowskiej w Łodzi oraz problematykę metodologicznych aspektów badań nad tym zjawiskiem. Moje zainteresowania badawcze koncentrują się wokół kilku głównych tematów: pamięci zbiorowej (specyfika pamięci o społeczności żydowskiej w Łodzi, problematyka metodologicznych aspektów badań nad pamięcią, trudności metodologiczne, epistemologiczne i ontologiczne napotykane przez badaczy w tym obszarze), polityki historycznej oraz metodologii badań społecznych. W roku 2010 w Instytucie Socjologii UŁ obroniłam pracę magisterską pt. "Obchody 65. Rocznicy Likwidacji Litzmannstadt Ghetto jako przykład nośnika pamięci zbiorowej łodzian". Izabela Kalinowska Blackwood Melodramatyczna postkolonialność polskie kino po 1990 r. Relacja Polski z Rosją odegrała istotną rolę w procesie tworzenia nowoczesnej polskiej tożsamości narodowej (proces ten rozpoczął się w na początku XIX wieku) na obszarze polskiej kultury. Spośród trzech zaborczych mocarstw (Rosji, Prus i Austro-Węgier) to Rosja na przestrzeni XIX wieku była dominującym ideologicznym wrogiem dla literackich architektów polskiego nacjonalizmu. W wyniku zmian po drugiej wojnie światowej kultura polska ponownie musiała zmierzyć się z problematycznym wyborem bądź akceptacji przymusu funkcjonowania w systemie, który był wynikiem politycznej dominacji Sowietów/Rosjan, bądź reakcji na niego. Wraz z upadkiem komunizmu koniec XX wieku wymusił nieuniknioną renegocjację oficjalnie usankcjonowanych ideologicznych i narodowych sojuszy, a także dawnych systemów wartości opartych na polskiej opozycji wobec zagranicznych wpływów. Dokonuję oglądu repertuaru kinowego, (szczególnie melodramatycznego), by wskazać sposób, w jaki Polacy postrzegali Związek Radziecki oraz Rosję od chwili upadku komunizmu. Jak można przewidzieć, stosunki polsko-rosyjskie przedstawiane na kinowym ekranie nigdy nie były łatwe. Filmy przedwojenne traktujące o wojnie polsko-bolszewickiej ( ) przedstawiają Rosjan jako brutalną bezosobową siłę zagrażającą idyllicznej egzystencji polskich wsi oraz szlacheckich dworków. Co ciekawe, polska kinematografia okresu komunizmu nie obfitowała w opowieści o wzajemnej polsko-sowieckiej przyjaźni. W swojej wcześniejszej pracy badałam polskie melodramaty wyprodukowane po roku 1945, które zbliżały do siebie Polaków i Rosjan. Analiza Przerwanego lotu (1964) w reżyserii Leonarda Buczkowskiego wykazała nadmiar uchybień i niedomówień, które odzwierciedlają dwuznaczności obecne w stosunkach polskosowieckich. Jak każdy inny film z tego okresu, Przerwany lot, z perspektywy ideologicznej, powierzchownie realizuje program ukazywania stosunków polsko-sowieckich w pozytywnym świetle. Jednakże poprzez użycie narzędzi formalnych, Buczkowski komplikuje prosty przekaz ideologiczny. Na przestrzeni ostatnich kilku lat wydaje się, że polskie kino zatoczyło krąg, powracając do paradygmatów sprzed roku Obrazy upamiętniające zwycięstwo nad bolszewikami w 1920, takie jak Bitwa Warszawska (2011) oraz serial Wojna i miłość ( ), ponownie przedstawiają Rosjan jako barbarzyńców, których celem jest gwałcenie 9

11 polskich kobiet i niszczenie wiejskiego raju. Gwałt jako najbardziej ekspresywna figura sowieckiej obecności w Polsce po 1945 roku występuje także w filmach, które odchodzą od politycznie umotywowanego kina głównego nurtu - przykładem takiego obrazu jest Róża (2011) Wojciecha Smarzowskiego. Pytanie, które stawiam w swojej prezentacji brzmi, czy współczesna reprezentacja Rosji i Rosjan w polskim kinie jest nieodłącznie związana z dyskursem wiktymizacyjnym, wykształconym w XIX wieku i kultywowanym przez polskie elity w okresie komunizmu. Czy podobne paradygmaty pojawiają się w obrazach Andrzeja Wajdy ( Noc czerwcowa, 2001), Waldemara Krzystka ( Mała Moskwa, 2008), oraz Jana Jakuba Kolskiego ( Afonia i pszczoły, 2009), które przenoszą relacje polsko-rosyjskie w sferę doświadczeń intymnych i konsensualnych? Izabela Kalinowska Blackwood absolwentka Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu (magisterium) oraz Uniwersytetu Yale (doktorat), autorka opracowania pod tytułem Between East and West: Polish and Russian Nineteenth-Century Travel to the Orient (University of Rochester Press, 2004) oraz wielu artykułów na temat kina polskiego i rosyjskiego, obecnie Associate Professor na Uniwersytecie Stony Brook w stanie Nowy Jork, gdzie wykłada na wydziale Cultural Analysis and Theory, głównie w ramach programu Studiów nad Kinem i Mediami. Bożena Karwowska Mały słowniczek niezrozumiałych słów" współczesnej literatury polskiej czytanej w transkulturowym kontekście. Przede wszystkim chcę przyjrzeć się bardzo szeroko rozumianemu pojęciu ojczyzny we współczesnej literaturze polskiej, stosując do tego postkolonialne instrumentarium oraz inne narzędzia. Przy okazji też chciałabym próbuję sprawdzić, na ile zaproponowane przez Kunderę rozumienie Europy Wschodniej odnajduje się w globalnych teoriach kulturowych, i czy pozwala na określenie różnicy pomiędzy sytuacją postkolonialną i postzależnościową. Dr Bożena Karwowska Associate Professor na wydziale Studiów Europy Środkowej, Wschodniej i Północnej, University of British Columbia, Vancouver. Jej zainteresowania badawcze obejmują zagadnienia związane z czytelnikiem i recepcją literacką, teoriami feministycznymi oraz literacką reprezentacją kobiet w literaturach słowiańskich. Jest autorką książek: Recepcja krytyczna Czesława Miłosza i Josifa Brodskiego w krajach anglojęzycznych (2000); Ciało. Seksualność. Obozy zagłady (2009); współredaktorką (z Hanną Gosk) tomu (Nie)obecność. Pominięcia i przemilczeniaw narracjach XX wieku (2008) oraz artykułów zamieszczanych między innymi w Tekstach Drugich, Canadian-Slavonic Papers, Przeglądzie Humanistycznym i Ruchu Literackim. Obecnie przygotowuje do druku w wydawnictwie Universitas monografię Druga płeć na wygnaniu. Emilia Kledzik Pochwała imagologii. Rozważania o powinowactwach między literaturą i stereotypami na przykładzie obrazu Romów w literaturze polskiej XX wieku Wnioski z toczącej się przed ponad pięćdziesięciu laty polemiki między Rene Wellekiem a Hugo Dyserinckiem o miejscu imagologii w badaniach komparatystycznych odzyskują metodologiczną świeżość, podparte tezami teorii postkolonialnej o orientalizującej sile narracji o Innym. W tym kontekście chciałabym prześledzić, jaki narracyjny i metaforyczny sztafaż wykorzystywany jest w polskich dwudziestowiecznych narracjach o Romach. Zgodnie z tezą Dyserincka literatura jest bowiem nie tylko medium, ale również źródłem images i mirages oraz ważnym miejscem gry ze stereotypami. Spektrum romskich images rozpościera się od znanego z literatury kolonialnej toposu szlachetnego dzikusa (Ficowski, Pankowski, Pawlikowska- Jasnorzewska), nasilającego się przede wszystkim w czasie tzw. akcji przymusowego osiedlania i produktywizacji, po brutalizowanego Obcego (Stasiuk, Rudnicki, Zadura), pojawiającego się częściej w tekstach literackich po przełomie 1989 roku. Przegląd potwierdza tezę, że w czasie, kiedy Romowie zyskiwali w oczach Polaków status podbitych, w literaturze dominował obraz łagodnych, nieporadnych i niezdolnych do 10

12 samodzielnej egzystencji młodszych braci, zaś kiedy - po Romowie w pewnym stopniu odzyskali wcześniejszą swobodę, w literaturze (podobnie jak w dyskursie publicznym) pojawiają się obrazy leniwych, niecywilizowanych Cyganów, nieskłonnych do podjęcia pracy i dialogu międzykulturowego. Emilia Kledzik adiunkt w Zakładzie Komparatystyki Literackiej i Kulturowej Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu. Tam obroniła pracę doktorską pt. Prowincja jako problem narracji postkolonialnej w twórczości Andrzeja Stasiuka, Wolfganga Hilbiga i Jurija Brĕzana. Sekretarz redakcji czasopisma komparatystycznego "Porównania". Zainteresowania naukowe: kultura romska, literatura polska, niemiecka, serbołużycka, imagologia, komparatystyka, postkolonializm. Dorota Kołodziejczyk Światowa Republika Literatury czy supermarket z tandetą? Peryferyjne miejsca i globalne szlaki handlowe we współczesnej literaturze porównawczej W swoim referacie poddaję refleksji, podejmowane we współczesnej komparatystyce (literaturze porównawczej), próby budowania modeli literatury światowej (czy powszechnej?), które potwierdzałyby jej coraz bardziej globalne imaginarium i dynamikę. Opozycyjne modele Pascale Casanovy ( światowa republika literatury ) i Gayatri Chakravorty Spivak ( planetarność) ukazują konieczność myślenia o porównaniu jako odważnym działaniu etycznym, który sprawia, że świat staje się wspólną (i otwartą) przestrzenią. Jak literatury określane przedrostkiem post postkolonialne i postzależne ulokowałyby się (a także były ulokowane) w przestrzeni literatury światowej to główne pytanie w moich rozważaniach. Globalne przepływy kultur, ludzi i literatur zaburzają i destabilizują stary podział na centrum (metropolię) i peryferie, zaś jedną z symptomatycznych oznak nowego światowego porządku (literatury) jest to, że literatura postkolonialna, niegdyś peryferyjna (z byłych kolonii, nowa, poboczna, marginalna), zyskuje dziś natychmiast globalny status, nawet jeśli, a zwłaszcza jeśli, gra swoim statusem peryferyjności. W przeciwieństwie do tego, literatury z byłego drugiego świata pozostają peryferyjne w dosłownym, nie strategicznym, sensie. Reklama, ekonomia przekładu, zastana polityka tożsamości w uniwersyteckich programach nauczania oraz coraz bardziej widoczna jednojęzyczność myśli porównawczej oto ważniejsze czynniki, za sprawą których w globalnym świecie paradoksalnie brakuje przestrzeni. Teoretyzowanie przekładu jako działania sprawczego ma kluczowe znaczenie dla uczynienia postzależności porównawczą i dialogową kategorią, która będzie posiadać swoją wartość wymienną na globalnym rynku literatury. Dorota Kołodziejczyk - adiunkt Instytucie Filologii Angielskiej na Uniwersytecie Wrocławskim, kierownik Pracowni Badań Postkolonialnych, członkini Centrum Badań Dyskursów Postzależnościowych. Autorka publikacji z zakresu studiów postkolonialnych, powieści i teorii powieści, komparatystyki oraz teorii przekładu (Rerouting the Postcolonial, Routledge 2010, Postcolonial Text, Porównania, Teksty Drugie, Literatura na Świecie ); współredaktorka wraz z Cristiną Sandru numeru specjalnego Journal of Postcolonial Writing pt. Postcolonialism/ Postcommunism: confluences, intersections and discontents, Routledge, Tłumaczka i redaktor naukowy tłumaczeń z zakresu postkolonializmu (m.in. Homi Bhabha, Edward Said, Gayatri Chakravorty Spivak, Dipesh Chakrabarty). Redaktor pism Postcolonial Europe i Kultura, Historia, Globalizacja Tatiana Kostadinova, Rebecca Salokar Wyzwania totalitarnej przeszłości: sprawiedliwość, konflikt i prawa lustracyjne w krajach post-komunistycznych. Od roku 1989 pamięć o totalitarnej przeszłości stale nawiedza społeczeństwa Europy Wschodniej, które ostatecznie odrzuciły dyktaturę komunizmu oraz sowiecką dominację, inicjując demokratyczne przemiany. W imię sprawiedliwości niektóre kraje w regionie poszukiwały sposobu na uniemożliwienie dawnym 11

13 funkcjonariuszom reżimowym piastowania stanowisk publicznych. W różnych okresach stosowano różne rozwiązania. Prezentacja stawia sobie za cel odpowiedź na następujące pytania: 1. Jakie wspomnienia z komunistycznej przeszłości było najtrudniej przezwyciężyć w debacie publicznej i poszukiwaniu zgody na reformy po roku 1989?; 2. Jakie są opcje oraz konstytucyjne implikacje pomniejszonej roli nomenklatury ekskomunistycznej?; oraz 3. Jakie czynniki wpłynęły na wybór poszczególnych struktur instytucjonalnych? Literatura na temat prawa przejściowego w Europie Wschodniej po odrzuceniu totalitaryzmu i podporządkowania Związkowi Radzieckiemu nie jest obfita. Tych niewiele badań, w których analizuje się problemy radzenia sobie z przeszłością, nie daje nam ostatecznej odpowiedzi. Żeby lepiej zrozumieć to złożone zjawisko, potrzebne jest bardziej systemowe podejście oraz transnarodowa analiza. Aby osiągnąć nasze cele, musimy najpierw zidentyfikować tematy, z którymi społeczeństwu najtrudniej się pogodzić, a także formy, które ukazują bolesne doświadczenia okresu komunizmu. Następnie musimy opracować typologię opcji instytucjonalnych (prawo lustracyjne) według obszaru i stopnia surowości, a także rozróżnić między radykalnymi i łagodnymi modelami. W drugiej kolejności dociekamy, jakie czynniki determinowały przyjęcie określonego prawa lustracyjnego. W naszym modelu teoretycznym identyfikujemy trzy główne zmienne. Pierwsza zmienna określa skutki trybu transformacji: np. czy była wynegocjowana w rozmowach Okrągłego Stołu czy też nastąpiła w wyniku nagłego rozpadu reżimu komunistycznego, czy przez zastosowanie środków pokojowych i społeczny konsens, czy przez gwałtowne konflikty wewnętrzne. Druga rama interpretacyjna obejmuje kontekst prawno-polityczny; badamy tutaj adekwatność wsparcia legislacyjnego, które pozwoliło wprowadzić prawo umożliwiające rozliczenia z komunistyczną/sowiecką przeszłością oraz wpływ inicjatorów tego prawa na narodowe instytucje sądownicze. Trzecia zmienna ukazuje efekt dyfuzji między sąsiadującymi krajami, w szczególności badamy tutaj, jak w dyskursie publicznym projektuje się pamięć o przeszłości oraz jakie zastosowano rozwiązania polityczne. Końcowa część referatu porównuje założenia teoretyczne z doświadczeniami i rozwiązaniami instytucjonalnymi w sześciu krajach Europy Środkowej i Wschodniej (Bułgarii, Węgier, Polski, Rumunii, Słowacji oraz Słowenii). Tatiana Kostadinova Profesor, Department of Politics and International Relations, Florida International University. Doktorat otrzymała z nauk politycznych na Florida State University. Jej badania i działalność dydaktyczna obejmują tematykę reform instytucjonalnych, korupcji politycznej, transformacji demokratycznej w Europie Wschodniej, publicznego wsparcia instytucji międzynarodowych. Jest autorką takich prac, jak: Bulgaria : The Challenge of Choice (Columbia University Press, 1995) i Political Corruption in Eastern Europe: Politics After Communism (Lynne Rienner, 2012). W swoim dorobku ma również rozdziały w zbiorach oraz artykuły w pismach: American Journal of Political Science, Electoral Studies, Journal of Peace Research, European Journal of Political Research, Party Politics, Europe-Asia Studies, and Public Administration Review. Rebecca Salokar Profesor i dyrektor Department of Politics and International Relations, Florida International University. Otrzymała tytuł doktora z nauk politycznych na Syracuse University oraz tytuł doktora prawa na Florida International University. Jej zainteresowania dydaktyczne koncentrują się na prawie konstytucyjnym i sądach, a w swych zainteresowaniach badawczych łączy prawo i nauki polityczne w celu badania rozdziału kwestii władzy na poziomie narodowym i państwowym. Autorka książki The Solicitor General: The Politics of Law (Temple University Press, 1992) i współredaktorka Women in Law: A Bio-Bibliographical Sourcebook (Greenwood Press, 1996). W jej publikacjach znajdują się też artykuły na temat państwowych zmian ustrojowych, oraz artykuły w pismach: Justice System Journal, Congress and the Presidency, FIU Law Review, oraz Gay and Lesbian Quarterly. Agata Anna Lisiak Przeszłość pozbywalna i przeszłość używalna a praktyki upamiętniania w Warszawie i Berlinie po roku 1989 Dzisiejsza Warszawa i Berlin to miasta kształtowane przez trzy główne centra wpływu: byłe mocarstwa kolonialne (Związek Radziecki; w przypadku Berlina Zachodniego zachodni alianci), obecne kolonizujące siły (globalny kapitał i kultura, a w dawnym Berlinie Wschodnim w szczególności zachodnioniemiecki kapitał i kultura) i zjawisko, które można określić jako kultura autoreferencyjna. Opierając się na teoriach postkolonialnych (m.in. Said, Spivak, Fanon) i ich zastosowaniu w badaniu środkowoeuropejskich kultur po 12

14 roku 1989, przyglądam się Warszawie i Berlinowi z perspektywy postkolonialnej. Miast tych nie można określić wyłącznie jako postkolonialnych albo kolonialnych. Mieszczą się one pomiędzy obiema kategoriami, wobec czego ich kłopotliwe położenie najlepiej opisuje termin (post)kolonialne. Aby prześledzić te procesy, dokonam analizy porównawczej praktyk upamiętniania, jakie stosowano w Warszawie i Berlinie na różnych etapach rozwoju obu miast po roku Na podstawie analizy wysnuwam następującą tezę: po zakończeniu okresu kolonializmu pewne elementy kolonialne nie stają się po prostu postkolonialne, ale równolegle zaczynają stanowić część kultury lokalnej, czyli są autoreferencyjne (termin kultura lokalna pojmuję tu jako oznaczający kulturę związaną z całym miastem, jego dzielnicami i/albo niemieckimi Kiezami). Relacja kolonialnego z postkolonialnym zostaje tym samym zerwana, co skutkuje pękniętym obrazem całości. Uproszczeniem byłoby stwierdzenie, że elementy obu kategorii tylko się uzupełniają albo następują po sobie: one także nawiązują do trzeciego kluczowego elementu, elementu autoreferencjalności. Ten związek jest często niespokojny i niejasny, dlatego wymaga uważnej analizy. Celem mojego artykułu jest zbadanie interakcji i wielopłaszczyznowych zbiorów kolonialnych, postkolonialnych i autoreferencyjnych elementów oraz ustalenie dynamiki tych procesów. Jak słusznie zauważa Andreas Huyssen: szczególnie od roku 1989 kwestie pamięci i zapominania zdominowały debaty toczące się w krajach postkomunistycznych. Choć w Berlinie i Warszawie, począwszy od roku 1989 roku, zniszczono albo usunięto z widoku publicznego wiele materialnych pozostałości po reżimie socjalistycznym, to przy okazji postawiono też wiele pomników i tablic pamiątkowych oraz założono wiele muzeów poświęconych innym wydarzeniom okresom i wydarzeniom historycznym, przede wszystkim Powstaniu Warszawskiemu i Holokaustowi. W swoim artykule badam wybrane elementy przeszłości Berlina i Warszawy, które przetrwały w pamięci i te, które zostały zapomniane, oraz analizuję je w kontekście (post)kolonialnego i/lub postzależnościowego stanu obu miast. Agata Anna Lisiak jest autorką Urban Cultures in (Post)Colonial Central Europe (Purdue University Press, 2010). Wykłada w European College of Liberal Arts of Bard w Berlinie i na Uniwersytecie Humboldta. W swoich badaniach podejmuje głównie tematykę związaną z przestrzenią miejską, analizą porównawczą kultur, Europą Środkową i Wschodnią oraz studiami postkolonialnymi. Lena Magnone Pierwsze pokolenie polskich freudystów próba geopsychoanalizy Postać doktora Krokowskiego w Czarodziejskiej górze Thomasa Manna oraz inne przykłady z europejskiej literatury międzywojnia uświadamiają, że w zbiorowej wyobraźni tego okresu psychoanalityk był polskim Żydem. Tak wyraźne powiązanie psychoanalizy z polskością wynikało z rzeczywiście znacznej reprezentacji osób polskiego pochodzenia wśród pionierów ruchu: Polacy należeli do najbliższych współpracowników Freuda, w Wiedeńskim Towarzystwie Psychoanalitycznym stanowili po Austriakach drugą najliczniejszą grupę. Wśród nich wiele było odważnych kobiet, takich jak siostry Bornstein, Salomea Gutmann czy Tola Rank, które często łączyły praktykę psychoanalityczną z radykalnym socjalizmem i zdecydowanymi poglądami feministycznymi. W swoim wystąpieniu kreślę rodzaj zbiorowej biografii tego pokolenia kosmopolitycznych intelektualistów, urodzonych w Galicji zlaicyzowanych Żydów, Polaków wykształconych i pracujących w Wiedniu czy Berlinie, wierzących w kulturową i polityczną siłę freudowskiego projektu, dramatycznie odczuwających potrzebę zmieniania świata, a co najmniej jego kodów seksualnych i społecznych. Pokazuję, w jaki sposób wybuch II wojny światowej zaważył na poszczególnych losach moich bohaterów, skazując ich w szczycie kariery na emigrację i rozpoczynanie życia w zupełnie nowych warunkach, a także udowodniam, że rok 1939 oznacza koniec emancypacyjnego wymiaru klasycznej psychoanalizy, która ze środkowoeuropejskiego projektu ogólnokulturowego przeistacza się w amerykańską praktykę terapeutyczną. Jak zauważa Russell Jacoby (The Repression of Psychoanalysis: Otto Fenichel and the Political Freudians), osobiste powodzenie Europejczyków w nowej ojczyźnie i pozorny sukces implementacji psychoanalizy za oceanem przysłaniają jej rzeczywisty koniec: psychoanaliza w Ameryce medykalizuje się, defeminizuje i deradykalizuje. Będąca warunkiem pracy w Stanach Zjednoczonych rezygnacja przez emigrantów z tego, co stanowiło jądro freudyzmu, zamazuje również jego środkowoeuropejskie korzenie. W otwarciu jednego ze swych mniej znanych tekstów pod znaczącym tytułem Geopsychoanalysis Derrida przytacza fragment obowiązującego obecnie statutu Międzynarodowego Stowarzyszenia Psychoanalitycznego, w którym obszar jego działalności 13

15 określony został jako America and the rest of the world. Jedną ze szczególnie interesujących mnie konsekwencji zdeklasowania Europy Środkowej z pozycji ojczyzny psychoanalizy do reszty świata jest brak świadomości polskiego pochodzenia wielu freudystów, którzy wypadli z naszej pamięci społecznej, ale nie znaleźli się w zbiorowej pamięci kraju, do którego wyemigrowali lub zyskali w niej miejsce za cenę swoistego wydziedziczenia, jak Berta Bornstein, z której amerykańskich nekrologów dowiadujemy się, że nigdy nie mówiła o swojej przeszłości, rodzinie i pochodzeniu. Próba geopsychoanalizy oznacza w moim wypadku przede wszystkim zadanie prześledzenia trajektorii polskich uczestników tego ruchu, którzy na początku XX wieku licznie przybywali z prowincji cesarstwa do jego wiedeńskiego serca, by w wyniku drugiej wojny światowej znaleźć się znów na uboczu, na psychoanalitycznym dzikim zachodzie, który w przeciągu kilkudziesięciu lat wyrasta przy ich współudziale na nowy środek świata, spychając dawne centrum do roli peryferii. Tropienie mikrośladów egzystencji i twórczości pierwszej generacji polskich psychoanalityków w różnojęzycznych archiwach kilku krajów każe zadać także pytanie o to, czy obiekt mojej kwerendy może w ogóle zostać odnaleziony, o ile nie jest wyłącznie wytworem moich poszukiwań czy bowiem moi bohaterowie sami w którymkolwiek momencie swojego życia określiliby się właśnie jako polscy freudyści? Lena Magnone, doktor nauk humanistycznych w zakresie literaturoznawstwa, absolwentka Wydziału Polonistyki (2002), Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych (2004) oraz Interdyscyplinarnego Podyplomowego Studium Kształcenia Tłumaczy w Instytucie Lingwistyki Stosowanej (2008) na Uniwersytecie Warszawskim. Stypendystka programu dla młodych naukowców Fundacji Tygodnika "Polityka". Adiunkt w Zakładzie Literatury i Kultury Drugiej Połowy XIX wieku na Wydziale Polonistyki UW. Opublikowała monografię Maria Konopnicka: lustra i symptomy. Pracuje nad książką poświęconą recepcji psychoanalizy w polskiej kulturze przed 1939, studia z tego zakresu drukowała m.in. w "Przeglądzie Humanistycznym" i "Kronosie". Wojciech Małecki W stronę zielonych badań postzależnościowych - albo o uranie w Miedziance i sprawach pokrewnych Najistotniejszą zapewne konsekwencją interakcji badań postkolonialnych z ekokrytyką jest zjawisko, które określa się jako zazielenienie ( greening ) postkolonializmu i które przejawia się rosnącym zainteresowaniem badaczy o orientacji postkolonialnej ekologicznymi skutkami kolonizacji, a przy tym teoretycznymi osiągnięciami estetyki środowiskowej, posthumanizmu, animal studies czy nowego materializmu (zob. np. Graham Huggan, Greening Postcolonialism: Ecocritical Perspectives, MFS Modern Fiction Studies, Volume 50, Number 3, Fall 2004, pp ). Jak uważam, uwzględnienie podobnej perspektywy mogłoby być korzystne dla badań postzależnościowych, a w swoim tekście wspieram tę tezę, m.in., analizując Miedziankę Filipa Springera przy wykorzystaniu narzędzi teoretycznych zaczerpniętych z prac takich badaczy, jak Graham Huggan i Helen Tiffin Timothy Morton, Jane Bennett, Stacy Alaimo, Cary Wolfe of oraz z tekstów przedstawicieli tzw. naturalizmu podmiotowego. Zob., np., Filip Springer, Miedzianka: Historia znikania (Wołowiec: Wydawnictwo Czarne, 2011); Graham Huggan and Helen Tiffin, Postcolonial Ecocriticism: Literature, Animals, Environment (London-New York: Routledge, 2010); Cary Wolfe, What is Posthumanism? (Minneapolis: University of Minnesota Press, 2010); Timothy Morton, The Ecological Thought (Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 2010); Stacy Alaimo, Bodily Natures: Science, Environment, and the Material Self (Bloomington: Indiana University Press, 2010); Jane Bennett, Vibrant Matter: A Political Ecology of Things (Durham: Duke University Press, 2010); Huw Price, Naturalism without Mirrors (Oxford-New York: Oxford University Press, 2010). Wojciech Małecki adiunkt w Zakładzie Teorii Literatury Instytutu Filologii Polskiej UWr. Zajmuje się m.in. pragmatyzmem filozoficznym, metodologią badań literackich, estetyką, ekokrytyką, posthumanizmem, kulturą popularną oraz literaturą współczesną. Publikował w Kulturze Współczesnej, Tekstach Drugich, Oxford Literary Review, Angelaki, Poznańskich Studiach Polonistycznych, Foucault Studies, Journal of Comparative Literature and Aesthetics, Deutsche Zeitschrift für Philosophie oraz innych czasopismach 14

16 krajowych i zagranicznych. Autor monografii Embodying Pragmatism: Richard Shusterman s Philosophy and Literary Theory (Frankfurt am Main-New York: Peter Lang 2010), redaktor i tłumacz zbioru esejów Richarda Shustermana, O sztuce i życiu: Od poetyki hip-hopu do filozofii somatycznej (Wrocław 2007) oraz współredaktor dwóch prac zbiorowych. Członek rady redakcyjnej czasopism Pragmatism Today oraz the Eger Journal of English Studies. Stypendysta The Institute for Advanced Studies in the Humanities (pobyt na Uniwersytecie Edynburskim w 2008 roku), John F. Kennedy Institut für Nordamerikastudien (pobyt na Freie Universität Berlin w 2009 roku), Fundacji Kościuszkowskiej (pobyt w Center for Body, Mind, and Culture Florida Atlantic University w roku 2010) oraz dwukrotnie Fundacji im. Aleksandra von Humboldta: 2011/2012 (the John F. Kennedy Institute for North American Studies Freie Universität Berlin) oraz 2012/2013 (Return fellowship). W 2010 roku otrzymał trzyletnie stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dla wybitnych młodych naukowców. Huseyin Oylupinar Zbiorowa pamięć Kozaków we współczesnej południowej Ukrainie: Kozacy jako czynnik w stosunkach rosyjsko-ukraińskich, analiza ( ) Kozacy byli niezwykle istotnym społecznym i politycznym zjawiskiem w Europie wschodniej pomiędzy XV a XVIII wiekiem. Walczyli z polskimi królami o przywileje i często łupili ziemie tatarskie i tureckie. Tworzyli dwie instytucje rządów terytorialnych: Hetmanat ( ) oraz Sicz Zaporoską (od XV wieku do 1775), które funkcjonowały jako państwa wasalne regionalnych potęg, w szczególności Księstwa Moskiewskiego (później Cesarstwa Rosyjskiego). Kiedy Rosjanie doprowadzili do upadku autonomii w drugiej połowie XVIII wieku objęli we władanie dawne ziemie Kozaków. W efekcie niektórzy z nich przyłączyli się do rosyjskiej kampanii przeciwko Turkom. Kozacy ci w znacznym stopniu przyspieszyli rosyjską kolonizację ziem tureckich położonych na północ od Morza Czarnego. Po zakończonej kolonizacji, ci sami Kozacy służyli imperium rosyjskiemu, z powodzeniem strzegąc jego południowej granicy. Kozacy zaporoscy zajmowali główną pozycję jako narodowi praojcowie w ukraińskiej mitologii. Ta sama mitologia wykluczyła ze zbiorowej pamięci ich pobratymców biorących udział w rosyjskiej kolonizacji Ukrainy. Jako że Sowieci tłumili tożsamość kozacką i zabronili działania kozackich organizacji, owe rywalizujące narracje kozackiej przeszłości pozostawały poza publiczną debatą, a tym samym poza strefą negocjacji zbiorowej tożsamości. Jednakże rywalizujące narracje o kozackich patriotach ukraińskich i o Kozakach wiernych cesarstwu rosyjskiemu stały się widoczne w okresie post-sowieckim, szczególnie po odrodzeniu się kozackiej tożsamości na Ukrainie. Jednocześnie pojawiły się pytania o to, jak przeszłość i tożsamość Kozaków, wyparta przez Sowietów, jest interpretowana i negocjowana na nowo. Celem referatu jest przedyskutowanie danych zebranych we współczesnych miejscowościach na Ukrainie znajdujących się na skolonizowanych niegdyś przez Rosjan terytoriach tatarskich i osmańskich, między innymi takich jak: Symferopol, Sewastopol, Bakczysaraj, Oczaków, Odessa oraz Bilhorod- Dnistrovs kyi. W miejscach tych organizacje pro-ukraińskich i pro-rosyjskich Kozaków działają bardzo aktywnie i, pomimo braku historycznego zakorzenienia na tych obszarach, tworzą mitologie uzasadniające ich związek z owymi terytoriami. Za pośrednictwem wspomnianych mitologii Kozacy pro-ukraińscy twierdzą, że obszary te są integralną częścią Ukrainy. Z drugiej strony Kozacy pro-rosyjscy upominają się o unifikację z Federacją Rosyjską, przy poparciu etnicznych Rosjan mieszkających na tych obszarach. Obserwujemy tutaj dwa zestawy rywalizujących ze sobą zbiorowych pamięci o dwóch odmiennych programach politycznych, a to z kolei tworzy platformę do analizy relacji pomiędzy Ukrainą a Rosją. W tym właśnie kontekście badam, jak konfliktowe pamięci zbiorowe obu grup są przedstawiane i opisywane od roku W swym referacie kreślę mapę istotniejszych organizacji kozackich działających na terenie południowej Ukrainy oraz prześledzę ich rozwój w ciągu ostatnich 20 lat. Następnie, przy użyciu metodologii etnograficznej, zbieram narracje zbiorowych wspomnień, szczególnie z miejsc pamięci. Ponadto przemówienia publiczne, publikacje oraz media cyfrowe posłużą jako narracyjne źródła przeszłości w odniesieniu do owych terytoriów i Kozaków. Umożliwiam w ten sposób wgląd w to, jak proukraińscy i prorosyjscy Kozacy stają się elementem projektów politycznych rozwijanych na Ukrainie i w Rosji. Huseyin Oylupinar przygotowuje się do obrony doktoratu na University of Alberta, uczestniczy w interdyscyplinarnym programie na wydziale Historii i Studiów Kulturowych. Główne obszary jego zainteresowań to zbiorowa pamięć na Ukrainie, zwłaszcza dotycząca Kozaków, w okresie późnosowieckim i 15

17 postsowieckim. Pracując nad dysertacją doktorską, odbył podróż po dawnych kozackich miastach na wschodniej Ukrainie i obserwował, jak odbywają się negocjacje pamięci zbiorowej i tożsamości w trakcie uroczystości upamiętniających oraz festiwali. Autor przedstawiał swoje badania w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Polsce, na Białorusi, w Rosji i na Ukrainie. Ten artykuł prezentuje część wyników jego badań post-doktorskich. Łukasz Ponikiewski Wyobrażona geografia Polski analiza dyskursu politycznego Zważywszy na wyłonienie się Europy Środkowej i Wschodniej jako przedmiotu analizy teorii postkolonialnej oraz na złożoną, opisywalną w kategoriach kolonialnych zależność tego regionu od Związku Radzieckiego, interesujące wydaje się zbadanie dopasowania języka politycznego do kategorii wytworzonych przez teorię postkolonialną. Postkolonialne dziedzictwo ukształtowało mentalność milionów i wciąż wpływa na tożsamość podmiotów, ich autoidentyfikację oraz na polityczne wizje. W tym artykule polski dyskurs polityczny jest analizowany w ramach teorii postkolonialnej, i posługuje się wypracowanymi przez nią kategoriami. Jako narzędzie analityczne posłużyła autorowi Krytyczna Analiza Dyskursu (Van Dijk, Wilson). W tekście zauważa się, iż koncepcje powstałe na polu teorii postkolonialnej okazały się bardzo żywe w odniesieniu do polskiego dyskursu politycznego. Dotyczy to zwłaszcza figury braku, koncepcji wypracowanej przez Dipesha Chakrabarty ego, czy dialektyki centrum i peryferii Gayatri Spivak. Analiza dyskursu ogranicza się do exposé wygłaszanych przez polskich premierów po 1989 r. Badanie współczesnego polskiego dyskursu politycznego ujawnia złożoność wyobrażeń dotyczących Wschodu i Zachodu. W stosunku do Wschodu politycy wykazują postawę ambiwalentną, cechującą się z jednej strony orientalizacją, a z drugiej próbami redefinicji przeszłości i deklaracjami dotyczącymi nowego otwarcia we wzajemnych stosunkach. W postawie wobec Zachodu przejawia się chęć dogonienia zachodnioeuropejskich standardów, a także pragnienie uznania polskich praw do wspólnego z Zachodem kulturowego dziedzictwa. Artykuł usiłuje odpowiedzieć na pytanie gdzie politycy sytuują Polskę na wyobrażonej mapie Europy. Poprzez analizę różnorodnych wątków tematycznych exposé (od piłki nożnej po rynki zbytu), stara się przełożyć treść na idee, ale także sygnalizuje to, co jest nieobecne (na przykład koncept Europy Środkowej). Usytuowanie dyskursu politycznego w nowej perspektywie pozwala zrozumieć go lepiej, a także uświadamia szeroki zakres zastosowalności kategorii wypracowanych przez teorię postkolonialną. Wreszcie, pomimo ograniczenia analizy do polskiego dyskursu politycznego po 1989 r., wydaje się, że podobne obserwacje mogą być trafne także w odniesieniu do innych krajów regionu. Łukasz Ponikiewski studiuje socjologię na drugim roku studiów drugiego stopnia w Kolegium Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim oraz Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze na drugim roku w studium magisterskim Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie. Uzyskał stopień licencjata z socjologii w ramach Międzywydziałowych Indywidualnych Studiów Humanistycznych na Uniwersytecie Warszawskim. Jako stażysta pełnił funkcję asystenta badawczego w Instytucie Stosunków Międzynarodowych w Pradze. Jego zainteresowania akademickie obejmują teorię postkolonialną, trendy społeczne oraz ekonomię rozwoju. Tomasz Rawski O marginalizacji pamięci. Narracja pułkownika Ludowego Wojska Polskiego Referat stanowi próbę refleksji nad polską pamięcią o drugiej wojnie światowej ujmowaną w kategoriach właściwych perspektywie postzależnościowej. Jednocześnie, rozpatrując ścisłą relację między dwiema odmianami pamięci biograficzną i zbiorową, jest zwrotem w kierunku tej pierwszej. Stanowi bowiem studium strategii radzenia sobie z reinterpretacją przeszłości przez jednostkę, którego podstawą jest czternastogodzinny wywiad narracyjny z emerytowanym pułkownikiem Ludowego Wojska Polskiego. Dwa główne punkty odniesienia dla analizowanej opowieści to narracja publiczna Polski Ludowej oraz prawicowa opowieść IV RP. Żadna z nich nie zapewnia pułkownikowi społecznie ugruntowanych schematów 16

18 dla wyrażenia własnego doświadczenia biograficznego. Nieinkluzywność obu dyskursów, wynikająca z prób zaprzeczenia fundującej je (odpowiednio: obecnej lub byłej) relacji zależności Polski od ZSRR, powoduje marginalizację istotnych części doświadczenia biograficznego narratora. Opresyjny dyskurs PRL, próbując osiągnąć legitymizację przez stworzenie mitu II wojny światowej, jako wielkiego zwycięstwa Dobra nad Złem, w którym nie ma miejsca na skomplikowane dwuznaczności w relacjach wewnętrznych, marginalizuje doświadczenie pułkownika-zesłańca syberyjskiego. Z kolei opresyjny dyskurs IV RP, szukając podstaw własnej legitymizacji w zmitologizowanej II Rzeczypospolitej i tym samym przekreślając całkowicie Polską Ludową od samych jej początków, marginalizuje doświadczenie pułkownikażołnierza 1. Dywizji w Armii Berlinga. Marginalizacja istotnej części doświadczenia narratora przez kolejne narracje publiczne, w połączeniu z konsekwentną niechęcią do porzucenia przez niego tych kontrowersyjnych fragmentów biografii, skazuje jego próby reinterpretacji własnej przeszłości na niepowodzenie. Narrator, nie znalazłszy dla siebie żadnej publicznej opowieści, w którą mógłby się wpisać, buduje twierdzę z pamięci prywatnej, konstruowanej w opozycji do nich. Jego pamięć pozostaje jednak rozdarta. Referat wskazuje na poważną konsekwencję nieinkluzywności dyskursów publicznych na poziomie mikro niezdolność jednostki do pełnej integracji tożsamości. Stanowi ona wynik braku oparcia w kolejnych narracjach publicznych, uwikłanych w szereg niedopowiedzeń i sprzeczności wewnętrznych ze względu na niezdolność do odpowiedzialnej interpretacji okresu ścisłej zależności od silniejszego sąsiada. Tomasz Rawski absolwent slawistyki i socjologii na Uniwersytecie Warszawskim. Od października 2012 roku doktorant w Zakładzie Socjologii Kultury Instytutu Socjologii UW. Interesuje się problematyką pamięci, upamiętniania, tożsamości i przemocy symbolicznej w krajach byłej Jugosławii oraz w Polsce. Jak dotąd zajmował się badaniami nad pamięcią w trzech obszarach: filmu fabularnego, dyskursu publicznego oraz narracji biograficznych. Pisze pracę doktorską na temat polityki pamięci w Bośni i Hercegowinie. Agnieszka Sadecka Socjalistyczny reporter w zdekolonizowanym świecie polska literatura podróżnicza i dyskurs kolonialny. W swoim referacie koncentruję uwagę na wybranych przykładach z polskiej literatury podróżniczej okresu PRL, mając na celu zaprezentowanie dwuznacznej sytuacji dziennikarza z kraju socjalistycznego, który znalazł się w byłych koloniach Europy Zachodniej. Teoretycy postkolonialni zidentyfikowali dyskurs kolonialny w wielu różnych gatunkach literackich Europy Zachodniej, między innymi w literaturze podróżniczej (Pratt, 1992; Spurr, 1993). Także i polskie przykłady tego typu tekstów opisujących kultury Afryki i Azji są przepełnione orientalistycznymi kliszami i stereotypami. Jednakże w polskiej literaturze podróżniczej okresu powojennego obecny jest także inny rodzaj dyskursu: jest to dyskurs internacjonalizmu i poparcia procesu dekolonizacji w duchu ideologii komunistycznej Dwa na pierwszy rzut oka sprzeczne dyskursy (kolonialny i komunistyczny) przeplatają się w analizowanych tekstach, odzwierciedlając szczególną sytuację ówczesnego polskiego podróżnika. Na skutek tej sytuacji znajduje się on po obu stronach relacji zależności: z jednej strony jako podmiot podlegający sowieckiej dominacji, a z drugiej jako biały Europejczyk dźwigający na barkach brzemię kolonialnej przeszłości. Naprzemienne perspektywy kolonizatora i skolonizowanego są powtarzającymi się tematami w polskiej literaturze i mają kluczowe znaczenie dla polskiej tożsamości współczesnej. W referacie skupiam się na tekstach z okresu PRL, lecz odnoszę się także do tego, jak owe teksty przyczyniły się do kształtowania zbiorowych przedstawień świata oraz obrazu siebie i innego w dłuższej perspektywie. Prezentowane opracowanie zawiera przykłady literatury podróżniczej, która jako literatura faktu ukazuje głęboko zintegrowane obrazy inności, klisz oraz kolektywnych reprezentacji różnych kultur. Autor przyjmuje w nich rolę tłumacza kultur, swoistego mediatora pomiędzy kontekstem lokalnym i resztą świata. Poza przyjrzeniem się temu, jak prezentowane są kultury w tekście oraz jaki dyskurs kształtuje sam tekst, powinniśmy się skupić także na niezwykle interesującej postaci narratora, który nawiązuje nie tylko do swojej rodzimej kultury, ale także do kultury Europy Zachodniej oraz Związku Radzieckiego. Podróż do innego kraju jest okazją do przełamania izolacji narzuconej przez żelazną kurtynę, a także ujrzenia odległych miejsc znanych do tej pory tylko z książek i zdjęć. Jest to także ostrożne balansowanie pomiędzy oczekiwaniami czytelników a oczekiwaniami władzy, która umożliwiła podróż. Pobyt za granicą staje się z jednej strony okazją 17

19 do zaznania wolności, a z drugiej wymusza stosowanie w tekście autocenzury przy wyrażaniu poglądów politycznych. Poziom poprawności ideologicznej oraz występowanie wyraźnie upolitycznionych komentarzy jest w dużej mierze zależny od autora. Dla uzyskania mnogości opinii oraz poglądów wykorzystuję fragmenty tekstów pióra trzech różnych autorów (Jerzego Rosa, Wojciecha Giełżyńskiego oraz Olgierda Budarewicza). Agnieszka Sadecka ukończyła europeistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jest doktorantką programu Erasmus Mundus, którego specyfika polega na badaniach kulturowych w literackich między strefach (Cultural Studies in Literary Interzones), a który jest koordynowany przez Uniwersytet w Bergamo. Przygotowuje rozprawę na temat polskiej twórczości podróżniczej w czasach PRL. Jej zainteresowania badawcze obejmują teorię postkolonialną, zbiorową tożsamość Europy oraz tematykę gender. Cristina Şandru Kłopoty z przeszłością: pamięć kulturowa i polityczna amnezja w po-zimnowojennej Europie Środkowo-Wschodniej W referacie podejmę próbę oszacowania, z konieczności niekompletnego, w jakim stopniu w tkance społecznej w krajach byłego socjalizmu utrzymuje się wspólne kulturowe i ideologiczne dziedzictwo, na przykład, w jakim stopniu przyzwyczajenia umysłu ukształtowane przez dekady totalitaryzmu wciąż nadają koloryt publicznemu i prywatnemu dyskursowi, jak również produkcji kulturalnej w krajach regionu Europy Środkowo-Wschodniej. Swoją analizę opieram głównie na pracach: Hope and Memory Tzvetana Todorova (2003) i The Future of Nostalgia Svetlany Boym (2001), w których autorzy sugerują, że odkrywanie przeszłości zawsze odbywa się pod wpływem impulsów, których celem jest bądź pokrzepienie, bądź refleksja: tkanka społeczna rozdarta jest, z jednej strony, pomiędzy nacjonalistycznymi odrodzeniami, mitami zbiorowymi i rytuałami upamiętniania, które czynią z przeszłości muzeum, a z drugiej strony podziemnym, niekompletnym, fragmentarycznym kolażem osobistego świadectwa, gdzie nacisk kładziony jest zazwyczaj na utratę, niemożność odzyskania oraz naprawienia przeszłości. Dodatkowo stwierdzam, że daje się odczuć nostalgię za czymś, co można by nazwać a mogło tak być nostalgia ta, mająca swe źródło w pragnieniu odzyskania niespełnionych obietnic socjalizmu w krajach regionu, poszukuje możliwości rewaloryzacji marksizmu wobec odczuwanego zrównywania narodów i kultur regionu i sprowadzenia ich do jednej niezróżnicowanej masy podrzędnych, dodatku do globalnego kapitału. Istnieje więc bardzo interesujące powiązanie pomiędzy kształtowaniem się (post)kolonialnego i (post)komunistycznego podmiotu, a polega ono na jednoczesnym uznawaniu i zaprzeczaniu jego ambiwalentnej przeszłości. Tego rodzaju hipertrofia przeszłości zawsze stanowiła główną cechę charakterystyczną pogranicza, hybrydowych tożsamości i post-imperialnych przestrzeni. Stąd przekonanie o ważności badania pamięci zbiorowej i indywidualnej w celu poznania znaczenia skomplikowanej, często brutalnej i poniżającej, przeszłości. Zwłaszcza w odniesieniu do historycznych okresów post, kwestie tożsamości i pamiętania, zapamiętywania i używania przeszłości, pytania o to, co i dlaczego decydujemy się sfabrykować, lub też jakie opowieści snuć, są nie tylko ważne kulturowo, lecz także mają znaczenie formacyjne na poziomie narracji narodu, która manifestuje się w publicznych praktykach upamiętniania lub w polityce edukacyjnej. Jako dodatek do przykładów z literatury i różnych lieux de memoire obecnych w krajobrazie Europy Środkowo-Wschodniej, wspominam również o kinie rumuńskim po 1989 r., jako że ukazuje ono w bardzo ciekawy sposób cały zakres sprzeczności obecnych w rozliczeniach z niedawną przeszłością i jej traumatycznym dziedzictwie w teraźniejszości. dr Cristina Şandru wykłada na Cardiff Metropolitan University i głównym redaktorem The Literary Encyclopedia (www.litecyc.com). Uczyła na uniwersytetach Northampton, Aberswyth, University College London, Goldsmiths, University of London, oraz na uniwersytecie w Sibiu w Rumunii. Jest autorką Worlds Apart?: A Postcolonial Reading of Post-1945 East-Central European Culture (Cambridge Scholars Press, 2012); współredaktorką antologii krytycznej Re-routing Postcolonialism: New Directions for the New Millenium (Routledge, 2009) oraz (z Dorotą Kołodziejczyk) specjalnego numeru Journal of Postcolonial Writing on Postcolonialism/Postcommunism (48.2, May 2012); publikowała artykuły i recenzje w Critique, The Journal of Postcolonial Writing, Euresis, The New Makers of Modern Culture Routledge series oraz English. 18

20 Dariusz Skórczewski Kłopotliwe postkolonie Europy Przegląd najnowszych światowych publikacji na temat Europy Środkowo-Wschodniej nasuwa spostrzeżenie, iż społeczeństwa tej części Starego Kontynentu często występują w nich w roli obiektu antropologicznego są dyskursywnie ubezwłasnowolnione, relegowane na pozycję słabą w stosunku do dominujących systemów wiedzy i reprezentacji. Czy wizerunek i styl obecności naszego regionu w głównych dyskursach kulturalnych zachodniego świata zmienił się znacząco w ciągu ostatnich dwudziestu lat? Czy orientalizację Europy Środkowo-Wschodniej należy postrzegać jako rezultat hegemonii kulturalnej Zachodu na kontynencie i w świecie, czy też rozpatrywać jako skutek uboczny sowieckiej dominacji na kontynencie po II wojnie światowej? Wychodząc od tych pytań, wstępnie zakreślających obszar i wytyczających kierunek rozważań, artykuł przedstawia wnioski, jakie płyną z analizy wybranych dzieł naukowych i prac popularyzatorskich, obrazów filmowych i fotografii artystycznych, a także publicystyki, wywołujących rezonans w skali globalnej, jak również lokalnej, czyli wśród odbiorców w naszym regionie. Konkluzje te dotyczą w szczególności tego, w jakiej mierze współczesne dyskursy humanistyczne w Europie Zachodniej i USA duplikują protekcjonalny, paternalizujący styl autorów oświeceniowych, a w jakiej odsłaniają perspektywy przezwyciężenia ograniczeń tego rodzaju pooświeceniowego opisu antropologicznego w stronę upodmiotowienia Innego. Dariusz Skórczewski historyk i teoretyk literatury, adiunkt na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II. Autor wielu studiów z zakresu badań nad krytyką literacką i teorii postkolonialnej. Publikuje w polskich i zagranicznych czasopismach, m.in. Pamiętniku Literackim, Tekstach Drugich, Porównaniach / Comparisons, The Sarmatian Review. Marta Skwara Czy literatura polska może być literaturą europejską? Ponad koncepcjami i (post) zależnościami W artykule omawiam sposoby prezentacji literatury polskiej na arenie międzynarodowej. Zwracam szczególną uwagę na (niefortunne według mnie) zjawisko włączenia polskiej literatury w ramy większych obszarów literackich i rozpatrywanie jej w oparciu o szerokie kategorie literatury słowiańskiej lub literatury środkowo-, środkowo-wschodnio- lub wschodnioeuropejskiej. Odnoszę się także do koncepcji literatur mniejszości i większości, które prowadzą często do mylnego odczytywania literatury europejskiej przez czytelników z Europy i spoza niej. Podkreślam także wagę postrzegania literatury polskiej jako jednej spośród wielu literatur europejskich. W puencie omawiam sytuację po upadku PRL, kiedy to polska literatura po raz pierwszy od odzyskania niepodległości w 1918 r. została uwolniona od swych patriotycznych powinności. Nowa rzeczywistość nadała literaturze polskiej nowe wymiary, otwierając ją na nieporuszane dotąd tematy i nową poetykę, jak również w pewnym sensie ujednoliciła ją, szczególnie w obliczu wstąpienia Polski do Unii Europejskiej. Dziś bardziej niż kiedykolwiek wcześniej warto zadać sobie pytanie (oraz, jeśli to możliwe, znaleźć odpowiedź) na temat istoty literatury europejskiej oraz roli, jaką w jej ramach odgrywają literatury narodowe. Marta Skwara Profesor w Instytucie Literatury Polskiej i Porównawczej na Uniwersytecie Szczecińskim, kieruje zakładem komparatystyki od 2005 r., redaktor naczelna pisma Rocznik komparatystyczny, wydawanego przez Uniwersytet Szczeciński we współpracy z UW, ULB w Brukseli, oraz uniwersytetem w Greifswaldzie. Jej publikacje obejmują 7 monografii (w tym dwie we współautorstwie oraz dwie współredagowane), oraz ponad 60 artykułów. Za swoje prace o literaturze polskiej w światowych kontekstach przyznano jej wiele prestiżowych nagród, w tym Fundacji Kościuszkowskiej oraz Fulbrighta, a także granty Polskiej Akademii Nauk na publikacje książkowe Polski Whitman i serię tłumaczeniową. Obecnie przygotowuje pracę European Literatures: Polish Literature, dla wydawnictwa John Benajmins. 19

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI

Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Warszawa 2013 Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VI Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: dr hab. prof. UW Jerzy Bartkowski Redaktor prowadząca:

Bardziej szczegółowo

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński

- Temat: Europejska polityka Rosji u progu XXI wieku Kierownik tematu: prof. dr hab. Bogdan Łomiński Informacje ogólne Instytut Nauk Politycznych i Dziennikarstwa Uniwersytetu Śląskiego powstał w 1975 roku. Na dzień 30 listopada 2000 roku w Instytucie zatrudnionych było (w przeliczeniu na pełne etaty)

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/

Rozkład materiału. kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Rozkład materiału kl. III/podręcznik :Poznać, zrozumieć, WSiP 2009/ Lp. Temat jednostki lekcyjnej Zagadnienia 1. I wojna światowa geneza, przebieg, skutki Proponowana Scenariusz lekcji liczba godzin str.

Bardziej szczegółowo

Opublikowane scenariusze zajęć:

Opublikowane scenariusze zajęć: mgr Magdalena Tomczyk nauczyciel dyplomowany historii, wiedzy o społeczeństwie oraz wychowania do życia w rodzinie w Gimnazjum Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Tarnowie. Naukowo zajmuje się historią XIX i

Bardziej szczegółowo

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański

Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański Dr Barbara Klassa Zakład Metodologii Historii i Historii Historiografii Instytut Historii Uniwersytet Gdański 1. Przedmiot: Historia historiografii Rok: IV Semestr: VII Studia: stacjonarne 2. Ilość godzin:

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Magister Załącznik nr 2 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. Załącznik nr 2 do Uchwały nr 38/2012 Senatu UKSW z dnia 26 kwietnia 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Film współczesny. 03.45/s,1,V. Wydział Humanistyczny. Instytut Filologii Polskiej. kulturoznawstwo. studia pierwszego stopnia

OPIS PRZEDMIOTU. Film współczesny. 03.45/s,1,V. Wydział Humanistyczny. Instytut Filologii Polskiej. kulturoznawstwo. studia pierwszego stopnia OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Kod Film współczesny 03.45/s,1,V Wydział Wydział Humanistyczny Instytut/Katedra Instytut Filologii Polskiej Kierunek kulturoznawstwo Specjalizacja/specjalność filmoznawczo-teatrologiczna

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

DR HAB. AGNIESZKA PAWŁOWSKA, PROF. NADZW.

DR HAB. AGNIESZKA PAWŁOWSKA, PROF. NADZW. DR HAB. AGNIESZKA PAWŁOWSKA, PROF. NADZW. AUTOREFERAT O PRZEBIEGU PRACY ZAWODOWEJ, OSIĄGNIĘCIACH NAUKOWO-BADAWCZYCH, DYDAKTYCZNYCH, W ZAKRESIE KSZTAŁCENIA KADR I ORGANIZACYJNYCH Przebieg pracy zawodowej

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR

Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Seria Współczesne Społeczeństwo Polskie wobec Przeszłości tom VII Redaktor naukowy serii: prof. dr hab. Andrzej Szpociński Recenzent: prof. dr hab. Jan Jacek Bruski Redaktor

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia

ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia ZAGADNIENIA NA EGZAMIN DYPLOMOWY LICENCJACKI SOCJOLOGIA I stopnia Zagadnienia kierunkowe: 1. Indywidualizm a idea wspólnego dobra (w świetle etyki społecznej) 2. Pojęcie ponowoczesności we współczesnych

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie...

Spis treści. Przedmowa... 11. Strona internetowa książki... 14. Uwagi na temat statystyk migracyjnych... 15. Rozdział 1. Wprowadzenie... Spis treści Przedmowa.............................................................. 11 Strona internetowa książki................................................. 14 Uwagi na temat statystyk migracyjnych......................................

Bardziej szczegółowo

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany

Pedagogika autorytarna. Geneza, modele, przemiany Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Małgorzata Kosiorek Pedagogika autorytarna Geneza, modele, przemiany Oicyna Wydawnicza Impuls Kraków 2007 Copyright by Oicyna Wydawnicza Impuls, Kraków

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny

Studia niestacjonarne: Europeistyka Rok akademicki 2007 / 2008. Przedmiot: Socjologia Wykładowca: dr Adam DrąŜek. Wykład obligatoryjny Studia niestacjonarne: Europeistyka Przedmiot: Socjologia 1. Poznanie socjologii w czasie jako dyscypliny naukowej. 2. Przedmiot nauczania socjologii i korelacje z innymi naukami. 3. NajwaŜniejsi przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia:

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI. Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia: Załącznik nr 1 do Uchwały nr 113/2013 Senatu UKSW z dnia 27 czerwca 2013 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU FILOLOGIA POLSKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Opracował zespół: Prof. UKSW

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia

Kierunkowe efekty kształcenia. dla kierunku KULTUROZNAWSTWO. Studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 41/2014/2015 Senatu Akademickiego Akademii Ignatianum w Krakowie z dnia 26 maja 2015 r. Kierunkowe efekty kształcenia dla kierunku KULTUROZNAWSTWO Studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

CONTRIBUTORS OF FIFTEEN SHADES OF POLISH FEMINISM(S) BIOGRAPHICAL NOTES (IN POLISH)

CONTRIBUTORS OF FIFTEEN SHADES OF POLISH FEMINISM(S) BIOGRAPHICAL NOTES (IN POLISH) CONTRIBUTORS OF FIFTEEN SHADES OF POLISH FEMINISM(S) BIOGRAPHICAL NOTES (IN POLISH) Fifteen Shades of Polish Feminism(s): Literature, Culture and Gender Discourses In Polish Academia (Piętnaście twarzy

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy:

charakter interdyscyplinarny Proponowane tematy: Ogólnopolska studencko-doktorancko-ekspercka Konferencja Naukowa W poszukiwaniu tożsamości. Synkretyzm Nowego Świata 24 25 maja 2014 Kraków, Collegium Broscianum UJ, Ul. Grodzka 52, p.ii Z przyjemnością

Bardziej szczegółowo

Studia Doktoranckie Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. w zakresie literaturoznawstwa

Studia Doktoranckie Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. w zakresie literaturoznawstwa Studia Doktoranckie Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk w zakresie literaturoznawstwa Nazwa: Studia Doktoranckie Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk Adres: Pałac Staszica,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

problemy polityczne współczesnego świata

problemy polityczne współczesnego świata Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmuller problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 1998 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności -

Bardziej szczegółowo

Problemy polityczne współczesnego świata

Problemy polityczne współczesnego świata A 372536 Zbigniew Cesarz, Elżbieta Stadtmiiller Problemy polityczne współczesnego świata Wrocław 2002 Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego Spis treści Od autorów 5 Wstęp 7 I. Problemy globalne współczesności

Bardziej szczegółowo

NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO z dnia 13 lipca 2012 r. pokazuje

NAUKI I SZKOLNICTWA WYŻSZEGO z dnia 13 lipca 2012 r. pokazuje W roku 2013 osiągnięcia naukowe pracowników Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza przeliczano na punkty według zasad zawartych w dokumentach: 1. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA NAUKI

Bardziej szczegółowo

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent:

Kierunkowe efekty kształcenia Po ukończeniu studiów absolwent: EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FILOLOGIA POLSKA poziom kształcenia profil kształcenia tytuł zawodowy absolwenta studia pierwszego stopnia ogólnoakademicki licencjat I. Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015

Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Program studiów podyplomowych z zakresu etnologii, edycja 2014/2015 Ogólna charakterystyka studiów podyplomowych Wydział prowadzący studia podyplomowe: Nazwa studiów podyplomowych: Nazwa studiów podyplomowych

Bardziej szczegółowo

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie

I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia WIEDZA. MODUŁ 21 Nau społeczne - przedmiot doo wyboru. MODUŁ 20 Seminarium magisterskie I.2 Matryca efektów kształcenia: filolo drugiego stopnia Efekty kształcenia na kierunku Opis kierunkowych efektów kształcenia Odniesienie efektów do obszaru wiedzy MODUŁ 20 Seminarium magisterskie Seminarium

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści

Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1. Spis treści Księgarnia PWN: Ewa Marynowicz-Hetka - Pedagogika społeczna. T. 1 Spis treści Przedmowa 11 CZE ŚĆ I PODSTAWY EPISTEMOLOGICZNE, ONTOLOGICZNE I AKSJOLOGICZNE DYSCYPLINY ORAZ KATEGORIE POJE CIOWE PEDAGOGIKI

Bardziej szczegółowo

Numer 1/kwiecień 2013

Numer 1/kwiecień 2013 Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/ odpowiedzialność za delikt władzy publicznej/mediacja w sferze publicznej/problemy dyskryminacji Numer 1/kwiecień 2013 partnerstwo publiczno-prywatne/

Bardziej szczegółowo

Katedra Systemów Politycznych i Instytut Studiów Politologicznych Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego

Katedra Systemów Politycznych i Instytut Studiów Politologicznych Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego Katedra Systemów Politycznych i Instytut Studiów Politologicznych Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Uniwersytetu Łódzkiego Zapraszają do wzięcia udziału w cyklicznej międzynarodowej

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: STUDIA HISTORYCZNO-SPOŁECZNE Załącznik nr 16 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG

Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. GWIEZDNY KRĄG Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG Załącznik nr 2 do Olimpiady Wiedzy o Unii Europejskiej pn. "GWIEZDNY KRĄG" Zagadnienia VII Olimpiada GWIEZDNY KRĄG I. Zawody I stopnia 1. Społeczeństwo. Definicja społeczeństwa. Pojęcie zbiorowości społecznej.

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Rzeszowskiego na lata 2014-2018

Strategia rozwoju Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Rzeszowskiego na lata 2014-2018 Strategia rozwoju Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Rzeszowskiego na lata 2014-2018 Misja Wydziału Filologicznego, poprzez kształcenie, badania naukowe, udział w pomnażaniu dorobku kulturalnego, unowocześnianą

Bardziej szczegółowo

PODYPLOMOWE STUDIA CYWILIZACJA BRYTYJSKA I BRYTYJSKIEJ WSPÓLNOTY NARODÓW

PODYPLOMOWE STUDIA CYWILIZACJA BRYTYJSKA I BRYTYJSKIEJ WSPÓLNOTY NARODÓW PODYPLOMOWE STUDIA CYWILIZACJA BRYTYJSKA I BRYTYJSKIEJ WSPÓLNOTY NARODÓW (studia w języku polskim i angielskim) Kierownik studium: dr Katarzyna Williams Kontakt: katarzyna.williams@uni.lodz.pl Studia Podyplomowe

Bardziej szczegółowo

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony

Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Wiedza o społeczeństwie zakres rozszerzony Tematy i zagadnienia z WOS semestr trzeci( klasa II) Dział I. Społeczeństwo 1. Życie zbiorowe i jego reguły socjologia formy życia społecznego normy społeczne

Bardziej szczegółowo

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/

MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ W JEDNOŚCI. http://www.solidarnosc.org.pl/ DIALOG MIĘDZYKULTUROWY PRZYSZŁOŚĆ http://www.solidarnosc.org.pl/ W JEDNOŚCI Dialog międzykulturowy Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: TURYSTYKA HISTORYCZNA Załącznik nr 18 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r., wprowadzony Uchwałą nr 6/2014 Senatu UPJPII z dnia 20 stycznia 2014 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH)

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA

PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA PROGRAM KSZTAŁCENIA NA STUDIACH DOKTORANCKICH Z ZAKRESU LITERATUROZNAWSTWA 1. Poziom kształcenia Studia III stopnia 2. Profil kształcenia Ogólnoakademicki 3. Forma studiów Studia stacjonarne 4. Tytuł uzyskiwany

Bardziej szczegółowo

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ

Program kształcenia na studiach wyższych. Wydział Studiów Międzynarodowych i Politycznych UJ Program kształcenia na studiach wyższych Nazwa Wydziału Nazwa kierunku studiów Określenie obszaru kształcenia/obszarów kształcenia, z których został wyodrębniony kierunek studiów, dla którego tworzony

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r.

Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Załącznik nr 11 do Uchwały Nr XXIII-25.9/15 z dnia 22 kwietnia 2015 r. Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Efekty kształcenia dla kierunku studiów: UKRAINISTYKA studia drugiego stopnia profil

Bardziej szczegółowo

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP

W centrum uwagi Roczny plan pracy. Liczb a godzi n lekcyj nych. Punkt z NPP W centrum uwagi Roczny plan pracy Jednostka tematyczna 1. Życie zbiorowe i jego reguły 2. Socjalizacja i kontrola społeczna Zagadnienia Klasa II I. Społeczeństwo socjologia formy życia społecznego normy

Bardziej szczegółowo

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r.

1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Informacja na temat udziału w krajowych i międzynarodowych konferencjach naukowych w latach 2007-2014 udział w 32 konferencjach; wygłoszonych 27 referatów 1. Termin: 20-21 czerwca 2013r. Organizator: Wydział

Bardziej szczegółowo

INFORMACJA DLA MEDIÓW A PLACE TO STAND / PUNKT OPARCIA, FILM W REŻYSERII ANNY FERENS

INFORMACJA DLA MEDIÓW A PLACE TO STAND / PUNKT OPARCIA, FILM W REŻYSERII ANNY FERENS A Place to Stand / Punkt oparcia to pasjonująca opowieść o tym, jak w latach 80-tych Parlament Europejski upominał się o wolność dla więźniów politycznych i swobody demokratyczne w krajach bloku wschodniego.

Bardziej szczegółowo

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu

Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Dynamiczna zdolność przedsiębiorstwa do tworzenia wartości wspólnej jako nowego podejścia do społecznej odpowiedzialności biznesu Rozprawa doktorska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr hab. Tomasz

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach)

Odniesienie do efektów kształcenia w obszarze (obszarach) Załącznik nr 42 do Uchwały Nr 54/2012 Senatu Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 20 czerwca 2012 r. Nazwa wydziału: Wydział Filologiczny Nazwa kierunku studiów: informacja naukowa i bibliotekoznawstwo Obszar

Bardziej szczegółowo

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy

Two zen e przestrzen biur. socjologiczny projekt badawczy Two zen e przestrzen biur socjologiczny projekt badawczy Wywiady pogłębione Storytelling OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA Motto projektu Zadaniem etnografii, a w każdym razie jednym z zadań, jest dostarczanie,

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Załącznik nr 2 do Uchwały nr 21/2012 Senatu UPJPII z dnia 21 maja 2012 r. EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA STUDIÓW PIERWSZEGO STOPNIA (LICENCJACKICH) NA KIERUNKU: HISTORIA Tabela odniesień kierunkowych efektów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Stosunki międzynarodowe jako przedmiot badania i nauczania w Katedrze Studiów Politycznych Szkoły Głównej Handlowej

Stosunki międzynarodowe jako przedmiot badania i nauczania w Katedrze Studiów Politycznych Szkoły Głównej Handlowej Włodzimierz Marciniak Stosunki międzynarodowe jako przedmiot badania i nauczania w Katedrze Studiów Politycznych Szkoły Głównej Handlowej Katedra Studiów Politycznych powstała w 1992 r. i od początku kierowana

Bardziej szczegółowo

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk

Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk Program Studiów Doktoranckich Instytutu Historii im Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk ROK Obowiązkowe Fakultatywne 1 RAZEM (obowiązkowe + fakultety) I praca pisemna A/ 6 2 seminarium promotorskie

Bardziej szczegółowo

Kalendarz XIX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich Sympozja specjalistyczne (wigilijne)

Kalendarz XIX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich Sympozja specjalistyczne (wigilijne) Kalendarz XIX Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich Sympozja specjalistyczne (wigilijne) Morze w kulturach świata starożytnego Sympozjum Data Godziny Miejsce Adres Mediewistyka wobec współczesności Migracje

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA:

LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: LISTA TEMATÓW DO CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO JĘZYK POLSKI ROK SZKOLNY 2014/2015 LITERATURA: 1. Omów sposób funkcjonowania motywu wędrówki w literaturze, odwołując się do 2. Odwołując się do wybranych

Bardziej szczegółowo

Translatio i kultura

Translatio i kultura Uniwersytet Warszawski Wydział Lingwistyki Stosowanej Instytut Lingwistyki Stosowanej Instytut Rusycystyki zapraszają do udziału w Międzynarodowej Konferencji Naukowej nt. Translatio i kultura Warszawa,

Bardziej szczegółowo

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia Załącznik nr 3. Liczba punktów za poszczególne elementy postępowania kwalifikacyjnego: 1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia 1. Rozmowa kwalifikacyjna 50 punktów

Bardziej szczegółowo

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ

mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ mgr Karol Marek Klimczak KONCEPCJA I PLAN ROZPRAWY DOKTORSKIEJ Tytuł: Zarządzanie ryzykiem finansowym w polskich przedsiębiorstwach działających w otoczeniu międzynarodowym Ostatnie dziesięciolecia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP

Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP Spis treści: WYKAZ SKRÓTÓW WSTĘP ROZDZIAŁ I. RELACJA ZALEŻNOŚCI W NAUCE O STOSUNKACH MIĘDZYNARODOWYCH 1.Pojęcie zależności 2. Historyczne i współczesne formy zależności 2.1. Okres przedwestfalski 2.2.

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok

PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok Plan pracy Przyjęty na posiedzeniu Rady Naukowej PIN-Instytutu w Opolu w dniu 24 czerwca 2015 roku PLAN PRACY PIN INSTYTUTU ŚLĄSKIEGO W OPOLU na 2016 rok A. PLAN ZADANIOWO-FINANSOWY W CZĘŚCI ZADAŃ BADAWCZYCH

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Katedra Studiów Brytyjskich i Krajów Wspólnoty Brytyjskiej

Uniwersytet Łódzki Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Katedra Studiów Brytyjskich i Krajów Wspólnoty Brytyjskiej Uniwersytet Łódzki Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych Katedra Studiów Brytyjskich i Krajów Wspólnoty Brytyjskiej zaprasza do udziału w Interdyscyplinarnej Konferencji Naukowej Wolność

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe

Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe AKADEMIA OBRONY NARODOWEJ A 388068 Bezpieczeństwo ' polityczne i wojskowe Redakcja i opracowanie: Andrzej Ciupiński Kazimierz Malak WARSZAWA 2004 SPIS TREŚCI WSTĘP 9 CZĘŚĆ I. NOWE PODEJŚCIE DO POLITYKI

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe stosunki kulturalne Studia niestacjonarne (15 godzin ćwiczeń/ 16 godz. wykładów) Rok akademicki 2008/2009

Międzynarodowe stosunki kulturalne Studia niestacjonarne (15 godzin ćwiczeń/ 16 godz. wykładów) Rok akademicki 2008/2009 Dr Elżbieta Pałka Zakład Badań nad Europą Wschodnią Instytutu Studiów Międzynarodowych I. Ćwiczenia Międzynarodowe stosunki kulturalne Studia niestacjonarne (15 godzin ćwiczeń/ 16 godz. wykładów) Rok akademicki

Bardziej szczegółowo

17 IX, przedpołudnie

17 IX, przedpołudnie KALENDARZ XIX POWSZECHNEGO ZJAZDU HISTORYKÓW POLSKICH Sympozja specjalistyczne (wigilijne) 17 IX, przedpołudnie Historia w kontekście posthumanistyki Sympozjum Godziny Miejsce Adres Metodologia historii,

Bardziej szczegółowo

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki

STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Karta przedmiotu STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE specjalność: Międzynarodowy wymiar obsługi ruchu granicznego Studia pierwszego stopnia/ ogólnoakademicki Przedmiot: Mniejszości narodowe i etniczne w Europie Kod

Bardziej szczegółowo

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu

Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu Streszczenie pracy doktorskiej Autor: mgr Wojciech Wojaczek Tytuł: Czynniki poznawcze a kryteria oceny przedsiębiorczych szans Wstęp W ciągu ostatnich kilku dekad diametralnie zmienił się charakter prowadzonej

Bardziej szczegółowo

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF

Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Opis wymaganych umiejętności na poszczególnych poziomach egzaminów DELF & DALF Poziom Rozumienie ze słuchu Rozumienie tekstu pisanego Wypowiedź pisemna Wypowiedź ustna A1 Rozumiem proste słowa i potoczne

Bardziej szczegółowo

Kamilla BisKupsKa Tomasz BogołęBsKi paweł CiołKiewiCz

Kamilla BisKupsKa Tomasz BogołęBsKi paweł CiołKiewiCz Noty o Autorach NOTY O AUTORACH 423 Kamilla Biskupska doktor, adiunkt w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Opolskiego. Główne zainteresowania naukowe: socjologia wizualna, socjologia designu, analiza

Bardziej szczegółowo

50. lecie pracy zawodowej prof. dr. hab. Michała Lisa

50. lecie pracy zawodowej prof. dr. hab. Michała Lisa 5 5 5 50. lecie pracy zawodowej prof. dr. hab. Michała Lisa Wizyta dyrektor Katarzyny Widery w Pałacu Prezydenckim Colloquium Opole 2015 10 najnowszych publikacji Słowo wstępne Spis treści 5 5 5 50. lecie

Bardziej szczegółowo

Czas Cele Temat Metody Materiały

Czas Cele Temat Metody Materiały Aleksandra Kalisz, Instytut Historii Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie Konspekt dnia studyjnego w Państwowym Muzeum Auschwitz-Birkenau "Dyskryminacja, prześladowanie,

Bardziej szczegółowo

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Reguły kształcenia na studiach doktoranckich w wieloobszarowym uniwersytecie przykład Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu SEMINARIUM BOLOŃSKIE STUDIA DOKTORANCKIE W ŚWIETLE NOWYCH REGULACJI PRAWNYCH

Bardziej szczegółowo

Książkę tę poświęcam pamięci moich lwowskich Rodziców, Lidii i Andrzeja Lewickich, a dedykuję ją wszystkim lwowiakom wygnanym, przybyłym, urodzonym

Książkę tę poświęcam pamięci moich lwowskich Rodziców, Lidii i Andrzeja Lewickich, a dedykuję ją wszystkim lwowiakom wygnanym, przybyłym, urodzonym Książkę tę poświęcam pamięci moich lwowskich Rodziców, Lidii i Andrzeja Lewickich, a dedykuję ją wszystkim lwowiakom wygnanym, przybyłym, urodzonym we Lwowie gdyż oni najlepiej wiedzą, czym jest miejsce.

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego Discipline seminar 2: Social media and internet marketing research Kod Punktacja

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - POZIOM PODSTAWOWY WIADOMOŚCI O EPOCE wiadomości Określa ramy czasowe i genezę nazwy epoki. Wymienia głównych reprezentantów omawianych kierunków literackich. Wymienia

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA

Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2. Spis treści TEORIE WYCHOWANIA Księgarnia PWN: Pod red. Z. Kwiecińskiego i B. Śliwerskiego - Pedagogika. T. 2 Spis treści Część I TEORIE WYCHOWANIA Wstęp (Bogusław Śliwerski) 12 Rozdział 1. Istota i przedmiot badań teorii wychowania

Bardziej szczegółowo

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego

Publikacja dotowana przez Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Uniwersytetu Łódzkiego Recenzja: prof. dr hab. Wielisława Warzywoda-Kruszyńska Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Marek Szczepaniak Korekta: Marek Szczepaniak Joanna Barska Projekt okładki, zgodnie z pomysłem Autora:

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015

LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 LISTA TEMATÓW NA USTNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA POLSKIEGO W ROKU SZKOLNYM 2014 / 2015 I LITERATURA 1. Przedstaw funkcjonowanie motywów biblijnych i/lub antycznych w literaturze późniejszych epok. 2.

Bardziej szczegółowo

BADANIE DIAGNOSTYCZNE

BADANIE DIAGNOSTYCZNE Centralna Komisja Egzaminacyjna BADANIE DIAGNOSTYCZNE W ROKU SZKOLNYM 2011/2012 CZĘŚĆ HUMANISTYCZNA HISTORIA I WIEDZA O SPOŁECZEŃSTWIE WYKAZ SPRAWDZANYCH UMIEJĘTNOŚCI GRUDZIEŃ 2011 Numer zadania 1. 2.

Bardziej szczegółowo

Propozycja dla III i IV etapu edukacji

Propozycja dla III i IV etapu edukacji Propozycja dla III i IV etapu edukacji Tytuł lekcji multimedialnej: Adaptacja filmowa 5D Nazwa organizatora wraz Stowarzyszenie Dolnośląski Instytut Doradczy z adresem jego siedziby: ul. Perkusyjna 25A/3,

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne

SYLABUS. politologia studia I stopnia stacjonarne Rzeszów, 1 październik 2014 r. SYLABUS Nazwa przedmiotu Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Kod przedmiotu Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Marketing polityczny Wydział Socjologiczno-Historyczny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

Teoretyczne i metodologiczne problemy badań tekstów pisanych

Teoretyczne i metodologiczne problemy badań tekstów pisanych I Ogólnopolska interdyscyplinarna konferencja z cyklu Rzeczywistości kulturowe i teksty pisane Teoretyczne i metodologiczne problemy badań tekstów pisanych 6-7 listopada 2014 r. w Łodzi Organizatorzy Sekcja

Bardziej szczegółowo

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki.

Poniżej prezentujemy tematyczny podział gromadzonych tytułów czasopism, dostępnych w Czytelni biblioteki. Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka w Kielcach oferuje w bieżącej prenumeracie bogaty zbiór czasopism metodycznych i fachowych dla nauczycieli, wychowawców oraz bibliotekarzy, psychologów, pedagogów szkolnych

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY WYŻSZA SZKOŁA BEZPIECZEŃSTWA z siedzibą w Poznaniu EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA I STOPNIA PROFIL PRAKTYCZNY UMIEJSCOWIENIE KIERUNKU W OBSZARZE Kierunek studiów zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Organizacja i Zarządzanie

Organizacja i Zarządzanie Kazimierz Piotrkowski Organizacja i Zarządzanie Wydanie II rozszerzone Warszawa 2011 Recenzenci prof. dr hab. Waldemar Bańka prof. dr hab. Henryk Pałaszewski skład i Łamanie mgr. inż Ignacy Nyka PROJEKT

Bardziej szczegółowo

Edukacja wielokulturowa

Edukacja wielokulturowa Edukacja wielokulturowa - zestawienie bibliograficzne ze zbiorów PBW w Rudzie Śląskiej Wydawnictwa zwarte 1.Afryka w szkole : materiały dydaktyczne dla nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej. T.1: Jak mówić

Bardziej szczegółowo

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem)

Ogólnoakademicki. Umiejscowienie kierunku w obszarze (obszarach) kształcenia (wraz z uzasadnieniem) Efekty kształcenia dla kierunku STOSUNKI MIĘDZYNARODOWE STUDIA II STOPNIA Wydział prowadzący kierunek studiów: Wydział Politologii i Studiów Międzynarodowych Kierunek studiów: Stosunki międzynarodowe Poziom

Bardziej szczegółowo

ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU

ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU Załącznik nr 2 ZASADY NALICZANIA PUNKTÓW DO WNIOSKU O STYPENDIUM DLA NAJLEPSZYCH DOKTORANTÓW I. ZASADY PRZYZNAWANIA PUNKTÓW DLA DOKTORANTÓW I ROKU. Prawo do ubiegania się o stypendium dla najlepszych doktorantów

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Seminarium dyplomowe. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska

Załącznik Nr 1 KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Seminarium dyplomowe. 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska KARTA PRZEDMIOTU Załącznik Nr 1 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Seminarium dyplomowe 2. KIERUNEK: filologia, specjalność filologia angielska 3. POZIOM STUDIÓW: studia pierwszego stopnia 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: rok

Bardziej szczegółowo

Literatura przykładowa

Literatura przykładowa Literatura przykładowa Samorząd terytorialny w RP Zbigniew Leoński Podręcznik "Samorząd terytorialny w RP" omawia formy organizacyjne lokalnego życia publicznego, tj. gminy, powiatu i województwa. Tok

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura czeska. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo. studia drugiego stopnia stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Kultura czeska. Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo. studia drugiego stopnia stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Kod Kultura czeska Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom organizacyjny studiów System studiów Wydział Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej Kulturoznawstwo

Bardziej szczegółowo

Badania migracji w Polsce: stan wiedzy, kierunki i metody

Badania migracji w Polsce: stan wiedzy, kierunki i metody Konferencjanaukowa BadaniamigracjiwPolsce:stanwiedzy,kierunkiimetody PodsumowującarealizacjęprojektuMobilnośćimigracjewdobietransformacji wyzwania metodologiczne 1 Termin:24 25marca2011r. Miejsce:CentrumSzkolenioweCentrumEdukacjiStatystycznej,Jachranka

Bardziej szczegółowo

Kierunki studiów w Uniwersytecie Jagiellońskim w roku akademickim 2012/2013

Kierunki studiów w Uniwersytecie Jagiellońskim w roku akademickim 2012/2013 Kierunki studiów w Uniwersytecie Jagiellońskim w roku akademickim 2012/2013 Wydział Filologiczny Wydział Polonistyki Wydział Wydział Prawa i Administracji Kierunek Specjalność Studia stacjonarne Studia

Bardziej szczegółowo