Łomża, 6 maja 2013 roku

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Łomża, 6 maja 2013 roku"

Transkrypt

1 Zarząd Lokalnej Organizacji Turystycznej Ziemia Łomżyńska serdecznie dziękuje wszystkim osobom prywatnym i instytucjom, które przyczyniły się do opracowania i wydania przewodnika, a w szczególności: Panu Jackowi Piorunkowi - członkowi Zarządu Województwa Podlaskiego, Urzędowi Marszałkowskiemu w Białymstoku, Urzędowi Miejskiemu w Łomży, Starostwu Powiatowemu w Łomży, urzędom gmin Powiatu Łomżyńskiego, Archiwum Państwowemu w Białymstoku, Oddział w Łomży, Muzeum Diecezjalnemu w Łomży, Muzeum Północno-Mazowieckiemu w Łomży, Muzeum Przyrody w Drozdowie, Muzeum Rolnictwa im. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu, Biebrzańskiemu Parkowi Narodowemu, Narwiańskiemu Parkowi Narodowemu, Łomżyńskiemu Parkowi Krajobrazowemu Doliny Narwi w Drozdowie, Towarzystwu Kultury Języka, Oddział w Łomży, Towarzystwu Przyjaciół Ziemi Łomżyńskiej, Łomżyńskiemu Bractwu Historycznemu, Towarzystwu Uniwersytetów Ludowych, Oddział w Łomży, Podlaskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej w Białymstoku, Polskiej Organizacji Turystycznej, Telewizji Łomża i Narew Extra Tygodnik Łomża, 6 maja 2013 roku

2 Opracowanie przewodnika Kolegium redakcyjne w składzie: Zbigniew Ciborowski, Antoni Dudo, Zbigniew Kania, Andrzej Skarzyński - przewodniczący, Leszek Taborski. Wydawca serdecznie dziękuje artystom fotografikom panom Gaborowi Lorinczemu i Zbigniewowi Ciborowskiemu za bezpłatne udostępnienie materiałów fotograficznych. Recezent: prof. dr hab. Henryka Sędziak Korekta: Elwira Szumiluk Opracowanie graficzne i skład: Antoni Dudo Fotografie na okładkach: Okładka I - ul Dworna, Sąd Okręgowy, fot. Zbigniew Ciborowski Okładka IV - paralotnie nad Łomżą, fot. Zbigniew Ciborowski Strona trzecia, Narew pod Siemieniem, fot. Antoni Dudo Fotografie: Archiwum Państwowe w Białymstoku Oddział w Łomży, Zbigniew Ciborowski, Tadeusz i Zygmunt Dudo, Gabor Lorinczy, Krzysztof Surawski. Zdjęcia w tekście nie podpisanie - Antoni Dudo. Fotografie archiwalne: Internet, instytucje samorządowe, osoby prywatne. Wydawca: Lokalna Organizacja Turystyczna Ziemia Łomżyńska z siedzibą w Drozdowie, ul. Główna 38, Piątnica. Wydawnictwo zrealizowano we współpracy z Urzędem Marszałkowskim w Białymstoku, Urzędem Miasta Łomża, Starostwem Powiatowym w Łomży, urzędami gmin Powiatu Łomżyńskiego. Wydawnictwem Przewodnik. Łomża i Ziemia Łomżyńska LOT ZŁ wprowadza nowy produkt turystyczny pod nazwą Łomżyńskie wakacje. Biuro i adres do korespondencji: Łomżyńskie Centrum Informacji Turystycznej, ul. Krzywe Koło 9, Łomża, tel , (grzecznościowy) Informacje zamieszczone w przewodniku odzwierciedlają stan na połowę roku Wydawca nie bierze odpowiedzialności za jakiekolwiek skutki wynikłe z informacji w nim zawartych. Nakład 1000 egz. Wydanie II poprawione. Łomża 2015 Copyright by Lokalna Organizacja Turystyczna Ziemia Łomżyńska Druk: Drukarnia TOP DRUK Łomża, ul. Nowogrodzka 151 A, tel , tel/fax , ISBN

3 3

4 SPIS TREŚCI 4 PROF. DR HAB. HENRYKA SĘDZIAK - RECENZJA 6 I. POŁOŻENIE I HISTORIA ŁOMŻY 8 Andrzej Skarzyński - Cudze rzeczy wiedzieć dobrze Anna Aspars Narew (opowiadanie) 10 Położenie geograficzne miasta 12 Dojazd do Łomży 12 Komunikacja autobusowa PKS 13 Komunikacja autobusowa MPK - linie autobusowe 13 Strefa ograniczonego postoju 14 HISTORIA ŁOMŻY 15 Spacerkiem po Starówce 22 Cmentarze żydowskie 42 Macewy opowiadają 43 Cech kuśnierzy w Łomży 46 II. POWIAT ŁOMŻYŃSKI 48 Walory przyrodnicze powiatu łomżyńskiego 48 Łomżyńskie - skansen militarny Europy 50 Gmina i Miasto Jedwabne 52 Gmina i Miasto Nowogród 55 Gmina Łomża 57 Gmina Miastkowo 60 Gmina Piątnica 62 Gmina Przytuły 63 Gmina Śniadowo 64 Gmina Wizna 65 Gmina Zbójna 67 III. MUZEA W ŁOMŻY 69 Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży 69 Galeria Sztuki Współczesnej w Łomży 71 Skansen Kurpiowski im. Adama Chętnika w Nowogrodzie 72 Muzeum Diecezjalne w Łomży 73 Muzeum Przyrody w Drozdowie 74 Muzeum Forteczne w Piątnicy 76 MUZEA W POBLIŻU 77 Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce 77 Muzeum Pożarnictwa w Szczuczynie 77 Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka w Ciechanowcu 77 Muzeum - Wielka Synagoga w Tykocinie 79 IV. PARKI NARODOWE I KRAJOBRAZOWE 80 Biebrzański Park Narodowy i Twierdza w Osowcu 80 Narwiański Park Narodowy 82 Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi w Drozdowie 83

5 V. REZERWATY PRZYRODY 85 Rezerwat Bagno Wizna I i II 85 Rezerwat Tabory 85 Rezerwat Łokieć 85 Rezerwat Mingos 85 Rezerwat Kaniston 86 Rezerwat Czarny Kąt 86 Rezerwat Rycerski Kierz 86 Rezerwat Kalinowo 87 Rezerwat Wielki Dział 87 Rezerwat Dębowe Góry 87 VI. TURYSTYKA WODNA, PIESZA I ROWEROWA 88 Port rzeczny Łomża 88 SZLAKI WODNE 90 Spływ Jegrznią i Biebrzą 90 Spływ Narwią 91 Spływ Pisą (Pisz - Nowogród) 93 SZLAKI PIESZE I ROWEROWE 95 MIĘDZYNARODOWA TRASA ROWEROWA EUROVELO R VII. INFORMACJE PRAKTYCZNE 114 Centra Informacji Turystycznej 114 Biura Podróży 115 Instytucje kulturalne 116 Stałe i cykliczne wydarzenia kulturalne 117 Media 118 Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji 119 ZDROWIE, SZPITAL 120 Przychodnie w Łomży 120 Przychodnie w powiecie 121 Apteki w Łomży 121 Apteki w powiecie 122 Bankomaty 122 NOCLEGI, GASTRONOMIA, AGROTURYSTYKA Hotele, motele i zajazdy 125 Restauracje 126 Bary, pizzerie, puby 127 Okolice Łomży 128 Gminy 129 Hotele i restauracje Zbyszko 130 Restauracja Na Farnej 133 Kuchnia kurpiowska 134 Plan Łomży 139 Plan Skansenu w Nowogrodzie 140 Bibliografia 141 SPIS TREŚCI 5

6 ŁOMŻA RECENZJA PRZEWODNIKA ŁOMŻA I ZIEMIA ŁOMŻYŃSKA Przygotowany do druku przez LOT ZŁ przewodnik jest opracowaniem zbiorowym wielu autorów, którzy wykonali różne prace: 1) Teksty: Andrzej Skarzyński, Antoni Dudo, Wojciech Kordal, Ryszard Nawrocki, Edward Stefanowicz i Leszek Taborski; 2) Fotografie: Antoni Dudo, Tadeusz Dudo, Zbigniew Ciborowski, Wojciech Kordal, Gabor Lorinczy, Krzysztof Surawski; 3) Szatę graficzną i skład: Antoni Dudo; 4) Korektę tekstu: Wojciech Kordal. W opracowaniu przewodnika wykorzystano materiały: Starostwa Powiatowego w Łomży, Urzędów Miejskiego i Gminnego w Jedwabnem i Nowogrodzie, Urzędów Gmin: Łomża, Miastkowo, Piątnica, Przytuły, Śniadowo, Wizna i Zbójna. W opisie szlaków wodnych oraz pieszych i rowerowych korzystano z dawnych przewodników łomżyńskich, aktualizując zawarte w nich treści. I. Treść przewodnika Celem przewodnika jest ukazanie piękna Łomży i Ziemi Łomżyńskiej, jej historii, zabytków i walorów turystycznych regionu. Treść przewodnika Łomża i Ziemia Łomżyńska w zasadzie ogranicza się do Ziemi Łomżyńskiej i jej stolicy Łomży, rzadko przekracza granice regionu łomżyńskiego. Po miłym przywitaniu przyszłych czytelników przewodnika przez Pana Andrzeja Skarzyńskiego Prezesa LOT ZŁ i inicjatora tego przedsięwzięcia i opowiadaniu Narew Anny Aspars wiele miejsca w przewodniku poświęcono Łomży, jej położeniu, historii, ważnym obiektom Starówki: kościołom, cmentarzom, zabytkowym budowlom XIX-wiecznym. Następnie mamy przegląd walorów przyrodniczych i turystycznych powiatu i 9 gmin pow. łomżyńskiego. W dalszym ciągu charakteryzowane są muzea w Łomży: Muzeum Diecezjalne, Muzeum Północno-Mazowieckie i Galeria Sztuki Współczesnej oraz muzea w najbliższej okolicy: Muzeum Przyrody w Drozdowie, Muzeum Forteczne w Piątnicy i Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie i w terenie bardziej odległym: Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostrołęce, Muzeum Wielka Synagoga w Tykocinie, Muzeum Rolnictwa w Ciechanowcu i Muzeum Pożarnictwa w Szczuczynie. Większość tych muzeów znajduje się w historycznej Ziemi Łomżyńskiej. Tylko Ciechanowiec nie należał do tej ziemi, a Szczuczyn to dawna Ziemia Wiska, zawsze związana z Łomżą, dziś stolica tej ziemi Wizna jest gminą łomżyńską. Dalej przedmiotem charakterystyki są 3 Parki Krajobrazowe i 10 Rezerwatów Przyrody. Następnie autorzy przewodnika wiele miejsca poświęcają infrastrukturze turystyki, charakteryzując hotele, motele i zajazdy, restauracje, bary, puby, pizzerie i przedsiębiorstwa agroturystyczne w okolicach Łomży i w gminach. W następnym rozdziale przedstawiono łomżyńskie możliwości rozwoju turystyki wodnej z wykorzystaniem rzek: Narwi, Biebrzy i Pisy oraz warunki turystyki rowerowej i pieszej. W ostatnim rozdziale przewodnika zawarto informacje praktyczne, przydatne turystom, wskazano: Centralę Informacji Turystycznej, biura podróży, instytucje kulturalne w Łomży i okolicy, stałe i cykliczne imprezy kulturalne, media oraz informacje dotyczące: opieki zdrowotnej, aptek i bankomatów. Na stronie 139 zamieszczono plan m. Łomży a na 140 stronie - plan Skansenu Kurpiowskiego. Treść recenzowanego przewodnika jest bardzo bogata. Uważny jego czytelnik poznać może najdawniejsze dzieje Łomży, które wiążą się z powstaniem grodu obronnego nad 6

7 Narwią w X wieku, następnie nową lokalizację miasta na wysokiej skarpie nadnarwiańskiej, rozwój miasta w XV i XVI wieku, kiedy stało się ono jednym z trzech najważniejszych miast Mazowsza po Warszawie i Płocku. Czytelnik może prześledzić jego stopniowy upadek w II połowie XVII i w wieku XVIII na skutek wojen i walk toczących się na tym terenie. Okres niewoli politycznej, klęski powstań 1830 i 1863 roku dotknęły Łomżę tak jak i cały kraj. Paradoksalnie jak piszą autorzy przewodnika dochodzi do wzrostu gospodarczego, kiedy Łomża została stolicą guberni. I nie jest to zasługa tylko zaborcy, który budował drogi potrzebne mu do podróży z Warszawy do Petersburga, ale głównie społeczeństwa polskiego, które zrozumiało, że tylko poprzez rozwój gospodarczy i kulturalny kraju można uratować naród od zagłady. Łomża w okresie gubernialnym wzmacnia się gospodarczo, nastąpiła rozbudowa miasta, dynamicznie wzrastała liczba ludności, powstawały liczne instytucje prowadzące działalność społeczno-kulturową. II. Struktura przewodnika Oceniany przewodnik ma przemyślaną i logiczną budowę. Liczy 142 strony i składa się z 7 rozdziałów. Są to: I. Położenie Łomży i jej historia II. Powiat łomżyński III. Muzea w Łomży i w pobliżu IV. Parki Narodowe, Parki Krajobrazowe, Rezerwaty Przyrody V. Hotele, motele, zajazdy i agroturystyka VI. Turystyka wodna, rowerowa i piesza VII. Informacje praktyczne III. Szata graficzna Wartość przewodnika podnosi bardzo staranna szata graficzna. Szczególnie piękne są cztery duże całostronicowe zdjęcia: dwa na początku książki I. autorstwa Zbyszka Ciborowskiego ukazujące fragment ul. Dwornej z Sądem Okręgowymi, II. Antoniego Dudo przedstawiające Narew pod Siemieniem oraz na str. 21 zdjęcie ławeczki Hanki Bielickiej i zdj. lotni oba też p. Zbyszka Ciborowskiego. Cały przewodnik jest kolorowy: w spisie treści kolorowe tła poszczególnych rozdziałów, niezliczona liczba kolorowych zdjęć ukazujących: ważne obiekty Łomży i regionu, pełne uroku krajobrazy, zwłaszcza zdjęcie Łomży od strony Narwi Gabora Lorinczego, zdjęcia wnętrz kościołów, cmentarzy. IV. Ocena ogólna Przewodnik Łomża i Ziemia Łomżyńska oceniam bardzo pozytywnie za wszechstronne ujęcie i szczegółowe opracowanie wszystkich obiektów godnych pokazania w mieście Łomży i w regionie łomżyńskim. Szczególną wartość przewodnika stanowi wielka liczba zdjęć ilustrujących opisywane obiekty, zdjęć często dawnych, gromadzonych od pokoleń i zdjęć nowych wykonanych przez znakomitych fotografów. Mnie osobiście najbardziej podobał się w przewodniku podrozdział Spacerkiem po Starówce. W tym swoim spacerze autorzy Antoni Dudo i Edward Stefanowicz nie ominęli żadnego ważnego zabytku Łomży i najbliższej okolicy. Zapewne Łomżyniacy (to nieortograficznie, ale przez szacunek), bo napisali z sercem, widać, że kochają swoje miasto. Prof. dr hab. Henryka Sędziak Łomża, r. ŁOMŻA 7

8 ŁOMŻA Szanowni Państwo! 8 Obce rzeczy wiedzieć dobrze jest, swoje obowiązek Zygmunt Gloger (Encyklopedia staropolska) Witam serdecznie w pięknej Łomży, stolicy przyjaznej Ziemi Łomżyńskiej. Witam Państwa u wrót Zielonych Płuc Polski, które stanowią krainy Mazur, Podlasia i Pojezierza Suwalskiego oraz Północnego Mazowsza. To Biebrzański Park Narodowy, Narwiański Park Narodowy, Białowieski Park Narodowy, Wigierski Park Narodowy, Puszcza Kurpiowska (Zielona), Puszcza Piska, Puszcza Białowieska, Puszcza Knyszyńska, Puszcza Augustowska, Puszcza Borecka, Puszcza Romincka, to dorzecza rzeki Czarna Hańcza i Krutyni, to malownicze jeziora z czystą wodą otoczone prastarymi borami. Tu jest najczystsze, w Polsce, powietrze, dosłownie i w przenośni. Tu rozciągają się przepiękne doliny meandrującej Narwi, Biebrzy i Pisy z unikalną w Europie i świecie fauną i florą. To skupisko rezerwatów ścisłej ochrony przyrody i parków krajobrazowych z Łomżyńskiem Parkiem Krajobrazowym Doliny Narwi na czele. Tu, Drodzy Państwo, leży historyczna Ziemia Łomżyńska ostatecznie zorganizowana przez księcia Janusza I w XIV wieku, którą stanowiły powiaty łomżyński, ostrołęcki, koliński (kolneński) i zambrowski. Dawna Ziemia Łomżyńska z centralną Łomżą odgrywała ważną rolę gospodarczą i polityczną w regionie. Łomża była stolicą historycznej Ziemi Łomżyńskiej, następnie siedzibą władz Guberni Łomżyńskiej w okresie zaborów, stolicą województwa łomżyńskiego, a od powołania Diecezji Łomżyńskiej jest siedzibą Biskupa Ordynariusza i jego urzędów. Dzisiaj w Łomży, która ma już prawie 600 lat, zlokalizowano samorządowe władze powiatowe (rady), urząd Starosty (powiatu ziemskiego) i Prezydenta (powiatu grodzkiego). Miasto i powiat są dobrze zarządzane, co dostrzegają niewątpliwie łomżanie i mieszkańcy powiatu ziemskiego, ale, przede wszystkim, zauważą to mili nam goście! Region łomżyński pięknieje i rozwija się z dnia na dzień. Łomża jest znakomitym miejscem bazowym do zatrzymania się, by w kilkodniowych wypadach obejrzeć osobliwości dawnej i dzisiejszej Ziemi Łomżyńskiej, do czego gorąco zachęcam i polecam Państwu, wpierw miłym Gościom, ale także moim współmieszkańcom, bo zgodnie z porzekadłem cudze chwalicie, swego nie znacie mamy jeszcze dużo do odrobienia. Wielu łomżan wyjeżdża do pięknych krajów, np. Grecji, podziwiać Peloponez, Kanał Koryncki, Meteory, klasztory zbudowane na szczytach greckich gór, czy zachwycać się architekturą zabytków Wenecji, Florencji, Padwy, Bolonii, Rzymu i Watykanu. Nie zawsze jednak pamiętają o swojej Małej Ojczyźnie, jaką stanowi region łomżyński, który jest uważany za jeden z najpiękniejszych

9 ŁOMŻA w Europie. Warto odwiedzić Muzeum Północno-Mazowieckie w Łomży, Muzeum Diecezjalne w Łomży, Muzeum Przyrody w Drozdowie mieszczące się w pałacyku rodziny Lutosławskich, siedzibę Łomżyńskiego Parku Krajobrazowego Doliny Narwi w Drozdowie, Skansen Kurpiowski w Nowogrodzie. Ziemia Łomżyńska to miejsce bohaterskich bojów obronnych żołnierzy polskich - nazywane polskimi Termopilami, to także zabytki unikalnego budownictwa wojskowego (militarny skansen Europy), to wreszcie miasto portowe, otwarte na rzekę Narew z portem rzecznym i pięknymi bulwarami. Nie mogę, Drodzy Państwo, nie wspomnieć wielkich synów tej Ziemi- Adama Chętnika i Zygmunta Glogera, Hanki Bielickiej, Bohdana Winiarskiego, Witolda Lutosławskiego, rzeźbiarza urodzonego w Puchałach, Stanisława Lutostańskiego, malarza Jana Dobkowskiego oraz wielu innych, dawnych i współczesnych ikon nauki, kultury, gospodarki i polityki. Chętnie witamy turystów miejscowych i serdecznie gościmy też turystów z Polski i z zagranicy. Promujemy nasz region. W tym celu w 2009 r. w siedzibie Starostwa Powiatowego w Łomży powołano do życia Lokalną Organizację Turystyczną Ziemia Łomżyńska, w skład której weszli członkowie reprezentujący różne sektory samorządy lokalne, przedstawiciele branży turystycznej, organizacji samorządowych. Jej celem i zadaniem jest propagowanie i podejmowanie działań zmierzających do ochrony środowiska naturalnego i kulturowego regionu, wspieranie i ochrona istniejących podmiotów branży turystycznej, propagowanie działalności z zakresu krajoznawstwa, ekologii oraz ochrony dziedzictwa narodowego, współpraca z organami administracji rządowej i samorządowej oraz podmiotami gospodarczymi działającymi w zakresie turystyki w kraju i za granicą, prowadzenie akcji reklamowych i promocyjnych regionu w zakresie turystyki, opracowywanie broszur reklamowych, folderów, plakatów i rozpowszechnianie materiałów audiowizualnych promujących walory przyrodnicze i krajobrazowe oraz zasoby historyczno kulturalne miast i gmin z obszaru działania LOT ZŁ, rozpowszechnianie innych materiałów o charakterze reklamowym i promocyjnym, prowadzi biuro LOT ZŁ. Wyższa Szkoła Zarządzania i Przedsiębiorczości im. Bogdana Jańskiego w Łomży, kształcąca m.in. kadrę dla turystyki użyczyła nam lokalu i jest naszym przyjacielem oraz współpartnerem. Lokalna Organizacja Turystyczna Ziemia Łomżyńska jest członkiem Podlaskiej Regionalnej Organizacji Turystycznej. Łomża, w kwietniu 2013 r. Andrzej Skarzyński - Prezes LOT ZŁ 9

10 NAREW Spaceruję ulicami Łomży. W ręku trzymam tomik poezji jednego z tutejszych poetów. W torbie mam jeszcze w zapasie kilka innych. Nie urodziłam się w tym mieście. Właściwie go nie znam. I choć mieszkam tutaj już ponad 10 lat, miasto to wciąż jest dla mnie tajemnicze. Każdy taki spacer wzbogaca mnie o nowe doświadczenia. Czuję się jak Alicja w Krainie Czarów, odkrywam coraz to ciekawsze i piękniejsze zakątki tak ograniczonej w sumie przestrzeni. Jan Kulka, Henryk Gała wiersze tych twórców są moją inspiracją do odbywania długich, pouczających podróży po okolicy. Tworzyli oni nad Narwią i tam też udaję się najczęściej. Rzeka ta jest piękna. Sam jej widok napawa mnie zachwytem. Nie dziwię się, że nie opuszczała ich wena twórcza. Na tak cudowne widoki nie można być obojętnym, a kiedy serce przepełnia uniesienie, ów zachwyt musi zaowocować, nieprawdaż? [ ]. [ ] Lubię tu przychodzić, aby odpocząć od trudów dnia codziennego. To jest moja oaza spokoju. Czuje się tu bezpieczna, nieograniczona, wolna. Wprawdzie nisz cząca naturalne piękno cywilizacja pozostawia już na niej swój złowrogi siad, jednak nie zabija w niej niewinnego uroku. Kiedy tak na nią patrzę, jak płynie ( kroczy ) z dostojeństwem, przelewając się z jednego brzegu na drugi, mam nadzieję, że nic nigdy nie naruszy nieodwracalnie tego porządku, który rządzi jej biegiem. Ona jest żywiołem. Człowiek nie powinien z nią walczyć ani jej zmieniać, lecz się jej poddać. Zastanawiam się tylko, czy aby na pewno jednostka ludzka umie zaakceptować swoje (niższe) miejsce? Cieszę się, że mieszkam w Łomży mało znaczącej mieścinie a nie w światowej sławy metropolii. Tutaj nie przygniata mnie ciężar problemów dużych miast. Życie toczy się powoli. Nie muszę pokonywać niesamowitych odległości, aby znaleźć się na łonie natury, sam na sam ze swoimi myślami [ ]. [ ] Przyjemnie jest położyć się wśród wysokich traw, w szczerym polu i za głębiać się bezpamiętnie w słowach wielkich ludzi i przeżywać to, co oni te wszystkie małe i wielkie uniesienia. To ten krajobraz pobudza we mnie chęć działania, tworzenia. Te widoki 10

11 unoszą moją duszę ponad przeciętność. Mogłabym godzinami wpatrywać się w spokojną i głęboką toń rzeki. Może Gała ma rację, że ona nie płynie? Może także zatrzymała się, aby podziwiać piękno otaczających ją łąk, rozległych pastwisk, popadła w zadumę i zapomniała wyruszyć w dalszą wędrówkę? Czyżby znudziła jej się ta niekończąca się podróż i zapragnęła delektować się chwilą? Jest czym cieszyć oczy. Niestety nocą rzeki nie widać. Blask świateł miasta próbuje usilnie przyćmić jej cudowność. Tylko księżyc egoistycznie przegląda się w zaspanych, powolnych wodach Narwi. Lecz ona się nie buntuje. Usuwa się na dalszy plan, gdyż wie, że kiedy przyjdzie odpowiednia pora, znów będzie podziwiana. Latem na plaży miejskiej wygrzewają się tłumy ludzi. Przychodzą tutaj, aby odpocząć. Woda jest w końcu symbolem orzeźwienia i oni pragną, by ona podzieliła się z nimi swą mocą. Kocham tę rzekę, gdyż jest taka dobra, łagodna i pozwala człowiekowi czerpać z jej darów. Więc czemu my, którzy nazywamy siebie ludźmi istotami myślącymi i czującymi nadużywamy jej dobroci, wykorzystujemy ją? Przecież każdy śmieć wrzucony do jej wód jest jak gwóźdź wbity do naszej trumny. Kochana rzeczko, czemu jesteś taka naiwna? Oby zapamiętała nasze miasto jak najlepiej. W sercu wciąż skrywam na dzieję, że gdy wreszcie zdecyduje się odpłynąć, weźmie mnie ze sobą W końcu jest moją najlepszą przyjaciółką, powierniczką najskrytszych sekretów. Dla mnie rzeka Narew to nie tylko zakątek, to skarbnica moich przemyśleń, źródło inspiracji. Łomża bez niej nie byłaby tym samym miastem. To ta rzeka pozwoliła mi się odnaleźć. Moje życie, podobnie jak jej wody, sunie powoli naprzód i kiedyś osiągnie swoje przeznaczenie, swój kres. Anna Aspars II miejsce w 13 konkursie dla klas III Liceum Ogólnokształcącego im Tadeusza Kościuszki w Łomży Ziemia Łomżyńska - nasza mała Ojczyzna. Zeszyty Łomżyńskie 1/13/2002 fot. Zb. Ciborowski 11

12 ŁOMŻA I. POŁOŻENIE I HISTORIA ŁOMŻY Łomża (GEO , GPS N E ) jest położona nad środkowym biegiem Narwi na Nizinie Mazowieckiej na wysokości ok. 125 m n.p.m., w północnej części Międzyrzecza Łomżyńskiego. Miasto leży na wzgórzach morenowych, obejmujących wysoką, lewobrzeżną skarpę pradoliny Narwi. Łomża leży na terenie Zielonych Płuc Polski. W sąsiedztwie miasta znajduje się Łomżyński Park Krajobrazowy Doliny Narwi (na wschód), liczne rezerwaty przyrody oraz lasy Czerwonego Boru (na południe). W pobliżu, ok. 25 km na północny wschód, zlokalizowany jest Biebrzański Park Narodowy, a ok. 20 km na północny zachód Puszcza Kurpiowska. Obok miasta przepływa Narew oraz jej dopływ Łomżyczka. Klimat. Według Okołowicza, Łomża znajduje się w strefie klimatu umiarkowanego ciepłego przejściowego, a wg Köppena leży w strefie wilgotnego klimatu kontynentalnego podtypu o ciepłym lecie. Cechy charakterystyczne klimatu Łomży: średnia temperatura roczna: 7,1 C, średnia temperatura lipca: 17 C, średnia temperatura stycznia: -3 C, średnie roczne opady: ok. 500 mm, średnia wilgotność powietrza: 80-82%, czas zalegania pokrywy śnieżnej: dni, okres wegetacyjny: ok. 200 dni. W okolicach Łomży przeważają wiatry zachodnie i południowo-zachodnie. Średnia roczna prędkość wiatru waha się w granicach 3,0 3,5 m/s. Sąsiednie miejscowości. Do otoczenia Łomży można zaliczyć zarówno miejscowości położone w najbliższym sąsiedztwie, jak również te, które są w znacznym oddaleniu, ale połączone z Łomżą szlakami komunikacyjnymi. Są to Kolno (31 km), Pisz (64 km), Orzysz (85 km), Giżycko (115 km), Grajewo (62 km), Ełk (90 km), Augustów (105 km), Suwałki (137 km), Białystok (81 km), Zambrów (26 km), Ostrów Mazowiecka (46 km), Warszawa (142 km), Ostrołęka (36 km), Ciechanów (119), Płock (195 km). Nazwa miasta. Geneza nazwy Łomża nie jest jednoznaczna. Zygmunt Gloger pisze m.in. że: Ludzie mieszkający w lasach i żyjący z myślistwa, pasterstwa i rybołówstwa nie mieli potrzeby budowania zamków, bo przyrodzoną i najbezpieczniejszą ich warownią były zawalone łomami starych drzew gąszcze leśne. Według prof. Karola Zierhoffera nazwa (Łomża) oznaczała przypuszczalnie miejsce, gdzie był jakiś łom, jakieś pokruszone bloki kamienne bądź połamane przez wiatr drzewa. Nazwa miasta jest topograficzna, urobiona za pomocą przyrostka ża od tego samego rdzenia, co staropolskie łomić, łomać. Podobnie uformowana jest nazwa miasta Iłża. Nazwa Łomża występuje również w innych językach pod zmienionymi formami: łac. Lompza, niem. Lomscha, jid. Lomsza, ros. Ломжа, lit. Lomža. Jest to związane m.in. z wielonarodowościową strukturą etniczną miasta na przestrzeni dziejów i kontaktami handlowymi prowadzonymi przez mieszkańców miasta. 12

13 DOJAZD DO ŁOMŻY ŁOMŻA Łomża leży na ważnym szlaku komunikacyjnym północno-wschodniej Polski. Tu krzyżują się drogi łączące Warszawę z Augustowem, Suwałkami i dalej z Litwą, Ełkiem, Oleckiem i Gołdapią do przejścia z Rosją. Do Łomży powadzą także drogi z Pisza, Rucianego Nidy, Orzysza, Mikołajek, Giżycka, Węgorzewa, przez Myszyniec, Szczytno do Olsztyna i dalej do Gdańska. Z Łomży do Białegostoku prowadzą trzy drogi: przez Rutki, Wiznę i Zambrów i dalej przez Białystok do Kuźnicy do przejścia granicznego na Białoruś, oraz z Zambrowa przez Sokołów Podlaski do Siedlec i dalej do Lublina, Rzeszowa. KOMUNIKACJA AUTOBUSOWA PKS Dworzec autobusowy PKS zlokalizowany przy skrzyżowaniu al. Legionów i ul. gen. Wł. Sikorskiego, jest też punktem przesiadkowym dla większości linii MPK. Odjeżdżają z niego autobusy dalekobieżne do: Gdańska, Kołobrzefu, Lublina, Warszawy, Władysławowa, Wrocławia, Szczecina oraz do: Augustowa, Białegostoku, Ełku, Giżycka, Gołdapi, Grajewa, Kolna, Mikołajek, Mławy, Olecka, Ostrołęki, Piszu, Przasnysza, Ruciane Nida, Siemiatycz, Suwałk, Węgorzewa, Wysokiego Mazowieckiego, Zambrowa. Informacja PKS: , lub w Internecie: www. pks.lomza.pl. KOMUNIKACJA AUTOBUSOWA MPK ŁOMŻA Łomża, ul. Spokojna 9, tel , dysp. tel , www. mpklomza.pl LINIE: 1. W.S.A Poznańska al. Legionów al. Piłsudskiego Zawadzka Sikorskiego al. Legionów pl. Kościuszki Zjazd Piątnica (Piątnica OSM MARIANOWO 2. (FADOM) W.S.A. Poznańska al. Legionów Polowa Giełczyńska St. Rynek Rządowa pl. Kościuszki W. Polskiego W.S.A. (FADOM) 3. PRZYKOSZAROWA Zawadzka Sz. Zambrowska St. Rynek pl. Kościuszki al. Legionów Sikorskiego Spokojna al. Piłsudskiego PRZYKOSZAROWA 4. W.S.A. W. Polskiego Poznańska al. Legionów pl. Kościuszki St. Rynek Giełczyńska Sz. Zambrowska Sikorskiego Zdrojowa Stara Łomża BONA ( Siemień Rybno PNIEWO) 5. PRZYKOSZAROWA Zawadzka al. Piłsudskiego Spokojna Sikorskiego al. Legionów pl. Kościuszki St. Rynek Sz. Zambrowska Sikorskiego Zawadzka PRZYKOSZAROWA 6. PRZYKOSZAROWA Zawadzka Sybiraków Kazańska al. Piłsudskiego Sz. Zambrowska St. Rynek pl. Kościuszki (Jantar) Zjazd Rybaki Sikorskiego Sz. Zambrowska al. Piłsudskiego Kazańska Sybiraków Zawadzka PRZYKOSZAROWA 7. W.S.A. W. Polskiego Wesoła Łukasińskiego Sikorskiego W. Polskiego pl. Kościuszki (Jantar) Zjazd Rybaki Sikorskiego Sz. Zambrowska Giełczyńska Rządowa pl. Kościuszki (Delikatesy) al. Legionów Sikorskiego Łukasińskiego Wesoła W. Polskiego W.S.A. 8. NOWOGRODZKA Sikorskiego W. Polskiego pl. Kościuszki St. Rynek Sz. Zambrowska al. Piłsudskiego al. Legionów Polowa Rządowa pl. Kościuszki W. Polskiego Sikorskiego NOWOGRODZKA 13

14 ŁOMŻA 9. PRZYKOSZAROWA al. Piłsudskiego al. Legionów pl. Kościuszki W. Polskiego Sikorskiego Nowogrodzka Kupiski Mątwica NOWOGRÓD 10. GRABÓWKA Nowogrodzka pl. Kościuszki St. Rynek Polowa al. Legionów al. Piłsudskiego Sz. Zambrowska Rządowa pl. Kościuszki Nowogrodzka GRABÓWKA 11. POZNAŃSKA al. Legionów al. Piłsudskiego Sz. Zambrowska Sikorskiego Zawadzka al. Piłsudskiego al. Legionów POZNAŃSKA 12. JEDNACZEWO Nadnarwiańska (Kupiski St. Nowogrodzka) pl. Kościuszki St. Rynek Polowa al. Legionów Sikorskiego Zawadzka al. Piłsudskiego al. Legionów Poznańska Kraska KONARZYCE ( Boguszyce CZAPLICE) 13. W.S.A. Poznańska al. Legionów al. Piłsudskiego Sz. Zambrowska St. Rynek pl. Kościuszki W. Polskiego W.S.A. 14. PL. KOŚCIUSZKI al. Legionów Sz. do Mężenina Zawady GIEŁCZYN 15. W.S.A. Poznańska al. Legionów pl. Kościuszki Zjazd Piątnica Kalinowo Drozdowo Niewodowo Rakowo KRZEWO Kossaki Bronowo NIWKOWO) STREFA OGRANICZONEGO POSTOJU Strefa obejmuje Stary Rynek, ul. Dworną na odcinku od ul. Sienkiewicza do ul. Giełczyńskiej, wraz z parkingiem przy skrzyżowaniu z ul. Farną, ul. Sadową, od wjazdu między budynkami Nr 8 i 10 do ul. Dwornej, ul. Krótką, ul. Długą, na odcinku dostępnym dla ruchu kołowego (do ul. Krótkiej) i ul. Sienkiewicza. Obowiązują one od poniedziałku do piątku w godzinach Opłaty wynoszą: do 20 min. 0,50 zł, za godzinę 1,50 zł, za dwie 3,10 zł, za trzy 4,80. Za każdą następną rozpoczętą godzinę 1,40 zł. 14 Katedra nocą, fot. K. Surawski

15 HISTORIA ŁOMŻY ŁOMŻA IX - XII wiek Historia Łomży sięga końca IX wieku i jest związana z grodem położonym około 5 kilometrów na wschód od dzisiejszego miasta. Pod koniec IX wieku Łomża zostaje założona jako luźna, otwarta osada. W pierwszej połowie XI w. powstaje gródek typu cyplowego, który ulega pożarowi w ostatniej dekadzie tego wieku. Zostaje odbudowany dopiero w połowie XII wieku z ponowną fortyfikacją terenu oraz dwóch podgrodzi. Położenie grodu wskazuje wyraźnie na jego charakter obronny. Od północnego wschodu zabezpiecza go Stara Łomża, grodzisko z X-XII w., lata 50. XX w. nie tylko rzeka Narew, ale także szeroka i bagnista jej dolina. Pozostałością po grodzie jest tzw. Góra Królowej Bony. Do dnia dzisiejszego zachowały się tam pozostałości wałów ziemnych otaczających gród. Na sąsiednim wzniesieniu zwanym Wzgórzem świętego Wawrzyńca według zapisków kościelnych miał stać kościół parafialny wybudowany według Kroniki Spengeberga przez świętego Brunona z Kwerfurtu, około 1000 roku. Święty ten, niosąc wiarę chrześcijańską pogańskim ludom na pograniczu prusko-jaćwieskim, poniósł męczeńską śmierć w 1009 roku, zaledwie 20 kilometrów na wschód od tego miejsca, w okolicach dzisiejszej Wizny. Prawdziwości tej legendy dowodzą wykopaliska archeologiczne przeprowadzone na wzgórzu. Potwierdzają one, że Stara Łomża, wzg. św. Wawrzyńca, fot. G. Lorinczy w tym miejscu na pewno stał pierwszy kościół chrześcijański na Północnym Mazowszu, w krypcie odnaleziono wczesnośredniowieczne szczątki bogato ubranego duchownego. W tym okresie powstał również kościół św. Piotra. Był on umiejscowiony na terenie wsi Stara Łomża, bliżej dzisiejszego miasta. Według ww. Kroniki Spengeberga w XII wieku za Bolesława Kędzierzawego powstaje zamek książąt mazowieckich ulokowany na jednym ze wzgórz w późniejszej lokalizacji miasta Łomży. 15

16 ŁOMŻA XIII - XIV wiek Około 1250 roku w czasie jednego z najazdów, książę litewski Trojden złupił i spalił gród łomżyński. Ok roku Kazimierz Wielki rozpoczął odbudowę zamku w tej lokalizacji w Szurze pod Starą Łomżą. Łomża nie pojawiała się w dokumentach pisanych do końca XIV w. Po unii polsko-litewskiej zmniejsza się znacznie niebezpieczeństwo ciągłych najazdów od strony wschodniej granicy. Sprzyja to rozwojowi osadnictwa, przenoszeniu i lokacji miast na prawie niemieckim. Grody tracą swój charakter obronny, a podgrodzia nabierają większego znaczenia jako centra handlowo-gospodarcze. Położenie podgrodzia łomżyńskiego było niezbyt dogodne i dlatego Łomża zostaje przeniesiona na nowe miejsce, umożliwiające jej lepszy rozwój. Nowa lokacja Łomży o 5 km w dół rzeki następuje w ostatnich dekadach XIV wieku. Już w 1392 roku na Popowej Górze zostaje wybudowany kościół NMP i świętych Rozesłańców. W 1410 roku zostaje tu przeniesiona parafia. Jest to dowodem na to, że nowe miejsce było już zasiedlone i zabudowane. Dawne podgrodzie otrzymuje wówczas nazwę Starej Łomży, która występuje w najstarszym rejestrze okolicznych wsi z 1410 roku. XV wiek Od początków XV wieku miasto rozwija się pomyślnie. Już w 1400 r. Łomża miała wójta, co świadczy o jej charakterze miejskim. 30 sierpnia 1400 roku książę mazowiecki Janusz I Starszy nadaje w mieście naszym zwanym powszechnie Łomża wójtostwo z czterema włókami, trzecim denarem od jakiejkolwiek osądzonej sprawy w granicach wspomnianego miasta. Ostateczne unormowanie sytuacji prawnej miasta następuje 18 lat później. 15 czerwca 1418 roku z rąk księcia Janusza I Łomża otrzymuje prawa miejskie chełmińskie. Dzięki życzliwości księcia mieszczanie mogą także wybudować łaźnię, postrzygalnię i wagę. Od tego momentu nie muszą również płacić ceł w granicach Księstwa Mazowieckiego, co ma kolosalne znaczenie dla rozwoju handlu. XVI wiek Dokument lokacyjny miasta z 1418 r. Fot. arch. APB OŁ 16 XVI wiek przynosi Łomży prawdziwy rozkwit. Książęta Mazowieccy przyznają miastu kolejne przywileje. Z inicjatywy mieszczan i przy wsparciu księżnej Anny Radziwiłłówny i jej synów: Stanisława i Janusza, w latach trwa budowa łomżyńskiej fary reprezentującej styl go-

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie

Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Kościół parafialny pod wezwaniem św. Marcina w Chojnacie Chojnata jest starą wsią. Powstała nie później niż w XIII w. Niegdyś posiadała duże znaczenie dzięki zakonowi benedyktynów, którzy posiadali tutaj

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży. czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Zabytki sakralne Łomży czas trwania: 5 godzin, typ: piesza, liczba miejsc: 8, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki to duże miasto w województwie podlaskim nad rzeką Narwią. Historia

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IKz6g123. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IKz6g123 ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Zagadka IKz6g123 ULICA LICZY SOBIE OKOŁO 240 LAT A JEJ NAZWA O POŁOWĘ MNIEJ. JEST ULICĄ W MIARĘ DŁUGĄ. ZABUDOWA KIEDYŚ I OBECNIE BARDZO RÓŻNORODNA, OD ZWARTYCH

Bardziej szczegółowo

Łomża, 6 maja 2015 roku

Łomża, 6 maja 2015 roku Zarząd Lokalnej Organizacji Turystycznej Ziemia Łomżyńska serdecznie dziękuje wszystkim osobom prywatnym i instytucjom, które przyczyniły się do opracowania i wydania przewodnika, a w szczególności: Zarządowi

Bardziej szczegółowo

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!!

Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów. Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! Przed Wami znajduje się test złożony z 35 pytań. Do zdobycia jest 61 punktów Na rozwiązanie macie 60 minut. POWODZENIA!!! 1 1. Podaj imię i nazwisko burmistrza Gostynia i starosty Powiatu Gostyńskiego.

Bardziej szczegółowo

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej

Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Maciej Tokarz, kl. VIa Zabytkowy kościół p.w. św. Mikołaja w Tabaszowej Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki. Leonardo da Vinci 1 Tabaszowa - miejscowość w powiecie nowosądeckim (województwo

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-12/16:51:26. Zabytki Zabytki Grodzisko w Starym Bielsku -pochodzące z XII wieku, pozostałość obronnej osady rolniczo-produkcyjnej. Wielka platforma - łąka (ok.3,2 ha) o kształcie zbliżonym do koła, otoczona podwójnym wałem

Bardziej szczegółowo

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie

w którym pierwsze ślady osadnictwa pojawiły się już na początku drugiego tysiąclecia. Pułtusk położony jest w północnej części Mazowsza, w Dolinie PUŁTUSK Pięknekrajobrazy krajobrazy, czyste środowiskonaturalne naturalne, zabytki oraz ciekawa historia tym zachwyca i przyciąga do siebie Pułtusk, małe miasteczko na północnymmazowszu, w którym pierwsze

Bardziej szczegółowo

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach)

Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Nowa funkcja w starych murach rewitalizacja terenów fortecznych jako szansa na rozwój i promocję regionu (na wybranych przykładach) Ewa Wojtoń Instytut Dziedzictwa Europejskiego, Międzynarodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego.

Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. mazowieckiego. Pytania z egzaminu ustnego dla kandydatów na przewodników terenowych po obszarze woj. 1. Ważniejsze bitwy wojny obronnej 1939 roku. 2. Wymień formy ochrony przyrody w Polsce. 3. Literaci związani z Mazowszem.

Bardziej szczegółowo

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy

free mini przewodnik ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy mini przewodnik free ciekawe miejsca w okolicy Gminny Ośrodek Szkoleniowo-Wypoczynkowy 2 Na mapie: A Swoboda: Przydrożny krzyż We wsi Swoboda niedaleko Zgierza, na skraju lasu stoi stalowy krzyż. Z opowiadań

Bardziej szczegółowo

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski.

Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. 2.1.4. Miasto i Gmina Sompolno Na terenie miasta i gminy Sompolno biegnie jedna droga rowerowa znakowany szlak niebieski. Rysunek 5. Mapa turystyczna miasta i gminy Sompolno z przebiegiem dróg rowerowych.

Bardziej szczegółowo

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2

Ryc. 1. Sianki. Cerkiew greckokatolicka z 1645 r., obecnie we wsi Kostrino (Ukraina). Budzyński S. 1993. Op. cit., s. 325. 2 Sianki Parafia greckokatolicka w miejscu, dekanat Wysoczański 1. Najstarsza wzmianka dotyczy cerkwi wykonanej w typie bojkowskim, zbudowanej w 1645 r. (ryc. 1). Cerkiew tą sprzedano w 1703 r. do wsi Kostrino

Bardziej szczegółowo

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE

4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE 4. INWENTARYZACJA OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH I KULTUROWYCH GMINY KOLONOWSKIE W skład gminy wchodzą miasto Kolonowskie osiedle Fosowskie i 3 sołectwa: Spórok, Staniszcze Małe, Staniszcze Wielkie 4.1. OGÓLNA

Bardziej szczegółowo

Instrukcja przygotowania puzzli

Instrukcja przygotowania puzzli Instrukcja przygotowania puzzli 2 1 1. Wytnij puzzle. 2. Z wyciętych elementów ułóż mapę Polski zgodnie z zamieszczonym wzorem. Zdjęcia pochodzą ze zbiorów Archiwum Wydawnictwa (s. 1, 2) oraz agencji fotograficznych:

Bardziej szczegółowo

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH

PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH PARAFIA PW. NARODZENIA NAJŚWIĘTSZEJ MARYI PANNY W PEŁCZYCACH ul. Kościelna 4 PEŁCZYCE 73-260 tel. 95 7685315 wik. 957685015 Kościół parafialny: Pw. Narodzenia NMP w Pełczycach - poświęcony: 8 IX 1946 r.

Bardziej szczegółowo

25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek

25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek 25 kwietnia 2015 OD MICHAŁOWA DO KAMIONKA podczas Spaceru Warszawskiego prowadziła nas przewodniczka - pani Iwona Gąsiorek Bazylika Najświętszego Serca Jezusowego w Warszawie kościół parafialny na Pradze

Bardziej szczegółowo

Przeczytaj uważnie i uzupełnij:

Przeczytaj uważnie i uzupełnij: Przeczytaj uważnie i uzupełnij: 1. Lublin położony jest w krainie, która nazywa się.. 2. Lublin uzyskał prawa miejskie w...r., nadał mu je.... 3. Herb miasta przedstawia..., skaczącego na krzew..., który

Bardziej szczegółowo

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl).

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Nasz hotel to idealne miejsce na organizację m.in.: spotkań biznesowych, konferencji, szkoleń oraz imprez

Bardziej szczegółowo

ZWIEDZAMY SUWALSZCZYZNĘ

ZWIEDZAMY SUWALSZCZYZNĘ ZWIEDZAMY SUWALSZCZYZNĘ Programy wycieczek jednodniowych (7-8 godzinnych) 5:52 wyjazd z Białegostoku pociągiem REGIO 8:11 przyjazd do Suwałk wycieczka 17:28 wyjazd z Suwałk pociągiem REGIO 19:37 przyjazd

Bardziej szczegółowo

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km

Trasa pałacowa 39,1 km 0,0 km Boguszyce 1,1 km 2,9 km Miodary. 3,3 km - 4,5 km 5,3 km 5,7 km Trasa pałacowa Oleśnica Spalice Boguszyce Rzędów Miodary Brzezinka Małe Brzezie Sokołowice Cieśle Wyszogród Nowoszyce Świerzna Oleśnica. Długość trasy - 39,1 km. *Trasa wskazana dla rowerów trekingowych

Bardziej szczegółowo

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska

OPIS GEOSTANOWISKA. Bartosz Jawecki. Informacje ogólne. Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie. Charakterystyka geologiczna geostanowiska OPIS GEOSTANOWISKA Bartosz Jawecki Informacje ogólne Nr obiektu 18 Nazwa obiektu (oficjalna, obiegowa lub nadana) Rotunda (Kaplica) św. Gotarda w Strzelinie Współrzędne geograficzne [WGS 84 hddd.dddd]

Bardziej szczegółowo

STUDIUM WYKONALNOŚCI. Trasy Rowerowe w Polsce Wschodniej

STUDIUM WYKONALNOŚCI. Trasy Rowerowe w Polsce Wschodniej STUDIUM STUDIUM WYKONALNOŚCI Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007-2013 Załącznik 9: Atrakcje turystyczne województwa świętokrzyskiego w bezpośrednim otoczeniu rowerowej Rowerowe w Polsce Wschodniej

Bardziej szczegółowo

Rozdział 03. Ogólny opis gminy

Rozdział 03. Ogólny opis gminy ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA DDĘĘBBIICCAA Rozdział 03 Ogólny opis gminy X-2796.03

Bardziej szczegółowo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo

Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Zasób kulturowy wsi zagrożone dziedzictwo Irena Niedźwiecka-Filipiak UNIWERSYTET PRZYRODNICZY WE WROCŁAWIU Instytut Architektury Krajobrazu Forum Debaty Publicznej Sieć Najciekawszych Wsi sposób na zachowanie

Bardziej szczegółowo

Nazwa i opis przedmiotu

Nazwa i opis przedmiotu Przedwojenna fotografia przedstawiające płytę żorskiego rynku. 1. przedwojenna przedstawiająca portret zbiorowy komendantów żorskiej policji. 2. z ok XIX/XX wieku. Portret, sepia. 3. z ok XIX/XX wieku.

Bardziej szczegółowo

Ochrona zabytków 2007 2014

Ochrona zabytków 2007 2014 Ochrona zabytków 2007 2014 Prace ratownicze zabytkowego zespołu poklasztornego Opactwa cystersów w Lubiążu Koszt prac w latach 2007-2013: 3 016 424,53 zł Dofinansowanie MKiDN: 2 699 453,89 zł Kompleksowa

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 13:20:37

Atrakcje turystyczne 2015-06-01 13:20:37 Atrakcje turystyczne 2015-06-01 13:20:37 2 Region słynie z rozległych obszarów dzikiej przyrody. Do dzisiaj zachowały się w województwie podlaskim naturalne krajobrazy, puszcze i lasy, jeziora oraz doliny

Bardziej szczegółowo

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW

ZAGADKI WARSZAWSKIE. IK-finał. mgr inż. Stanisław Żurawski ZDS WIL PW IK-finał ZDS WIL PW mgr inż. Stanisław Żurawski Piękno ulicy skończyło się wraz z końcem II wojny światowej. Jaka była to wspaniała ulica, pokazują stare fotografie oraz nieliczne odbudowane kamienice.

Bardziej szczegółowo

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW Obiekty wpisane do GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW LP. MIEJSCOWOŚĆ OBIEKT/ ZESPÓŁ OBIEKTÓW ADRES 1 Bogucice budynek mieszkalny Bogucice nr 41 2 Bogucice kapliczka Bogucice przy nr 8, Dz. nr 306/3 3 Bogucice

Bardziej szczegółowo

Jaworzniacy.pl. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych, r

Jaworzniacy.pl. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych, r Miejsca Pamięci MIEJSCA PAMIĘCI DATY ODSŁONIĘCIA FORDON. Tablica Pamiątkowa na centralnym Więzieniu dla Kobiet 10.05.1992r. JAWORZNO. Obelisk na terenie byłego Więzienia Progresywnego dla młodocianych,

Bardziej szczegółowo

POWIAT STARGARDZKI. tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl

POWIAT STARGARDZKI. tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl POWIAT STARGARDZKI Starostwo Powiatowe w Stargardzie Szczecińskim ul. Skarbowa 1, 73-110 Stargard Szczeciński tel./fax. + 48 91 48-04-800/48-04-801 www.powiatstargardzki.eu e-mail: starostwo@powiatstargardzki.pl

Bardziej szczegółowo

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa

Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Na prezentacje zaprasza Zosia Majkowska i Katarzyna Kostrzewa Kraków Kraków położony jest w województwie małopolskim. Był siedzibą królów Polski. To król Kazimierz Odnowiciel przeniósł swoja siedzibę z

Bardziej szczegółowo

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW

ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW POWIAT CHEŁMIŃSKI ZABYTKI NIERUCHOME WPISANE DO REJESTRU ZABYTKÓW GMINA MIEJSCOWOŚĆ ADRES OBIEKT DATA DECYZJI NR REJESTRU CHEŁMNO DOLNE Cmentarz poewangelicki 01.06.1987 A/227 WYMIARY przy dawnym zborze

Bardziej szczegółowo

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków

Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Spis obiektów zabytkowych nieruchomych na terenie Powiatu Łosickiego wpisanych do rejestru zabytków Lp. Gmina Miejscowość Nazwa zabytku zdjęcie obiektu 1 Miasto i Gmina Łosice Chotycze Zespół Dworsko parkowy:

Bardziej szczegółowo

WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW

WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW WYKAZ OBIEKTÓW UJĘTYCH W GMINNEJ EWIDENCJI ZABYTKÓW BISKUPICE 1. PAŁAC w zespole pałacowo-parkowym 2. PARK o charakterze krajobrazowym w zespole pałacowo-parkowym 3. BRAMA WJAZDOWA Z FRAGMENTEM OGRODZENIA

Bardziej szczegółowo

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW. Brama w zespole kościoła par. p.w. św. Marcina Nr 181. Dzwonnica w zespole kościoła par. p.w. św.

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW. Brama w zespole kościoła par. p.w. św. Marcina Nr 181. Dzwonnica w zespole kościoła par. p.w. św. Aneks nr 1 GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW Lp. Miejscowość Obiekt 1. Kościół par. p.w.św. Marcina 2. Adres Nr 181 Brama w zespole kościoła par. p.w. św. Marcina Nr 181 Wpis do rejestru zabytków rej. zab. A-282

Bardziej szczegółowo

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom

15. ANEKS. Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński. Rodzinny dom 82 15. ANEKS Ludwikowo - rodzinny dom Mączyńskich tu urodził się ks. Kazimierz Mączyński Rodzinny dom 82 Ludwikowo - fundamenty starego kościoła 83 Ludwikowo - dzisiejsza kaplica parafialna kiedyś była

Bardziej szczegółowo

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ

TRASA HISTORYCZNA ŻAGAŃ ŻAGAŃ POI 1 Początek trasy Dworzec PKP Początki kolejnictwa na ziemi żagańskiej należy datować na 1845 rok, kiedy to podjęto decyzję o budowie głogowsko-żagańskiej linii kolejowej, przyłączonej do Dolnośląsko-Marchijskiej

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Fundusze Europejskie dla rozwoju regionu łódzkiego Projekt współfinansowany z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Trakt Wielu Kultur - rozwój j potencjału u turystycznego Miasta poprzez rewitalizację

Bardziej szczegółowo

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD

Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej LGD Rozdział IV.1 OKREŚLENIE WSKAŹNIKÓW REALIZACJI CELÓW ORAZ PRZEDSIĘWZIĘĆ Matryca logiczna określająca wskaźniki realizacji celów i przedsięwzięć dla Czarnorzecko-Strzyżowskiej Przedsięwzięcia Produktu Cel

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o.

PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. PROGRAM SZKOLENIA DLA KANDYDATÓW NA PRZEWODNIKÓW MIEJSKICH organizowanego przez Zachodniopomorską Agencję Rozwoju Turystyki ZART Sp. z o.o. CZĘŚĆ OGÓLNA SZKOLENIA Lp. Przedmiot Zakres tematyczny przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa

Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa. czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Trasa wycieczki: Synagogi Krakowa czas trwania: 2 godziny, typ: piesza, liczba miejsc: 7, stopień trudności: bardzo łatwa Opis wycieczki Kazimierz, obecna dzielnica Krakowa, a niegdyś osobne miasto, został

Bardziej szczegółowo

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych

LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych LCOI Region Lubelski - prezentacja ofert inwestycyjnych Pracownicy Biura LCOI Region Lubelski: Marcin Orzeł Inspektor LCOI Region Michał Nizioł Specjalista ds. Marketingu i Rozwoju LCOI - Region Kategoria:

Bardziej szczegółowo

Historia i nowoczesność

Historia i nowoczesność Historia i nowoczesność STYLOWE OSIEDLE gdzie historia przeplata się z nowoczesnością Unikalny styl i atrakcyjna zabudowa sprawią, że Osiedle Grafitowe III zaskoczy swoim nadzwyczajnym charakterem Grafitowe

Bardziej szczegółowo

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form

Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Materiały wypracowane w ramach projektu Szkoła Dialogu - projektu edukacyjnego Fundacji Form Nasze zajęcia w ramach Szkoły Dialogu odbyły się 27 i 28 kwietnia oraz 26 i 27 maja. Nauczyły nas one sporo

Bardziej szczegółowo

PUSZCZA WKRZAŃSKA - PODRÓŻ W CZASIE I PRZESTRZENI. Historia Polic. Program wycieczki autokarowej. Trasa wycieczki. PRZEWODNIK: Iga Walkowiak

PUSZCZA WKRZAŃSKA - PODRÓŻ W CZASIE I PRZESTRZENI. Historia Polic. Program wycieczki autokarowej. Trasa wycieczki. PRZEWODNIK: Iga Walkowiak PUSZCZA WKRZAŃSKA - PODRÓŻ W CZASIE I PRZESTRZENI. PRZEWODNIK: Iga Walkowiak Program wycieczki autokarowej 8.00 Szczecin wyjazd spod CDiDN. 8.20 Police 8.30 Wzgórza Warszewskie 9.00 Fabryka Hydriwerke

Bardziej szczegółowo

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki

Pomniki i tablice. Toruń. Zbigniew Kręcicki Zbigniew Kręcicki Pomniki i tablice Toruń Po lewej. Plac Rapackiego. Uroczyste odsłonięcie pomnika Marszałka nastąpiło 15 sierpnia 2000 r. w 80. rocznicę bitwy warszawskiej. Po prawej. Pierwszy, tymczasowy

Bardziej szczegółowo

Edukacja krajoznawczo turystyczna w klasach I III

Edukacja krajoznawczo turystyczna w klasach I III Szkoła Podstawowa Nr 41 im. Maksymiliana Golisza w Szczecinie Edukacja krajoznawczo turystyczna w klasach I III Autor programu: Anna Iskra Szczecin 2000r. Cobyłonamobce,będzie nam znane. Bo nauczyciel

Bardziej szczegółowo

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator:

Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12. Narrator: FORSZPAN Brzeg Praski; 1909; fot. Józef B. Ćwikiel; źródło Warszawa w Starej Fotografii, wyd. Bosz, str. 12 Narrator: Jaka to wioska? Co to za dziecko na tej wiejskiej ścieżce? Kim są trzej mężczyźni w

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka

Ośrodek Szkoleniowo - Wypoczynkowy Ministerstwa Sprawiedliwości Albrechtówka. Albrechtówka Ośrodek Szkoleniowo Wypoczynkowy w Kazimierzu Dolnym malowniczo położony na skarpie wiślanej, jest jednym z najpiękniejszych miejsc na trasie Kazimierz Męćmierz. W otoczeniu lasu, ciszy i spokoju każdy

Bardziej szczegółowo

Ostrołęcki Węzeł Kolejowy kalendarium stan: luty 2013

Ostrołęcki Węzeł Kolejowy kalendarium stan: luty 2013 Ostrołęcki Węzeł Kolejowy kalendarium stan: luty 2013 Piotr Kosiński Początki 1893, 15 listopada - oddanie do użytku szerokotorowej linii kolejowej Łapy Ostrołęka Małkinia. Wybudowanie dworca, 3-stanowiskowej

Bardziej szczegółowo

Powierzchnia 20 187 km 2

Powierzchnia 20 187 km 2 podlaskie Powierzchnia 20 187 km 2 Liczba ludności: 1 194 965 - w tym w miastach 60,04 % Gęstość zaludnienia 59 osób/km 2 Główne miasto Białystok Większe miasta Suwałki, Łomża, Augustów, w regionie Bielsk

Bardziej szczegółowo

Urząd d Miasta Stołecznego Warszawy Biuro Polityki Lokalowej

Urząd d Miasta Stołecznego Warszawy Biuro Polityki Lokalowej 2. Rozbudowa hali sportowej Ośrodka Sztuk Walk Dalekiego Wschodu i Rekreacji Fizycznej przy ul. Korkowej 78 w Marysinie Wawerskim (Beneficjent: KRS Stadion TKKF) 3. Przebudowa i adaptacja pomieszczeń pod

Bardziej szczegółowo

Mariensztat rys historyczno varsavianistyczny

Mariensztat rys historyczno varsavianistyczny Mariensztat ryshistoryczno varsavianistyczny 1. PoczątkiMariensztatu Historiapewnejdrogi HistoriaMariensztatu,tohistoriadrogi,którajużodśredniowieczałączyłaKrakowskie Przedmieście z Wisłą. Biegła ona wąwozem

Bardziej szczegółowo

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN

Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Warszawa Poczdam Kilonia Skagen Odense - Kopenhaga Ystad Świnoujście Warszawa: 10 do 12 dni 2800 km WYPRAWA DO DANII - SKAGEN Niemcy - Poczdam Budynek z 1685 r, początkowo jako oranżeria a następnie stajnie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IX/59/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2015 r.

UCHWAŁA NR IX/59/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2015 r. UCHWAŁA NR IX/59/15 SEJMIKU WOJEWÓDZTWA PODLASKIEGO z dnia 27 kwietnia 2015 r. w sprawie udzielenia dotacji na prace konserwatorskie, restauratorskie lub roboty budowlane przy zabytku wpisanym do rejestru

Bardziej szczegółowo

Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH. www.zamek.leczyca.pl

Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH. www.zamek.leczyca.pl Muzeum w Łęczycy OFERTA WSPÓŁPRACY DLA FIRM I AGENCJI EVENTOWYCH www.zamek.leczyca.pl MUZEUM W ŁĘCZYCY Zamek - siedziba łęczyckiego muzeum - został zbudowany przez króla Polski Kazimierza Wielkiego najprawdopodobniej

Bardziej szczegółowo

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi

Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi Wykaz obiektów zabytkowych nieruchomych ujętych w ewidencji zabytków zlokalizowanych na terenie gm. Głubczyce. Lp. Miejscowość Obiekt Adres Uwagi 1. Bernacice kościół filialny pw. św. Trójcy 2. Bernacice

Bardziej szczegółowo

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu

O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu O F E R T A S P R Z E D A Ż Y Pałac do remontu Zespół pałacowo parkowy w Dąbrówce Wielkopolskiej, gm. Zbąszynek woj. lubuskie Neorenesansowy pałac hrabiów Schwarzenau i park krajobrazowy w zespole pałacowym,

Bardziej szczegółowo

Położenie obszaru. Projekt rewitalizacji. Warszawa. Uwarunkowania położenia 2011-02-07. ul. Okopowa. Żoliborz. Śródmieście. Wola.

Położenie obszaru. Projekt rewitalizacji. Warszawa. Uwarunkowania położenia 2011-02-07. ul. Okopowa. Żoliborz. Śródmieście. Wola. Projekt rewitalizacji Warszawa ul. Okopowa Malwina Wysocka nr 38080 Położenie obszaru Dzielnica: Wola Na granicy z Żoliborzem i Śródmieściem Ograniczony ulicami: Stawki, Okopową oraz Al. Jana Pawła II

Bardziej szczegółowo

Zbiorczy wykaz zastępczych miejsc szpitalnych (ZMSz) w województwie podlaskim

Zbiorczy wykaz zastępczych miejsc szpitalnych (ZMSz) w województwie podlaskim Zbiorczy wykaz zastępczych miejsc szpitalnych () w województwie podlaskim Lp. tworząca Zastępcze 1. Augustów 2. 3. 4. Prezydent Miasta Białegostoku nadzorujący tworzenie Zakład Opieki Zdrowotnej w Augustowie

Bardziej szczegółowo

Walory krajoznawczo - turystyczne Gminy Żarnów

Walory krajoznawczo - turystyczne Gminy Żarnów 3 Walory krajoznawczo - turystyczne Gminy Żarnów Na prośbę Naszych Czytelników publikujemy w NICOLAUSIE mapę Gminy Żarnów, na której w atrakcyjny graficznie (choć częściowo uproszczony) sposób zostały

Bardziej szczegółowo

Oferta nieruchomości Działki na Mazurach- Jagodziny, gmina Dąbrówno

Oferta nieruchomości Działki na Mazurach- Jagodziny, gmina Dąbrówno Oferta nieruchomości Działki na Mazurach- Jagodziny, gmina Dąbrówno Plik wygenerowany przez generator ofert PDF przygotowany przez silnet.pl Oferta nieruchomości Lokalizacja: Mazury, gmina Dąbrówno, województwo

Bardziej szczegółowo

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia

Trzebnica. Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków. pod redakcją Leszka Wiatrowskiego. Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Trzebnica Zarys rozwoju miasta na przestrzeni wieków pod redakcją Leszka Wiatrowskiego Wrocław Trzebnica 1995 Wydawnictwo DTSK Silesia Spis treści Przedmowa (Henryk Jacukowicz) 5 Wstęp (Jerzy Kos, Leszek

Bardziej szczegółowo

Ruch turystyczny w 2011 roku w poszczególnych obszarach województwa podlaskiego

Ruch turystyczny w 2011 roku w poszczególnych obszarach województwa podlaskiego RAPOTR STATYSTYCZNY RUCHU TURYSTYCZNEGO W WOJEWÓDZTWIE PODLASKIM W 2011 ROKU W 2011 roku województwo podlaskie odwiedziło około 804394 turystów. Poniżej w tabeli 1, podane są przybliżone dane dotyczące

Bardziej szczegółowo

Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego

Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego Obiekty zabytkowe wpisane do rejestru zabytków województwa śląskiego Lp. Obiekt Adres uwagi 1 układ urbanistyczny patrz załącznik graficzny nr 1 2 zespól klasztorny na Jasnej Górze ul. Kordeckiego 2 3

Bardziej szczegółowo

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r.

MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne. Podegrodzie, 22.02.2011 r. MAŁE PROJEKTY Nabór wniosków spotkanie informacyjne Podegrodzie, 22.02.2011 r. Cele ogólne LSR - przedsięwzięcia CEL OGÓLNY 1 Rozwój turystyki w oparciu o bogactwo przyrodnicze i kulturowe obszaru CELE

Bardziej szczegółowo

RZEKI I LUDZIE. 6-7 czerwca 2015 r. Podgrodzie. sobota, 6 czerwca 2015 roku

RZEKI I LUDZIE. 6-7 czerwca 2015 r. Podgrodzie. sobota, 6 czerwca 2015 roku RZEKI I LUDZIE XI Ogólnopolski Festiwal Kultury Słowiańskiej i Cysterskiej w Lądzie 6-7 czerwca 2015 r. Podgrodzie sobota, 6 czerwca 2015 roku 9.30 Rozpoczęcie Festiwalu 9.30-19.00 Życie na podgrodziu

Bardziej szczegółowo

Ze zbiorów Instytutu im. Herdera w Marburgu

Ze zbiorów Instytutu im. Herdera w Marburgu Widok z lotu ptaka z roku 1925 na obie miejscowości Księże Małe ( Klein Tschansch ) oraz Księże Wielkie ( Gross Tshansch ) jeszcze przed wybudowaniem bloków mieszkalnych osiedla Klein Tschansch z lat 1928

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r.

UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. UCHWAŁA NR LXIV/451/2014 RADY MIASTA SULEJÓWEK z dnia 30 października 2014 r. w sprawie upamiętnienia postaci gen. Kazimierza Sosnkowskiego poprzez wzniesienie poświęconego mu pomnika popiersia Na podstawie

Bardziej szczegółowo

ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II.

ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH NIEPOCZTOWYCH WIDOKÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. CZĘŚĆ IV. PODKARPACKIE. OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

Zasób Archiwum Państwowego w Łomży

Zasób Archiwum Państwowego w Łomży Zasób Archiwum Państwowego w Łomży Administracja ogólna i samorządowa Administracja specjalna Instytucje wymiaru sprawiedliwości Akta stanu cywilnego Instytucje wyznaniowe Instytucje finansowe Instytucje

Bardziej szczegółowo

GMINNY PROGRAM OCHRONY ZABYTKÓW NA LATA 2005 2008 MIASTO I GMINA WOŹNIKI

GMINNY PROGRAM OCHRONY ZABYTKÓW NA LATA 2005 2008 MIASTO I GMINA WOŹNIKI Załącznik do Uchwały Nr 230/XXI/2004 Z dnia 30 grudnia 2004 roku GMINNY PROGRAM OCHRONY ZABYTKÓW NA LATA 2005 2008 MIASTO I GMINA WOŹNIKI 1. Cel strategiczny: Opracowanie i aktualizacja bazy danych 1.1.

Bardziej szczegółowo

STUDIUM WYKONALNOŚCI. Trasy Rowerowe w Polsce Wschodniej

STUDIUM WYKONALNOŚCI. Trasy Rowerowe w Polsce Wschodniej STUDIUM STUDIUM WYKONALNOŚCI Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007-2013 Załącznik 9: Atrakcje turystyczne województwa podlaskiego w bezpośrednim otoczeniu Trasy rowerowej Trasy Rowerowe w Polsce

Bardziej szczegółowo

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE.

via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. via sacra PODRÓŻOWANIE BEZ GRANIC.PRZEZ WIEKI. W ZADUMIE. W dniach od 23.08.2014 roku do 28.09.2014 roku, w Bazylice Mniejszej Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Strzegomiu trwać będzie wystawa, pt. Spotkania,

Bardziej szczegółowo

POWIAT M. ŁOMŻA. Liceum Plastyczne w Łomży. Biblioteka Pedagogiczna. Filia w Grajewie Biblioteka Pedagogiczna Filia w Kolnie

POWIAT M. ŁOMŻA. Liceum Plastyczne w Łomży. Biblioteka Pedagogiczna. Filia w Grajewie Biblioteka Pedagogiczna Filia w Kolnie Nazwa szkoły / zespołu Szkoły wchodzące w skład zespołu POWIAT M. ŁOMŻA Liceum Plastyczne Biblioteka Pedagogiczna Filia w Grajewie Biblioteka Pedagogiczna Filia Filia w Wysokiem Mazowieckiem Filia II im.

Bardziej szczegółowo

REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU

REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU REGIONALNE OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA TURYSTYKI W ZGIERZU 1 Zgodnie ze wskazaniami Światowej Organizacji Turystyki hasło przewodnie imprezy brzmieć będzie: Turystyka i woda, ochrona naszej wspólnej przyszłości.

Bardziej szczegółowo

Kooskowola, dnia 17.06.2010

Kooskowola, dnia 17.06.2010 Kooskowola, dnia 17.06.2010 Zamawiający: Parafia Rzymskokatolicka p.w. Znalezienia Krzyża Św. i Św. Andrzeja Apostoła w Kooskowoli ul. Kurowska 2 24-130 Kooskowola, występująca jako Lider Projektu Konserwacja

Bardziej szczegółowo

o wpisie do rejestru zabytków GEZ A-279/78 z 27.02.1978 r. Piastowski XIV w., XIXXX w. 05.12.1986 r. rzymskokatolicki Parafii pw. WNMP urbanistyczny

o wpisie do rejestru zabytków GEZ A-279/78 z 27.02.1978 r. Piastowski XIV w., XIXXX w. 05.12.1986 r. rzymskokatolicki Parafii pw. WNMP urbanistyczny GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW L.p Nr GEZ Obiekt Adres Fotografia - MIASTO OŚWIĘCIM Datowanie Informacje o wpisie do rejestru zabytków 1 1/32 Zamek Piastowski ul. Zamkowa 1 XIII/XIV w., XVI w., XX w. A-279/78

Bardziej szczegółowo

Przez tereny gminy Grodziec biegną dwie znakowane turystyczne drogi rowerowe. Przebieg i opis poniżej.

Przez tereny gminy Grodziec biegną dwie znakowane turystyczne drogi rowerowe. Przebieg i opis poniżej. 2.1.6. Gmina Grodziec Przez tereny gminy Grodziec biegną dwie znakowane turystyczne drogi rowerowe. Przebieg i opis poniżej. Rysunek 7. Mapa turystyczna gminy Grodziec z przebiegiem dróg rowerowych. Źródło:

Bardziej szczegółowo

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin.

Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. Temat: Region opolski - miejsce atrakcyjne dla aktywnych rodzin. GRUPA DOCELOWA: rodzina Źródło zdjęć: http://www.terapiarodzin.net/rodzina2.html, 2) http://politykaspoleczna.com/15-maja-swiatowy-dzien-rodziny/rodzina-2/,

Bardziej szczegółowo

Nieruchomość do sprzedania. Przerośl ul. Rynek 27

Nieruchomość do sprzedania. Przerośl ul. Rynek 27 Nieruchomość do sprzedania Przerośl ul. Rynek 27 Przedmiot sprzedaży: prawo użytkowania wieczystego zabudowanej działki gruntu oznaczonej nr ew. 336 z obrębu 14 Przerośl, o powierzchni 683,00 m², położonej

Bardziej szczegółowo

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW MIASTO I GMINA GOSTYŃ. Gostyń 2011 rok

GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW MIASTO I GMINA GOSTYŃ. Gostyń 2011 rok GMINNA EWIDENCJA ZABYTKÓW MIASTO I GMINA GOSTYŃ Gostyń 2011 rok MIASTO GOSTYŃ ZAŁOŻENIE URBANISTYCZNE MIASTA, XIII w. (nr rej. 53, decyzja z 27.01.1956 r.) 1. ZESPÓŁ KOŚCIOŁA PAR. PW. ŚW. MAŁGORZATY: a.

Bardziej szczegółowo

LP Województwo Powiat Gmina Nazwa szkoły Miejscowość. Gimnazjum w Zespole Szkół w Dubiczach Cerkiewnych Gimnazjum w Zespole Szkół w Filipowie

LP Województwo Powiat Gmina Nazwa szkoły Miejscowość. Gimnazjum w Zespole Szkół w Dubiczach Cerkiewnych Gimnazjum w Zespole Szkół w Filipowie 1 podlaskie hajnowski Dubicze Cerkiewne 2 podlaskie suwalski Filipów 3 podlaskie białostocki Choroszcz w Dubiczach Cerkiewnych w Filipowie Zespół Szkół w Choroszczy nr 1 w Suwałkach Dubicze Cerkiewne Filipów

Bardziej szczegółowo

Wykaz wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego 2007 wraz z ostatecznym terminem ich realizacji. / w zł

Wykaz wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego 2007 wraz z ostatecznym terminem ich realizacji. / w zł Załącznik Nr 1 do Uchwały Nr 138/XXIV/07 Rady Miejskiej Łomży z dnia 27 grudnia 2007 r. Wykaz wydatków, które nie wygasają z upływem roku budżetowego 2007 wraz z ostatecznym terminem ich realizacji. /

Bardziej szczegółowo

Obiekty wpisane do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków

Obiekty wpisane do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków Obiekty wpisane do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków Lp. Obiekt Adres uwagi 1. budynek al. Najświętszej Maryi Panny 31 2. budynek al. Najświętszej Maryi Panny 37 3. budynek al. Najświętszej Maryi Panny 49

Bardziej szczegółowo

I FESTIWAL HISTORYCZNY,,WYPRAWA MARCINA ZE SŁAWSKA POD GRUNWALD

I FESTIWAL HISTORYCZNY,,WYPRAWA MARCINA ZE SŁAWSKA POD GRUNWALD Historia GMINY RZGÓW Gmina Rzgów istnieje od 1837 r. Najstarsze znaleziska archeologiczne świadczące o pobycie człowieka w tym rejonie sięgają schyłku starszej epoki kamienia paleolitu. Znalezione na wydmach

Bardziej szczegółowo

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020.

ANKIETA. Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. ANKIETA Konsultacje społeczne prowadzone w ramach opracowywania aktualizacji Strategii Rozwoju Powiatu Goleniowskiego do roku 2020. Szanowni Państwo! W związku z rozpoczęciem prac nad opracowaniem aktualizacji

Bardziej szczegółowo

BIBLIOGRAFIA Atlas Bodziony B., Dziwiński R., Gniadzik P. Górniak A. Inwentaryzacja złóż Klasyfikacja jakości Komentarz Kondracki J.

BIBLIOGRAFIA Atlas Bodziony B., Dziwiński R., Gniadzik P. Górniak A. Inwentaryzacja złóż Klasyfikacja jakości Komentarz Kondracki J. BIBLIOGRAFIA Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Główny Geodeta Kraju, Warszawa 1993-1997. Bodziony B., Dziwiński R., Gniadzik P. Zagospodarowanie przestrzenne. PCB Sp. z o.o., Warszwa 1998. Górniak A. Klimat

Bardziej szczegółowo

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii

Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Śladami Benedykta XVI w Austrii i Bawarii Österreich Werbung/ Popp & Hackner Pielgrzymki 2013 Pielgrzymka dla grup wyjeżdżających z Poznania Wiedeń Mariazell Marktl - Altötting Austrian National Tourist

Bardziej szczegółowo

1 podlaskie Białystok grodzki Białystok M. 2 podlaskie Białystok grodzki Białystok M. 4 podlaskie Łomża grodzki Łomża miasto

1 podlaskie Białystok grodzki Białystok M. 2 podlaskie Białystok grodzki Białystok M. 4 podlaskie Łomża grodzki Łomża miasto 1 podlaskie grodzki M. Szkoła Policealna Nr 2 Pracowników Medycznych i Społecznych w 2 podlaskie grodzki M. Medyczne Studium Zawodowe Nr 1 w Policealna Szkoła 3 podlaskie grodzki miasto Medyczna 4 podlaskie

Bardziej szczegółowo

REZERWAT PRZYRODY NIEDŹWIEDZIE WIELKIE Geneza powstania nazwy.

REZERWAT PRZYRODY NIEDŹWIEDZIE WIELKIE Geneza powstania nazwy. REZERWAT PRZYRODY NIEDŹWIEDZIE WIELKIE Geneza powstania nazwy. Nadleśnictwo Dobrocin, Kiełkuty, Dobrocinek, Leśnica. Kolejny raz ruszamy ścieżkami historii, która skrywa się przed nami z prawdziwymi gratkami

Bardziej szczegółowo

Zał. Dane adresowe lokali (z obszaru woj. podlaskiego) w których będzie udzielana nieodpłatna pomoc prawna wraz z harmonogramem udzielania porad

Zał. Dane adresowe lokali (z obszaru woj. podlaskiego) w których będzie udzielana nieodpłatna pomoc prawna wraz z harmonogramem udzielania porad Zał. Dane adresowe lokali (z obszaru woj. podlaskiego) w których będzie udzielana nieodpłatna pomoc prawna wraz z harmonogramem udzielania porad Lp. Powiat połoŝenia lokalu, w którym będzie udzielana nieodpłatna

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną

Szczęść Boże. Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Szczęść Boże Kopalnia Soli Wieliczka - trasy turystyczne związane z turystyką religijną Kajetan d Obyrn Prezes Zarządu Kopalni Soli Wieliczka SA Kraków, 14.06.2012 Geneza turystki pielgrzymkowej w wielickiej

Bardziej szczegółowo

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE

ZAŁOGA Nr. MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE Zestaw pytań nr 1 ZAŁOGA Nr MUZEUM POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH w LUSOWIE 1. Jaki napis znajduje się na rzeźbie przy wejściu do Muzeum? (10 pkt)...... 2. W zbiorach Muzeum mamy wiele cennych pamiątek, w tym

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Po lekcjach do szkoły. Innowacyjne formy zajęć pozalekcyjnych Gmina Miasto Płock/ Gimnazjum nr 5 im. Zygmunta

Bardziej szczegółowo

MIASTO STOŁECZNE. PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory Pro www.pdffactory.pl/ 1/24

MIASTO STOŁECZNE. PDF stworzony przez wersję demonstracyjną pdffactory Pro www.pdffactory.pl/ 1/24 TIRANA MIASTO STOŁECZNE TIRANA -(alb. Tirana, Tiranë), stolica Albanii od 1920 r. Symbol icentrum dynamicznych zmian i modernizacji kraju wktórym przez dziesięciolecia obowiązywała najgorsza, obok północnokoreańskiej,

Bardziej szczegółowo

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury

Twój pomysł, europejskie pieniądze. RPO dla Kultury Twój pomysł, europejskie pieniądze RPO dla Kultury 02» rpo dla kultury rpo dla kultury» 03 Lubelskie to jeden z ciekawszych przyrodniczo i kulturowo regionów Polski. Tereny Lubelszczyzny od wieków były

Bardziej szczegółowo