Opracował: mgr inż. Grzegorz Strzeszewski

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Opracował: mgr inż. Grzegorz Strzeszewski"

Transkrypt

1

2 Elektrotechnika jest działem nauki, zajmującym się wyjaśnianiem podstaw teoretycznych i zastosowaniem zjawisk fizycznych z dziedziny elektryczności i magnetyzmu. Podstawowe zagadnienia, wchodzące w zakres elektrotechniki to: wytwarzanie energii elektrycznej, jej przesyłanie, przetwarzanie i rozdzielanie, przetwarzanie energii elektrycznej w inne rodzaje energii, np. mechaniczną, cieplną, chemiczną, świetlną itp. przenoszenie za pomocą fal elektromagnetycznych sygnałów elektrycznych, analiza obwodów elektrycznych i magnetycznych, gdzie głównym zadaniem jest obliczanie prądów i napięć. Znajomość tych wielkości pozwala zbadać działanie i zachowanie się rożnych urządzeń elektrycznych. Przy analizie obwodów elektrycznych mamy do czynienia z rożnymi wielkościami fizycznymi zależnymi od czasu. Na przykład: natężenie prądu, napięcie, moc, gęstość prądu. Tego rodzaju wielkości fizyczne będziemy nazywać sygnałami elektrycznymi.

3 Elektronika jest dziedziną nauki i techniki, zajmującą się wyjaśnianiem zjawisk związanych ze sterowanym ruchem elektronów w próżni, gazach i ciałach stałych (zwłaszcza w półprzewodnikach). Obejmuje ona teorię działania, technologię i konstrukcję przyrządów elektronowych, a także zbudowanych z nich układów i urządzeń elektronicznych. Ze względu na ośrodek, w którym odbywa się ruch elektronów, elektronikę dzieli się na: próżniową (łącznie z elektroniką gazów); półprzewodnikową (ciała stałego); kwantową. Elektronika próżniowa zajmuje się lampami elektronicznymi (próżniowymi i gazowymi) oraz próżniowymi urządzeniami elektronicznymi (mikroskopy elektronowe, akceleratory cząstek naładowanych, itp.). Elektronika półprzewodnikowa zajmuje się diodami półprzewodnikowymi, tranzystorami, tyrystorami, hallotronami, obwodami scalonymi, itp. Dziedziną zainteresowania elektroniki kwantowej są lasery, masery itp. Podział elektroniki ze względu na rodzaj rozpatrywanych sygnałów: analogowa; cyfrowa.

4 Wielkość fizyczna jest to cecha zjawiska fizycznego lub własność ciała, którą można zmierzyć. Przykłady wielkości fizycznych: napięcie elektryczne U, temperatura ciała T, prędkość poruszającego się ciała v, energia kinetyczna ciała E k. Układ wielkości jest to zbiór wielkości fizycznych obejmujący wszystkie lub niektóre dziedziny fizyki. W układzie wielkości wyróżniamy wielkości podstawowe (czasem wielkości uzupełniające) oraz wielkości pochodne. Wielkością podstawową nazywamy wielkość, która jest umownie przyjęta jako niezależna od pozostałych wielkości układu. Wielkością pochodną nazywamy wielkość, którą można wyrazić za pomocą wielkości podstawowych. Każda wielkość fizyczna, skalarna jest wyrażona za pomocą wielkości liczbowej i jednostki miary. Przykłady: 19 A; 2,65 V; 5,5 kg; 12 Ω.

5 Układ ten posiada 7 jednostek podstawowych i 2 jednostki uzupełniające. L.p. Jednostki podstawowe Jednostka miary Wielkość Nazwa Oznaczenie 1 długość, odległość metr m 2 masa kilogram kg. 3 czas sekunda s 4 prąd elektryczny amper A 5 temperatura kelwin K 6 liczność materii mol mol 7 światłość candela cd Jednostki uzupełniające 1 kąt płaski radian rd 2 kąt bryłowy steradian sr

6 Krotności stosujemy wtedy, gdy jednostka główna jest zbyt duża (zbyt mała) dla przedstawienia pewnej wielkości fizycznej. L.p. Przedrostek Oznaczenie Mnożnik 1 tera T = giga G 10 9 = mega M 10 6 = kilo k 10 3 = hekto h 10 2 = deka da 10 1 = 10 7 decy d 10 1 = 0,1 8 centy c 10 2 = 0,01 9 mili m 10 3 = 0, mikro µ 10 6 = 0, nano n 10 9 = 0, piko p = 0,

7 Każda substancja chemiczna składa się z jednakowych cząsteczek, czyli ma budowę ziarnistą (w rzeczywistości, zwykle mamy do czynienia z mieszaniną substancji chemicznych). Cząsteczka jest to najmniejsza część danej substancji, zdolna do samodzielnego istnienia i zachowująca cechy danej substancji. Ciała, w których cząsteczki składają się z jednakowych atomów lub są pojedynczymi atomami nazywamy pierwiastkami chemicznymi. Atom jest to najmniejsza ilość pierwiastka zdolna do samodzielnego istnienia i nie dająca się podzielić bez zmiany cech danego pierwiastka. Atomy różnych pierwiastków nie są jednakowe. Różnią się budową, chociaż zbudowane są z tych samych cząstek elementarnych: protonów, neutronów i elektronów. Stwierdzono doświadczalnie, że wszystkie elektrony mają jednakowy ładunek elektryczny. Także wszystkie protony mają jednakowy ładunek elektryczny. Ponadto ładunki elektronów i protonów wzajemnie zobojętniają się. Ładunek elektronu jest najmniejszą porcją ładunku elektrycznego i jest nazywany ładunkiem elementarnym. Wszystkie ładunki elektryczne są całkowitą krotnością ładunku elementarnego. Wartość elementarnego ładunku elektronu równa jest: e = 1, C. Neutrony nie są nośnikami ładunku elektrycznego (ładunek elektryczny neutronu jest równy zeru).

8 Własności elektryczne i chemiczne poszczególnych pierwiastków zależą od liczby elektronów najsłabiej związanych z jądrem. Elektrony te nazywamy walencyjnymi. Elektrony walencyjne, po uzyskaniu pewnej ilości energii z zewnątrz, mogą oderwać się od atomu i stać się elektronami swobodnymi. Atom pozbawiony jednego lub kilku elektronów nie jest już elektrycznie obojętny - staje się jonem dodatnim. Atom z nadmiarem elektronów w powłoce walencyjnej staje się jonem ujemnym. Jony dodatnie nazywamy kationami, jony ujemne anionami. Najważniejsze wiązania chemiczne: jonowe, kowalencyjne. Przykłady wiązań: a) jonowych b) kowalencyjnych NaCl cząsteczka chlorku sodu, Ge kryształ germanu, H 2 SO 4 cząsteczka kwasu siarkowego, Si kryształ krzemu, KOH cząsteczka wodorotlenku potasu, O 2 - cząsteczka tlenu. Granica między wiązaniami kowalencyjnymi i jonowymi jest płynna.

9 Ładunek elektryczny jest to pewna ilość ładunków elementarnych (elektronów, jonów dodatnich lub ujemnych) dodatnich lub ujemnych. Jednostką ładunku elektrycznego jest kulomb [C]. Prąd elektryczny jest to uporządkowany ruch ładunków elektrycznych, poruszających się pod wpływem pola elektrycznego wytworzonego przez źródło prądu. Wszystkie ciała występujące w przyrodzie można podzielić pod względem przewodnictwa elektrycznego na: Przewodniki, Półprzewodniki, Izolatory (dielektryki). Granice tego podziału są nieostre. Przewodniki są ciałami bardzo dobrze przewodzącymi prąd elektryczny. Ze względu na rodzaj nośników prądu elektrycznego, przewodniki dzielimy na dwie klasy: Klasa I metale, gdzie nośnikami prądu są elektrony, Klasa II elektrolity, gdzie nośnikami prądu są jony dodatnie i ujemne. Półprzewodniki są ciałami o własnościach pośrednich między przewodnikami i izolatorami. W określonych warunkach mogą być dobrymi przewodnikami. Izolatory nie posiadają elektronów swobodnych. Praktycznie nie przewodzą prądu.

10 Przewodnikami klasy I są metale, stopy metali oraz węgiel. Przepływ prądu elektrycznego w tych ciałach polega na uporządkowanym ruchu elektronów swobodnych przez przekrój poprzeczny danego przewodnika. Ruch swobodnych elektronów wywołany jest polem elektrycznym źródła prądu. Cechą charakterystyczną przewodników pierwszej klasy jest nieuleganie zmianom chemicznym w czasie przepływu prądu. Przewodnikami klasy II są elektrolity, czyli roztwory kwasów, zasad i soli. Cząsteczki elektrolitów rozpadają się pod wpływem rozpuszczalnika na jony dodatnie i ujemne (dysocjacja elektrolityczna). Po przyłożeniu zewnętrznego pola elektrycznego źródła, następuje ruch jonów dodatnich w kierunku elektrody ujemnej i ruch jonów ujemnych w kierunku elektrody dodatniej. Płynie prąd elektryczny. Przepływ prądu w tego rodzaju przewodnikach wywołuje zmiany chemiczne.

11 E pole elektryczne e elektrony swobodne w metalu Liczba elektronów walencyjnych w atomach metali równa jest: 1, 2 lub 3. Są one bardzo luźno związane z jądrem. Wskutek oddziaływania sąsiednich atomów mogą one oderwać się od jądra, tworząc tak zwany gaz elektronowy. Swobodne elektrony gazu poruszają się w kierunku przeciwnym niż zwrot wektora pola elektrycznego (dlaczego?) źródła, przenosząc ładunki elektryczne z elektrody dodatniej do ujemnej.

12 Miarą dobroci przewodników jest ich rezystywność ρ, mierzona w Ωm. Konduktywność γ jest odwrotnością rezystywności, mierzona jest w S m. Przewodnik Rezystywność ρ μωm Konduktywność γ MS/m srebro 1, ,7 miedź przewodowa 1, ,1 aluminium 2, ,3 żelazo 0,1 10 wolfram 5, ,2 kanthal 1,45 0,7 konstantan 0,48 2,1 manganin 0,44 2,3 węgiel elektrotechniczny (0,1 1,0) 10 2 (1 10) 10 2

13 Przewodnikami II klasy są elektrolity, czyli roztwory kwasów, zasad i soli. Elektrolity ciekłe dzielimy na: mocne, całkowicie zdysocjowane na jony, do których zaliczamy wodorotlenki: litu i berylu, kwasy: solny (HCl), siarkowy (H 2 SO 4 ), azotowy (HNO 3 ) oraz większość soli nieorganicznych rozpuszczalnych w wodzie, słabe, tylko częściowo zdysocjowane na jony, do których należą: siarkowodór (H 2 S), kwas siarkawy (H 2 SO 3 ), kwas azotawy (HNO 2 ), kwas octowy (CH 3 COOH). Obecnie coraz większe zastosowanie mają elektrolity stałe (suche), do których zaliczamy porowate gąbki lub materiały ceramiczne nasączone roztworami soli, kwasów i zasad, żele i inne.

14 Elektrolity, czyli (najczęściej wodne) roztwory kwasów, zasad i soli, są przewodnikami elektrycznymi II rodzaju (II kategorii). Elektrolity pod wpływem rozpuszczalnika ulegają procesowi dysocjacji elektrolitycznej. Dysocjacja polega na rozpadzie cząsteczek elektrolitu na atomy lub grupy atomów, z których jedne mają nadmiar elektronów a drugie niedomiar tej samej liczby elektronów, pod wpływem sił elektrycznych wywieranych przez cząsteczki rozpuszczalnika. Przepływ prądu elektrycznego w elektrolitach polega na ruchu jonów dodatnich (cząsteczek z niedomiarem elektronów) w kierunku katody i jonów ujemnych w kierunku anody pod wpływem zewnętrznego pola elektrycznego źródła prądu. Przykłady dysocjacji elektrolitycznej, z rozpuszczalnikiem wodnym: HCl H + Cl - kwas solny, NaOH Na + OH - wodorotlenek sodu, Mg(OH) 2 Mg ++ 2OH - NaCl Na + Cl - chlorek sodu, H 2 SO 4 2H + SO 4 -- kwas siarkowy, wodorotlenek magnezu, KOH K + OH - wodorotlenek potasu.

15 Rezystywność i konduktywność roztworów wodnych różnych elektrolitów w temp. 18 C Elektrolit Wzór chemiczny Rezystywność Ωm Konduktywność S/m chlorek potasu KCl 0,14 6,9 chlorek sodu NaCl 0,15 6,7 siarczan cynku nasycony ZnSO ,1 wodorotlenek potasu KOH ,2 wodorotlenek sodu NaOH 0,05 19,7 kwas siarkowy stężony H 2 SO 4 0,014 74,0 Elektrolity są z reguły znacznie gorszymi przewodnikami elektryczności niż metale. Wraz ze wzrostem temperatury rezystywność metali rośnie, natomiast rezystywność elektrolitów na ogół maleje; a więc wraz ze wzrostem temperatury w przewodniku metalicznym następuje zmniejszenie przewodnictwa prądu a w elektrolitach odwrotnie zwiększenie.

16 Akumulatory są ogniwami elektrolitycznymi, które stają się źródłem prądu po ich naładowaniu. W czasie ładowania następuje elektroliza elektrolitu i zachodzą zmiany chemiczne masy czynnej płyt akumulatora.w czasie rozładowania akumulatora zachodzi proces odwrotny. Praktyczne zstosowanie znalazły dwa typy akumulatorów: kwasowo - ołowiowe, zasadowe żelazo-niklowe lub kadmowo-niklowe.

17 Ogniwa i akumulatory charakteryzują trzy wielkości podstawowe: Siła elektromotoryczna E, czyli napięcie zmierzone na zaciskach akumulatora nieobciążonego. Sem akumulatora mierzymy w woltach V. Rezystancja wewnętrzna Rw, mierzona w Ω. Pojemność znamionowa Q, określona zależnością: Q=Iśr tw, w której: Q - pojemność w Ah, Iśr - średni prąd wyładowania w A, tw - czas wyładowania ogniwa lub akumulatora w h. Pojemność znamionowa ogniwa lub akumulatora określa ładunek elektryczny wyrażony w amperogodzinach (Ah), jaki można uzyskać z ogniwa lub akumulatora wskutek wyładowania. Ogniwa po rozładowaniu nie można ponownie naładować. Akumulator (barerię akumulatorów) można ponownie naładować. Procesy elektrochemiczne zachodzące w akumulatorach są odwracalne. Akumulatory ładuje się napięciem stałym. Znamionowe napięcie na zaciskach pojedynczej celki akumulatora kwasowoołowiowego wynosi 2 V. Napięcie to zmienia się w czasie rozładowania akumulatora.

18 kapturek mosiężny, + biegun dodatni zamknięcie smołowe, zabezpieczające przed wysychaniem kubek cynkowy, - biegun ujemny zagęszczony roztwór NH 4 Cl (elektrolit) depolaryzator, czyli pasta MnO 2 z grafitem i pręt grafitowy (węglowy) Ogniwo cynkowo - węglowe opracowane zostało w 1877 r przez francuskiego chemika G. Leclanchego. Napięcie znamionowe ogniwa (siła elektromotoryczna) wynosi 1,5V. Pojemność ogniwa zależy od jego wymiarów: ogniwo okrągłe R1 1,5 V o średnicy φ = 12 mm i wysokości 30,2 mm ma pojemność Q 0,6Ah, bateria blokowa 6F22, 9V, o wymiarach: długość 26,5 mm, szerokość 17,5 mm ma pojemność 0,48 Ah.

19 W warunkach normalnych wszystkie gazy są izolatorami. Aby mogły zaistnieć warunki do przewodzenia prądu elektrycznego, gaz musi zostać zjonizowany. Jonizacja jest to proces podziału elektrycznie obojętnych atomów (lub cząsteczek) gazu, polegający na oderwaniu jednego lub większej ilości elektronów od atomu (cząsteczki) gazu. Aby jonizacja mogła w gazie zachodzić, musi być dostarczona z zewnątrz pewna ilość energii, zwana energią jonizacji. Wyróżnia się następujące rodzaje jonizacji: termiczna, zderzeniowa, fotojonizacja. Przepływ prądu elektrycznego w zjonizowanym gazie nazywa się wyładowaniem. Wyładowania elektryczne w gazie dzielimy na: niesamoistne, które zanika po ustaniu działania zewnętrznego czynnika jonizującego, samoistne, które można podzielić na: jarzeniowe, iskrowe, ulotowe, łukowe.

20 Próżnia jest najlepszym izolatorem w przyrodzie, gdyż nie zawiera ładunków elektrycznych. Aby spowodować przepływ prądu w próżni, należy wprowadzić tam ładunki elektryczne i wywołać ruch tych ładunków. Zjawisko przepływu prądu elektrycznego w próżni wykorzystywane jest w próżniowych lampach elektrodowych. I A anoda K katoda U R Elektony oddalą się od katody po dostarczeniu im energii większej, bądź równej pracy wyjścia Wo : Wo = euo, e ładunek elektronu, Uo - bariera potencjału. Najczęściej elektrony wyzwala się z katody poprzez podgrzanie jej do temperatury C. Lampa elektrodowa przewodzi prąd tylko w jednym kierunku. A K

21 Półprzewodniki są ciałami krystalicznymi, których konduktywność w warunkach normalnych zawiera się w granicach ( ) S/m. Do materiałów półprzewodnikowych zaliczamy: ciała krystaliczne (pierwiastki) z IV grupy okresowej tablicy Mendelejewa, takie jak: krzem Si, german Ge. związki pierwiastków grupy III i V lub II i VI tablicy Mendelejewa, takie jak: arsenek galu GaAs, antymonek indu InSb, selenek cynku ZnSe, i wiele innych. Ze względu na zdolność przewodzenia prądu elektrycznego, półprzewodniki dzielą się na: Półprzewodniki samoistne niesamoistne typu N typu P złożone

22 Półprzewodniki samoistne są czystymi pierwiastkami krystalicznymi z IV grupy układu okresowego, bez domieszek innych substancji. Półprzewodniki niesamoistne (domieszkowane) są pierwiastkami krystalicznymi z IV grupy układu okresowego (krzem Si lub german Ge) domieszkowanymi: pierwiastkami z grupy V układu okresowego (domieszki donorowe): fosfor P, arsen As, antymon Sb otrzymujemy półprzewodnik niesamoistnt typu N, pierwiastkami z grupy III układu okresowego (domieszki akceptorowe): bor Bo, gal Ga, rzadziej aluminium Al lub ind In otrzymujemy półprzewodnik niesamoistny typu P, Półprzewodniki złożone: związki III i V grupy układu okresowego: arsenek galu GaAs, antymonek galu GaSb, związki II i VI grupy układu okresowego: tellurek rtęci HgTe, tellurek kadmu CdTe. Uwaga: Jakość półprzewodnika (przydatność) określają dwie wielkości: zanieczyszczenia (dopuszczalne zanieczyszczenia: dla germanu 10-8 %, dla krzemu %), defekty budowy krystalicznej.

23 Energia W procesie przewodzenia prądu elektrycznego w półprzewodnikach najważniejszą rolę odgrywają trzy pasma: walencyjne (podstawowe), zabronione, 1 ev = 1, J przewodnictwa. W elektron w paśmie przewodnictwa pasmo przewodnictwa ΔW pasmo zabronione pasmo walencyjne brak elektronu czyli dziura Szerokość pasma zabronionego ΔW dla półprzewodników nie przekracza 2 ev. Dziura utworzona w paśmie walencyjnym traktowana jest jako ładunek dodatni. W półprzewodnikach samoistnych zarówno elektrony pasma przewodnictwa jak i dziury w paśmie walencyjnym są nośnikami ładunku a więc biorą udział w przewodzeniu prądu elektrycznego.

24 Półprzewodniki niesamoistne powstają w wyniku wprowadzenia do ich sieci krystalicznej atomów pierwiastków trój- lub pięciowartościowych. Wprowadzenie domieszek zwiększa przewodnictwo elektronowe (domieszki pięciowartościowe) lub dziurowe (domieszki trójwartościowe). Jeżeli do chemicznie czystego pierwiastka germanu lub krzemu wprowadzimy domieszki pierwiastków pięciowartościowych (arsen, antymon) to otrzymamy półprzewodnik niesamoistny typu N. Półprzewodniki tego rodzaju mają więcej elektronów w paśmie przewodnictwa niż dziur w paśmie walencyjnym. W półprzewodniku typu N elektrony są głównym nośnikiem ładunku elektrycznego. Domieszka stosowana w półprzewodnikach typu N nazywana jest domieszką donorową. Półprzewodnik typu P otrzymamy wówczas, gdy do chemicznie czystego pierwiastka germanu lub krzemu wprowadzimy domieszki pierwiastków trójwartościowych (bor, ind, glin). W półprzewodniku takim uzyskuje się nadmiar dziur w paśmie walencyjnym. W półprzewodniku typu P głównym nośnikiem ładunku elektrycznego są dziury. Domieszka stosowana w półprzewodnikach typu P nazywana jest domieszką akceptorową.

25 Energia W pasmo przewodnictwa poziom donorowy pasmo zabronione pasmo walencyjne Poziom donorowy tworzą elektrony domieszki nie biorące udziału w wiązaniu kowalencyjnym. Odstęp energetyczny pomiędzy poziomem donorowym a pasmem przewodnictwa jest niewielki, rzędu dziesiętnych części elektronowolta (0,05 ev dla krzemu). Już w temperaturze pokojowej prawie wszystkie atomy domieszkowe są zjonizowane. Oznacza to, że na poziomach donorowych nie ma elektronów gdyż wszystkie przeszły do pasma przewodnictwa. Liczba elektronów w paśmie przewodnictwa jest znacznie większa niż liczba dziur w paśmie podstawowym. Elektrony są nośnikami większościowymi.

26 Energia W pasmo przewodnictwa pasmo zabronione poziom akceptorowy pasmo walencyjne (podstawowe) Poziom akceptorowy utworzony jest w paśmie zabronionym przez domieszki atomów trójwartościowych. W temperaturze pokojowej wszystkie poziomy akceptorowe zapełnione są elektronami, które przeszły tutaj z pasma podstawowego. Liczba dziur w paśmie podstawowym jest wielokrotnie większa niż elektronów w paśmie przewodnictwa. Dziury są nośnikami większościowymi w półprzewodnikach typu P.

27 Elementy złączowe: diody, tranzystory, tyrystory. Elementy bezzłączowe: rezystory półprzewodnikowe, warystory, termistory, hallotrony.

Zjawiska zachodzące w półprzewodnikach Przewodniki samoistne i niesamoistne

Zjawiska zachodzące w półprzewodnikach Przewodniki samoistne i niesamoistne Zjawiska zachodzące w półprzewodnikach Przewodniki samoistne i niesamoistne Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12) Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Zadania elektroniki: Urządzenia elektroniczne

Bardziej szczegółowo

2. Półprzewodniki. Istnieje duża jakościowa różnica między właściwościami elektrofizycznymi półprzewodników, przewodników i dielektryków.

2. Półprzewodniki. Istnieje duża jakościowa różnica między właściwościami elektrofizycznymi półprzewodników, przewodników i dielektryków. 2. Półprzewodniki 1 Półprzewodniki to materiały, których rezystywność jest większa niż rezystywność przewodników (metali) oraz mniejsza niż rezystywność izolatorów (dielektryków). Przykłady: miedź - doskonały

Bardziej szczegółowo

Obwody prądu stałego. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12)Kwalifikacyjnego kursu zawodowego.

Obwody prądu stałego. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12)Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Obwody prądu stałego Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W12)Kwalifikacyjnego kursu zawodowego. Podstawowe prawa elektrotechniki w zastosowaniu do obwodów elektrycznych: Obwód elektryczny

Bardziej szczegółowo

Różne dziwne przewodniki

Różne dziwne przewodniki Różne dziwne przewodniki czyli trzy po trzy o mechanizmach przewodzenia prądu elektrycznego Przewodniki elektronowe Metale Metale (zwane również przewodnikami) charakteryzują się tym, że elektrony ich

Bardziej szczegółowo

Przewodność elektryczna ciał stałych. Elektryczne własności ciał stałych Izolatory, metale i półprzewodniki

Przewodność elektryczna ciał stałych. Elektryczne własności ciał stałych Izolatory, metale i półprzewodniki Przewodność elektryczna ciał stałych Elektryczne własności ciał stałych Izolatory, metale i półprzewodniki Elektryczne własności ciał stałych Do sklasyfikowania różnych materiałów ze względu na ich własności

Bardziej szczegółowo

Teoria pasmowa. Anna Pietnoczka

Teoria pasmowa. Anna Pietnoczka Teoria pasmowa Anna Pietnoczka Opis struktury pasmowej we współrzędnych r, E Zmiana stanu elektronów przy zbliżeniu się atomów: (a) schemat energetyczny dla atomów sodu znajdujących się w odległościach

Bardziej szczegółowo

ELEKTRONIKA ELM001551W

ELEKTRONIKA ELM001551W ELEKTRONIKA ELM001551W Podstawy elektrotechniki i elektroniki Definicje prądu elektrycznego i wielkości go opisujących: natężenia, gęstości, napięcia. Zakres: Oznaczenia wielkości fizycznych i ich jednostek,

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki ciała stałego półprzewodniki domieszkowane

Podstawy fizyki ciała stałego półprzewodniki domieszkowane Podstawy fizyki ciała stałego półprzewodniki domieszkowane Półprzewodnik typu n IV-Ge V-As Jeżeli pięciowartościowy atom V-As zastąpi w sieci atom IV-Ge to cztery elektrony biorą udział w wiązaniu kowalentnym,

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie energii: kondensatory

Przetwarzanie energii: kondensatory Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia

Bardziej szczegółowo

3.4 Badanie charakterystyk tranzystora(e17)

3.4 Badanie charakterystyk tranzystora(e17) 152 Elektryczność 3.4 Badanie charakterystyk tranzystora(e17) Celem ćwiczenia jest wyznaczenie charakterystyk tranzystora npn w układzie ze wspólnym emiterem W E. Zagadnienia do przygotowania: półprzewodniki,

Bardziej szczegółowo

Przetwarzanie energii: kondensatory

Przetwarzanie energii: kondensatory Przetwarzanie energii: kondensatory Ładując kondensator wykonujemy pracę nad ładunkiem. Przetwarzanie energii: ogniwa paliwowe W ogniwach paliwowych następuje elektrochemiczne spalanie paliwa. Energia

Bardziej szczegółowo

Badanie charakterystyki diody

Badanie charakterystyki diody Badanie charakterystyki diody Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie charakterystyk prądowo napięciowych różnych diod półprzewodnikowych. Wstęp Dioda jest jednym z podstawowych elementów elektronicznych,

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii - zadania

Wewnętrzna budowa materii - zadania Poniższe zadania rozwiąż na podstawie układu okresowego. Zadanie 1 Oceń poprawność poniższych zdań, wpisując P, gdy zdanie jest prawdziwe oraz F kiedy ono jest fałszywe. Stwierdzenie Atom potasu posiada

Bardziej szczegółowo

Cel ćwiczenia: Wyznaczenie szerokości przerwy energetycznej przez pomiar zależności oporności elektrycznej monokryształu germanu od temperatury.

Cel ćwiczenia: Wyznaczenie szerokości przerwy energetycznej przez pomiar zależności oporności elektrycznej monokryształu germanu od temperatury. WFiIS PRACOWNIA FIZYCZNA I i II Imię i nazwisko: 1. 2. TEMAT: ROK GRUPA ZESPÓŁ NR ĆWICZENIA Data wykonania: Data oddania: Zwrot do poprawy: Data oddania: Data zliczenia: OCENA Cel ćwiczenia: Wyznaczenie

Bardziej szczegółowo

Podstawy elektrotechniki

Podstawy elektrotechniki Wydział Mechaniczno-Energetyczny Podstawy elektrotechniki Prof. dr hab. inż. Juliusz B. Gajewski, prof. zw. PWr Wybrzeże S. Wyspiańskiego 27, 50-370 Wrocław Bud. A4 Stara kotłownia, pokój 359 Tel.: 71

Bardziej szczegółowo

Wewnętrzna budowa materii

Wewnętrzna budowa materii Atom i układ okresowy Wewnętrzna budowa materii Atom jest zbudowany z jądra atomowego oraz krążących wokół niego elektronów. Na jądro atomowe składają się protony oraz neutrony, zwane wspólnie nukleonami.

Bardziej szczegółowo

Elektryczne właściwości materii. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Elektryczne właściwości materii. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Elektryczne właściwości materii Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Podział materii ze względu na jej właściwości Przewodniki elektryczne: Przewodniki I

Bardziej szczegółowo

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph

Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Temat 7. Równowagi jonowe w roztworach słabych elektrolitów, stała dysocjacji, ph Dysocjacja elektrolitów W drugiej połowie XIX wieku szwedzki chemik S.A. Arrhenius doświadczalnie udowodnił, że substancje

Bardziej szczegółowo

W1. Właściwości elektryczne ciał stałych

W1. Właściwości elektryczne ciał stałych W1. Właściwości elektryczne ciał stałych Względna zmiana oporu właściwego przy wzroście temperatury o 1 0 C Materiał Opór właściwy [m] miedź 1.68*10-8 0.0061 żelazo 9.61*10-8 0.0065 węgiel (grafit) 3-60*10-3

Bardziej szczegółowo

Elementy teorii powierzchni metali

Elementy teorii powierzchni metali prof. dr hab. Adam Kiejna Elementy teorii powierzchni metali Wykład 4 v.16 Wiązanie metaliczne Wiązanie metaliczne Zajmujemy się tylko metalami dlatego w zasadzie interesuje nas tylko wiązanie metaliczne.

Bardziej szczegółowo

Przewodniki, półprzewodniki i izolatory

Przewodniki, półprzewodniki i izolatory Przewodniki, półprzewodniki i izolatory Według współczesnego poglądu na budowę materii zawiera ona w stanie normalnym albo inaczej - obojętnym, równe ilości elektryczności dodatniej i ujemnej. JeŜeli takie

Bardziej szczegółowo

Przyrządy i układy półprzewodnikowe

Przyrządy i układy półprzewodnikowe Przyrządy i układy półprzewodnikowe Prof. dr hab. Ewa Popko ewa.popko@pwr.edu.pl www.if.pwr.wroc.pl/~popko p.231a A-1 Zawartość wykładu Wy1, Wy2 Wy3 Wy4 Wy5 Wy6 Wy7 Wy8 Wy9 Wy10 Wy11 Wy12 Wy13 Wy14 Wy15

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

Półprzewodniki samoistne. Struktura krystaliczna

Półprzewodniki samoistne. Struktura krystaliczna Półprzewodniki samoistne Struktura krystaliczna Si a5.43 A GaAs a5.63 A ajczęściej: struktura diamentu i blendy cynkowej (ZnS) 1 Wiązania chemiczne Wiązania kowalencyjne i kowalencyjno-jonowe 0K wszystkie

Bardziej szczegółowo

Podstawy elektrotechniki

Podstawy elektrotechniki Politechnika Wrocławska Instytut Techniki Cieplnej i Mechaniki Płynów Zakład Elektrostatyki i Elektrotermii Podstawy elektrotechniki Prof. dr hab. inż. Juliusz B. Gajewski, prof. PWr Wybrzeże S. Wyspiańskiego

Bardziej szczegółowo

S. Baran - Podstawy fizyki materii skondensowanej Półprzewodniki. Półprzewodniki

S. Baran - Podstawy fizyki materii skondensowanej Półprzewodniki. Półprzewodniki Półprzewodniki Definicja i własności Półprzewodnik materiał, którego przewodnictwo rośnie z temperaturą (opór maleje) i w temperaturze pokojowej wykazuje wartości pośrednie między przewodnictwem metali,

Bardziej szczegółowo

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych

Ładunek elektryczny. Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych Ładunek elektryczny Ładunek elektryczny jedna z własności cząstek elementarnych http://pl.wikipedia.org/wiki/%c5%81a dunek_elektryczny ładunki elektryczne o takich samych znakach się odpychają a o przeciwnych

Bardziej szczegółowo

Czym jest prąd elektryczny

Czym jest prąd elektryczny Prąd elektryczny Ruch elektronów w przewodniku Wektor gęstości prądu Przewodność elektryczna Prawo Ohma Klasyczny model przewodnictwa w metalach Zależność przewodności/oporności od temperatury dla metali,

Bardziej szczegółowo

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r.

Fizyka i technologia złącza PN. Adam Drózd 25.04.2006r. Fizyka i technologia złącza P Adam Drózd 25.04.2006r. O czym będę mówił: Półprzewodnik definicja, model wiązań walencyjnych i model pasmowy, samoistny i niesamoistny, domieszki donorowe i akceptorowe,

Bardziej szczegółowo

3. ZŁĄCZE p-n 3.1. BUDOWA ZŁĄCZA

3. ZŁĄCZE p-n 3.1. BUDOWA ZŁĄCZA 3. ZŁĄCZE p-n 3.1. BUDOWA ZŁĄCZA Złącze p-n jest to obszar półprzewodnika monokrystalicznego utworzony przez dwie graniczące ze sobą warstwy jedną typu p i drugą typu n. Na rysunku 3.1 przedstawiono uproszczony

Bardziej szczegółowo

Podstawy działania elementów półprzewodnikowych - diody

Podstawy działania elementów półprzewodnikowych - diody Podstawy działania elementów półprzewodnikowych - diody Wrocław 2010 Ciało stałe Ciało, którego cząstki (atomy, jony) tworzą trwały układ przestrzenny (sieć krystaliczną) w danych warunkach (tzw. normalnych).

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 2 Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya. LABOATOIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr Temat: Wyznaczenie współczynnika elektrochemicznego i stałej Faradaya.. Wprowadzenie Proces rozpadu drobin związków chemicznych

Bardziej szczegółowo

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany

11) Stan energetyczny elektronu w atomie kwantowanym jest zespołem : a dwóch liczb kwantowych b + czterech liczb kwantowych c nie jest kwantowany PYTANIA EGZAMINACYJNE Z CHEMII OGÓLNEJ I Podstawowe pojęcia chemiczne 1) Pierwiastkiem nazywamy : a zbiór atomów o tej samej liczbie masowej b + zbiór atomów o tej samej liczbie atomowej c zbiór atomów

Bardziej szczegółowo

Struktura pasmowa ciał stałych

Struktura pasmowa ciał stałych Struktura pasmowa ciał stałych dr inż. Ireneusz Owczarek CMF PŁ ireneusz.owczarek@p.lodz.pl http://cmf.p.lodz.pl/iowczarek 2012/13 Spis treści 1. Pasmowa teoria ciała stałego 2 1.1. Wstęp do teorii..............................................

Bardziej szczegółowo

R o z d z i a ł 9 PRĄD ELEKTRYCZNY

R o z d z i a ł 9 PRĄD ELEKTRYCZNY R o z d z i a ł 9 PRĄD ELEKTRYCZNY 9.1. Natężenie prądu elektrycznego Przez przepływ prądu elektrycznego rozumiemy ruch ładunków elektrycznych. Czynnikiem wywołującym ten ruch jest istnienie napięcia,

Bardziej szczegółowo

WIĄZANIA. Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE

WIĄZANIA. Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE WIĄZANIA Co sprawia, że ciała stałe istnieją i są stabilne? PRZYCIĄGANIE ODPYCHANIE Przyciąganie Wynika z elektrostatycznego oddziaływania między elektronami a dodatnimi jądrami atomowymi. Może to być

Bardziej szczegółowo

Aleksandra Banaś Dagmara Zemła WPPT/OPTOMETRIA

Aleksandra Banaś Dagmara Zemła WPPT/OPTOMETRIA Aleksandra Banaś Dagmara Zemła WPPT/OPTOMETRIA B V B C ZEWNĘTRZNE POLE ELEKTRYCZNE B C B V B D = 0 METAL IZOLATOR PRZENOSZENIE ŁADUNKÓW ELEKTRYCZNYCH B C B D B V B D PÓŁPRZEWODNIK PODSTAWOWE MECHANIZMY

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 243 4.2. Badanie zależności temperaturowej oporu elektrycznego metalu i półprzewodnika

Ćwiczenie 243 4.2. Badanie zależności temperaturowej oporu elektrycznego metalu i półprzewodnika Nazwisko... Data... Nr na liście... Imię... Wydział... Dzień tyg.... Godzina... Ćwiczenie 243 4.2. Badanie zależności temperaturowej oporu elektrycznego metalu i półprzewodnika Tabela I. Metal Nazwa próbki:

Bardziej szczegółowo

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej z chemii dla klasy siódmej szkoły podstawowej

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej z chemii dla klasy siódmej szkoły podstawowej Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej z chemii dla klasy siódmej szkoły podstawowej Nauczyciel: Marta Zielonka Temat w podręczniku Substancje i ich przemiany 1. Zasady bezpiecznej pracy

Bardziej szczegółowo

OBWODY PRĄDU STAŁEGO. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

OBWODY PRĄDU STAŁEGO. Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego OBWODY PRĄDU STAŁEGO Publikacja współfinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Elektrotechnika - dział techniki zajmujący się praktycznym zastosowaniem wiedzy

Bardziej szczegółowo

TEORIA PASMOWA CIAŁ STAŁYCH

TEORIA PASMOWA CIAŁ STAŁYCH TEORIA PASMOWA CIAŁ STAŁYCH Skolektywizowane elektrony w metalu Weźmy pod uwagę pewną ilość atomów jakiegoś metalu, np. sodu. Pojedynczy atom sodu zawiera 11 elektronów o konfiguracji 1s 2 2s 2 2p 6 3s

Bardziej szczegółowo

Przerwa energetyczna w germanie

Przerwa energetyczna w germanie Ćwiczenie 1 Przerwa energetyczna w germanie Cel ćwiczenia Wyznaczenie szerokości przerwy energetycznej przez pomiar zależności oporu monokryształu germanu od temperatury. Wprowadzenie Eksperymentalne badania

Bardziej szczegółowo

FALOWA I KWANTOWA HASŁO :. 1 F O T O N 2 Ś W I A T Ł O 3 E A I N S T E I N 4 D Ł U G O Ś C I 5 E N E R G I A 6 P L A N C K A 7 E L E K T R O N

FALOWA I KWANTOWA HASŁO :. 1 F O T O N 2 Ś W I A T Ł O 3 E A I N S T E I N 4 D Ł U G O Ś C I 5 E N E R G I A 6 P L A N C K A 7 E L E K T R O N OPTYKA FALOWA I KWANTOWA 1 F O T O N 2 Ś W I A T Ł O 3 E A I N S T E I N 4 D Ł U G O Ś C I 5 E N E R G I A 6 P L A N C K A 7 E L E K T R O N 8 D Y F R A K C Y J N A 9 K W A N T O W A 10 M I R A Ż 11 P

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity.

Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych. - elektrolity i nieelektrolity. 1 Przewodnictwo elektryczne roztworów wodnych - elektrolity i nieelektrolity. Czas trwania zajęć: 45 minut Pojęcia kluczowe: - elektrolit, - nieelektrolit, - dysocjacja elektrolityczna, - prąd, - jony.

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

Funkcja rozkładu Fermiego-Diraca w różnych temperaturach

Funkcja rozkładu Fermiego-Diraca w różnych temperaturach Funkcja rozkładu Fermiego-Diraca w różnych temperaturach 1 f FD ( E) = E E F exp + 1 kbt Styczna do krzywej w punkcie f FD (E F )=0,5 przecina oś energii i prostą f FD (E)=1 w punktach odległych o k B

Bardziej szczegółowo

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA

OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA 1 OGNIWA GALWANICZNE I SZREG NAPIĘCIOWY METALI ELEKTROCHEMIA PRZEMIANY CHEMICZNE POWODUJĄCE PRZEPŁYW PRĄDU ELEKTRYCZNEGO. PRZEMIANY CHEMICZNE WYWOŁANE PRZEPŁYWEM PRĄDU. 2 ELEKTROCHEMIA ELEKTROCHEMIA dział

Bardziej szczegółowo

Złącze p-n: dioda. Przewodnictwo półprzewodników. Dioda: element nieliniowy

Złącze p-n: dioda. Przewodnictwo półprzewodników. Dioda: element nieliniowy Złącze p-n: dioda Półprzewodniki Przewodnictwo półprzewodników Dioda Dioda: element nieliniowy Przewodnictwo kryształów Atomy dyskretne poziomy energetyczne (stany energetyczne); określone energie elektronów

Bardziej szczegółowo

Rozszczepienie poziomów atomowych

Rozszczepienie poziomów atomowych Rozszczepienie poziomów atomowych Poziomy energetyczne w pojedynczym atomie Gdy zbliżamy atomy chmury elektronowe nachodzą na siebie (inaczej: funkcje falowe elektronów zaczynają się przekrywać) Na skutek

Bardziej szczegółowo

Teoria pasmowa ciał stałych

Teoria pasmowa ciał stałych Teoria pasmowa ciał stałych Poziomy elektronowe atomów w cząsteczkach ulegają rozszczepieniu. W kryształach zjawisko to prowadzi do wytworzenia się pasm. Klasyfikacja ciał stałych na podstawie struktury

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczenia: Badanie diod półprzewodnikowych i LED (wersja robocza)

Instrukcja do ćwiczenia: Badanie diod półprzewodnikowych i LED (wersja robocza) Instrukcja do ćwiczenia: Badanie diod półprzewodnikowych i LED (wersja robocza) Laboratorium Elektroenergetyki 1 1. Cel i program ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest: zapoznanie się z budową diody półprzewodnikowej

Bardziej szczegółowo

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej w poszczególnych tematach podręcznika Chemia Nowej Ery dla klasy siódmej szkoły podstawowej

Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej w poszczególnych tematach podręcznika Chemia Nowej Ery dla klasy siódmej szkoły podstawowej Realizacja wymagań szczegółowych podstawy programowej w poszczególnych tematach podręcznika Chemia Nowej Ery dla klasy siódmej szkoły podstawowej Temat w podręczniku Substancje i ich przemiany 1. Zasady

Bardziej szczegółowo

Chemia - B udownictwo WS TiP

Chemia - B udownictwo WS TiP Chemia - B udownictwo WS TiP dysocjacja elektrolityczna, reakcje w roztworach wodnych, ph wykład nr 2b Teoria dys ocjacji jonowej Elektrolity i nieelektrolity Wpływ polarnej budowy cząsteczki wody na proces

Bardziej szczegółowo

na dnie (lub w szczycie) pasma pasmo jest paraboliczne, ale masa wyznaczona z krzywizny niekoniecznie = m 0

na dnie (lub w szczycie) pasma pasmo jest paraboliczne, ale masa wyznaczona z krzywizny niekoniecznie = m 0 Koncepcja masy efektywnej swobodne elektrony k 1 1 E( k) E( k) =, = m m k krzywizna E(k) określa masę cząstek elektrony prawie swobodne - na dnie pasma masa jest dodatnia, ale niekoniecznie = masie swobodnego

Bardziej szczegółowo

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej jedną z dwóch metod (teorii): metoda wiązań walencyjnych (VB)

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej jedną z dwóch metod (teorii): metoda wiązań walencyjnych (VB) CZĄSTECZKA Stanislao Cannizzaro (1826-1910) cząstki - elementy mikroświata, termin obejmujący zarówno cząstki elementarne, jak i atomy, jony proste i złożone, cząsteczki, rodniki, cząstki koloidowe; cząsteczka

Bardziej szczegółowo

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej metodę (teorię): metoda wiązań walencyjnych (VB)

CZĄSTECZKA. Do opisu wiązań chemicznych stosuje się najczęściej metodę (teorię): metoda wiązań walencyjnych (VB) CZĄSTECZKA Stanislao Cannizzaro (1826-1910) cząstki - elementy mikroświata, termin obejmujący zarówno cząstki elementarne, jak i atomy, jony proste i złożone, cząsteczki, rodniki, cząstki koloidowe; cząsteczka

Bardziej szczegółowo

CZ STECZKA. Do opisu wi za chemicznych stosuje si najcz ciej jedn z dwóch metod (teorii): metoda wi za walencyjnych (VB)

CZ STECZKA. Do opisu wi za chemicznych stosuje si najcz ciej jedn z dwóch metod (teorii): metoda wi za walencyjnych (VB) CZ STECZKA Stanislao Cannizzaro (1826-1910) cz stki - elementy mikro wiata, termin obejmuj cy zarówno cz stki elementarne, jak i atomy, jony proste i zło one, cz steczki, rodniki, cz stki koloidowe; cz

Bardziej szczegółowo

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K

dla której jest spełniony warunek równowagi: [H + ] [X ] / [HX] = K RÓWNOWAGI W ROZTWORACH Szwedzki chemik Svante Arrhenius w 1887 roku jako pierwszy wykazał, że procesowi rozpuszczania wielu substancji towarzyszy dysocjacja, czyli rozpad cząsteczek na jony naładowane

Bardziej szczegółowo

Ryszard J. Barczyński, 2012 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego

Ryszard J. Barczyński, 2012 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Półprzewodniki i elementy z półprzewodników homogenicznych Ryszard J. Barczyński, 2012 Politechnika Gdańska, Wydział FTiMS, Katedra Fizyki Ciała Stałego Materiały dydaktyczne do użytku wewnętrznego Publikacja

Bardziej szczegółowo

Instytut Systemów Inżynierii Elektrycznej Wydział Elektrotechniki, Elektroniki Informatyki i Automatyki Politechnika Łódzka

Instytut Systemów Inżynierii Elektrycznej Wydział Elektrotechniki, Elektroniki Informatyki i Automatyki Politechnika Łódzka Zakład Inżynierii Materiałowej i Systemów Pomiarowych Instytut Systemów Inżynierii Elektrycznej Wydział Elektrotechniki, Elektroniki Informatyki i Automatyki Politechnika Łódzka LABORATORIUM INŻYNIERII

Bardziej szczegółowo

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to...

a) Sole kwasu chlorowodorowego (solnego) to... b) Sole kwasu siarkowego (VI) to... c) Sole kwasu azotowego (V) to... d) Sole kwasu węglowego to... Karta pracy nr 73 Budowa i nazwy soli. 1. Porównaj wzory sumaryczne soli. FeCl 2 Al(NO 3 ) 3 K 2 CO 3 Cu 3 (PO 4 ) 2 K 2 SO 4 Ca(NO 3 ) 2 CaCO 3 KNO 3 PbSO 4 AlCl 3 Fe 2 (CO 3 ) 3 Fe 2 (SO 4 ) 3 AlPO 4

Bardziej szczegółowo

Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej. Część V

Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej. Część V Materiały do zajęć dokształcających z chemii nieorganicznej i fizycznej Część V Wydział Chemii UAM Poznań 2011 POJĘCIA PODSTAWOWE Reakcjami utleniania i redukcji (oksydacyjno-redukcyjnymi) nazywamy reakcje,

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z chemii kl VII

Kryteria oceniania z chemii kl VII Kryteria oceniania z chemii kl VII Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich przeznaczenie -opisuje właściwości substancji używanych na co

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ OPORU ELEKTRYCZNEGO 57 METALU I PÓŁPRZEWODNIKA OD TEMPERATURY

ZALEŻNOŚĆ OPORU ELEKTRYCZNEGO 57 METALU I PÓŁPRZEWODNIKA OD TEMPERATURY ZALEŻNOŚĆ OPORU ELEKTRYCZNEGO 57 METALU I PÓŁPRZEWODNIKA OD TEMPERATURY I.. Prąd elektryczny Dla dużej grupy przewodników prądu elektrycznego (metale, półprzewodniki i inne) spełnione jest prawo Ohma,

Bardziej szczegółowo

wykład 6 elektorochemia

wykład 6 elektorochemia elektorochemia Ogniwa elektrochemiczne Ogniwo elektrochemiczne składa się z dwóch elektrod będących w kontakcie z elektrolitem, który może być roztworem, cieczą lub ciałem stałym. Elektrolit wraz z zanurzona

Bardziej szczegółowo

1 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J

1 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J 1 K A T E D R A F I ZYKI S T O S O W AN E J P R A C O W N I A P O D S T A W E L E K T R O T E C H N I K I I E L E K T R O N I K I Ćw. 1. Łączenie i pomiar oporu Wprowadzenie Prąd elektryczny Jeżeli w przewodniku

Bardziej szczegółowo

Miernictwo elektroniczne

Miernictwo elektroniczne Miernictwo elektroniczne Policz to, co można policzyć, zmierz to co można zmierzyć, a to co jest niemierzalne, uczyń mierzalnym Galileo Galilei Dr inż. Zbigniew Świerczyński p. 112A bud. E-1 Wstęp Pomiar

Bardziej szczegółowo

Stechiometria w roztworach. Woda jako rozpuszczalnik

Stechiometria w roztworach. Woda jako rozpuszczalnik Stechiometria w roztworach Woda jako rozpuszczalnik Właściwości wody - budowa cząsteczki kątowa - wiązania O-H O H kowalencyjne - cząsteczka polarna δ + H 2δ O 105 H δ + Rozpuszczanie + oddziaływanie polarnych

Bardziej szczegółowo

Właściwości kryształów

Właściwości kryształów Właściwości kryształów Związek pomiędzy właściwościami, strukturą, defektami struktury i wiązaniami chemicznymi Skład i struktura Skład materiału wpływa na wszystko, ale głównie na: właściwości fizyczne

Bardziej szczegółowo

I. Substancje i ich przemiany

I. Substancje i ich przemiany Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny szkolne klasa 7 Niepełnosprawność intelektualna oraz obniżenie wymagań i dostosowanie ich do możliwości ucznia I. Substancje i ich przemiany stosuje zasady bezpieczeństwa

Bardziej szczegółowo

Dr inż. Michał Marzantowicz,Wydział Fizyki P.W. p. 329, Mechatronika.

Dr inż. Michał Marzantowicz,Wydział Fizyki P.W. p. 329, Mechatronika. Sprawy organizacyjne Dr inż. Michał Marzantowicz,Wydział Fizyki P.W. marzan@mech.pw.edu.pl p. 329, Mechatronika http://adam.mech.pw.edu.pl/~marzan/ http://www.if.pw.edu.pl/~wrobel Suma punktów: 38 2 sprawdziany

Bardziej szczegółowo

Fizyka Ciała Stałego. Struktura krystaliczna. Struktura amorficzna

Fizyka Ciała Stałego. Struktura krystaliczna. Struktura amorficzna Wykład II Struktura krystaliczna Fizyka Ciała Stałego Ciała stałe można podzielić na: Amorficzne, brak uporządkowania, np. szkła; Krystaliczne, o uporządkowanym ułożeniu atomów lub molekuł tworzącym sieć

Bardziej szczegółowo

Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem

Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem Hospitacja diagnozująca Źródła informacji chemicznej Cel główny: Uczeń posiada umiejętność czytania tekstów kultury ze zrozumieniem Opracowała: mgr Lilla Zmuda Matyja Arkusz Hospitacji Diagnozującej nr

Bardziej szczegółowo

MARATON WIEDZY CHEMIA CZ. II

MARATON WIEDZY CHEMIA CZ. II MARATON WIEDZY CHEMIA CZ. II 1. Podaj liczbę elektronów, nukleonów, protonów i neuronów zawartych w następujących atomach: a), b) 2. Podaj liczbę elektronów, nukleonów, protonów i neutronów zawartych w

Bardziej szczegółowo

1. PÓŁPRZEWODNIKI 1.1. PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI PÓŁPRZEWODNIKÓW

1. PÓŁPRZEWODNIKI 1.1. PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI PÓŁPRZEWODNIKÓW 1. PÓŁPRZEWODNIKI 1.1. PODSTAWOWE WŁAŚCIWOŚCI PÓŁPRZEWODNIKÓW Najprostsza definicja półprzewodników brzmi: "Półprzewodniki są materiałami, których rezystywność 1 jest większa niż rezystywność przewodników

Bardziej szczegółowo

KWASY I WODOROTLENKI. 1. Poprawne nazwy kwasów H 2 S, H 2 SO 4, HNO 3, to:

KWASY I WODOROTLENKI. 1. Poprawne nazwy kwasów H 2 S, H 2 SO 4, HNO 3, to: KWASY I WODOROTLENKI 1. Poprawne nazwy kwasów H 2 S, H 2 SO 4, HNO 3, to: 1. kwas siarkowy (IV), kwas siarkowy (VI), kwas azotowy, 2. kwas siarkowy (VI), kwas siarkowy (IV), kwas azotowy (V), 3. kwas siarkowodorowy,

Bardziej szczegółowo

PRACA KONTROLNA Z CHEMII NR 1 - Semestr I 1. (6 pkt) - Krótko napisz, jak rozumiesz następujące pojęcia: a/ liczba atomowa, b/ nuklid, c/ pierwiastek d/ dualizm korpuskularno- falowy e/promieniotwórczość

Bardziej szczegółowo

Prąd elektryczny 1/37

Prąd elektryczny 1/37 Prąd elektryczny 1/37 Prąd elektryczny Prądem elektrycznym w przewodniku metalowym nazywamy uporządkowany ruch elektronów swobodnych pod wpływem sił pola elektrycznego. Prąd elektryczny może również płynąć

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny KLASA II. II. Wewnętrzna budowa materii

Wymagania programowe na poszczególne oceny KLASA II. II. Wewnętrzna budowa materii Wymagania programowe na poszczególne oceny KLASA II II. Wewnętrzna budowa materii definiuje pojęcie materia opisuje ziarnistą budowę materii(1.3) opisuje, czym różni się atom od cząsteczki (2.7) definiuje

Bardziej szczegółowo

Test z chemii w zakresie programu szkoły średniej (2006/2007)

Test z chemii w zakresie programu szkoły średniej (2006/2007) Test z chemii w zakresie programu szkoły średniej (2006/2007) 1.Któremu z podanych zjawisk towarzyszy reakcja chemiczna: a) rozpuszczanie cukru w wodzie b) rozpuszczanie dwutlenku węgla w wodzie c) rozpuszczanie

Bardziej szczegółowo

Przeliczanie zadań, jednostek, rozcieńczanie roztworów, zaokrąglanie wyników.

Przeliczanie zadań, jednostek, rozcieńczanie roztworów, zaokrąglanie wyników. Przeliczanie zadań, jednostek, rozcieńczanie roztworów, zaokrąglanie wyników. Stężenie procentowe wyrażone w jednostkach wagowych określa liczbę gramów substancji rozpuszczonej znajdującej się w 0 gramach

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej

Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej Zagadnienia z chemii na egzamin wstępny kierunek Technik Farmaceutyczny Szkoła Policealna im. J. Romanowskiej 1) Podstawowe prawa i pojęcia chemiczne 2) Roztwory (zadania rachunkowe zbiór zadań Pazdro

Bardziej szczegółowo

Wiązania chemiczne. Związek klasyfikacji ciał krystalicznych z charakterem wiązań atomowych. 5 typów wiązań

Wiązania chemiczne. Związek klasyfikacji ciał krystalicznych z charakterem wiązań atomowych. 5 typów wiązań Wiązania chemiczne Związek klasyfikacji ciał krystalicznych z charakterem wiązań atomowych 5 typów wiązań wodorowe A - H - A, jonowe ( np. KCl ) molekularne (pomiędzy atomami gazów szlachetnych i małymi

Bardziej szczegółowo

Lista materiałów dydaktycznych dostępnych w Multitece Chemia Nowej Ery dla klasy 7

Lista materiałów dydaktycznych dostępnych w Multitece Chemia Nowej Ery dla klasy 7 Lista materiałów dydaktycznych dostępnych w Multitece Chemia Nowej Ery dla klasy 7 W tabeli zostały wyróżnione y z doświadczeń zalecanych do realizacji w szkole podstawowej. Temat w podręczniku Tytuł Typ

Bardziej szczegółowo

Chemia klasa VII Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny Semestr II

Chemia klasa VII Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny Semestr II Chemia klasa VII Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny Semestr II Łączenie się atomów. Równania reakcji Ocena dopuszczająca [1] Ocena dostateczna [1 + 2] Ocena dobra [1 + 2 + 3] Ocena bardzo dobra

Bardziej szczegółowo

Fizyka i wielkości fizyczne

Fizyka i wielkości fizyczne Fizyka i wielkości fizyczne Fizyka: - Stosuje opis matematyczny zjawisk - Formułuje prawa fizyczne na podstawie doświadczeń - Opiera się na prawach podstawowych (aksjomatach) Wielkością fizyczną jest każda

Bardziej szczegółowo

Konkurs przedmiotowy z chemii dla uczniów gimnazjów 16 stycznia 2015 r. zawody II stopnia (rejonowe)

Konkurs przedmiotowy z chemii dla uczniów gimnazjów 16 stycznia 2015 r. zawody II stopnia (rejonowe) Konkurs przedmiotowy z chemii dla uczniów gimnazjów 16 stycznia 2015 r. zawody II stopnia (rejonowe) Kod ucznia Suma punktów Witamy Cię na drugim etapie konkursu chemicznego. Podczas konkursu możesz korzystać

Bardziej szczegółowo

I. Substancje i ich przemiany

I. Substancje i ich przemiany NaCoBeZU z chemii dla klasy 7 I. Substancje i ich przemiany 1. Zasady bezpiecznej pracy na lekcjach chemii zaliczam chemię do nauk przyrodniczych stosuję zasady bezpieczeństwa obowiązujące w pracowni chemicznej

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki sezon 2 3. Prąd elektryczny

Podstawy fizyki sezon 2 3. Prąd elektryczny Podstawy fizyki sezon 2 3. Prąd elektryczny Agnieszka Obłąkowska-Mucha AGH, WFIiS, Katedra Oddziaływań i Detekcji Cząstek, D11, pok. 111 amucha@agh.edu.pl http://home.agh.edu.pl/~amucha Prąd elektryczny

Bardziej szczegółowo

Elektronika. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej.

Elektronika. Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Elektronika Materiały dydaktyczne dla kierunku Technik Optyk (W10) Szkoły Policealnej Zawodowej. Zadania elektroniki: Urządzenia elektroniczne służą do przetwarzania i przesyłania informacji w postaci

Bardziej szczegółowo

Ć W I C Z E N I E N R E-16

Ć W I C Z E N I E N R E-16 INSTYTUT FIZYKI WYDZIAŁ INŻYNIERII PRODUKCJI I TECHNOLOGII MATERIAŁÓW POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA PRACOWNIA ELEKTRYCZNOŚCI I MAGNETYZMU Ć W I C Z E N I E N R E-16 WYZNACZANIE WYMIARU FRAKTALNEGO W PROCESIE

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1. (1 pkt). Informacja do zada 2. i 3. Zadanie 2. (1 pkt) { Zadania 2., 3. i 4 s dla poziomu rozszerzonego} zania zania Zadanie 3.

Zadanie 1. (1 pkt). Informacja do zada 2. i 3. Zadanie 2. (1 pkt) { Zadania 2., 3. i 4 s dla poziomu rozszerzonego} zania zania Zadanie 3. 2. ELEKTRONY W ATOMACH I CZĄSTECZKACH. A1 - POZIOM PODSTAWOWY. Zadanie 1. (1 pkt). Konfigurację elektronową 1s 2 2s 2 2p 6 3s 2 3p 6 mają atomy i jony: A. Mg 2+, Cl -, K +, B. Ar, S 2-, K +, C. Ar, Na

Bardziej szczegółowo

RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW

RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELEKTROLITÓW RÓWNOWAGI W ROZTWORACH ELETROLITÓW Opracowanie: dr Jadwiga Zawada, dr inż. rystyna Moskwa, mgr Magdalena Bisztyga 1. Dysocjacja elektrolityczna Substancje, które podczas rozpuszczania w wodzie (lub innych

Bardziej szczegółowo

Obwodem elektrycznym nazywamy zespół połączonych ze sobą elementów, umożliwiający zamknięty obieg prądu.

Obwodem elektrycznym nazywamy zespół połączonych ze sobą elementów, umożliwiający zamknięty obieg prądu. Opracował: mgr inż. Marcin Wieczorek www.marwie.net.pl Obwód elektryczny i jego schemat. Obwodem elektrycznym nazywamy zespół połączonych ze sobą elementów, umożliwiający zamknięty obieg prądu. Schemat

Bardziej szczegółowo

KONDUKTOMETRIA. Konduktometria. Przewodnictwo elektrolityczne. Przewodnictwo elektrolityczne zaleŝy od:

KONDUKTOMETRIA. Konduktometria. Przewodnictwo elektrolityczne. Przewodnictwo elektrolityczne zaleŝy od: KONDUKTOMETRIA Konduktometria Metoda elektroanalityczna oparta na pomiarze przewodnictwa elektrolitycznego, którego wartość ulega zmianie wraz ze zmianą stęŝenia jonów zawartych w roztworze. Przewodnictwo

Bardziej szczegółowo

KLASA II Dział 6. WODOROTLENKI A ZASADY

KLASA II Dział 6. WODOROTLENKI A ZASADY KLASA II Dział 6. WODOROTLENKI A ZASADY Wymagania na ocenę dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą definiuje wskaźnik; wyjaśnia pojęcie: wodorotlenek; wskazuje metale aktywne i mniej aktywne; wymienia

Bardziej szczegółowo

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA

ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA UNIERSYTET TECHNOLOGICZNO-PRZYRODNICZY BYDGOSZCZY YDZIAŁ INŻYNIERII MECHANICZNEJ INSTYTUT EKSPLOATACJI MASZYN I TRANSPORTU ZAKŁAD STEROANIA ELEKTROTECHNIKA I ELEKTRONIKA ĆICZENIE: E3 BADANIE ŁAŚCIOŚCI

Bardziej szczegółowo

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M)

Wodorotlenki. n to liczba grup wodorotlenowych w cząsteczce wodorotlenku (równa wartościowości M) Wodorotlenki Definicja - Wodorotlenkami nazywamy związki chemiczne, zbudowane z kationu metalu (zazwyczaj) (M) i anionu wodorotlenowego (OH - ) Ogólny wzór wodorotlenków: M(OH) n M oznacza symbol metalu.

Bardziej szczegółowo

Przewodnictwo elektryczne ciał stałych. Fizyka II, lato

Przewodnictwo elektryczne ciał stałych. Fizyka II, lato Przewodnictwo elektryczne ciał stałych Fizyka II, lato 2016 1 Własności elektryczne ciał stałych Komputery, kalkulatory, telefony komórkowe są elektronicznymi urządzeniami półprzewodnikowymi wykorzystującymi

Bardziej szczegółowo

Chemia - laboratorium

Chemia - laboratorium Chemia - laboratorium Wydział Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Studia stacjonarne, Rok I, Semestr zimowy 2013/14 Dr hab. inż. Tomasz Brylewski e-mail: brylew@agh.edu.pl tel. 12-617-5229 Katedra

Bardziej szczegółowo