na Szlaku S³owo od Wydawcy Szanowni Pañstwo, Tym razem nasz biuletyn

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "na Szlaku S³owo od Wydawcy Szanowni Pañstwo, Tym razem nasz biuletyn"

Transkrypt

1 Nr 2-3(26-27)/2010 Maj 2010 ISSN na Szlaku S³owo od Wydawcy Szanowni Pañstwo, Tym razem nasz biuletyn na Szlaku jest wyj¹tkowy. Z okazji 20-lecia odrodzonego samorz¹du i 20 lat dzia³alnoœci naszego Instytutu, postanowiliœmy wydaæ numer o podwójnej objêtoœci uzyskuj¹c w ten sposób mo liwoœæ obszerniejszego zaprezentowania tekstów odnosz¹cych siê do tych dwóch jubileuszy. Jubileusze maj¹ sens tylko wtedy, jeœli doœwiadczenia lat minionych s³u ¹ budowaniu przysz³oœci. Dlatego, wracaj¹c pamiêci¹ do przesz³oœci, prowokujemy pytania o przysz³oœæ. Temu s³u ¹ m.in. zakrojone na du ¹ skalê a realizowane przez MISTiA, badania maj¹ce na celu identyfikacj¹ barier ograniczaj¹cych rozwój samorz¹dnoœci. Niwelowanie tych barier, to ogromne wyzwanie, wymagaj¹ce wspó³pracy wielu osób i œrodowisk. To wyzwanie oby nie na kolejne 20 lat Krzysztof Lipski Dyrektor MISTiA W numerze Sytuacja samorz¹dów z perspektywy gmin ma³opolskich Analiza przeprowadzona przez Kazimierza Fudalê Prezesa Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski. Wspólne sprawy Ma³opolski Wywiady z Wojewod¹ Ma³opolskim Stanis³awem Kracikiem i Marsza³kiem Województwa Ma³opolskiego Markiem Nawar¹ na temat przesz³oœci i przysz³oœci samorz¹du. 20-lecie FRDL MISTiA Syntetyczna prezentacja dzia³alnoœci MISTiA w minionym dwudziestoleciu. Analiza stanu kultury w Krakowie w latach Jacek Kwiatkowski omawia prace nad raportem o stanie kultury w Krakowie. Nowoczesne metody zarz¹dzania w administracji Dr Marek Æwiklicki prezentuje uwarunkowania stosowania zarz¹dzania procesami w administracji samorz¹dowej. Konkursy MISTiA Poznaliœmy laureatów konkursu M¹dra Gmina 2009 oraz Wyk³adowcê XX-lecia. Okiem eksperta Dr Stanis³aw Mazur zastanawia siê nad przysz³oœci¹ administracji i samorz¹du Samorz¹d gminny: bilans 20-lecia i wyzwania przysz³oœci Konwencja Samorz¹dów Ma³opolski W ca³ym kraju trwaj¹ obchody zwi¹zane z 20. rocznic¹ uchwalenia ustawy o samorz¹dzie terytorialnym. W Ma³opolsce debatê nad bilansem dwudziestolecia i wyzwaniami przysz³oœci zainaugurowano 12 marca 2010 r. podczas Konwencji Samorz¹dów Ma³opolski. Wa nym powodem zorganizowania debaty by³o, przypadaj¹ce te w bie ¹cym roku, 20-lecie powstania FRDL Ma³opolskiego Instytutu Samorz¹du Terytorialnego i Administracji w Krakowie oraz 10-lecie dzia³alnoœci Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski. Debata zgromadzi³a ponad 190 osób: wójtów, burmistrzów, prezydentów, starostów, przewodnicz¹cych rad gmin i powiatów. Przybyli te goœcie: Minister Spraw Wewnêtrznych i Administracji Jerzy Miller, Wiceminister Skarbu i Przewodnicz¹cy Rady S³u by Cywilnej Adam Leszkiewicz, by³y Prezes Trybuna³u Konstytucyjnego Jerzy Stêpieñ, Marsza³ek Ma- ³opolski Marek Nawara i Cz³onkowie Zarz¹du Województwa: Roman Ciepiela, Wojciech Kozak, Przewodnicz¹cy Sejmiku Województwa Ma³opolskiego Andrzej Sztorc, Wojewoda Ma³opolski Stanis³aw Kracik oraz pos³owie: Katarzyna Matusik-Lipiec, Tadeusz Arkit, Jaros³aw Gowin, Wies³aw Woda. Zamys³em programowym Konwencji by³o przypomnienie dotychczasowego dorobku samorz¹dów i okreœlenie wyzwañ, które stoj¹ wci¹ przed w³adzami samorz¹dowymi. Co jest sukcesem? Ostatnie dwadzieœcia lat by³o dla samorz¹du szko³¹ demokracji, czasem budowania samodzielnoœci organizacyjnej, przywracania zaufania obywateli do w³adzy publicznej takie s³owa skierowa³ w liœcie do uczestników Konwencji Prezes Rady Ministrów Donald Tusk. Kolejni goœcie z podkreœlali pozytywne aspekty pierwszych lat budowania samorz¹dnoœci. To osoby, które bezpoœrednio i aktywnie uczestniczy³y w tworzeniu nowej Polski samorz¹dowej. Mo na powiedzieæ, e skutkiem ich dzia³alnoœci jest obecna rzeczywistoœæ spo- ³eczna i gospodarcza. W swoich wyst¹pieniach skupiali siê nie tylko na aspektach maj¹cych wymiar ogólnopolski. Wszyscy oni bowiem, za wyj¹tkiem Jerzego Stêpnia, to dzia³acze wywodz¹cy siê z Ma³opolski, którzy pierwsze powa ne doœwiadczenia zdobywali w regionalnej dzia³alnoœci publicznej. Rzadka to dzisiaj umiejêtnoœæ, by chwaliæ innych, nie podkreœlaj¹c jedynie w³asnych zas³ug. Tak w³aœnie przywo³ano pamiêæ wielu znamienitych postaci, które tworzy³y historiê budowania polskiej samorz¹dnoœci w ostatnim 20-leciu, jak: Tadeusz Mazowiecki, Miros³aw Dzielski, Andrzej Stelmachowski, Jerzy Regulski, Micha³ Kulesza i obecny na sali Jerzy Stêpieñ. Jerzy Miller przypomnia³ te osobê Tadeusza Piekarza, znanego osobiœcie wielu mieszkañcom naszego województwa, pierwszego po reformie Wojewody Krakowskiego. Dla wielu do dzisiaj dzia³aj¹cych samorz¹dowców by³ on oparciem, s³u y³ pomoc¹ w rozwi¹zywaniu spraw, które wtedy by³y nowe dla wszystkich tak dla samorz¹dowców, jak i administracji rz¹dowej. Pocz¹tki rodz¹cej siê demokracji, okres wizjonerów, takich jak Jerzy Regulski czy Jerzy Stêpieñ wspomina³ te w swoim wyst¹pieniu Krzysztof Lipski, Dyrektor MISTiA. To, co dzisiaj uwa ane jest za niepodwa alny sukces sprzed 20 lat, to rozpoczêcie budowania fundamentów demokratycznego pañstwa. Jak przypomnia³ Jerzy Stêpieñ, Polska po raz pierwszy w swej historii osi¹gnê³a stan jed- > str. 2

2 2 na Szlaku Nr 2-3(26-27) lecie samorz¹du gminnego str. 1 > nolitego kszta³tu w³adzy publicznej, bêd¹cej przedstawicielstwem lokalnej spo³ecznoœci. Zaczêto reaktywowaæ zapomniane lub przyswajaæ nieznane wczeœniej pojêcia, jak np. spo- ³eczeñstwo obywatelskie. Odzwierciedleniem tego procesu by³o powstanie ju w 1989 roku Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej, niezale nej pozarz¹dowej organizacji wspieraj¹cej przemiany samorz¹dowe, bêd¹cej partnerem dla sejmu i rz¹du. Rok póÿniej, w 1990 roku, w Krakowie powsta³ Ma³opolski Instytut Samorz¹du Terytorialnego i Administracji, który od pocz¹tku wspiera³ profesjonalizacjê ma³opolskich samorz¹dów; szkolenia, opracowywanie strategii rozwoju, fora zawodowe pracowników samorz¹dowych, konferencje, analizy problemów samorz¹dów, to wszystko sprawi³o, e dzisiaj MISTiA cieszy siê zaufaniem i stabiln¹ pozycj¹. Efektem nowego myœlenia o wspólnocie opartej na d¹ eniu do poprawiania funkcjonowania samorz¹du, by³o te powstanie w 2000 roku Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski. Organizacja ta dzisiaj skupia 161 cz³onków, czyli blisko 90% szefów gmin ma³opolskich. Pocz¹tki samorz¹dnoœci to te wprowadzenie obywatelskiego etosu ycia i dzia³ania, o czym mówi³ Stanis³aw Kracik, Wojewoda Ma³opolski. 20 lat temu uczestniczyliœmy w pionierskim, romantycznym czasie, kiedy niewa na by³a wysokoœæ diet, nie by³o sporów o wynagrodzenia, nie yliœmy w atmosferze donosów i w poczuciu braku zaufania. Wtedy, na fali etosu Komitetów Obywatelskich, naprawdê zmienialiœmy Polskê. Wyzwania co jest wci¹ przed nami? Przed dwudziestu laty rozpoczêto wiele spraw, których natura powoduje, e nie s¹ zakoñczone do dziœ. Procesy, takie jak budowanie demokracji czy przemiany spo³ecznogospodarcze maj¹ charakter ci¹g³y i bêd¹ trwa- ³y jeszcze wiele lat. Przy okazji jubileuszy mówi siê jednak wiêcej o osi¹gniêciach i sukcesach ni o troskach i zaleg³oœciach. Jednoznacznie stwierdzi³ w swoim wyst¹pieniu Kazimierz Fudala, Wójt Gminy Rzepiennik Strzy ewski, Prezes Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski, e z perspektywy gmin ma³opolskich, po dwudziestu latach funkcjonowania samorz¹du gminnego widaæ niezwyk³y skok cywilizacyjny, jaki dokona³ siê w naszym kraju: inwestycje w oœwiatê, infrastrukturê, budowa dróg s¹ niezaprzeczalnymi faktami. Ze wzglêdu na dostêp do ogromnych œrodków europejskich, takie szanse na wielki rozwój mamy nadal, co podkreœli³ w swoim wyst¹pieniu Marsza³ek Marek Nawara. By te szanse wykorzystaæ z ca³¹ pewnoœci¹ niezbêdna jest nowoczesna administracja. Wspomina³ o tym Adam Leszkiewicz, Wiceminister Skarbu Pañstwa, Przewodnicz¹cy Rady S³u by Cywilnej. W swoim wyst¹pieniu mówi³ o profesjonalizacji administracji publicznej, równie w kontekœcie ubieg³orocznej nowelizacji ustawy o pracownikach samorz¹dowych. W Ma³opolsce wiêkszoœæ gmin dostrzega koniecznoœæ budowania sprawnej, kompetentnej kadry, o czym œwiadczy choæby stosunkowo du a iloœæ urzêdników dokszta³caj¹cych siê na szkoleniach w MISTiA. Nowoczesny, bieg³y w nowych technologiach urzêdnik, to dzisiaj oczywisty wymóg. Nie mo na dopuœciæ, by obywatele przeœcignêli urzêdników e-administracja musi staæ siê faktycznie nowoczesnym narzêdziem zarz¹dzania. Jak powiedzia³ Marsza³ek Marek Nawara, jednym z priorytetów jest zbudowanie w naszym regionie spo³eczeñstwa informacyjnego w nied³ugim czasie dostêp do szerokopasmowego Internetu bêdzie mia³o 95% mieszkañców województwa. Niektóre badania, jak i obiegowe opinie potwierdzaj¹, e samorz¹d gminny jest obdarzany najwiêkszym zaufaniem spo³ecznym na scenie politycznej. Argumentu tego u ywaj¹ wójtowie i burmistrzowie, gdy chc¹ przestrzec przed, odradzaj¹cymi siê co jakiœ czas, tendencjami do nadmiernego tworzenia programów centralnych i ograniczania œrodków finansowych w systemie subwencji i dotacji dla gmin. Trzeba o tym przypominaæ rz¹dz¹cym, choæ nie zawsze ³atwo jest wytyczyæ granicê pomiêdzy tym, co realizowaæ powinna gmina, co administracja powiatowa, a co administracja rz¹dowa. Na pewno racjê ma Minister Jerzy Miller, kiedy podkreœla, e nie nale y mówiæ o konkurowaniu miêdzy administracj¹ rz¹dow¹ a samorz¹dow¹ mamy w Polsce jedn¹ administracjê publiczn¹, a ludzie, na rzecz których dzia³amy, nie rozdzielaj¹ odpowiedzialnoœci za za³atwianie ich spraw. To prawda, e dzisiaj w œwiadomoœci obywateli, za wiêkszoœæ spraw odpowiedzialna jest gmina. Na ile jednak ludzie rzeczywiœcie uwa- aj¹ w³adze samorz¹dowe za swoich przedstawicieli, a nie tylko za wynajêtych przez nas fachowców, to ju inne pytanie. Niew¹tpliwa poprawa warunków ycia, ten skok cywilizacyjny, o którym wci¹ mówimy, wcale nie jest postrzegana przez obywateli, jako zas³uga samorz¹dów. Obywatele coraz mniej interesuj¹ siê sprawami wspólnymi, a coraz bardziej wy³¹cznie w³asnymi. Mieszkañcy, w swej du- ej czêœci, wykazuj¹ zainteresowanie sprawami publicznymi wtedy, gdy skupiaj¹ siê na szukaniu ewentualnych b³êdów i z³ej woli u wójta, burmistrza, prezydenta, starosty, ministra itd., szerzej mówi¹c u w³adzy. Przeciêtny obywatel nie ma powodu do zajmowania siê analizowaniem przyczyn podjêtych decyzji, czy rozterkami, których nie brakuje w codziennym yciu urzêdnika. A przecie w procesie podejmowania decyzji czêsto pojawiaj¹ siê dylematy wobec argumentów niemal niemo - liwych do pogodzenia. W jaki sposób rozwi¹zaæ np. problem ma³ej wiejskiej szko³y, która z jednej strony jest niezwykle kosztowna i dbaj¹cy o finanse publiczne wójt powinien j¹ zlikwidowaæ, z drugiej jednak strony, szko³a ta jest blisko dziecka i mo e stawaæ siê oœrodkiem krystalizacji spo³ecznoœci lokalnej. A o to w³aœnie ów wójt powinien zabiegaæ przede wszystkim. Powraca w tym kontekœcie pytanie: czy szef gminy powinien byæ bardziej osob¹, która czegoœ chce, kreuje rozwój, czasem idzie pod pr¹d, projektuje przysz³oœæ i stymuluje samoorganizowanie siê spo³ecznoœci, czy te bardziej ma on byæ menad erem gminy, sprawnym urzêdnikiem zarz¹dzaj¹cym bie ¹cymi sprawami? Tymczasem dylemat ten pozostaje nierozstrzygniêty Kolejn¹ spraw¹ do przemyœlenia, która by³a osi¹ wyst¹pienia Stanis³awa Kracika, Wojewody Ma³opolskiego by³o pytanie o to, na ile dzisiaj, po dwudziestu latach istnienia samorz¹du, funkcjonuje jeszcze w œwiadomoœci etos samorz¹dowca. Czy to, co dzisiaj robimy, pe³ni¹c funkcje w samorz¹dzie, parlamencie, administracji rz¹dowej, to nadal wype³nianie tego etosu? Czy te jest to tylko wykonywany zawód, taki jak ka dy inny, sprawowany dla wynagrodzenia, diet, niepotrzebnie ju tylko odwo³uj¹cy siê do takich skojarzeñ, jak np. s³u - ba publiczna. Podsumowuj¹c Konwencjê, trzeba powiedzieæ, e korzyœci p³yn¹ce z funkcjonowania samorz¹du s¹ powszechnie akceptowane. W Ma³opolsce ta œwiadomoœæ jest wysoka, co jest niew¹tpliw¹ zas³ug¹ ludzi, którzy 20 lat temu tworzyli struktury samorz¹du a obecnie w nich funkcjonuj¹. Wójtowie, burmistrzowie, prezydenci, starostowie i radni to ci reprezentanci spo³eczeñstwa, którzy bior¹ na siebie du y ciê ar oczekiwañ spo³ecznych i trzeba mocno kibicowaæ im przy wype³nianiu tej misji. Aby sprostaæ wyzwaniom na najbli sze lata, konieczna jest harmonijna wspó³praca wszystkich, od których zale y rozwój naszego regionu: samorz¹dów gmin, powiatów i województwa z administracj¹ rz¹dow¹. Bowiem tylko koordynacja wysi³ków pozwoli wykorzystaæ w pe³ni mo liwoœci regionu, a dobra wspó³praca mo e daæ dodatkowy efekt synergii. Ma³gorzata Dru yñska-olesiñska Koordynator Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski

3 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 3 20-lecie samorz¹du gminnego Sytuacja samorz¹dów z perspektywy gmin Ma³opolski Wyst¹pienie Prezesa Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski, dra in. Kazimierza Fudali na Konwencji Samorz¹dów Ma³opolski, 12 marca 2010 r. w Krakowie. Mija 20 lat od czasu, kiedy reaktywowane zosta³y samorz¹dy gminne, co spowodowa³o korzystne przemiany spo³eczne, zakoñczy³ siê dyktat jedynie s³usznej ideologii, a upodmiotowione spo³eczeñstwo zaczê³o siê anga owaæ w przeobra anie swoich Ma³ych Ojczyzn. Samorz¹dy otrzyma³y okreœlone kompetencje, zadania i œrodki finansowe do ich realizacji. Bardzo szybko zaczê³y powstawaæ nowe szko- ³y, obiekty sportowe, kulturalne, remizy, wodoci¹gi, oczyszczalnie œcieków i kanalizacje, budowano nowe drogi i inne obiekty infrastruktury technicznej i spo³ecznej. Wyzwolenie aktywnoœci spo³ecznej i stworzenie mo liwoœci prawnych wp³ynê³o na utworzenie licznych stowarzyszeñ i organizacji pozarz¹dowych dzia³aj¹cych w przeró nych dziedzinach ycia spo³ecznego, które sta³y siê nieod³¹cznym elementem samorz¹dowej rzeczywistoœci. Po 20 latach wykonuj¹ one z dobrym skutkiem wiele zadañ zlecanych przez samorz¹dy. Po utworzeniu powiatów i województw nast¹pi³y dalsze przesuniêcia kompetencji z administracji rz¹dowej do samorz¹du powiatu i samorz¹du województwa, które zreszt¹ trwaj¹ do dzisiaj. Województwo Ma³opolskie, utworzone z trzech poprzednich województw (Krakowskie, Nowos¹deckie i Tarnowskie) oraz czêœci innych województw w jego zachodniej i pó³nocnej czêœci, sk³ada siê obecnie ze 182 jednostek samorz¹dowych stopnia podstawowego i 22 powiatów. Dziesiêæ lat temu przy Ma³opolskim Instytucie Samorz¹du Terytorialnego powsta³o nasze Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski, obecnie zrzeszaj¹ce 161 szefów gmin. Reprezentuj¹c blisko 90% wszystkich gmin Ma³opolski mamy obowi¹zek zwrócenia uwagi nie tylko na sukcesy ostatnich lat, ale te na te elementy, które do dzisiaj stanowi¹ przeszkody, tworz¹ bariery do efektywnego funkcjonowania gminy w konsekwencji blokuj¹c rozwój lokalny i regionalny. Oœwiata Jednym z najwa niejszych zadañ realizowanych przez samorz¹dy jest prowadzenie oœwiaty, która zosta³a przejêta z administracji rz¹dowej w latach Samorz¹dy, które zdecydowa³y siê na jej wczeœniejsze przejêcie by³y premiowane lepszym dofinansowaniem na poprawê bazy oœwiatowej. Stan ówczesnej bazy oœwiatowej, zarówno w miastach, jak i na wsi, by³ bardzo z³y. Do dzisiaj wiele obiektów oœwiatowych zosta³o zmodernizowanych, wybudowano nowe szko³y, sale gimnastyczne, jednak te dzia³ania s¹ wci¹ niewystarczaj¹ce w stosunku do rosn¹cych wymagañ. Obietnice wielu ministrów oœwiaty, którzy wprowadzali reformy oœwiatowe dotycz¹ce dofinansowania, nigdy nie zosta³y w pe³ni zrealizowane. Subwencja oœwiatowa naliczana na jednego ucznia wymusi³a reorganizacjê sieci szkó³ w gminach, nak³adaj¹cy siê ni demograficzny potêguje trudnoœci z finansowaniem oœwiaty, a wydatki na oœwiatê w wielu gminach przekraczaj¹ 50% ich bud etów. Anachronicznym przepisem jest ustawa Karta Nauczyciela, która uchwalona w 1981 r. i wielokrotnie nowelizowana, nie pozwala samorz¹dom prawid³owo i efektywnie zarz¹dzaæ szko³ami. Swoistym kuriozum jest art. 30a Karty Nauczyciela, który wprowadzi³ obowi¹zkowe dop³aty dla nauczycieli do tzw. œrednich, niezale nie od ich zas³ug na poszczególnych stopniach kwalifikacji. Jest to dla tych nauczycieli po wyp³acie 13 i œwiadczeñ urlopowych dodatkowa 15. pensja. Tylko w Województwie Ma³opolskim gminy wyp³aci³y w styczniu br. ³¹cznie 30,8 mln z³, a wraz ze sk³adkami ZUS i na Fundusz Pracy ponios³y koszt 36,3 mln z³. Od kilku lat konsekwentnie domagamy siê zmian w przepisach oœwiatowych, a szczególnie Karty Nauczyciela. Pañstwo wycofa³o siê z finansowania inwestycji i remontów budynków oœwiatowych zrzucaj¹c to zadanie na barki samorz¹dów bez zapewnienia œrodków finansowych, nie przekazano samorz¹dom mo liwoœci kontroli jakoœci nauczania i czasu pracy nauczycieli pozostawiaj¹c to w gestii nadzoru pedagogicznego, z roku na rok powiêksza siê luka finansowa pomiêdzy otrzymywan¹ subwencj¹, a kosztem utrzymania oœwiaty. Od lat bezskutecznie postulujemy równie ograniczenie absurdalnych przywilejów wynikaj¹cych z Karty Nauczyciela, które w aden sposób nie przystaj¹ do dzisiejszej rzeczywistoœci. Powy sze stanowiska przekazywaliœmy parlamentarzystom i ministrom edukacji. Niestety, pomimo deklaracji o zasadnoœci z³o onych przez nas wniosków, niewiele z nich zosta³o zrealizowanych. Pewnym œwiate³kiem nadziei na podjêcie dzia³añ w kierunku likwidacji absurdalnego art. 30a mo e byæ spotkanie z Pani¹ Minister Katarzyn¹ Hall, które jako przedstawiciele naszego Forum odbyliœmy 21 stycznia br. Prawo Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski od kilku lat organizuje debaty samorz¹dowo rz¹dowo parlamentarne na temat: Niespójnoœæ prawa barier¹ dzia³alnoœci samorz¹dów. G³ównym ich celem jest przekonanie parlamentarzystów, by w wiêkszym stopniu ni dotychczas korzystali z wiedzy i doœwiadczenia szefów gmin. Stanowiska, które cz³onkowie Forum przedstawiaj¹ parlamentarzystom, dotycz¹ fundamentalnych problemów, na jakie napotykaj¹ samorz¹dy w swoich dzia³aniach, a których wiêkszoœæ wynika z wadliwego, niespójnego prawa. Wójtowie i burmistrzowie przedstawiali te oczekiwania œrodowiska samorz¹dowego wobec Rz¹du i innych organów w³adzy. Dotyczy³y one m.in. wprowadzenia takich zmian w prawie, które przyczyni¹ siê do wzmocnienia roli samorz¹dów terytorialnych w kszta³towaniu rozwoju spo³eczno-gospodarczego Polski, przede wszystkim poprzez usuniêcie przepisów zbytecznych, które przeszkadzaj¹ w dzia³alnoœci samorz¹dów. Jednym z wielu przyk³adów utrudniaj¹cych prawid³owe funkcjonowanie samorz¹dów (wszystkich szczebli) jest procedura prawna zwi¹zana z regulacj¹ stanu prawnego gruntów pod drogami oraz z pozyskiwaniem gruntów pod budowê nowych dróg i innych inwestycji celu publicznego. Szefowie gmin byli i s¹ zainteresowani decentralizacj¹ zadañ, kompetencji i œrodków finansowych, uporz¹dkowaniem i uproszczeniem przepisów dotycz¹cych funkcjonowania samorz¹du, w szczególnoœci przepisów reguluj¹cych zagadnienia opieki spo³ecznej, oœwiaty, ochrony œrodowiska naturalnego i innych. Wnioski w tych sprawach Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski sk³ada ju od lat, niestety ma³o skutecznie. > str. 4

4 4 na Szlaku Nr 2-3(26-27) lecie samorz¹du gminnego str. 3 > Finanse samorz¹dów Pomimo wniosków kierowanych do Ministerstwa Finansów oraz komisji sejmowych i senackich, w bud ecie pañstwa nie s¹ uwzglêdnione nasze postulaty dotycz¹ce udzia³u samorz¹dów w podatku VAT oraz zwrot podatku VAT od inwestycji samorz¹dowych, co wzmocni³oby samorz¹dowe finanse i spowodowa³o wzrost koniunktury na rynku wewnêtrznym. Dla przyk³adu, wspó³finansowanie zadañ po 33% (gmina, województwo, bud et pañstwa) przy Orlikach sprowadza siê do tego, e bud et pañstwa w rzeczywistoœci dofinansowuje co najwy ej 11% kosztów ca³ej inwestycji po odprowadzeniu 22% podatku VAT. Nie zrekompensowano te jednostkom samorz¹du terytorialnego utraconych wp³ywów bêd¹cych skutkiem tzw. podwójnej ulgi prorodzinnej. Efektem tego by³o w 2008 r. ograniczenie dochodów w³asnych samorz¹du wynikaj¹ce z utraty czêœci wp³ywów z podatku PIT w wysokoœci 2,6 mld z³ w skali ca- ³ego kraju. Ochrona œrodowiska Wyznaczanie obszarów Natura 2000 by³o sporym problemem dla du ej czêœci gmin ma- ³opolskich. Dziêki konsultacjom zorganizowanym przez ówczesnego wojewodê ma³opolskiego Jerzego Millera uda³o siê uzyskaæ znaczne ograniczenie powierzchni, do niezbêdnego minimum wynikaj¹cego z ochrony obszarów i gatunków. Do dziœ nie doczekaliœmy siê jednak zrealizowania zmian w Ustawie o ochronie przyrody w zakresie m.in. zapewnienia dodatkowych subwencji wyrównawczych, rekompensuj¹cych zwiêkszone wydatki samorz¹dów zwi¹zane z funkcjonowaniem obszaru Natura 2000 w gminie. Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski wnosi³o te o dokonanie zmian w ustawie o ochronie gruntów rolnych i leœnych, m.in.: umo liwienie zrównowa onego rozwoju i tworzenia miejsc pracy dla mieszkañców poprzez dopuszczenie do ograniczonej ingerencji w œrodowisko: wylesienia, zamiana gruntów rolnych i leœnych na cele budowy infrastruktury turystycznej, je eli dzia- ³ania takie wynikaj¹ ze strategii rozwoju gminy, zwolnienie z op³at za zmianê u ytkowania gruntów rolnych i leœnych przeznaczanych pod inwestycje niekomercyjne, s³u ¹ce po- ytkowi publicznemu, które wynikaj¹ z przyjêtego planu zagospodarowania przestrzennego (tj. szko³y, sk³adowiska odpadów, oczyszczalnie œcieków, drogi, mosty, obiekty sportowe i rekreacyjne itp.), zdecydowane zmniejszenie op³aty jednorazowej i op³aty rocznej za wy³¹czenie gruntów z produkcji leœnej, umo liwienie samorz¹dom przejmowania gruntów skarbu pañstwa na realizacjê zadañ publicznych z zakresu ochrony œrodowiska, oœwiaty, infrastruktury turystycznej i sportowej. Województwo Ma³opolskie rozwija siê dobrze i zajmuje wysok¹ pozycjê wœród innych regionów kraju w zakresie wykorzystania œrodków europejskich. Mimo, e sporo œrodków trafi³o w ostatnich latach do samorz¹dów, jednak wci¹ s¹ one nieadekwatne do potrzeb gmin. W naszym odczuciu wci¹ zbyt ma³o jest m.in. œrodków na drogi gminne, na kanalizacjê i wodoci¹gi oraz oœwiatê i zdrowie. Pragnê w imieniu cz³onków naszego Forum wyraziæ nadziejê, e ju w niedalekiej przysz³oœci, w du o wiêkszym stopniu uda siê budowaæ partnerskie kontakty pomiêdzy wszystkimi szczeblami samorz¹du i administracj¹ rz¹dow¹. Mnogoœæ zadañ, skomplikowane procedury, a tak e ogromna iloœæ pieniêdzy, które s¹ przeznaczane na rozwój spo³eczno-gospodarczy, stwarzaj¹ koniecznoœæ korzystania z doœwiadczenia i wiedzy, jak¹ posiadaj¹ wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast. Ze swej strony, cz³onkowie Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski deklaruj¹ wolê wspó³dzia³ania z rz¹dem i parlamentem dla dobra naszych obywateli i rozwoju Naszych Ma³ych Ojczyzn. dr in. Kazimierz Fudala Wójt Rzepiennika Strzy ewskiego Bardzo niekorzystny dla samorz¹dów jest sposób naliczania subwencji w przypadku, gdy Rada Gminy obni a podatki lokalne stosownie do mo liwoœci spo³eczeñstwa. Subwencja dla tej gminy równie zostaje obni ona o sumê ulg podatkowych. Powy sze wp³ywa na zwiêkszenie dysproporcji pomiêdzy gminami o wysokich i niskich dochodach, co niestety opóÿnia rozwój spo³eczno-gospodarczy. Trzeba podkreœliæ e, znacz¹ce œrodki pomocowe, przekazywane z bud etu pañstwa do samorz¹dów, szczególnie w naszym województwie s¹ przeznaczane na likwidacjê skutków klêsk ywio³owych. Dziêki temu odbudowano w Ma³opolsce setki kilometrów dróg, liczne mosty i obiekty komunalne. Ponadto zabezpieczono i umocniono wiele osuwisk. Inn¹ form¹ pomocy bud etu pañstwa dla samorz¹dów s¹ zakupy gimbusów, programy budowy boisk Orlik i Orlik plus, Radosna Szko³a, Narodowy Program Przebudowy Dróg Lokalnych. Wskazane by³oby, aby strona rz¹dowa wspólnie z samorz¹dow¹ dokona³a przegl¹du powy szych programów i mo e uda³oby siê znaleÿæ rozwi¹zanie, które by zapewni³o osi¹ganie tych samych celów poprzez zwiêkszenie œrodków finansowych w systemie subwencji i dotacji dla gmin na bazie istniej¹cej ustawy o dochodach lokalnych. MISTiA dla samorz¹dów Badanie barier rozwoju samorz¹du Eksperci FRDL MISTiA w dniach od 25 marca do 23 kwietnia br. przeprowadzili badania ankietowe dotycz¹ce barier rozwoju samorz¹du. Po dokonaniu analizy otrzymanych wyników opracowany zostanie raport, który bêdzie przedmiotem debaty w trakcie konferencji organizowanej wspólnie przez Senat RP i FRDL. Badanie, realizowane pod kierownictwem prof. Jerzego Regulskiego jest autorskim przedsiêwziêciem Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej. MISTiA odpowiedzialny by³ za ca³oœæ spraw zwi¹zanych z przygotowaniem oraz przeprowadzeniem badania ankietowego. Badanie mia³o charakter ogólnopolski. Z proœb¹ o wype³nienie ankiet zwracaliœmy siê do wszystkich wójtów, burmistrzów, prezydentów miast, starostów, marsza³ków oraz przewodnicz¹cych rad gmin, powiatów i sejmików. Niekwestionowanym warunkiem rozwoju spo³eczno-gospodarczego jest samorz¹dnoœæ. Zamierzeniem autorów badania jest identyfikacja i w dalszej kolejnoœci usuniêcie ró nego rodzaju przeszkód i barier, które hamuj¹ jej rozwój. Bêdzie to z korzyœci¹ zarówno dla buduj¹cego siê spo³eczeñstwa obywatelskiego, jak równie dla szeroko rozumianego rozwoju cywilizacyjnego. Trudno ju dziœ przewidywaæ efekty badañ i okreœlaæ bariery, które najsilniej ograniczaj¹ dzia³alnoœæ samorz¹du. Poka ¹ to wyniki naszej ankiety. Jednak doœwiadczenia wskazuj¹, e maj¹ one bardzo ró norodny charakter, wynikaj¹ z ró nych przyczyn i w ró ny sposób hamuj¹ aktywnoœæ spo³ecznoœci lokalnych i w³adz samorz¹dowych. Stale zmieniaj¹ca siê wizja ideologiczna pañstwa, jako instytucji zarz¹dzaj¹cej spo- ³eczeñstwem, brak zaufania polityków do spo- ³eczeñstwa oraz spo³eczeñstwa do polityków, interesy resortów i instytucji centralnych wszystko to niestety wp³ywa na tworzenie prawa i jego interpretacje, a tak e na konkretne decyzje szkodliwe dla rozwoju spo³ecznoœci lokalnych i samorz¹dnoœci. Szczegó³owe wyniki badañ oraz p³yn¹ce z nich wnioski zaprezentowane zostan¹ 27 maja br. w trakcie konferencji w gmachu Senatu RP. Inf. w³.

5 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 5 Wspólne sprawy Ma³opolski Rozmowa z Wojewod¹ Ma³opolskim, Stanis³awem Kracikiem Redakcja: 20 lat temu, w samorz¹dzie gminnym znalaz³em siê, bo Stanis³aw Kracik; Wygraliœmy wybory. To by³ ogromny prze³om, nareszcie mogliœmy decydowaæ sami o sobie, ale musia³ byæ ktoœ, kto siê tego zadania podejmie, kto przejmie odpowiedzialnoœæ. Ja ju wczeœniej zaanga- owa³em siê spo³ecznie, zak³ada³em Solidarnoœæ w Krakowskiej Fabryce Aparatów Pomiarowych. Uzna³em, e te dzia³ania spo- ³eczne powinienem kontynuowaæ. Wiêkszoœæ samorz¹dowców z du ym sentymentem wspomina pierwsze lata odrodzonych gmin. Ogromny entuzjazm, przy jednoczesnym braku kagañca ró nego rodzaju ograniczeñ. Czy coœ jeszcze zosta³o z tych pionierskich czasów? Ka dy te czasy wspomina z wielkim sentymentem. Byliœmy o 20 lat m³odsi Najwa niejsze by³o jednak poczucie, e tworzymy coœ nowego, coœ wielkiego, e uczestniczymy w prze³omowych wydarzeniach. To by³ powrót do wspania³ych tradycji samorz¹dów i cieszyliœmy siê, e wreszcie skoñczy³a siê epoka przywo enia liderów w teczkach. Byliœmy pionierami. Finanse gmin by³y skromne, bywa³o, e wójtowie pracowali po parê miesiêcy bez wynagrodzenia. Nie by³o mowy o dietach, nikt s³u by publicznej nie traktowa³ jako okazji do zarobku. Ale mieliœmy coœ niezwykle cennego wolnoœæ oraz mo liwoœæ decydowania o sobie. Rzeczywiœcie, teraz ju pojawi³o siê wiêcej uregulowañ, co mo e oznaczaæ wiêcej ni wtedy ograniczeñ. Myœlê, e dla naprawdê dobrych gospodarzy taki kaganiec nie stanowi przeszkody. Znam wielu samorz¹dowców, którzy swoj¹ pracê nadal traktuj¹ jako s³u bê spo³eczeñstwu, ale pojawili siê, niestety i tacy, którzy potraktowali to jako okazjê do ulokowania siê w ró nych wygodnych biznesach. Przestali wierzyæ w samorz¹dnoœæ, a zaczêli wierzyæ w karierê. Na szczêœcie, s¹ w mniejszoœci. Wspó³czesna administracja staje siê coraz bardziej zbiurokratyzowana. Czy jest to proces nieunikniony? Jakie s¹ g³ówne przyczyny takiego stanu rzeczy i czy mo na temu jakoœ zaradziæ? Biurokracja nie jest z³em samym w sobie. Jest czêsto przedstawiana jako z³o konieczne, ale jej podstaw¹ jest zwykle zadbanie o równe prawa poszczególnych mieszkañców oraz ca³ego spo³eczeñstwa reprezentowanego przez urz¹d. Pewne elementy biurokracji musz¹ funkcjonowaæ urz¹d nie mo e przecie np. nie rejestrowaæ dokumentów, które do niego dotar³y. Nie by³oby wtedy przecie mo liwoœci kontrolowania chocia by dotrzymywania terminów udzielania odpowiedzi czy wydawania decyzji. Gdyby biurokracja by³a rzeczywiœcie przeszkod¹ nie do pokonania, to niemo liwy by³by sukces wielu regionów, powiatów i gmin. Niestety, mamy tendencjê do przesady przy korzystaniu z procedur, czasem to one zaczynaj¹ nami rz¹dziæ i z tym nale y walczyæ. Podobnie, jak z niedecyzyjnymi ludÿmi, którzy w³asn¹ nieudolnoœæ chowaj¹ za potrzebami biurokracji. Gminy staj¹ siê coraz bardziej zaw³aszczone przez partie polityczne, które swoj¹ dzia³alnoœci¹ przyczyniaj¹ siê do spadku zaufania do samorz¹dów. Czy podziela Pan tê opiniê? Jakie jest Pana zdanie odnoœnie coraz g³oœniej artyku³owanej potrzeby zmiany ordynacji wyborczej do rad gmin i wprowadzenia wyborów bezpoœrednich w okrêgach jednomandatowych? Okrêgi jednomandatowe s¹ w gminach licz¹cych do 15 tys. mieszkañców i wcale nie s¹ to gminy powszechnej szczêœliwoœci. Ordynacja wiêkszoœciowa wcale nie musi oznaczaæ partyjniactwa, trudno te funkcjonowaæ w yciu publicznym w ca³kowitym oderwaniu od partii politycznych. Tak naprawdê, to nie tyle samorz¹dy siê upartyjniaj¹, ile partie maj¹ obyczaj dzielenia ³upów. Chc¹ mieæ swojego wójta czy burmistrza. Ja zreszt¹ widzê nowy trend w polityce samorz¹dowej dobrzy samorz¹dowcy, dobrzy gospodarze s¹ bezpartyjni, ale maj¹ poparcie jakiejœ opcji politycznej. Jedna trzecia wojewodów to ludzie bezpartyjni, co odczytujê jako znak otwierania siê partii na ludzi innych ni Rozmowa z Marsza³kiem Województwa Ma³opolskiego, Markiem Nawar¹ Redakcja: 20 lat temu, w samorz¹dzie gminnym znalaz³em siê bo Marek Nawara: Tak jak wielu Polaków cieszy³em siê z odzyskanej wolnoœci i chcia³em zmieniaæ rzeczywistoœæ. By³em wtedy cz³onkiem Komitetu Obywatelskiego i Solidarnoœci, a samorz¹d by³ w tamtym czasie oczywistym, choæ nie³atwym, wyborem dla aktywnych ludzi. Pracowa³em wówczas w Oœrodku Badawczo-Rozwojowym Przemys³u Wyrobów Metalowych Polmetal w Krakowie. Rozstrzygano wtedy konkurs na stanowisko szefa Oœrodka, a ja dotar- ³em a do fina³u. Zrezygnowa³em, by rozpocz¹æ pracê w samorz¹dzie. Tego wyboru do dziœ nie a³ujê. Przed podobnym dylematem stan¹³em dziesiêæ lat póÿniej, gdy rezygnowa³em z mandatu parlamentarzysty na rzecz nowo powsta³ego samorz¹du województwa. Wtedy wielu dziwi³o siê takiej decyzji, dla mnie jednak by³a oczywist¹. Zawsze wierzy- ³em w samorz¹d. Wiêkszoœæ samorz¹dowców z du ym sentymentem wspomina pierwsze lata odrodzonych gmin. Ogromny entuzjazm, przy jednoczesnym braku kagañca ró nego rodzaju ograniczeñ. Czy coœ jeszcze zosta³o z tych pionierskich czasów? Ka de czasy z jednej strony otwieraj¹ nowe mo liwoœci, a z drugiej stwarzaj¹ nowe problemy. Jestem daleki od stwierdzeñ, e kiedyœ by³o lepiej, a teraz Ÿle. Uwa am, e w ka dych okolicznoœciach trzeba po prostu robiæ swoje. Dobrze byæ pionierem, do dziœ pamiêtam jak w Zielonkach, jako pierwszy wójt w kraju, wprowadzi³em instytucjê lekarza rodzinnego. Pamiêtam te wiele k³opotów. Na przyk³ad, od samego powstania regionu Ma³opolska dotowaliœmy modernizacjê regionalnych zabytków w ocenie RIO bez w³aœciwej podstawy prawnej. Sytuacja trwa³a kilka lat, a uda³o siê zmieniæ ustawê o ochronie zabytków. Polski samorz¹d jest wci¹ m³od¹ instytucj¹. Z perspektywy pracy w rozmaitych gremiach centralnych takich jak Komisja Wspólna Rz¹du i Samorz¹du Terytorialnego, której by³em wspó³przewodnicz¹cym w latach , czy Zwi¹zek Województw RP, którego jestem wiceprezesem dobrze widaæ, jak wiele jeszcze spraw wymaga uporz¹dkowania. Chcê podkreœliæ si³¹ samorz¹du s¹ ludzie. S¹ mieszkañcy lokalnych i regionalnych wspólnot. Ich aktywnoœæ i zaanga owanie buduje wspólny dobrobyt. S¹ samorz¹dowcy, którzy troszcz¹ siê o codzienne sprawy tych wspólnot. Ma³opolska ma szczêœcie do samorz¹dowców. Œwiadczy o tym chocia by fakt, jak wielu ludzi jest w samorz¹dzie, na ró nych funkcjach, od samego pocz¹tku. Wspó³czesna administracja staje siê coraz bardziej zbiurokratyzowana. Czy jest to proces nieunikniony? Jakie s¹ g³ówne przyczyny takiego stanu rzeczy i czy mo na temu jakoœ zaradziæ? Samorz¹d jest powo³any do tego, eby s³u yæ obywatelom. Podstaw¹ jest deklaracja, która mówi, e Urz¹d Marsza³kowski, to sprawny i skuteczny urz¹d regionalnej administracji publicznej realizuj¹cy z partnerami ustawowe i w³asne dzia³ania na rzecz rozwoju Ma³opolski. Tezie, e administracja, przynajmniej ta samorz¹dowa, jest coraz bardziej zbiurokratyzowana i nieprzyjazna obywatelowi, przecz¹ badania przeprowadzone na zlecenie MSWiA, których wyniki w³aœnie opublikowano. Badania poziomu satysfakcji klientów wykaza³y, e jakoœæ pracy urzêdników by³a wysoko oceniana. Wysoko ocenione zosta³y m.in.: dyspozycyjnoœæ, przekazywanie informacji w sposób zrozumia³y, kompetencja urzêdników oraz ich zaanga owanie w rozwi¹zywanie spraw. Z pewnoœci¹ wiele przepisów, zw³aszcza tych dotycz¹cych œrodków europejskich, mog³oby byæ prostszych, z niektórych procedur mo na by³oby zrezygnowaæ, ale wiele w tym wzglêdzie zale y od parlamentu i od ministrów, którzy tworz¹c ustawy i rozporz¹dzenia narzucaj¹ samorz¹dom sposób realizacji zadañ. Tam, gdzie to od nas zale y, staramy siê u³atwiæ ycie mieszkañcom Ma³opolski. Przyk³adem tego jest uproszczenie przepisów zwi¹zanych z korzystaniem ze œrodków z MRPO. Aby nie byæ go³os³ownym, podam przyk³ad uchwa³y Zarz¹du Województwa Ma³opolskiego z 18 marca tego roku. Zdecydowaliœmy, e beneficjenci przy wydatkach nieprzekraczaj¹cych 10 tys. z³, we wnio- swoi. > str. 6 > str. 6

6 6 na Szlaku Nr 2-3(26-27)2010 Wspólne sprawy Ma³opolski str. 5 > Wszyscy zdajemy sobie sprawê z tego, e w minionym dwudziestoleciu, dziêki samorz¹dowi nast¹pi³ znacz¹cy rozwój, wrêcz skok cywilizacyjny. Co nale- a³oby zrobiæ, aby skok ten by³ kontynuowany w latach nastêpnych? W wiêkszym stopniu i m¹drzej korzystaæ ze œrodków unijnych. Jeszcze intensywniej ni do tej pory wprowadzaæ dobre praktyki. Pokazywaæ te samorz¹dy, które osi¹gnê³y sukces. Nic tak nie motywuje wójta, jak pytania mieszkañców jego gminy, czyli wyborców, dlaczego u nich nie dzieje siê tyle i tak dobrze, jak u s¹siada. Warto te wykorzystywaæ zaanga owanie organizacji pozarz¹dowych, których jest coraz wiêcej i które pojawiaj¹ siê teraz nawet w mniejszych miejscowoœciach, gdzie do tej pory nie by³y tak bardzo obecne. Zmieniaj¹c temat, czy pamiêta Pan swój pierwszy kontakt z MISTiA? Mo na powiedzieæ, e zacz¹³ siê on wtedy, kiedy jeszcze MISTii nie by³o Wszystko wtedy by³o nowoœci¹ i my, œwie o upieczeni samorz¹dowcy, w³aœciwie amatorzy, potrzebowaliœmy wsparcia. Rolê instytucji doradczej pe³ni³ wtedy prof. Miros³aw Stec, wspó³autor reformy samorz¹dowej. MISTiA to kontynuacja tych dzia³añ. W tym roku obchodzimy dwudziesty rok naszej dzia³alnoœci, co jest okazj¹ do refleksji i oceny, a tak e do szukania wyzwañ na przysz³oœæ. Zechce nam Pan pomóc w tym rachunku sumienia? Efektu dzia³añ takich instytucji jak MISTiA nie da siê po prostu zmierzyæ, rozliczyæ. Ja zawsze stawiam sobie w takich sytuacjach pytanie: jak wygl¹da³aby nasza rzeczywistoœæ, gdyby takiej instytucji nie by³o? Forum wójtów i burmistrzów, forum skarbników czy sekretarzy gmin to inicjatywy podwójnie cenne. Po pierwsze, s¹ miejscem przekazywania wiedzy o zmieniaj¹cym siê prawie i forum wymiany doœwiadczeñ, a po drugie uniwersytetem dobrych praktyk. Wiem, e te spotkania ciesz¹ siê wielkim uznaniem wœród samorz¹dów. Pytanie dotyczy³o rachunku sumienia podstawow¹ zasad¹ takiego rachunku jest to, e czyni go sam penitent. Zawsze mo na siê zastanawiaæ, czy nie mo na by czegoœ wykonaæ lepiej. Je eli tak to uczmy siê na w³asnych doœwiadczeniach. To dopiero pierwsze 20 lat. Dziêkujemy za rozmowê str. 5 > skach o p³atnoœæ nie bêd¹ ju musieli przedstawiaæ wszystkich dokumentów ksiêgowych dotycz¹cych poniesionych wydatków. Wystarczy, e do³¹cz¹ jedynie dokumenty potwierdzaj¹ce te wydatki oraz oœwiadczenia, e pieni¹dze zosta³y wydane na ten cel. Gminy staj¹ siê coraz bardziej zaw³aszczone przez partie polityczne, które swoj¹ dzia³alnoœci¹ przyczyniaj¹ siê do spadku zaufania do samorz¹dów. Czy podziela Pan tê opiniê? Jakie jest Pana zdanie odnoœnie coraz g³oœniej artyku³owanej potrzeby zmiany ordynacji wyborczej do rad gmin i wprowadzenia wyborów bezpoœrednich w okrêgach jednomandatowych? Stanowczo nie zgadzam siê z tez¹, e w samorz¹dzie jest miejsce tylko na partie polityczne. Sam przewodzê stowarzyszeniu samorz¹dowemu Wspólnota Ma³opolska, o szerokim prawicowo-konserwatywnym charakterze, które ma 7 radnych w 39-osobowym Sejmiku Województwa Ma³opolskiego i jest jednym z najbardziej znacz¹cych klubów w samorz¹dzie województwa. Wspólnota Ma³opolska tworzy koalicjê rz¹dz¹c¹ regionem wraz z PO i PSL. To ewenement w skali kraju, eby marsza³kiem województwa by³ przedstawiciel ugrupowania samorz¹dowego a nie partii politycznej. A co do jednomandatowych okrêgów wyborczych, widzê w nich szansê na mocniejsze zaanga owanie ludzi w ycie publiczne. G³os oddawany na konkretnego kandydata, niewspieraj¹cy partyjnej listy, zapewne mocniej zachêci do uczestnictwa w wyborach. Jeœli uznamy, e to nadmierna rewolucja w wyborczej ordynacji, warto rozwa yæ wybór przynajmniej czêœci kandydatów w okrêgach jednomandatowych. Wszyscy zdajemy sobie sprawê z tego, e w minionym dwudziestoleciu, dziêki samorz¹dowi nast¹pi³ znacz¹cy rozwój, wrêcz skok cywilizacyjny. Co nale a³oby zrobiæ, aby skok ten by³ kontynuowany w latach nastêpnych? Musimy postawiæ na innowacyjnoœæ i nowoczesne technologie. Województwo chce, w systemie Partnerstwa Publiczno-Prywatnego, wraz z UJ, AGH i prywatnym partnerem, zbudowaæ Ma³opolsk¹ Sieæ Szerokopasmow¹. Pozwoli³aby ona na korzystanie z szerokopasmowego Internetu wszystkim instytucjom w Ma³opolsce i niemal wszystkim mieszkañcom regionu. Ten projekt da silny impuls do rozwoju gospodarki opartej na wiedzy w ca³ym województwie, a nie tylko w g³ównych oœrodkach miejskich. Wspieramy tak e projekt budowy w Krakowie Wêz³a Wiedzy i Innowacji Zrównowa ona energia, koordynowany przez AGH we wspó³pracy z UJ. Kraków jest jednym z szeœciu miast europejskich wybranych przez Europejski Instytut Technologii, w których bêd¹ dzia³aæ wêz³y wiedzy miêdzynarodowego konsorcjum InnoEnergy. Krakowski wêze³ bêdzie zajmowaæ siê rozwojem czystych technologii wêglowych i ich zastosowaniem w biznesie. Rozwojowi cywilizacyjnemu Ma³opolski s³u ¹ te inicjatywy klastrowe wspierane przez samorz¹d regionalny, takie jak Ma³opolsko-Podkarpacki Klaster Czystych Energii, czy Klaster LifeScience. Wspieramy finansowo rozwój stref aktywnoœci gospodarczej w ca³ym regionie i oœrodków przyci¹gaj¹cych firmy ze sfery wysokich technologii. Wielk¹ szans¹ na widoczn¹ poprawê warunków ycia i pracy w Ma³opolsce s¹ projekty rewitalizacji miast regionu dofinansowane z MRPO. Ma³opolska potrzebuje tak e inwestycji w obszarze kultury i dziedzictwa narodowego, dziêki którym bêdziemy mogli w pe³ni wykorzystaæ olbrzymi potencja³ naszego regionu. Œwietnym przyk³adem udanego po³¹czenia wspierania innowacyjnoœci i promocji kultury jest projekt Wirtualne Muzea Ma³opolski. Na portalu województwa ma³opolskiego znajdzie siê galeria z trójwymiarowymi eksponatami ma³opolskich muzeów. Digitalizacja zabezpieczy zabytki zagro one zniszczeniem i przyczyni siê do lepszej promocji regionu na ca³ym œwiecie. Nasze zaanga owanie we wspieranie innowacyjnych technologii zosta- ³o dostrze one przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wy szego. 21 stycznia br., podczas Konwentu Marsza³ków RP, minister Barbara Kudrycka poinformowa³a, e œrodki z Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka najlepiej wykorzystuj¹ województwa: mazowieckie, ma³opolskie, wielkopolskie, dolnoœl¹skie oraz œl¹skie. Jak podkreœli³a prof. Kudrycka, te województwa rywalizuj¹ o status regionu wiedzy. Zmieniaj¹c temat, czy pamiêta Pan swój pierwszy kontakt z MISTiA? Jeszcze z czasu mojej pracy jako wójta Zielonek pamiêtam wyjazd do Francji, podczas którego kilkuset polskich samorz¹dowców zosta³o przyjêtych przez Premiera Republiki. Dla wielu z nas by³a to pierwsza stycznoœæ z polityk¹ lokaln¹ i regionaln¹ zachodniej Europy i bardzo inspiruj¹ce doœwiadczenie. Pamiêtam te wiele projektów realizowanych wspólnie z MISTiA. Mam doœwiadczenia jako wyk³adowca w organizowanych tam szkoleniach. I rzecz jasna w pamiêci utkwi³y mi spotkania z prof. Regulskim, osob¹ wyj¹tkow¹ i niezwykle zas³u on¹ dla polskiego samorz¹du. Instytut by³ tak e pomocny w rozwoju kontaktów miêdzyregionalnych; warto przypomnieæ dzia³alnoœæ Jeana Œwitka, wieloletniego przedstawiciela rady regionu Nord-Pas-de-Calais, który z wielkim zaanga owaniem budowa³ wspó³pracê pomiêdzy województwami po³udniowej Polski i partnerami francuskimi. W tym roku obchodzimy dwudziesty rok naszej dzia³alnoœci, co jest okazj¹ do refleksji i oceny, a tak e do szukania wyzwañ na przysz³oœæ. Zechce nam Pan pomóc w tym rachunku sumienia? Instytucje zajmuj¹ce siê sprawami administracji publicznej by³y i s¹ nadal bardzo potrzebne. MISTiA odgrywa istotn¹ rolê jako oœrodek analityczny, doradczy i edukacyjny specjalizuj¹cy siê w obszarze samorz¹dnoœci, administracji i spo³eczeñstwa obywatelskiego. Ceniê zaanga owanie instytutu w organizacjê konkursów Wzorcowy Urz¹d w Ma³opolsce, M¹dra Gmina i Ma³opolskie Wektory Wspó³pracy. Z pewnoœci¹ MISTiA wnosi tak e znacz¹cy wk³ad w dziedzinie upowszechniania wiedzy o prowadzeniu dzia³alnoœci gospodarczej. Innym zas³uguj¹cym na uwagê wyzwaniem, które podejmuje samorz¹d i Instytut, jest wspó³praca jednostek administracji publicznej z organizacjami pozarz¹dowymi. Ten sektor to kopalnia po ytecznych inicjatyw gospodarczych, spo³ecznych i edukacyjnych, które trzeba rozwijaæ. Dziêkujemy za rozmowê.

7 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 7 Mija 20 lat od momentu, gdy powo³ano w Krakowie Ma³opolski Instytut Samorz¹du Terytorialnego i Administracji. Ten czas, to okres fundamentalnych przemian w yciu publicznym Polski. To czas kszta³towania postaw demokratycznych, budowania nowej œwiadomoœci, uczenia siê nowych pojêæ. Uczyliœmy siê wszyscy od innych, którzy demokratyczne zasady ju wdro yli i stosowali, ale te na w³asnych b³êdach, próbuj¹c znaleÿæ swoisty, polski model demokratycznego ustroju. Ma³opolski Instytut utworzono, aby neutralizowaæ ewentualne negatywne skutki tych procesów i wspomagaæ tych, którzy zdecydowali siê wzi¹æ odpowiedzialnoœæ za budowanie nowej, samorz¹dnej Polski. Przez te lata mieliœmy poczucie nastêpowania nieodwracalnych zmian, powstawania Polski demokratycznej i samorz¹dnej, tworzenia podstaw gospodarki rynkowej, niezale - nych mediów, nowych instytucji w nowej rzeczywistoœci. Trzeba cofn¹æ siê o 20 lat, spróbowaæ przypomnieæ sobie ogrom i g³êbokoœæ zmian, które wi¹za³y siê z demokratyzacj¹, aby uœwiadomiæ sobie jak d³ug¹ drogê przebyliœmy, aby dzisiaj, gdy jest okazja do wspomnieñ i refleksji, cieszyæ siê, e czas ten nie zosta³ zmarnowany. 20-lecie FRDL MISTiA Rada Instytutu To, co nas wyró nia, to kompleksowoœæ. Dziêki temu, e wspó³pracujemy z administracj¹ publiczn¹, z organizacjami pozarz¹dowymi i œrodowiskami przedsiêbiorców, nasza oferta szkoleniowa, konsultingowa i badawczo-ekspercka jest bardzo szeroka i uwzglêdnia z jednej strony potrzeby a z drugiej specyfikê œrodowisk, do których j¹ adresujemy. Ma³opolski Instytut, to przede wszystkim ludzie, z którymi mieliœmy zaszczyt i przyjemnoœæ pracowaæ i wspó³pracowaæ, z którymi budujemy teraÿniejszoœæ i bêdziemy budowali przysz³oœæ MISTiA. To jest liczne grono osób: wyk³adowców, trenerów, naukowców, ekspertów, ale równie praktyków: przedstawicieli Urzêdu Marsza³kowskiego i Wojewódzkiego, gmin i powiatów, jednostek i instytucji samorz¹dowych. Nie boimy siê nowych wyzwañ. Dwadzieœcia lat doœwiadczeñ, to ogromny kapita³, z którego korzystamy planuj¹c przysz³oœæ. Nasze cele, bêdziemy osi¹gaæ wspó³pracuj¹c ze wszystkimi, którym bliskie s¹ idee samorz¹dnoœci, otwartoœci na sprawy spo³eczne, wspieranie postaw przedsiêbiorczych. I tak bêdzie przez kolejne 20 lat a mo e d³u ej Krzysztof Lipski Dyrektor MISTiA prof. dr hab. Miros³aw Stec Przewodnicz¹cy Rady Instytutu Kierownik Katedry Prawa Samorz¹du Terytorialnego, Wydzia³ Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagielloñskiego Ma³gorzata Bywanis-Jodliñska Dyrektor Generalny Ma³opolskiego Urzêdu Wojewódzkiego Jan Król Wiceprzewodnicz¹cy Rady Nadzorczej Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej Ma³gorzata Lechowicz Dyrektor Wydzia³u Polityki Spo³ecznej Ma³opolskiego Urzêdu Wojewódzkiego Kierownictwo Instytutu Krzysztof Lipski Dyrektor FRDL MISTiA Janusz Olesiñski Zastêpca Dyrektora ds. Organizacyjnych Maciej Bóbr Dyrektor Wydzia³u Ksza³cenia Anna y wa Dyrektor Wydzia³u Organizacyjnego Anatol W³adyka Zastêpca Dyrektora ds. Merytorycznych Jacek Kwiatkowski Dyrektor Wydzia³u Programów i Projektów Katarzyna B¹k G³ówna Ksiêgowa

8 8 na Szlaku Nr 2-3(26-27) lecie FRDL MISTiA Dzia³alnoœæ szkoleniowa Podstawowym celem Ma³opolskiego Instytutu Samorz¹du Terytorialnego i Administracji od pocz¹tku jego dzia³alnoœci jest wspieranie rozwoju demokracji, g³ównie dziêki wspomaganiu samorz¹dów terytorialnych i ich administracji. To zadanie wpisane jest w misjê, któr¹ MISTiA realizuje przede wszystkim poprzez programy edukacji i szkolenia skierowane do urzêdników samorz¹dowych, radnych, cz³onków spo³ecznoœci lokalnych, organizacji pozarz¹dowych i przedsiêbiorców. Budowanie marki Od 1991 roku obszar dzia³alnoœci szkoleniowej realizowany by³ przez Oœrodek Kursowy MISTiA, po reorganizacji w 1996 r. przez Oœrodek Szkoleniowy a nastêpnie od 1998 r. do dzisiaj przez Wydzia³ Kszta³cenia. Prowadzenie dzia³alnoœci szkoleniowej w dobie transformacji systemowej, postêpuj¹cych reform ustroju administracji publicznej i szybkiej profesjonalizacji kadr samorz¹dowych wymaga³o od pracowników przygotowuj¹cych ofertê szkoleniow¹ sta³ego analizowania potrzeb odbiorców oraz dostosowywania zakresu, treœci i form us³ug do zmieniaj¹cych siê potrzeb. O jakoœci naszych us³ug szkoleniowych œwiadczy fakt trwa³ej obecnoœci na konkurencyjnym rynku us³ug szkoleniowych adresowanych do samorz¹dów. Ogólnopolskie badania rynku us³ug szkoleniowych dla samorz¹dów lokalnych, przeprowadzone przez niezale n¹ firmê badañ marketingowych ARC Rynek i Opinia z Warszawy na losowo wybranej z obszaru Polski próbie 535 gmin dowiod³y, e MISTiA, od kilkunastu lat, jest jedn¹ z najlepiej znanych firm szkoleniowych w Polsce. Szkoleniowe wsparcie administracji Na pocz¹tku naszej dzia³alnoœci (do 1993 r.) przygotowywano kwartalne oferty szkoleñ, póÿniej comiesiêczne i dotyczy³y one zagadnieñ prawnych, finansowych, Kpa, organizacji pracy urzêdu. By³y to szkolenia maj¹ce na celu podnoszenie kwalifikacji pracowników administracji samorz¹dowej. Z czasem jednak zaczêto ofertê szkoleñ doskonaliæ, i tak w 1994 r. powsta³ cykl szkoleniowy Urzêdnik w spo³eczeñstwie obywatelskim, wprowadzono tak e formu³ê szkoleñ zleconych. Po³o ono nacisk na szkolenia doskonal¹ce umiejêtnoœci pracowników samorz¹dowych a tak e radnych. Pracownicy Wydzia³u Kszta³cenia na bie ¹co œledzili wszelkie zmiany legislacyjne i proponowali uczestnikom udzia³ w seminariach, podczas których wyjaœniano wszelkie w¹tpliwoœci w zakresie praktycznego wdra ania przepisów ustaw. Wprowadzona w 1994 roku w ycie ustawa Prawo zamówieñ publicznych zaowocowa³a przeszkoleniem kilkuset osób, szkolenia o tej tematyce sta³y siê bardzo popularne. Od 1995 roku i przez kilka nastêpnych lat organizowany by³ 10-dniowy cykl szkoleñ o tematyce zwi¹zanej z szeroko pojêt¹ ochron¹ œrodowiska pod nazw¹ Dekada ekologiczna. Oferty bran owe Celem lepszego dostosowania oferty do potrzeb jej odbiorców, w 1995 roku zaczêto przygotowywaæ specjalistyczne oferty bran owe z zakresu: ochrony œrodowiska, zarz¹dzania w administracji, zamówieñ publicznych, oœwiaty i finansów publicznych. Formu³a ofert bran owych, wzbogacana o kolejne tytu³y w nastêpnych latach sprawdzi³a siê i jest nadal kontynuowana. Bardzo du ym powodzeniem w ci¹gu tych lat cieszy³y siê szkolenia adresowane do pracowników samorz¹dowych odpowiedzialnych za realizacjê zadañ oœwiatowych oraz dyrektorów, pracowników pedagogicznych i administracyjnych placówek oœwiatowych. Szkolenia te dotyczy³y przepisów prawa oœwiatowego, Karty Nauczyciela, awansu zawodowego nauczycieli, a tak e zarz¹dzania w tych jednostkach. W tym zakresie warto wspomnieæ o za³o onej w 2003 roku i wpisanej na listê Ma³opolskiego Kuratora Oœwiaty Niepublicznej Placówce Doskonalenia Nauczycieli MISTiA. W ramach jej dzia- ³alnoœci wydawano oferty adresowane zarówno do pracowników oœwiaty w jst, jak i do dyrektorów szkó³, pracowników pedagogicznych i niepedagogicznych placówek oœwiatowych. W zwi¹zku z wejœciem w ycie od 1999 roku reformy zwi¹zanej z tworzeniem samorz¹du powiatowego i wojewódzkiego, ubezpieczeñ spo³ecznych, oœwiaty i zdrowia, przygotowano dla pracowników jst liczne oferty szkoleñ o tej tematyce. Przed przyst¹pieniem Polski do Unii Europejskiej opracowywano programy i realizowano wiele szkoleñ nt. funduszy przedakcesyjnych i strukturalnych. Priorytet: jakoœæ W 2001 roku zosta³ wdro ony system monitoringu jakoœci szkoleñ. Niezale nie od bie ¹cej analizy ocen uczestników szkoleñ, dokonywanych przez Wydzia³ Kszta³cenia po ka dym szkoleniu, raz w miesi¹cu szczegó³owo analizowane s¹ oceny wszystkich przeprowadzonych szkoleñ. Analiza objê³a ocenê programu, wieloaspektow¹ ocenê wyk³adowców (znajomoœæ tematu i przygotowanie merytoryczne, umiejêtnoœæ przekazywania treœci, stopieñ realizacji programu, efektywnoœæ wykorzystania czasu oraz przydatnoœæ materia³ów szkoleniowych) oraz strony organizacyjnej szkolenia. W naszym systemie monitoringu k³adziemy du y nacisk na promocjê najlepszych wyk³adowców. Od 2000 roku corocznie przyznawana jest nagroda Wyk³adowcy Roku, która wyró nia spoœród wielu wspó³pracuj¹cych z nami wyk³adowców najlepszego tego, który w danym roku uzyska³ najwy sze oceny od uczestników szkoleñ. W ramach wspó³pracy z wyk³adowcami raz w roku organizowane s¹ spotkania dyrekcji Instytutu i pracowników Wydzia³u Kszta³cenia z wyk³adowcami. Towarzyski charakter spotkañ sprzyja wzajemnemu poznaniu siê oraz wypracowywaniu wspólnych standardów w zakresie opracowywania programów, metodologii prowadzonych szkoleñ oraz przygotowywania materia³ów szkoleniowych. W szkoleniach organizowanych przez FRDL MISTiA do koñca 2009 roku wziê- ³o udzia³ osób w zwi¹zku z tym spodziewamy siê, e w roku jubileuszowym Instytut przeszkoli stutysiêcznego uczestnika. Uzupe³nieniem dzia³alnoœci szkoleniowej Instytutu by³y organizowane w ci¹gu tych lat liczne konferencje o ró norodnej tematyce, zwi¹zanej z dzia³alnoœci¹ administracji publicznej. Z dostêpnych danych wynika, e w ci¹gu 20 lat istnienia w konferencjach zorganizowanych przez Instytut uczestniczy³o ponad 10 tys. osób.

9 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 9 Fora samorz¹dowe Istot¹ Forów jest wspólne rozwi¹zywanie problemów, wymiana doœwiadczeñ, budowanie œrodowiskowych grup wsparcia. Obok aspektów edukacyjnych, spotkañ z ekspertami, Fora s¹ istotnym partnerem dla w³adz regionalnych wyra aj¹c opinie, artyku³uj¹c stanowiska, bior¹c udzia³ w dyskusjach o istotnych, strategicznych dla rozwoju regionu sprawach. Idea Forów kszta³towa³a siê niemal od pocz¹tku istnienia MISTiA. Potrzeba integrowania m³odych œrodowisk samorz¹dowych wydawa³a siê oczywista. Pytanie tylko brzmia- ³o: w jakiej formie to zrobiæ, aby by³a ona skuteczna, atrakcyjna, inspiruj¹ca? W gor¹czce bie ¹cej pracy polegaj¹cej g³ównie na organizowaniu szkoleñ, pojawi³ siê pomys³, którego realizacja mia³a s³u yæ stworzeniu systemu wsparcia dla okreœlonych, jednorodnych grup pracowników samorz¹dowych. Chodzi³o równie o to, aby stworzyæ miejsce przyjazne samorz¹dom, miejsce, do którego siê chêtnie wraca, miejsce, w którym mo na liczyæ na pomoc w sytuacjach trudnych, ale mo na równie wspólnie œwiêtowaæ sukcesy. Pierwsze, Us³ugi konsultingowe 20-lecie FRDL MISTiA w roku 1992, powsta³o Forum Sekretarzy Gmin, a kilka miesiêcy póÿniej Forum Ma³opolskich Skarbników. W obu przypadkach idea wspó³pracy, zawodowej solidarnoœci, pog³êbiania wiedzy i wspólnego rozwi¹zywania problemów spotka³a siê z akceptacj¹, której widomym przejawem sta³y siê regularne spotkania, burzliwe dyskusje, wypracowywanie wspólnych stanowisk wobec w³adz regionu i administracji rz¹dowej. Pomimo pocz¹tkowych obaw i w¹tpliwoœci, Fora te nie tylko rozpoczê³y dzia³alnoœæ, ale co wa ne, do dzisiaj nadal tê dzia³alnoœæ kontynuuj¹. Z dzisiejszej perspektywy wydaje siê, e o sukcesie zadecydowa³a m. in. zaproponowana formu³a organizacyjna, na tyle przyjazna i elastyczna, e daj¹ca mo liwoœæ prowadzenia dzia³alnoœci bez formalnych, biurokratycznych ograniczeñ. Gdy okaza³o siê, e koncepcja forów zosta- ³a zaakceptowana przez œrodowiska samorz¹dowe, w nastêpnych dwóch latach utworzyliœmy kolejne Fora: Oœwiaty Samorz¹dowej, Gospodarki Przestrzennej Gmin i Forum Ekologiczne. W przeciwieñstwie do dwóch pierwszych, które skupiaj¹ osoby piastuj¹ce w samorz¹dach okreœlone funkcje (sekretarze, skarbnicy), kolejne fora mia³y charakter bran- owy ich wspólnym mianownikiem by³y wykonywane zadania a cz³onkowie tych forów piastuj¹ ró ne, nie tylko kierownicze stanowiska. I tak w kolejnych latach powstawa³y fora skupiaj¹ce urzêdników samorz¹dowych pracuj¹cych m.in. w obszarze oœwiaty, pomocy spo³ecznej, kultury. Od dziesiêciu ju lat dzia- ³a Forum Wójtów, Burmistrzów i Prezydentów Ma³opolski, które odgrywa rolê znacz¹cego partnera dla w³adz województwa oraz zg³asza swoje uwagi i opinie do tworzonych rozwi¹zañ prawnych. Podobn¹ rolê ogrywaæ zaczê³o kilka lat póÿniej Forum Przewodnicz¹cych Rad Gmin i Powiatów Ma³opolski. Równolegle rozwijamy dzia³alnoœæ forów zawodowych, w których dzia³alnoœæ podjêli m.in. radcy prawni pracuj¹cy na rzecz administracji samorz¹dowej, koordynatorzy zarz¹dzania kryzysowego, informatycy samorz¹dowi. Obecnie przy MISTiA funkcjonuje 15 forów samorz¹dowych i myœlimy o nastêpnych. ¹cznie w comiesiêcznych spotkaniach forów uczestniczy³o do tej pory 15 tysiêcy osób. FRDL Ma³opolski Instytut Samorz¹du Terytorialnego i Administracji by³ jedn¹ z pierwszych instytucji w Polsce, która wespó³ z samorz¹dem terytorialnym, ju w I po³owie lat 90. budowa³a i wdra- a³a strategie rozwoju lokalnego. Trudne pocz¹tki Dzia³ania o charakterze strategicznym pocz¹tkowo by³y sporadyczne. Niewielu w³odarzy gmin tamtego okresu dostrzega³o potrzebê tworzenia planów rozwoju opartych na partycypacji ró nych œrodowisk lokalnych i liderów spo³ecznych. Poza tym, warsztat polskich trenerów i konsultantów bior¹cych udzia³ w tych procesach bazowa³ na wiedzy zdobytej podczas szkoleñ oraz wizyt studyjnych prowadzonych przez specjalistów od planowania i zarz¹dzania strategicznego z krajów Europy Zachodniej. Bardzo szybko okaza³o siê, i metody i gotowe recepty przekazywane przez kolegów z zagranicy nie sprawdzaj¹ siê w polskich warunkach. Inny poziom rozwoju spo³eczno-gospodarczego, inne uwarunkowania prawne samorz¹du, inna mentalnoœæ ludzka. Te czynniki spowodowa³y, i plany strategiczne oparte wy³¹cznie na modelach zachodnich, nie przynosi³y po ¹danych efektów. Konsultanci FRDL MISTiA stopniowo kszta³towali w³asne podejœcie do planowania strategicznego w jednostkach samorz¹du terytorialnego, oparte na zasadzie partnerstwa i partycypacji spo³ecznej. Nazwane ono zosta³o metod¹ trójk¹ta wspó³pracy od trzech g³ównych œrodowisk zapraszanych do debaty nad rozwojem wspól- noty lokalnej w³adz samorz¹dowych, œrodowiska przedsiêbiorców oraz mieszkañców. Pierwszym, bardzo spektakularnym procesem planowania strategicznego, by³o tworzenie strategii rozwoju gminy egocina. Prace te prowadzi³ zespó³ konsultantów FRDL MISTiA pod kierunkiem prof. Gra yny Prawelskiej-Skrzypek ówczesnej Dyrektor ds. Merytorycznych FRDL MISTiA. Szeroka partycypacja spo³eczna od rad so³eckich po m³odzie szkoln¹ i liderów spo³ecznych, zaanga- owanie w³adz samorz¹dowych i nielicznych organizacji pozarz¹dowych dzia³aj¹cych na terenie gminy, a tak e nowatorskie pomys³y konsultantów FRDL MISTiA zaowocowa³y przygotowaniem dokumentu, z którym uto samiali siê wszyscy uczestnicy procesu. Jednym z oryginalnych projektów tej strategii rozwoju by³o opracowanie egociñskiej Ksi¹ ki Kucharskiej, stanowi¹cej zbiór tradycyjnych przepisów kulinarnych, które m³odzie szkolna wydobywa³a na œwiat³o dzienne, wypytuj¹c w³asne babcie i innych starszych mieszkañców gminy. Ksi¹ ka zosta³a wydana w taki sposób, w jaki przepisy przygotowali ich w³aœciciele a by³y to mianowicie zapiski na skrawkach papieru, z b³êdami ortograficznymi, czêsto pisane trudnym do rozszyfrowania charakterem pisma. Jednak to w³aœnie taka forma publikacji, jej oryginalnoœæ i niekonwencjonalnoœæ powodowa³a ogromne zainteresowanie wœród odbiorców. Wójt B³oniarz, je d ¹c do Warszawy w poszukiwaniu œrodków finansowych na rozwój gminy, zawsze zabiera³ ze sob¹ kilka egzemplarzy. Twierdzi³, e otwiera³a niejedne drzwi w ministerstwach. W II po³owie lat 90. nast¹pi³a prawdziwa ekspansja planowania strategicznego w jst. W³adze gmin systematycznie wdra aj¹cych plany strategiczne najczêœciej odnosi³y du e sukcesy na polu gospodarczym i spo³ecznym. Sprzyja³a im koniunktura ekonomiczna oraz to, e byli w wielu dziedzinach prekursorami wiele ryzykowali, ale je eli odnosili sukcesy, to by³y to sukcesy wyraÿnie dostrzegalne przez innych. Spowodowa³o to wrêcz pewn¹ modê na posiadanie strategii rozwoju. W tym okresie konsultanci FRDL MISTiA zrealizowali wiele procesów planowania strategicznego oraz anga owani byli do poprawiania strategii, z którymi w³adze lokalne nie mog³y sobie poradziæ na poziomie wdra ania i monitoringu. W 1998 roku, w wyniku II etapu reformy samorz¹dowej, pojawiaj¹ siê nowi klienci dla > str. 10

10 10 na Szlaku Nr 2-3(26-27) lecie FRDL MISTiA str. 9 > us³ug konsultingowych powiaty i województwa. Konsultanci FRDL MISTiA opracowali wówczas pierwsze strategie rozwoju dla powiatów m³awskiego, lêborskiego, tarnogórskiego. Koñcówka lat 90. i pocz¹tek nowego wieku to du e zmiany na rynku konsultingowym dla samorz¹du terytorialnego, a tym samym dla FRDL MISTiA. Spowodowane by³y uruchomieniem w Polsce przez USAID programu pod nazw¹ Local Government Partnership Program (LGPP). Program skierowany by³ do polskich jednostek samorz¹du terytorialnego oraz polskich firm konsultingowych, które pracowa³y bazuj¹c na amerykañskich doœwiadczeniach. Du ¹ zmian¹ by³o ca³kowite ukierunkowanie prac konsultingowych na plany bran owe, dotykaj¹ce jednej dziedziny funkcjonowania samorz¹du. FRDL MISTiA, jako jedna z instytucji zakontraktowanych przez USAID, wdra a³a w samorz¹dach na terenie ca³ej Polski takie narzêdzia, jak: wieloletnie plany inwestycyjne, bud ety zadaniowe, plany partycypacji spo³ecznej, strategie rozwoju gospodarczego, itp. Kilkuletnia wspó³praca w ramach LGPP przynios³a nowe doœwiadczenia i umiejêtnoœci, jednak po zakoñczeniu programu na terenie Polski w 2002 r. nast¹pi³ okres g³êbokiego kryzysu na rynku konsultingowym. Du a liczba bezp³atnych us³ug, kierowanych przez kilka lat do polskich samorz¹dów oraz du a liczba wyszkolonych konsultantów samorz¹dowych, spowodowa³y zanik zainteresowania produktami konsultingowymi i bardzo du ¹ konkurencjê. Jednak to w³aœnie w tym trudnym okresie uda³o siê wdro- yæ kilka interesuj¹cych projektów, w tym kompleksowe planowanie strategiczne dla Miasta Nowy Targ (strategia rozwoju, wieloletni plan inwestycyjny, œredniookresowy program zarz¹dzania miastem, analiza finansowania strategii ze Ÿróde³ zewnêtrznych, analiza mo liwoœci podejmowania partnerstwa publiczno-prywatnego). W tym okresie rozpoczê³y siê tak e pierwsze projekty zwi¹zane z wdra aniem systemów zarz¹dzania jakoœci¹ w samorz¹dach (zgodnych z normami ISO). Wymogi europejskie Sytuacja zmieni³a siê w przededniu przyst¹pienia Polski do Unii Europejskiej. Zapowiedzi uruchamiania programów strukturalnych oraz dzia³aj¹ce programy przedakcesyjne spowodowa³y zainteresowanie samorz¹dów produktami konsultingowymi, wymaganymi przez nowe prawodawstwo. W 2003 roku FRDL MISTiA wygra³ grant na realizacjê oœmiu planów rozwoju lokalnego dla powiatów ma³opolskich i trzech w województwie œwiêtokrzyskim, w ramach Programu Aktywizacji Obszarów Wiejskich, finansowanego z po yczki Banku Œwiatowego. W kolejnym roku podobne dzia³ania prowadzi³ dla dwóch powiatów w woj. podkarpackim. Po zakoñczeniu PAOW, funkcjonowanie w Polsce rozpoczyna Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego, który wymaga od samorz¹dów posiadania planu rozwoju lokalnego. Konsultanci FRDL MISTiA opracowali w tym okresie kilkadziesi¹t takich dokumentów. W 2004 roku w ycie wesz³a ustawa o pomocy spo³ecznej, która zarówno na gminy, jak Dzia³alnoœæ badawcza Dzia³alnoœæ badawcza od pocz¹tku funkcjonowania by³a wa nym elementem aktywnoœci MISTiA. Zainicjowana zosta³a przez prof. Gra ynê Prawelsk¹-Skrzypek zastêpcê dyrektora ds. merytorycznych w latach Badania mia³y charakter aplikacyjny, diagnozowa³y konkretne problemy i przygotowywa- ³y do podejmowania decyzji. Zawsze by³y realizowane w formie projektowej. Pierwsze tego typu przedsiêwziêcie zaowocowa³o w 1993 r. podrêcznikiem dla gmin Gospodarka gruntami, w 1994 r. ksi¹ k¹ Dorobek odrodzonych samorz¹dów, a w 1995 r. Raportem o stanie kultury Miasta Krakowa. Du- ym projektem realizowanym w latach , we wspó³pracy z kilkunastoma najwiêkszymi polskimi miastami by³ projekt Zarz¹dzanie wielkim miastem. W latach , we wspó³pracy ze Zwi¹zkiem Miast Polskich realizowano pilota owy projekt Systemu Analiz Samorz¹dowych, dla us³ug sektora kultury i transportu publicznego. Wypracowane wówczas narzêdzia analityczne funkcjonuj¹ do dziœ w ramach Elektronicznego Pakietu Analitycznego SAS. Zdecydowana wiêkszoœæ projektów zrealizowanych w 2000 r. dotyczy³a usprawniania zarz¹dzania w samorz¹dzie terytorialnym. Centrum Analiz Strategicznych (CAS) jest jednostk¹ badawcz¹ FRDL MISTiA za³o- on¹ w paÿdzierniku 2004 roku. Specjalizuje i powiaty na³o y³a obowi¹zek tworzenia strategii rozwi¹zywania problemów spo³ecznych. Przez kilka kolejnych lat by³ to jeden z podstawowych produktów realizowanych przez FRDL MISTiA na rzecz samorz¹dów lokalnych. W 2005 roku uruchomiono Pilota owy Program Leader+, dziêki któremu na terenie ca³ej Polski utworzy³y siê Lokalne Grupy Dzia- ³ania. FRDL MISTiA czynnie bra³ udzia³ w inicjowaniu tworzenia LGD oraz opracowywania dla nich Zintegrowanych Strategii Rozwoju Obszarów Wiejskich, a od 2008 r. (ju w ramach PROW ) tak e Lokalnych Strategii Rozwoju. Na przestrzeni tych 20 lat, ró ne zespo³y konsultantów FRDL MISTiA opracowa³y ok. 200 wdro eñ o charakterze planowania i zarz¹dzania strategicznego od strategii rozwoju lokalnego, a do tak bran owych dokumentów, jak: strategie przedsiêbiorczoœci, oœwiaty, turystyki, rozwi¹zywania problemów spo- ³ecznych, wieloletnie plany inwestycyjne, plany rozwoju lokalnego, bud ety zadaniowe, programy ochrony zabytków i inne. Wielu klientów do nas wraca, powierzaj¹c nam aktualizacjê opracowanych wczeœniej dokumentów. Wierzymy, e jest to przejaw przekonania, i nigdy nie zawiedliœmy ich zaufania. siê w realizacji badañ spo³ecznych oraz opracowywaniu praktycznych analiz i raportów dotycz¹cych funkcjonowania samorz¹du terytorialnego. Zadaniem Centrum Analiz Strategicznych jest monitorowanie zmian spo³eczno-gospodarczych w zakresie rozwoju lokalnego i regionalnego w Ma³opolsce i kraju. Przygotowuj¹c raporty i analizy chcemy przyczyniæ siê do zwiêkszenia skutecznoœci i efektywnoœci decyzji podejmowanych przez w³adze regionalne i lokalne. CAS oferuje us³ugi badawcze dotycz¹ce kluczowych aspektów i obszarów dzia- ³ania samorz¹du, w szczególnoœci rynku pracy, polityki spo³ecznej, kultury i rozwoju lokalnego. Badania i analizy dla sektora administracji publicznej prowadzimy stosuj¹c autorsk¹ metodologiê. Przede wszystkim zale y nam na w³aœciwym rozpoznaniu potrzeb informacyjnych administracji publicznej. Korzystaj¹c z dwudziestoletniego doœwiadczenia szybko weryfikujemy potrzeby, elastycznie dostosowujemy metodologiê do oczekiwañ zamawiaj¹cego oraz dokonujemy konsultacji problemu badawczego. Ka dy proces zbierania danych poprzedza dog³êbna analiza istniej¹cych danych, raportów i opracowañ dotycz¹cych badanego tematu i zagadnienia. Dziêki temu nasze analizy nie dubluj¹ ju istniej¹cych, za to je uzupe³niaj¹ i adekwatnie odpowiadaj¹ na potrzeby badawcze. W trakcie prowadzenia analiz i pozyskiwania informacji korzystamy z narzêdzi badawczych stosowanych w naukach

11 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku lecie FRDL MISTiA spo³ecznych i ekonomicznych. Zdaj¹c sobie sprawê ze z³o onoœci problemów badawczych, korzystamy z wielu metod i technik, aby rzeczywistoœæ spo³eczn¹ uczyniæ bardziej zrozumia³¹. Dziêki temu wyniki naszych badañ i analiz maj¹ praktyczny wymiar i mog¹ zostaæ bezpoœrednio wykorzystane przez administracjê publiczn¹ w realizacji w³asnych zadañ i przysz³ych zamierzeñ. Zawsze pamiêtamy o tym, i istniej¹ trudnoœci w przek³adaniu wyników badañ na procesy decyzyjne. Dlatego k³adziemy szczególny nacisk na praktyczny charakter ka dego raportu z badañ. Zale y nam na tym, aby nasze publikacje zawiera³y pog³êbione analizy, praktyczne wskazówki i rekomendacje s³u ¹ce kompleksowej diagnozie sytuacji w regionie, powiecie, mieœcie czy gminie. Identyfikujemy mechanizmy, sposoby i metody polepszaj¹ce jakoœæ zarz¹dzania w administracji publicznej oraz usprawniaj¹ce proces rozwoju lokalnego. Badania rynku pracy Jednym z priorytetowych obszarów badawczych, którym zajmujemy siê od wielu lat s¹ badania rynku pracy. Zrealizowaliœmy szereg projektów badañ spo³ecznych i analiz w tym zakresie, m.in. w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego, Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL, a obecnie w ramach Programu Operacyjnego Kapita³ Ludzki oraz na indywidualne zlecenia instytucji rynku pracy. Stale monitorujemy regionalny rynek pracy w województwie ma³opolskim realizuj¹c projekt Ma³opolski Rynek Pracy diagnoza na podstawie analizy porównawczej trzech powiatów wspó³finansowany z Europejskiego Funduszu Spo³ecznego. Pierwsz¹ edycjê projektu rozpoczêliœmy w 2005 roku. Jego celem by³o ustalenie zapotrzebowania na zawody i umiejêtnoœci na lokalnym i regionalnym rynku pracy. Obecnie (w okresie ) realizujemy drug¹ edycjê projektu Ma³opolski Rynek Pracy II diagnoza na podstawie trzech powiatów, której celem jest diagnoza ma³opolskiego rynku pracy ze szczególnym uwzglêdnieniem problemów i barier osób pozostaj¹cych w najtrudniejszej sytuacji na rynku pracy tj. d³ugotrwale bezrobotnych. Prowadzimy równie analizy lokalnych rynków pracy na zlecenie jednostek samorz¹du terytorialnego. W 2008 roku na zlecenie Powiatowego Urzêdu Pracy w Miechowie przygotowaliœmy raport Diagnoza sytuacji na lokalnym rynku pracy w powiecie miechowskim. W ramach badañ zosta³y przeprowadzone analizy m.in.: stanu wskaÿników bezrobocia i zatrudnienia w powiecie, sytuacji poszczególnych kategorii osób na rynku pracy oraz tendencji zachodz¹cych w sektorze prywatnym w powiecie. Badania obszaru kultury Szczególn¹ uwagê poœwiêcamy badaniom spo³ecznym dotycz¹cym kultury. Prowadzimy projekty badawcze s³u ¹ce pozyskiwaniu i upowszechnianiu informacji o dzia³alnoœci instytucji kultury. Zrealizowaliœmy szereg projektów badawczych w tym zakresie, m.in. na zlecenie Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz na indywidualne zlecenia instytucji samorz¹dowych. Wœród najwa - niejszych projektów w tym zakresie nale y wymieniæ projekty: Samorz¹dowe instytucje kultury: peryferia czy centra aktywnoœci kulturalnej? Nowe formy uczestnictwa w kulturze na terenie gmin wiejskich i miejsko-wiejskich oraz Badanie stanu i potrzeb kultury oraz przeprowadzenie analizy SWOT kultury w Gdyni. Na zlecenie lokalnych w³adz w Ma³opolsce zrealizowaliœmy m.in.: Gminny program opieki nad zabytkami dla gminy miejskiej Kraków na lata , Monitoring Wojewódzkiego Programu Opieki nad Zabytkami pt. Wojewódzki Program Ochrony Dziedzictwa i Krajobrazu Kulturowego Ma³opolski. Zespó³ CAS bra³ tak e udzia³ w pracach nad opracowaniem Raportu o stanie kultury w Krakowie za lata Raport ten przygotowany na zlecenie Urzêdu Miasta Krakowa jest prezentacj¹ g³ównych zjawisk dziej¹cych siê w kulturze Krakowa, opisem tendencji zachodz¹cych zmian, analiz¹ uzyskanych wyników i obserwacji oraz sektorowych analiz strategicznych wraz z wnioskami p³yn¹cymi z przeprowadzonych analiz. Zawiera te próbê nakreœlenia za- ³o eñ misji dla strategii rozwoju kultury w mieœcie. Diagnoza problemów spo³ecznych Prowadzone przez CAS badania i analizy zapewniaj¹ równie poznanie problematyki osób wykluczonych spo³ecznie b¹dÿ zagro onych wykluczeniem spo³ecznym i wymagaj¹cych wsparcia ze strony jednostek pomocy spo³ecznej. Dostêp do aktualnych informacji z obszaru polityki spo³ecznej jest niezbêdny w efektywnej pracy socjalnej, budowaniu lokalnych strategii rozwi¹zywania problemów spo³ecznych, adekwatnym do potrzeb spo- ³ecznoœci lokalnej poradnictwie, realizacji projektów systemowych czy tworzeniu partnerstw lokalnych. Dlatego CAS zrealizowa³ szereg projektów dotycz¹cych polityki spo- ³ecznej, m.in. w ramach projektu PIW EQUAL Mo emy wiêcej partnerstwo na rzecz spó³dzielni socjalnych, tj.: Efektywnoœæ lokalnej polityki spo³ecznej w zakresie insercji m³odzie y opuszczaj¹cej domy poprawcze analiza dzia³añ Zak³adów Poprawczych i Powiatowych Centrów Pomocy Spo³ecznej oraz badania Ma³opolski sektor ekonomii spo³ecznej z perspektywy pracowników instytucji spo³ecznych. Badania ewaluacyjne CAS posiada równie doœwiadczenie i dorobek w dziedzinie badañ ewaluacyjnych. Aby zwiêkszyæ wiedzê i umiejêtnoœci ma³opolskich jednostek samorz¹du terytorialnego w obszarze ewaluacji, CAS od 1 stycznia do paÿdziernika 2008 roku realizowa³o projekt ABC Ewaluacji profesjonalizacja ma³opolskich jednostek samorz¹du terytorialnego, finansowany ze œrodków Unii Europejskiej w ramach Œrodków Przejœciowych 2005, Komponentu 6 (Wzmocnienie zdolnoœci ewaluacyjnych w sektorze publicznym). Projekt ten skierowany by³ do przedstawicieli jednostek samorz¹du terytorialnego z Ma³opolski, w szczególnoœci do kadry zarz¹dzaj¹cej (wójtów, burmistrzów, prezydentów oraz sekretarzy gmin) oraz pracowników jst odpowiedzialnych za wdra anie procedur ewaluacyjnych w macierzystych jednostkach. Podsumowuj¹c dotychczasowy okres dzia- ³alnoœci Centrum Analiz Strategicznych MISTiA mo na œmia³o stwierdziæ, e kompetencje i wieloletnie doœwiadczenie zespo³u pozwalaj¹ zaoferowaæ jednostkom administracji publicznej najwy szej jakoœci badania spo³eczne. Ich atutem jest po³¹czenie odpowiednio dobranej metodologii i realizacji badañ z przejrzystoœci¹ i osadzeniem rekomendacji w lokalnych realiach, dziêki czemu zyskuj¹ one walor praktyczny. Prowadzone przez Centrum Analiz Strategicznych projekty badawcze przyczyniaj¹ siê do zwiêkszenia skutecznoœci i efektywnoœci decyzji podejmowanych przez w³adze regionalne i lokalne. Podejmowane dzia³ania maj¹ na celu poprawê jakoœci ycia spo³ecznego, wzmocnienie wiêzi wspólnot lokalnych oraz co najwa niejsze wzrost zaanga owania w³adz i mieszkañców w rozwój spo³eczno-gospodarczy.

12 12 na Szlaku Nr 2-3(26-27)2010 Niemal od pocz¹tku swojej dzia³alnoœci, FRDL MISTiA realizowa³ projekty z zakresu wspierania demokracji w krajach Europy Œrodkowo-Wschodniej. Przekazywanie doœwiadczeñ Pocz¹tkowo by³y to dzia³ania polegaj¹ce na organizowaniu wizyt studyjnych w Polsce przedstawicieli w³adz lokalnych i centralnych, sektora pozarz¹dowego, uczelni wy- szych z krajów, które póÿniej ni Polska rozpoczê³y procesy transformacji ustrojowej. W latach 90. w Instytucie przyjmowaliœmy goœci z takich krajów jak: Ukraina, Bia³oruœ, Rosja, Albania, Federacyjna Republika Jugos³awii, Boœnia i Hercegowina, Gruzja, Macedonia. Wizyty realizowane by³y najczêœciej we wspó³pracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych RP. Ich tematyka dotyka³a praktycznie wszystkich aspektów funkcjonowania samorz¹du terytorialnego i polskich doœwiadczeñ w tym zakresie. Projekty ukraiñskie Bardziej trwa³a wspó³praca projektowa rozpoczêta zosta³a pod koniec lat 90. W tym czasie na Ukrainie powsta³a organizacja pozarz¹dowa U.S.-Ukraine Foundation, finansowana przez USAID. Konstrukcja organizacji swoj¹ ide¹ by³a bardzo zbli ona do FRDL. Posiada³a ona pocz¹tkowo 4 oœrodki regionalne (Lwów, Czerkasy, Chersoñ, Donieck) oraz biuro centralne w Kijowie. W kolejnych latach do³¹czy³ kolejny oœrodek regionalny w Charkowie. Dzia³alnoœæ oœrodków regionalnych koncentrowa³a siê na organizowaniu szkoleñ dla kszta³tuj¹cego siê ukraiñskiego samorz¹du terytorialnego oraz administracji pañstwowej. Wydawano poradniki i prasê bran ow¹ na temat nowoczesnych metod zarz¹dzania w administracji publicznej. Realizowano drobne projekty ze œrodków USA- ID. Szybko okaza³o siê jednak, i propozycje prezentowane przez konsultantów amery- 20-lecie FRDL MISTiA Wspieranie demokracji w krajach Europy Œrodkowo-Wschodniej kañskich nie maj¹ zastosowania w warunkach ukraiñskich. W tej sytuacji zaczêto szukaæ dobrych praktyk samorz¹dowych w krajach s¹siednich. Konceptualne podobieñstwo U.S.- Ukraine Foundation do FRDL, zbli ona misja dzia³ania, podobne cele statutowe oraz du o wiêksze doœwiadczenie polskiego partnera, spowodowa³y, i bardzo szybko nawi¹zano trwa³¹ wspó³pracê. Jej przes³aniem by³o dzielenie siê doœwiadczeniem z partnerem ukraiñskim w zakresie budowania silnych struktur samorz¹dowych i propagowania idei obywatelskich. Wspó³praca nabra³a znaczenia instytucjonalnego: ka dy z 4 oœrodków regionalnych U.S.-Ukraine Foundation otrzyma³ partnerski oœrodek FRDL, od którego podpatrywa³ metody i pomys³y dzia³añ szkoleniowych i projektowych realizowanych na rzecz samorz¹du terytorialnego. Podobn¹ wspó³pracê, polegajac¹ na przekazywaniu polskich doœwiadczeñ w zakresie zarz¹dzania organizacj¹ sieciow¹, nawi¹za³y biura centralne obu organizacji. FRDL MISTiA by³ oœrodkiem partnerskim dla Zachodnioukraiñskiego Regionalnego Centrum Szkoleniowego U.S.-Ukraine Foundation we Lwowie. Sta³a wspó³praca rozpoczê³a siê w 1999 roku, a pierwsze projekty we Lwowie z udzia³em konsultantów FRDL MISTiA zainicjowano w roku By³y to szkolenia dla ukraiñskich trenerów i konsultantów, przedstawicieli samorz¹du terytorialnego i administracji pañstwowej oraz organizacji pozarz¹dowych. Wspólnie z oœrodkiem regionalnym we Lwowie oraz ca³¹ sieci¹ U.S.- Ukraine Foundation (która póÿniej wystêpowa³a równie pod nazw¹ Fundacja Rozwoju Demokracji im. Filipa Orlika) zrealizowano wiele projektów. Najwa niejszym z nich by³ zapocz¹tkowany w 2003 roku projekt pod tytu³em TOP Triangle of Partnership. Finansowany przez program Komisji Europejskiej TACIS, dotyczy³ szkolenia ukraiñskich konsultantów planowania strategicznego w ca³ej Ukrainie oraz prowadzenia pilota owych procesów planistycznych w ukraiñskich gminach. Projekt zakoñczy³ siê du ym sukcesem przeszkolono kilkudziesiêciu konsultantów ukraiñskich oraz opracowano strategie rozwoju lokalnego dla 5 ukraiñskich gmin. W dzia³aniach tych wziê³o udzia³ kilkuset przedstawicieli spo³ecznoœci lokalnych, co w tym okresie na Ukrainie by³o zupe³n¹ nowoœci¹. U.S. Ukraine Foundation zakoñczy³a swoje dzia³anie w 2006 roku. Koniec finansowania z funduszy USAID spowodowa³ stopniowy zanik zdolnoœci utrzymania siê organizacji na trudnym rynku ukraiñskim (samorz¹dy ukraiñskie do dnia dzisiejszego zazwyczaj nie p³ac¹ za adne us³ugi konsultingowe z braku œrodków finansowych z wyj¹tkiem du ych miast). Jednak pozostawione same sobie oœrodki regionalne z czasem potrafi³y wyrobiæ sobie pozycjê na rynkach lokalnych i prowadz¹ dzia³alnoœæ jako niezale ne organizacje. FRDL MI- STiA wci¹ z nimi wspó³pracuje. Wspó³praca z MSZ Bardzo istotn¹ form¹ wspó³pracy z krajami Europy Œrodkowo-Wschodniej jest realizacja projektów w ramach programu Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP Polska Pomoc Zagraniczna. FRDL MISTiA corocznie (od 2005 r.) realizuje dzia³ania w ramach tego programu. Do najwa niejszych z nich nale ¹: Szko³a Mened erów Samorz¹dowych (Ukraina Wschodnia, 2005 r.); Integracja europejski kierunek rozwoju Czarnogóry (Czarnogóra, 2006 r.); Akademia samorz¹dowa nad brzegami Dniestru (Mo³dowa Naddniestrze, Gagauzja, 2006 r.) Integracja europejski kierunek rozwoju Ukrainy (Ukraina Zachodnia, 2007 r.), Szko³a przyci¹gania inwestycji dla wschodnioukraiñskich jednostek administracji publicznej (Ukraina Wschodnia, 2008 r.), Zarz¹dzanie agroturystyk¹ w regionie Karpaty Ukraiñskie i Stanica ugañska (Ukraina Wschodnia, 2009 r.). Obecnie FRDL MISTiA realizuje w partnerstwie z Oœrodkiem Wspó³pracy Europejskiej projekt Wiemy gdzie idziemy. Wspó³praca samorz¹dowa na rzecz rozwoju Karpackiego Systemu Informacji Turystycznej., który jest finansowany z tegorocznej edycji programu Polska Pomoc. Z innych istotnych przedsiêwziêæ realizowanych na rzecz krajów Europy Œrodkowo- Wschodniej, wymieniæ nale y projekt Jestem Obywatelem kszta³towanie postaw obywatelskich wœród m³odzie y na Ukrainie. Celem g³ównym projektu by³o przygotowanie trenerów kszta³cenia obywatelskiego m³odzie y, opracowanie ukraiñskich materia³ów szkoleniowych z tego zakresu oraz przeprowadzenie pilota owych szkoleñ z m³odzie ¹. Projekt, realizowany w latach , finansowany by³ przez Komisjê Europejsk¹ w ramach programu EIDHR. Oprócz du ych projektów, trwaj¹cych ponad 1 rok, FRDL MISTiA podejmowa³ wiele mniejszych dzia³añ, ograniczaj¹cych siê do przeprowadzenia wizyty studyjnej w Polsce lub szkolenia na terenie kraju partnerskiego. Coraz czêœciej to partnerzy zagraniczni zwracaj¹ siê do nas z proœb¹ o wsparcie i wspó³pracê. Znaj¹ Instytut z licznych projektów zagranicznych, a poszukiwanie kontaktu z FRDL MISTiA traktujemy, jako potwierdzenie wartoœci dzia³añ prowadzonych przez nas w krajach Europy Œrodkowo-Wschodniej.

13 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 13 Aktywnoœæ na rzecz wspierania przedsiêbiorczoœci jest od 20 lat jednym z g³ównych obszarów dzia³alnoœci naszego Instytutu realizowanej w ramach Programu Rozwoju Przedsiêbiorstw. MISTIA œwiadczy us³ugi informacyjne, doradcze o charakterze ogólnym i szkoleniowe na rzecz osób zamierzaj¹cych rozpocz¹æ dzia- ³alnoœæ gospodarcz¹ i przedsiêbiorców. Zrealizowaliœmy wiele inicjatyw z zakresu promocji przedsiêbiorczoœci i kszta³towania postaw przedsiêbiorczych oraz programów badawczych. Pierwszy powa ny impuls do rozwiniêcia aktywnoœci na rzecz wspierania przedsiêbiorczoœci mia³ miejsce w 1992 roku, kiedy to utworzono w MISTiA Polsko Amerykañski Klub Przedsiêbiorczoœci. Kilkuletnia dzia³alnoœæ klubu prowadzonego we wspó³pracy z Pierwszym Polsko Amerykañskim Bankiem S.A. w Krakowie przynios³a wiele cennych doœwiadczeñ. Wspomnieæ tutaj nale y chocia by dwie edycje konkursu Przedsiêbiorca Roku, liczne szkolenia i konferencje. Wszystko to zaowocowa³o w kolejnych latach dzia- ³alnoœci. Nasze us³ugi spe³niaj¹ najwy sze standardy, od 1996 roku jesteœmy zarejestrowani w Krajowym Systemie Us³ug sieci organizacji wyspecjalizowanych w œwiadczeniu ró nego rodzaju us³ug dla przedsiêbiorstw i osób podejmuj¹cych dzia³alnoœæ gospodarcz¹, nad którymi opiekê merytoryczn¹ sprawuje Polska Agencja Rozwoju Przedsiêbiorczoœci. Posiadamy jej akredytacjê na œwiadczenie us³ug informacyjnych, doradczych o charakterze ogólnym oraz szkoleniowych. Od kilkunastu lat, nasz Instytut œwiadczy us³ugi szkoleniowe dla przedsiêbiorców i osób zamierzaj¹cych rozpocz¹æ dzia³alnoœæ gospodarcz¹. Tematyka realizowanych szkoleñ jest bardzo szeroka i obejmuje m.in.: zarz¹dzanie przedsiêbiorstwem, marketing, finanse, obs³ugê klientów, wdra anie systemów zarz¹dzania jakoœci¹, pozyskiwanie dofinansowania zewnêtrznego, ochronê œrodowiska. Kilka tysiêcy przedsiêbiorców z Ma³opolski i s¹siednich regionów przeszkoli³o swoich pracowników na seminariach i warsztatach zorganizowanych w ramach programów dofinansowanych z zewnêtrznych Ÿróde³. Wspieranie przedsiêbiorczoœci to tak e, a mo e przede wszystkim, kszta³towanie odpowiednich postaw wœród m³odzie y. W latach Instytut zorganizowa³ piêæ edycji konkursu Junior Biznesu, celem którego by³a promocja przedsiêbiorczoœci wœród m³odzie y szkó³ ponadgimnazjalnych województwa ma³opolskiego. 20-lecie FRDL MISTiA Wspieranie przedsiêbiorczoœci MISTiA by³ w latach: akredytowanym wykonawc¹ us³ug doradczych w projektach Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiêbiorczoœci Wstêp do jakoœci, Przygotowanie do dzia³ania na rynku europejskim, Program Rozwoju Przedsiêbiorstw oraz Program Rozwoju Przedsiêbiorstw Eksportowych. Od 10 lat nasz Instytut œwiadczy us³ugi informacyjne dla przedsiêbiorców i osób fizycznych zamierzaj¹cych rozpocz¹æ dzia³alnoœæ gospodarcz¹. Us³ugi te by³y œwiadczone w prowadzonych Punktach Konsultacyjno- Doradczych a póÿniej Punktach Konsultacyjnych i by³y bezp³atne dla odbiorców dziêki pozyskiwanym dotacjom na ich prowadzenie, najpierw z programów przedakcesyjnych, rz¹dowych a w ostatnich latach z funduszy strukturalnych. Punkty Konsultacyjno-Doradcze by³y prowadzone w: Krakowie, Tarnowie, Rabce, Bochni, Jaœle, Zakopanem, Chrzanowie. Punkty Konsultacyjne pe³ni¹ wa n¹ funkcjê instytucji pierwszego kontaktu dla przedsiêbiorców oraz osób zamierzaj¹cych podj¹æ dzia³alnoœæ gospodarcz¹. Od 2008 r. Punkt Konsultacyjny jest prowadzony przy Oœrodku MI- STiA w Tarnowie. Dziêki tym us³ugom kilkanaœcie tysiêcy osób zamierzaj¹cych rozpocz¹æ dzia³alnoœæ gospodarcz¹ i przedsiêbiorców otrzyma³o bezp³atne informacje z zakresu: zak³adania i prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej, mo liwoœci i zasad pozyskiwania œrodków finansowych na za³o enie lub rozwój firmy oraz informacje o innych, specjalistycznych us³ugach dla przedsiêbiorców. W kilku ostatnich latach powsta³o w Ma³opolsce prawie 150 mikroprzedsiêbiorstw przy wsparciu naszego Instytutu w ramach projektów: Moja firma wspieranie przedsiêbiorczoœci w Ma³opolsce, Centrum mikroprzedsiêbiorczoœci promocja dobrych pomys³ów i Zostañ Ma³opolskim Przedsiêbiorc¹. Uczestniczy³y w nich osoby, które mia³y pomys³ na firmê i planowa³y za³o yæ dzia³alnoœæ gospodarcz¹. Te osoby najpierw skorzysta³y ze szkoleñ z zakresu rozpoczynania i prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej oraz indywidualnego doradztwa z zakresu opracowywania biznesplanu, potem opracowa³y biznesplany projektowanej dzia³alnoœci gospodarczej. Na podstawie oceny biznesplanu by³y przyznawane dotacje na rozpoczêcie dzia³alnoœci gospodarczej. Nowo powsta³e firmy rozpoczê³y dzia³alnoœæ w ró nych bran ach. By³y wœród nich firmy œwiadcz¹ce us³ugi gastronomiczne, rehabilitacyjne, ogrodnicze, fotograficzne, kosmetyczne, krawieckie, tartaczne, informatyczne, budowlane, samochodowe, geodezyjne, rachunkowe, doradztwa i szkoleñ z zakresu BHP, szkoleñ jêzykowych, doradztwa inwestycyjnego, poœrednictwa finansowego oraz prowadz¹ce przetwórstwo spo ywcze, handel odzie ¹ i innymi artyku³ami, produkuj¹ce wyroby z drzewa, artyku³y dekoracyjne i pami¹tki, metalowe. Przy pomocy MISTiA powsta³a w Krakowie Spó³dzielnia socjalna RATEL. Jej za³o ycielami by³y osoby d³ugotrwale bezrobotne, które po przeszkoleniu, doradztwie i otrzymanym wsparciu psychologicznym zdecydowa³y siê na stworzenie dla siebie miejsca pracy i zarejestrowa³y spó³dzielniê, która prowadzi restauracjê. Pomoc finansowa pos³u y³a do urz¹dzenia i wyposa enia restauracji miejsca pracy dla 9 osób. MISTiA stymuluje rozwój przedsiêbiorczoœci poprzez organizacjê konkursów, prowadzenie prac analitycznych i badawczych testuj¹cych nowe rozwi¹zania z zakresu nauczania przedsiêbiorczoœci, badania luk kompetencyjnych i potrzeb szkoleniowych pracowników.

14 14 na Szlaku Nr 2-3(26-27)2010 Analiza stanu kultury w Krakowie w latach Badamy kulturê w Krakowie Myœl, e naród, który nie dba o swoj¹ kulturê, przestaje istnieæ, zapewne by³a podstaw¹ motywacji w³adz Miasta Krakowa do podjêcia siê bardzo trudnego zadania, jakim jest opracowanie, uchwalenie i wdro enie strategii kultury. Pamiêtaæ przy tym trzeba, e opracowanie takiej polityki jest o tyle istotne, co trudne, bo mamy do czynienia z tym rodzajem dzia³alnoœci i ycia publicznego, które wszystkich dotyczy, które wszyscy doceniaj¹, lecz nie potrafi¹ jednoznacznie zdefiniowaæ. Doœæ wspomnieæ, e istniej¹ setki ró norodnych definicji kultury przyjmowane z ró - nych punktów widzenia (antropologicznego, socjologicznego, kulturoznawczego itp.). Zadanie bardzo trudne tym bardziej w mieœcie takim, jak Kraków, które uchodzi za stolicê kulturaln¹ Polski, ale równie bardzo czêsto porównywane jest do europejskich centrów kultury. Opracowanie strategii kultury Miasta jest wydarzeniem bez precedensu. W polskiej praktyce samorz¹dowej i zarz¹dzania strategicznego zdarzy³o siê to dot¹d wy³¹cznie w Krakowie i Warszawie. Poza tymi przyk³adami nie ma przypadku opracowania bran owej strategii rozwoju w tak trudnej dziedzinie ycia publicznego. Konieczne sta³o siê opracowanie takiego dokumentu w mieœcie, które swój rozwój od co najmniej dwóch wieków opiera na kulturze. Decyzjê o opracowaniu polityki kulturalnej w Krakowie podjê³a Rada Miasta Uchwa³¹ NR LVII/739/08 z dnia 19 listopada 2008 roku. Punktem wyjœcia do podjêcia tej decyzji by³y zg³aszane ju od wielu lat postulaty œrodowisk kultury Krakowa. Na mocy uchwa³y, Prezydent Miasta powo³a³ Konwent Strategiczny ds. Kultury, skupiaj¹cy najznamienitszych przedstawicieli œwiata kultury w Krakowie oraz zespó³ ds. opracowania diagnozy stanu kultury. Zespó³ pracowa³ od stycznia do czerwca 2009 roku. Dokona³ dog³êbnej analizy statystycznej funkcjonowania kultury w Krakowie na podstawie dostêpnych danych iloœciowych, która zosta³a wykonana z uwzglêdnieniem chyba wszystkich aspektów ycia kulturalnego w Krakowie. Analizie zosta³y poddane: teatry, instytucje muzyczne, muzea, domy, oœrodki i centra kultury, galerie i instytucje wystawiennicze, organizacje spo³eczne, uczelnie, a nawet puby i kluby. Wyniki analizy statystycznej zosta³y zamieszczone w raporcie, którego zasadnicze fragmenty zaprezentowane zosta³y 1 czerwca 2008 roku na pierwszym posiedzeniu Konwentu Strategicznego ds. kultury, które odby³o siê w goœcinnych salach Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Raport, zawieraj¹cy kilkaset stron analiz, danych, wykresów, tabel i krótkich wyjaœnieñ, wzbudzi³ bardzo o ywion¹ dyskusjê. Dotyczy- ³a ona mo liwoœci analizowania sfery dzia³alnoœci kultury za pomoc¹ narzêdzi i wskaÿników wy³¹cznie statystycznych. Wystarczy tylko jako przyk³ady przywo³aæ dwa elementy analizy statystycznej, które budz¹ najwiêksze kontrowersje œrodowisk kultury. Jednym z nich jest frekwencja w instytucjach kultury. Wyliczenie jej nie jest trudne, pod warunkiem posiadania danych. A te mo na zdobyæ, gdy instytucje kultury zobowi¹zane s¹ do przygotowywania sprawozdañ ze swojej dzia³alnoœci. W nich to zamieszczane s¹ informacje m.in. dotycz¹ce liczby widzów korzystaj¹cych z oferty instytucji kultury. Porównuj¹c tê liczbê z ogóln¹ liczb¹ wszystkich miejsc udostêpnionych jednorazowo uczestnikom, wyliczyæ mo emy frekwencjê. Jednak e jak oceniæ, jak porównaæ pomiêdzy sob¹ instytucje kultury, które oferuj¹ ten sam rodzaj dzia³alnoœci kulturalnej, skoro jedna z nich dzia³a w okreœlonej przestrzeni budynku, natomiast inna w otwartej przestrzeni publicznej? Porównanie takie jest oczywiœcie mo liwe, ale wyci¹gniêcie z tego wniosków nie zawsze jest u yteczne. Innym budz¹cym kontrowersje elementem analizy jest finansowanie instytucji kultury, a dok³adniej bud ety tych e. I tu te porównywanie ró nych instytucji praktycznie nie prowadzi do adnych wniosków, które mog³yby staæ siê podstaw¹ do podejmowania jakichkolwiek decyzji. Instytucje kultury w Krakowie w wiêkszoœci prowadz¹ dzia³alnoœæ w obiektach zabytkowych generuj¹cych wysokie koszty funkcjonowania. Jednoczeœnie dotacja podmiotowa dla instytucji kultury zawiera w sobie zarówno czêœæ dotycz¹c¹ kosztów sta³ych funkcjonowania (utrzymanie budynków, p³ace, media itp.), jak i czêœæ kosztów zmiennych zale nych od rozmiarów prowadzonej dzia³alnoœci. ¹czenie obu rodzajów kosztów fa³szuje rzeczywisty obraz dzia³alnoœci instytucji kultury, dlatego te niemo liwe jest wnioskowanie o tym, czy dana instytucja jest finansowo efektywna, gdy warunki ich funkcjonowania s¹ ró ne i bardzo czêsto niemo liwe do porównania. Dyskusja Konwentu, prowadzona na kilka miesiêcy przed Kongresem Kultury Polskiej, na którym ywo dyskutowano podobne problemy, pokaza³a jak wa ne jest podjêcie bardzo trudnego tematu, jakim jest analizowanie dzia³alnoœci kultury. Cz³onkowie Konwentu apelowali o próbê podjêcia innych sposobów analizowania kultury. Jednoczeœnie zg³oszono postulat dotycz¹cy ujednolicenia sposobów zbierania i przetwarzania informacji o dzia³alnoœci kulturalnej w Krakowie oraz o sta³e monitorowanie dzia³alnoœci kulturalnej w Mieœcie w mo liwych wszystkich jej aspektach, z uwzglêdnieniem wyraÿnej specyfiki tej sfery publicznej. W wyniku zg³oszonych postulatów, Wydzia³ Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzêdu Miasta Krakowa zleci³ FRDL MISTiA przygotowanie Analizy stanu kultury w Krakowie za lata Pracê nad tym dokumentem prowadzone by³y przez zespó³ konsultantów od wrzeœnia do grudnia 2009 r. pod kierownictwem autora niniejszego tekstu. Zakres prac obejmowa³ analizy dotycz¹ce zarz¹dzania kultur¹ w Krakowie oraz indywidualne i grupowe wywiady z wybranymi przedstawicielami œrodowisk kultury w Krakowie. Przeprowadzono wywiady indywidualne z dyrektorami instytucji kultury, dyrekcj¹ Wydzia- ³u Kultury oraz Pe³nomocnikiem Prezydenta Miasta Krakowa ds. kultury. Równolegle prowadzone by³y prace w ramach dwóch rodzajów wywiadów grupowych: sesje warsztatowe z 7 grupami œrodowisk kultury w Krakowie oraz zogniskowane wywiady grupowe (tzw. fokusy). Pierwszy rodzaj wywiadów zosta³ przeprowadzony z przedstawicielami teatrów, instytucji muzycznych, muzeów, domów, oœrodków, centrów kultury, instytucji wystawienniczych, œrodowiska plastycznego, organizacji spo³ecznych, bibliotek, œrodowiska literackiego oraz œrodowiska akademickiego. ¹cznie we wszystkich spotkaniach uczestniczy³o 113 osób. Ka de spotkanie zosta³o nagrane, co da³o ³¹cznie 21 godzin materia³u, a po transkrypcjach 77 stron za³¹cznika do dokumentu Analizy. W badaniach fokusowych uczestniczy³y ³¹cznie 22 osoby mieszkañcy Krakowa podzielone na dwie grupy: mieszkañcy do 35 roku ycia i powy ej 45 roku ycia. Dokument Analizy stanu kultury zawiera równie wyniki badañ porównawczych dzia- ³alnoœci kulturalnej z wybranymi, zgodnie z przyjêtymi kryteriami, miastami Europy (Barcelona, Bolonia, Berlin, Norymberga, Budapeszt, Bilbao oraz Ryga) i Polski (Warszawa, ódÿ, Wroc³aw, Poznañ i Gdañsk). Dokument Analizy zawiera równie przegl¹d dokumentów strategicznych wybranych do porównania miast polskich. Oceniaj¹c Kraków na tle innych miast europejskich trzeba powiedzieæ, e charaktery-

15 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 15 Program Opieki nad Zabytkami Gminy Miejskiej Kraków na lata Jak dbaæ o zabytki Krakowa? Zespó³ konsultantów FRDL MISTIA podj¹³ siê trudnego zadania opracowania pierwszego Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Miejskiej Kraków. Opracowanie programu podyktowane zosta- ³o istotn¹ potrzeb¹ uporz¹dkowania i wzmocnienia dotychczas stosowanych instrumentów polityki samorz¹dowej w zakresie ochrony zabytków oraz zarz¹dzania dziedzictwem kulturowym Krakowa. Budowê Programu oparto na partnerskim modelu budowy planów strategicznych jednostek samorz¹du terytorialnego, dziêki czemu dokument ten stanowi swoiste zaproszenie do wspó³pracy dla wszystkich podmiotów zainteresowanych problematyk¹ ochrony i opieki nad zabytkami. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Miejskiej Kraków na lata powsta³ dziêki aktywnoœci cz³onków Konwentu Strategicznego, skupiaj¹cego przedstawicieli œrodowisk zwi¹zanych z problematyk¹ ochrony i opieki nad zabytkami. W jego sk³ad weszli dyrektorzy i przedstawiciele wydzia³ów Urzêdu Miasta Krakowa oraz jednostek miejskich, przedstawiciele s³u b konserwatorskich, œrodowiska akademickiego oraz reprezentanci organizacji spo³ecznych. Program s³u yæ ma rozwojowi Gminy Miejskiej Kraków poprzez d¹ enie do poprawy stanu zachowania zabytków, ich rewaloryzacjê oraz ekspozycjê, dziêki czemu podniesiona zostanie atrakcyjnoœæ miasta oraz konkurencyjnoœæ oferowanych produktów turystycznych. Przyczyni siê tak e do szerszego ni dotychczas wykorzystania potencja³u dziedzictwa kulturowego Krakowa ze szczególnym uwzglêdnieniem obszaru wpisanego na Listê Œwiatowego Dziedzictwa UNESCO. Program Opieki nad Zabytkami zgodnie z art. 87 Ustawy o ochronie i opiece nad zabytkami sporz¹dza jednostka samorz¹du terytorialnego. Program Opieki nad Zabytkami Gminy Miejskiej Kraków na lata nie ogranicza siê w swych zapisach wy³¹cznie do zadañ realizowanych bezpoœrednio przez instytucje samorz¹dowe (Urz¹d Miasta Krakowa, jednostki miejskie itp.). Proponuje tak e zadania stanowi¹ce wyzwania dla œrodowiska konserwatorskiego, akademickiego, w³aœcicieli obiektów, spo³ecznoœci lokalnej i wszystkich instytucji i organizacji spo³ecznych dzia- ³aj¹cych w Krakowie, które s¹ zainteresowane aktywnym zarz¹dzaniem dziedzictwem kulturowym miasta. Tak realizowana zasada partnerstwa i wspó³pracy jest jednym z fundamentalnych elementów polityki strukturalnej Unii Europejskiej. Okres realizacji Programu Opieki nad Zabytkami Gminy Miejskiej Kraków zgodnie z Ustaw¹ o ochronie i opiece nad zabytkami, przyjêto na cztery lata ( ). Monika Grzywa Centrum Analiz Strategicznych zuje siê on ponad przeciêtnym potencja³em instytucjonalnym oraz bardzo dobr¹ aktywnoœci¹ kulturaln¹ mieszkañców. Analizy te pokaza³y, e Kraków mo e jeszcze wiele zrobiæ dla poprawy bazy infrastrukturalnej, ale pod wzglêdem oferty i uczestnictwa w kulturze nale y ju do czo³ówki europejskiej elity miast stolic kultury. Jeœli zaœ chodzi o pozycjê Krakowa w Polsce, to pomimo mniejszych nak³adów na kulturê ni zaobserwowano to w Warszawie, pod ka dym wzglêdem oba te miasta nale ¹ do œcis³ej czo³ówki stolic kulturalnych w Polsce. Warto przy tym zauwa yæ, e ka de z tych miast ma nieco inn¹ ofertê kulturaln¹, co jest swego rodzaju atutem jej komplementarnoœci, a zatem pozostawaniem w pozornej a nie rzeczywistej konkurencji. Dodatkowym argumentem potwierdzaj¹cym s³usznoœæ powy szego twierdzenia jest fakt, i tylko te dwa miasta zdecydowa³y siê na opracowanie bran owych strategii w zakresie kultury. Ró nica miêdzy nimi jest tylko taka, e w Warszawie od marca ubieg³ego roku dokument strategii nie zosta³ przyjêty przez Radê Miasta i jak dot¹d nie zosta³ opublikowany. Kraków ma zatem tê niepowtarzaln¹ szansê, aby staæ siê w tej sferze niepodwa alnym liderem, uchwalaj¹c jako pierwsze miasto w Polsce strategiê rozwoju kultury. Z przeprowadzonych analiz wynika niezbicie, e w³adze miasta i œrodowiska kultury zgodnie i wysoko oceniaj¹ atrakcyjnoœæ miasta na mapie kulturalnej Polski i Europy oraz podkreœlaj¹ du ¹ ró norodnoœæ oferty kulturalnej. Zgodnie te, ale negatywnie, oceniaj¹ problemy wynikaj¹ce z obowi¹zuj¹cego prawa i modeli finansowania kultury. Wœród ró nic w opiniach w³adz miasta i œrodowisk kultury wymieniæ nale y takie kwestie, jak: model zarz¹dzania kultur¹ w Krakowie, wizja kultury w Krakowie, dystrybuowanie œrodków na kulturê itp. Opinie mieszkañców wskaza³y na takie pozytywnie oceniane kwestie, jak ró norodnoœæ oferty kulturalnej, krakowskie festiwale o miêdzynarodowym znaczeniu, czy ciekawe inicjatywy jak choæby Krakowskie Noce. To, co najbardziej doskwiera mieszkañcom Krakowa, to zbyt wysokie ceny biletów, brak sal koncertowych, czy trudnoœci komunikacyjne szczególnie dotkliwie odczuwane przez mieszkañców zamieszkuj¹cych obszary oddalone od centrum, gdzie skoncentrowane s¹ g³ownie instytucje kultury. Na podstawie zebranych materia³ów z badañ jakoœciowych, zespó³ MISTiA przygotowa³ analizê SWOT. Na jej podstawie mo liwe sta³o siê ustalenie propozycji misji strategicznej oraz g³ównych obszarów strategicznych. Jako te, które powinny staæ siê podstaw¹ dla opracowania strategii rozwoju kultury dla Krakowa, zaproponowane zosta³y nastêpuj¹ce obszary: ochrona zasobów kulturowych ze szczególnym uwzglêdnieniem dziedzictwa kulturowego i nowych trendów w kulturze, rozwój i priorytetyzacja oferty kulturalnej, promocja kultury w kraju i na œwiecie oraz zarz¹dzanie kultur¹ w Krakowie, czyli m.in. wspó³praca ró nych œrodowisk oraz realizacja programu wsparcia dla rozwoju kultury w Krakowie. Dokument Analizy o stanie kultury w Krakowie zosta³ zaprezentowany i przyjêty na posiedzeniu Konwentu Strategicznego ds. kultury 14 grudnia 2009 r. By³ to warunek konieczny do rozpoczêcia pracy nad ostatnim etapem realizacji postanowieñ Uchwa³y Rady Miasta z 2008 roku. Obecnie trwa przygotowanie wraz z cz³onkami Konwentu koñcowego dokumentu Strategii Rozwoju Kultury dla Krakowa na lata Dokument ten bêdzie przed³o ony radnym miasta Krakowa do uchwalenia w koñcu czerwca 2010 roku. MISTiA jest konsultantem wspomagaj¹cym Wydzia³ Kultury i Dziedzictwa Narodowego w opracowaniu tego wa nego dla Krakowa dokumentu. Zdobyte w ten sposób doœwiadczenie bêdzie przydatne w pomocy innym samorz¹dom lokalnym decyduj¹cym siê na opracowanie strategii kultury. Nasz Instytut ze swoim doœwiadczeniem jest w pe³ni gotowy podj¹æ siê tego wa nego zadania. Jacek Kwiatkowski Dyrektor Wydzia³u Programów i Projektów

16 16 na Szlaku Nr 2-3(26-27)2010 Strategia Akademii Sztuk Piêknych w Krakowie na lata Wizja przysz³oœci ASP Zespó³ konsultantów FRDL MISTiA zosta³ poproszony przez w³adze Akademii Sztuk Piêknych im. Jana Matejki w Krakowie o opracowanie dokumentu Strategii. Prace nad nim trwaj¹ od koñca grudnia 2009 roku, ich zakoñczenie planujemy czerwcu br. Jest to przedsiêwziêcie pionierskie, bowiem dokumenty tego rodzaju, które dotychczas opracowywaliœmy, by³y wykorzystywane w administracji publicznej lub biznesie, a teraz mamy do czynienia z przygotowaniem dokumentu dla uznanej uczelni artystycznej. Zadanie to jest nie lada wyzwaniem. Wymusza dokonania zasadniczych zmian w podejœciu do instytucji i skorzystania z narzêdzi znanych ju w œwiecie biznesu i administracji publicznej, które wspomagaj¹ proces zarz¹dzania oraz pozwol¹ uczelni lepiej odnaleÿæ siê w zmiennej i mocno zrelatywizowanej rzeczywistoœci. Dodatkowym argumentem za tym, aby opracowaæ i wdro yæ strategiê uczelni jest konkurencja, w jakiej przychodzi ASP dzia³aæ, a któr¹ tworz¹ inne uczelnie artystyczne zarówno te publiczne, jak i coraz liczniejsze niepubliczne. Nie mo na te pomin¹æ aspektu finansowego funkcjonowania uczelni, który przejawia siê choæby w tym, e przy ubieganiu siê o zewnêtrzne finansowanie uczelni wymagane jest udokumentowanie posiadania strategii dzia³ania z wyraÿnie zarysowanymi kierunkami rozwoju i priorytetami uczelni w zakresie oferty edukacyjnej, zdolnoœci organizacyjnych, sposobów prowadzenia dzia³alnoœci statutowej oraz zachowania niezwykle bogatego dziedzictwa uczelni. Powa nym utrudnieniem w realizacji powierzonego zadania jest podwójna zale noœæ uczelni oraz jej charakter. Mamy przecie do czynienia z uczelni¹ wy sz¹, która nie podlega ministrowi szkolnictwa wy szego i nauki, ale wprost ministrowi kultury i dziedzictwa narodowego. Jednak e, jako Akademia, musi stosowaæ siê do regu³ funkcjonowania publicznej instytucji edukacyjnej, jak ka da inna uczelnia. Musi zatem prowadziæ okreœlony program edukacyjny studentów, zapewniaæ im okreœlone prawa i egzekwowaæ zgodnie z obowi¹zuj¹cymi przepisami obowi¹zki studentów, musi te prowadziæ okreœlon¹ przepisami dzia³alnoœæ badawcz¹ (naukow¹) i zwi¹zany z tym awans kadry dydaktycznej (naukowej). Dodatkowym utrudnieniem jest charakter uczelni to, e przedmiotem jej dzia³alnoœci jest edukacja artystyczna w zakresie sztuk wizualnych. Wymagaj¹ one szczególnego podejœcia do procesu edukacyjnego oraz niezliczonej liczby prób praktycznych, co powoduje wysokie koszty kszta³cenia. Z tej specyfiki oraz sytuacji otoczenia wynikaj¹ zasadnicze dylematy strategiczne, jakie przychodzi rozwi¹zywaæ podczas wyboru okreœlonej drogi rozwoju uczelni, czyli jej strategii. Wœród tych dylematów mo na wymieniæ choæby nastêpuj¹ce: jak zachowywaæ przebogate tradycje edukacyjne szko³y, jakimi metodami prowadziæ edukacjê studentów, tzn. opieraæ przysz³oœæ szko³y na pewnej standaryzacji funkcjonowania i edukacji czy te opieraæ planowanie przysz³oœci o zindywidualizowane formy kszta³cenia wykorzystuj¹ce staro- ytn¹ zasadê mistrz uczeñ, otwieraæ siê na nowe pr¹dy w sztukach wizualnych czy te kultywowaæ jedynie tradycyjne formy sztuk wizualnych, jak promowaæ absolwentów, jak lepiej przygotowywaæ artystów do wspó³czesnego œwiata rynku sztuki, mediów i konkurencji oraz globalizacji w sztuce, jak przy tym zorganizowaæ dzia³alnoœæ szko³y, by nie tylko by³a przyjazna studentom, ale dawa³a pole do rozwoju naukowego i artystycznego kadrze profesorskiej oraz by sprawnie dzia³a³a itp. To tylko niektóre dylematy strategiczne, które przychodzi rozwi¹zaæ podczas wyboru najodpowiedniejszej strategii dzia³ania tej niezwykle wa nej dla kultury polskiej uczelni. Struktura organizacyjna, sposób pozyskiwania i wydatkowania finansów, strategia programowa uczelni, systemy zarz¹dzania i uwarunkowania formalnoprawne musz¹ stanowiæ spójn¹ ca³oœæ; wszystkie te elementy musz¹ byæ ze sob¹ silnie powi¹zane i wzajemnie od siebie zale ne. Jednak e nie mog¹ one byæ w jakiejkolwiek sprzecznoœci z tym, co potocznie nazywa siê tzw. rynkiem. Mog¹ zostaæ mu (jego tendencjom) podporz¹dkowane lub te aktywnie go kreowaæ. A zatem wszystkie procesy zachodz¹ce w takiej organizacji, jak¹ jest uczelnia artystyczna, musz¹ uwzglêdniaæ wszelkie uwarunkowania specyficznego produktu, jakim jest edukacja, praca badawcza, dzia³alnoœæ artystyczna. Pamiêtaæ przy tym nale y, e uczelnia ze swej istoty jest instytucj¹ o charakterze non for profit, czyli niedzia³aj¹c¹ dla zysku. Nie wyklucza to jednak mo liwoœci generowania dodatkowych Ÿróde³ finansowych, które mog³yby byæ przeznaczane na rozwój instytucjonalny oraz oferty dydaktyczno-badawczej i artystycznej uczelni. Wszystkie te uwarunkowania wskazuj¹ na koniecznoœæ uelastycznienia dzia³alnoœci uczelni jej struktur, systemów, sposobów finansowania itp. Chodzi o stworzenie takiej struktury i systemów zarz¹dzania ASP, które w wiêkszym stopniu dostosowywaæ j¹ bêd¹ do zmian otoczenia bez negatywnego wp³ywu na wysoki poziom edukacyjny i artystyczny. Owo uelastycznienie ma zabezpieczyæ uczelniê przed negatywnym wp³ywem czynników administracyjno-finansowych na jej zdolnoœæ (kierownictwa i zespo³u pracowniczego) do poszerzenia oferty edukacyjnej i badawczej oraz wzrostu poziomu artystycznego i znaczenia w kulturze narodowej. Celem opracowania dokumentu Strategii Akademii Sztuk Piêknych w Krakowie jest równie usprawnienie zarz¹dzania oraz wzrost zdolnoœci do pozyskiwania œrodków zewnêtrznych pozwalaj¹cych poszerzaæ ofertê edukacyjn¹, wzmocniæ promocjê kadry profesorskiej i studentów oraz absolwentów uczelni, jak równie poprawiaæ standardy prowadzonej dzia³alnoœci edukacyjnej. Dodatkowo osi¹gn¹æ mo na poœrednie cele w postaci: integracji zasobów uczelni i ich koncentracjê na realizacji najistotniejszych zadañ wzrostu efektywnoœci pozyskiwania zewnêtrznych œrodków finansowych s³u ¹cych zdefiniowanemu rozwojowi uczelni. Strategia Akademii Sztuk Piêknych w Krakowie bêdzie dokumentem, w oparciu o który uczelnia bêdzie mog³a w sposób jeszcze bardziej sprawny ni dot¹d zarz¹dzaæ w³asnymi potencja³ami oraz reagowaæ na zmieniaj¹ce siê otoczenie. Strategia ta opisywaæ bêdzie stan obecny uczelni w ujêciu dynamicznym, czyli na przestrzeni ostatnich kilku lat. Jednoczeœnie wyznaczaæ bêdzie misjê strategiczn¹ ASP na najbli sze lata (zgodn¹ z misj¹ statutow¹), wizjê rozwoju ASP, kierunki tego rozwoju (uzale nione od rozpoznanych tendencji w otoczeniu i potencja³ów uczelni), wartoœci i zasady istotne dla uczelni. Strategia definiowaæ bêdzie cele strategiczne i operacyjne, zadania i warunki realizacji (w tym finansowe). Dla zapewnienia operacyjnej efektywnoœci Strategii, zawieraæ ona bêdzie sposoby realizacji zadañ (metody dzia³ania), wskaÿniki mierzenia efektywnoœci, rekomendacje dotycz¹ce procedur postêpowania i metod zarz¹dzania uczelni¹, kierunki i rekomendacje dla strategii fundrisingowej itp. Strategia ASP w Krakowie opisywaæ bêdzie równie propozycje i metody korzystania m.in. z funduszy strukturalnych Unii Europejskiej, które mog¹ byæ przeznaczone na jej rozwój w okreœlonej perspektywie czasowej. Bêdzie to bodaj pierwsza w Polsce strategia uczelni artystycznej. Jeœli przedsiêwziêcie to powiedzie siê, mo liwe bêdzie wprowadzenie tego narzêdzia zarz¹dzania w sferê edukacji, w tym edukacji artystycznej. Sukces prowadzonej przez zespó³ konsultantów FRDL MISTiA pracy uzale niony jest przede wszystkim od pozytywnego nastawienia œrodowiska uczelni do strategicznej metody zarz¹dzania oraz od determinacji w jej wdra aniu. Jacek Kwiatkowski Dyrektor Wydzia³u Programów i Projektów

17 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 17 Projekt: Samorz¹dowe instytucje kultury: peryferia czy centra aktywnoœci kulturalnej? W grudniu ubieg³ego roku FRDL MISTIA zakoñczy³ realizacjê projektu badawczego Samorz¹dowe instytucje kultury: peryferia czy centra aktywnoœci kulturalnej? Nowe formy uczestnictwa w kulturze na terenie gmin wiejskich i miejsko-wiejskich, finansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2009 r. w ramach programu Edukacja kulturalna i diagnoza kultury, Priorytet II: Obserwatorium Kultury. Projekt mia³ na celu zbadanie wp³ywu nowych technologii na ofertê samorz¹dowych instytucji kultury oraz popularyzacjê mo liwoœci ich wykorzystania przez samorz¹dowych mened erów kultury do poszerzenia oferty prowadzonych przez siebie instytucji. Dane uzyskane z samorz¹dowych instytucji kultury w trzech województwach wskazuj¹, i wbrew obiegowym opiniom na obszarach wiejskich dostêp do Internetu nie jest ograniczony. Nie mo na mówiæ o wykluczeniu cyfrowym instytucji dzia³aj¹cych na tych terenach. W³aœciwie wszystkie badane instytucje (poza jedn¹) potwierdzi³y, i posiadaj¹ sta³y dostêp do Internetu. Równie zdecydowana wiêkszoœæ samorz¹dowych instytucji kultury deklaruje prezentacjê informacji na swój temat na stronach www gminy lub w³asnych. Inn¹ kwesti¹ jest jakoœæ tych noœników informacji. W wyniku weryfikacji deklaracji respondentów o istnieniu stron internetowych ich instytucji kultury okaza³o siê, i tylko czêœæ bada- nych instytucji kultury posiada odrêbn¹ stronê internetow¹, natomiast informacje o pozosta³ych znajduj¹ siê na oficjalnych stronach urzêdu gminy, najczêœciej w zak³adce kultura. W wielu przypadkach, jedyn¹ wzmiank¹ w Internecie, jak¹ uda³o siê znaleÿæ, by³a informacja na stronach gminnego Biuletynu Informacji Publicznej. Wyniki weryfikacji stron internetowych domów kultury wykaza³y równie, i wiele do yczenia pozostawia poziom komunikacji z odbiorcami za pomoc¹ portalu internetowego gminy. W³aœciwie nie znaleziono strony internetowej, która zapewnia³aby choæby minimum dwustronnej komunikacji miêdzy odbiorc¹ a nadawc¹. O takiej sytuacji mo emy mówiæ tylko wtedy, jeœli wydzielona podstrona na stronie gminy posiada elementy dynamiczne: aktualnoœci, bie ¹c¹ galeriê zdjêæ, mo liwoœæ bezpoœredniego kontaktu z u yciem Internetu itp. Je eli okazywa³o siê, e podstrona w ramach strony gminy by³a tylko plansz¹ informacyjn¹ zawieraj¹c¹ podstawowe dane o instytucji, trudno by³o mówiæ o komunikacji za pomoc¹ Internetu. Wyniki badañ potwierdzaj¹ równie, i mimo pozytywnej oceny Internetu jako œrodka komunikacji z potencjalnymi odbiorcami dzia³añ instytucji kultury, zdecydowana wiêkszoœæ badanych nad wyraz przywi¹zana jest do stosowania tradycyjnych œrodków komunikacji, takich jak: plakaty, og³oszenia na tablicach, og³oszenia w prasie lokalnej. Mo na przypuszczaæ, i jest to rodzaj nieweryfikowalnego i trudnego do zmiany przyzwyczajenia lub nawyku, gdy zdecydowana wiêkszoœæ badanych nisko ocenia efektywnoœæ stosowanych tradycyjnych kana³ów promocji i informacji dotycz¹cych dzia³alnoœci instytucji kultury. Wszystkich zainteresowanych rezultatami projektu oraz bardziej szczegó³owymi informacjami nt. wniosków i wyników badañ, zachêcamy do pobrania publikacji pn. Samorz¹dowe instytucje kultury: peryferia czy centra aktywnoœci kulturalnej. Nowe formy uczestnictwa w kulturze na terenie gmin wiejskich i miejsko-wiejskich ze stron w zak³adce skarbiec. Mamy nadziejê, e doœwiadczenia i wyniki naszego projektu bêd¹ mog³y byæ wykorzystane w niejednej dyskusji dotycz¹cej kultury, szczególnie tej, która organizowana jest z dala od uznanych centrów kulturalnych. Monika Grzywa Centrum Analiz Strategicznych Program reintegracji spo³ecznej i zawodowej Mo emy wiêcej II FRDL MISTiA realizuje projekt w ramach Programu Operacyjnego Kapita³ Ludzki, Priorytet VII Promocja Integracji Spo- ³ecznej, Poddzia³anie Celem g³ównym projektu jest stworzenie do koñca 2011 r. warunków do zapobiegania marginalizacji spo³eczno-zawodowej osób zagro onych wykluczeniem spo³ecznym i ich rodzin z powiatów: d¹browskiego, gorlickiego i tarnowskiego. Wybór tych powiatów nie jest przypadkowy. Stanowi¹ one wschodni¹ czêœæ województwa ma- ³opolskiego, w której od lat notuje siê jedne z najwy szych wskaÿników bezrobocia w województwie. Jednym z najwa niejszych dzia³añ w projekcie jest utworzenie w ka dym powiecie Lokalnego Centrum Wsparcia, na bazie dzia³aj¹cych organizacji pozarz¹dowych lub innych instytucji zajmuj¹cych siê reintegracj¹ spo- ³eczn¹ i zawodow¹. Zadaniem LCW bêdzie objêcie programem reintegracji osób najbardziej potrzebuj¹cych z terenu powiatu. Beneficjenci otrzymaj¹ wsparcie w postaci: diagnozy osobowoœciowej i badania preferencji zawodowych, zajêæ psycho-edukacyjnych rozwijaj¹cych umiejêtnoœci personalne i spo³eczne, zajêæ integracyjno-edukacyjnych, zajêæ z technik aktywnego poszukiwania pracy, kursów i szkoleñ (obs³ugi komputera i internetu, abc przedsiêbiorczoœci, zawodowych), sta y zawodowych, wsparcia psychologicznego, psychospo³ecznego, zawodowego, prawnego. Istotn¹ wartoœci¹ projektu bêdzie przekszta³cenie utworzonych LCW w Kluby Integracji Spo³ecznej, dzia³aj¹ce zgodnie z ustaw¹ o zatrudnieniu socjalnym. Klub Integracji Spo³ecznej (KIS) to jednostka, której celem jest udzielenie pomocy osobom indywidualnym oraz ich rodzinom w odbudowywaniu i podtrzymywaniu umiejêtnoœci uczestnictwa w yciu spo³ecznoœci lokalnej, w powrocie do pe³nienia ról spo³ecznych oraz w podniesieniu kwalifikacji zawodowych, jako wartoœci na rynku pracy. KIS dzia³a na rzecz integrowania siê osób o podobnych trudnoœciach i problemach yciowych. To jednostka pomagaj¹ca samoorganizowaæ siê ludziom w grupy, podejmowaæ wspólne inicjatywy i przedsiêwziêcia w zakresie aktywizacji zawodowej, w tym zmierzaj¹ce do tworzenia w³asnych miejsc pracy. Utworzenie takich struktur lokalnych zagwarantuje trwa³oœæ dzia³añ i ich kontynuacjê po zakoñczeniu projektu. Wojciech Odzimek Kierownik Projektu

18 18 na Szlaku Nr 2-3(26-27)2010 System Zarz¹dzania Jakoœci¹ 7 lat z certyfikatem We wrzeœniu 2002 roku, jako jedna z pierwszych organizacji pozarz¹dowych w Polsce, FRDL Ma³opolski Instytut Samorz¹du Terytorialnego i Administracji rozpocz¹³ przygotowania do wdro enia Systemu Zarz¹dzania Jakoœci¹ (SZJ). W tamtym czasie instytucje wdra aj¹ce by³y doœwiadczone i dobrze przygotowane do wdro eñ w zak³adach produkcyjnych. Stawia- ³y te pierwsze kroki przy wdro eniach w jednostkach administracji publicznej. Jednak e wdro enie w organizacji pozarz¹dowej by³o dla nich równie nowe i nieznane, jak dla nas. Wszyscy wiêc uczyliœmy siê. Ró norodnoœæ i rozleg³oœæ dzia³alnoœci MISTiA dodatkowo komplikowa³a sprawê. Pierwsz¹ trudnoœci¹ by³o zrozumienie i zaadaptowanie pojêæ jednoznacznie definiowanych w procesie produkcyjnym, do dzia³alnoœci naszej organizacji. Zastanawialiœmy siê wiêc nad tym, co jest naszym produktem, jakie procesy zachodz¹ w MISTiA i jak okreœliæ cele jakoœciowe. Nastêpnie przyst¹piliœmy do opracowywania dokumentacji SZJ. W sk³ad dokumentacji SZJ opartego o obowi¹zuj¹c¹ wówczas normê wchodzi³y: polityka jakoœci i wyznaczone cele jakoœciowe, ksiêga jakoœci, podstawowe procedury systemu, procedury wspomagaj¹ce, instrukcje, zarz¹dzenia, decyzje, czyli dokumenty potrzebne do zachowania skutecznoœci procesów oraz zapisy dokumentuj¹ce dzia³ania. Wspieranie przedsiêbiorczoœci FRDL Ma³opolski Instytut Samorz¹du Terytorialnego i Administracji w Krakowie realizuje projekt Moja firma te jest Kobiet¹!. Projekt skierowany jest do kobiet, które zamierzaj¹ rozpocz¹æ w³asn¹ dzia³alnoœæ gospodarcz¹. G³ównym za³o eniem projektu jest kreowanie postaw przedsiêbiorczych wœród kobiet i ich aktywizacja zawodowa. Planuje siê, aby w okresie realizacji projektu tj. od 1 lutego 2010 r. do 31 czerwca 2012 r. wsparciem objêtych zostanie 60 kobiet, w efekcie czego 48 z nich zarejestruje i uruchomi w³asn¹ firmê. Kobietom zakwalifikowanym do projektu oferuje siê bezp³atne szkolenia i doradztwo przygotowuj¹ce do prowadzenia w³asnej firmy, bezzwrotne dotacje na rozpoczêcie dzia- ³alnoœci gospodarczej w wysokoœci do z³ oraz podstawowe i przed³u one wsparcie pomostowe. Rekrutacja do projektu przebiega w czterech turach. Pierwszy nabór odby³ siê w kwietniu, kolejne zaplanowano na czerwiec, wrzesieñ i listopad bie ¹cego roku. Taka struktura obrazowa³a hierarchiê dokumentacji systemu. Polityka jakoœci stanowi- ³a bazê, na której opiera³ siê system zarz¹dzania jakoœci¹, by³a punktem wyjœcia do ca³oœci dzia³añ projakoœciowych w Instytucie. Dlatego miêdzy wyznaczonymi kierunkami dzia³añ w przyjêtej polityce, okreœlonymi celami w procesach i celami dotycz¹cymi jakoœci zachodzi³a pe³na harmonia. W naszym przypadku, inaczej ni w przedsiêbiorstwach produkcyjnych, przyjête cele musia³y œciœle wspó³dzia³aæ z normami prawa i regulacjami wewnêtrznymi ca³ej Fundacji, okreœlaj¹cymi nasze funkcjonowanie. Opracowanie i wdro enie SZJ, zakoñczone 17 kwietnia 2003 r. audytem certyfikuj¹cym i przyznaniem certyfikatu, to by³ zaledwie pierwszy krok. Znacznie trudniejsze jest utrzymywanie i ci¹g³e doskonalenie systemu. Dokonuje siê to w procesie audytów wewnêtrznych, corocznych przegl¹dów SZJ i audytów zewnêtrznych potwierdzaj¹cych utrzymywanie standardów. Co trzy lata system podlega tzw. audytowi wznawiaj¹cemu certyfikat, podczas którego poddawane ocenie s¹ wszystkie elementy SZJ. W miêdzyczasie oczywiœcie zmieniaj¹ siê ró - ne elementy. Wprowadzane s¹ nowe przepisy (w tym zmiany w obowi¹zuj¹cych normach), do których nale y dostosowaæ poszczególne elementy systemu. Codzienna praktyka podpowiada nowe rozwi¹zania, które tak e musz¹ znaleÿæ odzwierciedlenie w zapisach okreœlaj¹cych funkcjonowanie SZJ. Pracownicy stosuj¹cy poszczególne procedury znajduj¹ rozwi¹zania prostsze, u³atwiaj¹ce pracê i eliminuj¹ce zbêdn¹ biurokracjê. Audyt Projekt Moja firma te jest Kobiet¹! Projekt wspó³finansowany jest ze œrodków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Kapita³ Ludzki , Priorytet 6 Rynek pracy otwarty na wszystkich Dzia³anie 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiêbiorczoœci i samozatrudnienia. Aneta Zieliñska FRDL MISTiA Oœrodek w Tarnowie wznawiaj¹cy jest wiêc okazj¹ do gruntownego przejrzenia dokumentacji systemu, jej uaktualnienia i udoskonalenia. Kolejnemu audytowi wznawiaj¹cemu w naszym Instytucie poddaliœmy siê w styczniu 2010 roku i z dniem 18 lutego 2010 r. uzyskaliœmy nowy certyfikat potwierdzaj¹cy spe³nianie wymagañ normy PN-EN ISO 9001:2009 w zakresie: œwiadczenia s³ug edukacyjnych, przygotowywania i realizacji projektów, konsultingu, doradztwa i analiz, œwiadczenia us³ug hotelarskich. Przygotowania do audytu wznawiaj¹cego s¹ okazj¹ do postawienia pytañ o celowoœæ utrzymywania systemu w takiej instytucji, jak nasza. Przed zg³oszeniem gotowoœci do certyfikacji analizowaliœmy tak e i ten aspekt. Niew¹tpliw¹ wad¹ utrzymywania systemu opartego o wymogi normy ISO jest koniecznoœæ dokumentowania wszystkich kroków realizowanych w procesie przygotowania, realizacji i ewaluacji ka dej z naszych us³ug. Wymaga to nak³adów zu ywa papier, pr¹d i czas pracowników. Jednak e w organizacji stosuj¹cej system od wielu lat, pracownicy potrafi¹ eliminowaæ zbêdn¹ biurokracjê, sk³adaj¹c wnioski doskonal¹ce system i upraszczaj¹ce procedury. Najistotniejsz¹ zalet¹ utrzymywania systemu jest kreowanie wzorców zachowañ i postêpowania przy realizacji poszczególnych us³ug, które najczêœciej opieraj¹ siê na dzia³aniach powtarzalnych. Zaletê tê w pe³ni doceniæ mo na w sytuacjach kryzysowych, czyli wówczas, gdy np. nowy pracownik, zamiast wymyœlaæ sposób postêpowania siêga po instrukcjê lub procedurê, która wyjaœni mu co, w jakiej kolejnoœci i w jaki sposób powinien zrobiæ oraz jak sw¹ pracê ma udokumentowaæ. Zalet¹ dokumentowania poszczególnych dzia³añ jest tak e mo liwoœæ odtworzenia zrealizowanych kroków. Szczególnego znaczenia nabiera to kiedy nast¹pi b³¹d lub opóÿnienie w dzia³aniu. Dokumentacja SZJ pozwala wówczas okreœliæ, na jakim etapie i na którym stanowisku pracy b³¹d ten zosta³ pope³niony. To zaœ pomaga w opracowaniu i podjêciu dzia³añ koryguj¹cych oraz wdro eniu dzia³añ zapobiegawczych, eliminuj¹cych powtórne wyst¹pienie takiego b³êdu. Niew¹tpliw¹ zalet¹ systemu jest równie porz¹dkowanie przestrzeni pracy oraz stymulowanie pracowników do analitycznego postrzegania ich roli w procesach realizowanych w toku pracy. Janusz Olesiñski Zastêpca Dyrektora MISTiA Pe³nomocnik ds. SZJ

19 Nr 2-3(26-27)2010 na Szlaku 19 Druga edycja projektu Zostañ Ma³opolskim Przedsiêbiorc¹ II Z pocz¹tkiem bie ¹cego roku rozpoczê³a siê realizacja projektu Zostañ Ma³opolskim Przedsiêbiorc¹ II. Zosta³ on przygotowany z myœl¹, by aktywnie wspieraæ zatrudnienie przez stymulowanie powstawania nowych przedsiêbiorstw w województwie ma³opolskim. W realizacjê projektu zaanga owane zosta³o konsorcjum dziewiêciu ma³opolskich instytucji otoczenia biznesu, którego liderem jest Ma³opolska Agencja Rozwoju Regionalnego. FRDL MISTiA pe³ni w nim rolê partnera i odpowiada za powiaty: krakowski, proszowicki oraz tarnowski. W trakcie zakoñczonego ju pierwszego naboru w powiecie krakowskim chêæ uczestnictwa w projekcie zg³osi³o 94 kandydatów. W dniach maja 2010 r. odbêdzie siê nabór kandydatów z terenu powiatu proszowickiego, natomiast dla powiatu tarnowskiego pierwszy nabór odbêdzie siê w dniach 5-16 lipca 2010 r. W ramach dwóch naborów przypadaj¹cych dla ka dego z wy ej wspomnianych powiatów do udzia³u w projekcie zostanie zaproszonych 90 osób. Co najmniej 60 beneficjentów, którzy zakoñcz¹ udzia³ we wsparciu szkoleniowo-doradczym i z³o ¹ biznesplan swojej przysz³ej firmy, otrzyma wsparcie finansowe w postaci bezzwrotnej dotacji inwestycyjnej na rozpoczêcie dzia³alnoœci gospodarczej. W wyniku realizacji projektu Zostañ Ma³opolskim Przedsiêbiorc¹ II w skali ca³ego województwa 660 osób zdobêdzie wiedzê i praktyczne umiejêtnoœci niezbêdne do za³o enia i prowadzenia dzia³alnoœci gospodarczej oraz ze wzglêdu na udzielone wsparcie powstanie oko³o 440 nowych firm, w tym co najmniej 20 przedsiêbiorstw o profilu innowacyjnym. Daniela Pogorzelska Wydzia³ Programów i Projektów Systemowy cykl szkoleñ dla mikro i ma³ych przedsiêbiorstw Ma³opolska Akademia Zarz¹dzania FRDL Ma³opolski Instytut Samorz¹du Terytorialnego i Administracji w Krakowie wraz z S¹deck¹ Izb¹ Gospodarcz¹ rozpocz¹³ realizacjê projektu szkoleniowego Ma³opolska Akademia Zarz¹dzania systemowy cykl szkoleñ dla mikro i ma³ych przedsiêbiorstw, finansowanego z Europejskiego Funduszu Spo³ecznego w ramach Programu Operacyjnego Kapita³ Ludzki , Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki, Poddzia³anie Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiêbiorstw. Szkolenia w ramach tej edycji Ma³opolskiej Akademii Zarz¹dzania kierowane s¹ do mikro i ma³ych przedsiêbiorstw z Ma³opolski, g³ównie do w³aœcicieli oraz kadry zarz¹dzaj¹cej a tak e do pracowników zajmuj¹cych stanowiska kierownicze wy szego i ni szego szczebla oraz samodzielne stanowiska pracy. Oferta obejmuje 3 cykle szkoleniowe zarz¹dzanie sprzeda ¹, zarz¹dzanie personelem oraz nowoczesne zarz¹dzanie ³¹cznie 20 tematów szkoleniowych dotycz¹cych ró nych aspektów funkcjonowania nowoczesnej firmy. Szkolenia odbywaj¹ siê w Krakowie, Nowym S¹czu, Tarnowie i Oœwiêcimiu. Firmom i ich pracownikom korzystaj¹cym ze szkoleñ Ma³opolskiej Akademii Zarz¹dzania oferujemy dodatkowo us³ugi doradcze, zwi¹zane bezpoœrednio z tematyk¹ szkolenia. Aneta Czuba Wydzia³ Programów i Projektów Ma³opolska Akademia Kompetencji Zawodowych Mened er Projektu FRDL MISTiA wychodz¹c naprzeciw oczekiwaniom, opracowa³ projekt szkoleniowy Mened er Projektu ze szczególnym ukierunkowaniem na zarz¹dzanie projektami inwestycyjnymi. Celem projektu jest przygotowanie 160 wysokiej klasy specjalistów ds. zarz¹dzania projektami inwestycyjnymi, finansowanymi ze œrodków publicznych, szczególnie funduszy europejskich. Wielkoœæ i skala funduszy UE przeznaczona na finansowanie projektów inwestycyjnych realizowanych przez ró ne podmioty w ostatnich latach spowodowa³a pojawienie siê na rynku pracy nowej profesji mened era projektu. To specjalista, który z jednej strony posiada umiejêtnoœci planowania i organizowania pracy zespo³u projektowego, z drugiej zaœ dysponuje odpowiedni¹ wiedz¹ prawn¹, techniczn¹ i finansow¹ dotycz¹c¹ konkretnej inwestycji. Zarz¹dzanie projektami inwestycyjnymi sta³o siê odrêbnym zawodem, wymagaj¹cym wiedzy z wielu dziedzin. Instytucje korzystaj¹ce z funduszy UE zaczynaj¹ to rozumieæ i poszukuj¹ na rynku wykwalifikowanych mened erów projektów, natomiast na rynku brakuje osób, które w sposób profesjonalny mog³yby zarz¹dzaæ projektami inwestycyjnymi. Cykl szkoleniowy Mened er Projektu, obejmuj¹cy 120 godzin, ma na celu podniesienie i utrwalenie poziomu wiedzy i kwalifikacji oraz nabycie praktycznych umiejêtnoœci kompleksowego zarz¹dzania projektem inwestycyjnym przy jednoczesnym zapoznaniu siê z uwarunkowaniami, najczêœciej wystêpuj¹cymi problemami, na jakie nale y zwróciæ uwagê na etapie zarówno planowania, jak i bezpoœredniej realizacji projektów inwestycyjnych. Aneta Czuba Wydzia³ Programów i Projektów Konsulting Aktualizacja Strategii Rozwoju Miasta Nowy Targ Od listopada 2009 r. eksperci Wydzia³u Programów i Projektów MISTiA realizuj¹ projekt konsultingowy Aktualizacjê Strategii Rozwoju Miasta Nowy Targ. Obecnie obowi¹zuj¹ca Strategia zosta³a uchwalona przez Radê Miasta Nowy Targ w 2001 r. Prace aktualizacyjne podyktowane s¹ koniecznoœci¹ uwzglêdnienia nowej sytuacji politycznej, spo³ecznej i gospodarczej Polski w realiach Wspólnoty Europejskiej. Przyjête w Strategii cele, programy oraz zadania realizacyjne determinowane bêd¹ nowymi wyzwaniami cywilizacyjnymi oraz koñcow¹ faz¹ perspektywy bud etowej UE na lata r. Nie bez znaczenia jest równie dostosowanie dokumentu do zmian aktualizacyjnych prowadzonych w Strategii Rozwoju Kraju do 2020 r., Krajowej Strategii Rozwoju Regionalnego oraz Strategii Rozwoju Województwa Ma³opolskiego do 2020 r. Powo³any przez Burmistrza Nowego Targu Konwent Strategiczny ma za zadanie dostosowanie Strategii do zmieniaj¹cej siê sytuacji spo- ³eczno-gospodarczej. Obecnie przygotowano robocz¹ wersjê dokumentu, która podlega konsultacjom spo³ecznym. Wyró nia ona trzy priorytetowe kierunki rozwoju miasta: Gospodarkê lokaln¹, Turystykê, rekreacjê i sport, Kapita³ spo³eczny. Zakoñczenie prac planuje siê na maj 2010 r. Wojciech Odzimek Koordynator Programu Zarz¹dzania Strategicznego

20 20 na Szlaku Nr 2-3(26-27)2010 Nowoczesne metody zarz¹dzania w administracji Zarz¹dzanie procesami w administracji samorz¹dowej Uwagi wstêpne Wspó³czesna z³o onoœæ realizacji zadañ w administracji wymusza odmienne podejœcie do zarz¹dzania ni¹. Ujêcie funkcjonalne, bazuj¹ce na specjalizacji pracowników, w przypadku wykonywania zadañ, w których uczestnicz¹ urzêdnicy z ró nych komórek organizacyjnych, nie sprawdza siê. Przyczyn¹ tego jest odrêbne traktowanie cz¹stkowych zadañ, nieuwzglêdniaj¹ce p³ynnego przechodzenia poszczególnych sekwencji, w których gubi siê sens ich wykonania. To odmienne podejœcie, przywracaj¹ce pierwotny cel funkcjonowania wszelkich organizacji, czyli zadowolenie klienta, nazywa siê procesowym. Wzrost wdro eñ systemów zarz¹dzania jakoœci¹ zgodnych z normami ISO 9000 i samoocen¹ w modelu CAF w administracji samorz¹dowej powoduje, e kierownictwo jednostek zaczyna zwracaæ uwagê na ten sposób zarz¹dzania. Podejœcie procesowe silnie jest zwi¹zane ze zmian¹ postrzegania pracy urzêdników, jako grona osób wyspecjalizowanych w realizacji cz¹stkowych funkcji (zadañ) pe³nionych przez administracjê. Przyczyny niskiej efektywnoœci procesów, istniej¹cych w formie rutynowych procedur, tkwi¹ w zaakceptowaniu i sformalizowaniu historycznej improwizacji. Warto rozwa yæ wdro enie takiego podejœcia, jeœli dostrzega siê rozdrobnienie zadañ miêdzy pracownikami, pojawia siê mniejsza motywacja do pracy zwi¹zana z nadmiarem realizacji monotonnych czynnoœci a obywatele zg³aszaj¹ niezadowolenie z pracy funkcjonowania urzêdu. Celem niniejszego opracowania jest ukazanie mo liwoœci zastosowania zarz¹dzania procesami w administracji, jako niezale nego sposobu zarz¹dzania, przyczyniaj¹cego siê nie tylko do poprawy funkcjonowania urzêdów, ale tak e do zrozumienia z³o onoœci interakcji w nich wystêpuj¹cych. Zarz¹dzanie procesami na tle normy ISO 9000 i modelu CAF Osoby zaznajomione z wymaganiami norm ISO 9000 i modelem CAF wiedz¹, e procesy stanowi¹ jeden z ich elementów. W normach ISO 9000 podejœcie procesowe jest kluczowe dla skutecznego zarz¹dzania jakoœci¹. Przez proces okreœla siê dzia³anie, w wyniku którego nastêpuje przekszta³cenie wejœæ (ró nego rodzaju danych wejœciowych) w wyjœcia (rezultaty), a jego celem jest realizacja polityki jakoœci. Dzia³anie ka dej organizacji jest ukierunkowane na klienta, odbiorcê produktów lub us³ug. Podobne za³o enie poczyniono w modelu CAF, co nie powinno dziwiæ, skoro powsta³ on na bazie modelu EFQM, odnosz¹cego siê do zarz¹dzania jakoœci¹. W opisie kryterium 5: Procesy podkreœla siê potrzebê sta³ego zwiêkszania wartoœci na rzecz obywateli/klientów oraz innych zainteresowanych stron. Zaskakuj¹cy jest jednak e wynik badania poziomu wiedzy o metodzie CAF 2006 wœród 300 pracowników jst przeprowadzonego na pocz¹tku bie ¹cego roku. Otó 80% badanych urzêdów posiada wdro one normy ISO 9000, ale tylko 19% stosuje podejœcie procesowe. Jak ju wczeœniej wykazano prawid³owe funkcjonowanie systemu zarz¹dzania jakoœci¹ (SZJ) zgodnego z tymi normami opiera siê na zarz¹dzaniu procesami, zaœ jego niewykorzysranie mo e œwiadczyæ co najmniej o niezrozumieniu istoty SZJ. Rozwój podejœcia procesowego Procesy, jako element systematycznego zarz¹dzania, pojawi³y siê pierwszy raz w koncepcji zarz¹dzania jakoœci¹. Zauwa ono, e doskonalenie produktów i us³ug jest wynikiem analizy ca³ego ci¹gu odrêbnych zadañ. Dlatego odchodzono od funkcjonalnego spojrzenia na organizacjê na rzecz analizy dzia³añ realizowanych w jej przekroju. To podejœcie nazywano cross-functional czyli miêdzyfunkcjonalnym. Stwierdzono, e specjalizacja stanowisk pracy powoduje niedostrzeganie powi¹zañ miêdzy poszczególnymi pracownikami, zw³aszcza, jeœli ³añcuch zadañ doprowadzaj¹cych do zakoñczenia procesu jest d³ugi. Podejœcie procesowe wystêpuj¹ce w zarz¹dzaniu jakoœci¹ zak³ada³o ci¹g³e usprawnienia. Osi¹gniêcie poprawy wymaga³o zatem czasu, co dla niektórych osób by³o nie do przyjêcia. Zaczêto sugerowaæ bardziej radykalne posuniêcia i zalecano œwie e spojrzenie na proces i jego gruntown¹ analizê (st¹d nazwa dla tego podejœcia Business Process Reengineering) pod k¹tem g³ównego celu: zaspokojenie potrzeb klienta. Zatem mo na zadawaæ pytania typu: czy przes³anie dokumentu od urzêdnika A do urzêdnika B stanowi now¹ wartoœæ dla klienta? Czy nie wyd³u a to czasu realizacji sprawy? Czy nie mo na lepiej wykonaæ tego zadania? itd. W konsekwencji istniej¹ dwa podejœcia do zarz¹dzania procesami: jedne nawo³uj¹ce do wprowadzenia zmian radykalnych, rewolucyjnych (Reengineering), drugie do stopniowego wprowadzania usprawnieñ, w sposób ewolucyjny (Business Process Improvement). Zwolennicy pierwszego podkreœlali szybkoœæ uzyskania poprawy, drugiego zaœ harmonijne, ci¹g³e doskonalenie, które nigdy siê nie koñczy, poniewa zawsze mo na coœ wykonaæ lepiej. Bez wzglêdu na charakter wielkoœci zmiany, w ka dym z tych podejœæ okreœlano etapy, które mia³y zbli yæ organizacjê do faktycznej realizacji paradygmatu procesowego. Opracowane przez ró ne organizacje toki postêpowania posiadaj¹ wspólne elementy, których syntezê przedstawiono w kolejnym punkcie. Tok postêpowania w zarz¹dzaniu procesami Zastosowanie zarz¹dzania procesami do pracy urzêdu wymaga podjêcia kilku niezbêdnych kroków. Poni ej przedstawiono najwa - niejsze z nich na podstawie analiz studiów przypadków i wskazówek osób bior¹cych udzia³ w takich wdro eniach. Etap 1. Okreœlenie g³ównych zadañ urzêdu Urzêdy ró ni¹ siê stopniem i zakresem wykonywanych zadañ w³asnych i zleconych, dlatego sprecyzowanie misji organizacji, czyli najwa niejszych zadañ, do których realizacji zosta³a powo³ana (mog¹ dotyczyæ najbli szych lat lub danego roku), powinno rozpoczynaæ ca³¹ procedurê wdro eniow¹ zarz¹dzania procesami. Zarz¹dzanie procesami dotyczy tzw. procesów kluczowych, podstawowych, które charakteryzuj¹ misjê organizacji. St¹d te odwo- ³anie w modelu CAF w³aœnie do misji, a w normach ISO do polityki jakoœci. Ten etap przygotowawczy jest potrzebny, poniewa na jego podstawie mo na wybraæ te procesy, które s¹ istotne z punktu widzenia urzêdu i umo liwi sprawniejsz¹ realizacjê kolejnego, jakim jest identyfikacja procesów. Etap 2. Identyfikacja kluczowych procesów Identyfikacja procesów, etap drugi, polega na ich wyodrêbnieniu i podziale w zale noœci od przyjêtego ujêcia: w normach ISO na: zarz¹dcze, g³ówne, wspomagaj¹ce i zewnêtrzne, modelu CAF: zarz¹dcze, podstawowe, pomocnicze. Przyk³ady takiego podzia³u procesów dla ró nych urzêdów prezentuje tabela. eby zrozumieæ wspó³zale noœci wystêpuj¹ce miêdzy procesami nale y zastosowaæ wizualizacjê, najczêœciej maj¹c¹ formê ogólnej mapy procesów lub macierzy odpowiedzialnoœci. Zalet¹ mapy procesów jest mo liwoœæ syntetycznego ujêcia procesów urzêdu na jednym rysunku, pozwalaj¹ce ³atwo ogarn¹æ zakres dzia³ania urzêdu. Przyk³adowe procesy w urzêdach Ÿród³o: opracowano na podstawie dokumentacji urzêdów dostêpnych w Internecie.

V Kongres Obywatelski

V Kongres Obywatelski V Kongres Obywatelski Sesja: Rozwój lokalny. Bariery i stymulanty. V Kongres Obywatelski Efekty i perspektywy rozwoju samorządu terytorialnego Cezary Trutkowski Znaczenie wyborów samorządowych 68% Średnia

Bardziej szczegółowo

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska

Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi. Agnieszka Wróblewska Budowanie współpracy z organizacjami pozarządowymi Agnieszka Wróblewska RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO Projekt zakłada wdrażanie na poziomie gminy

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

ROZWÓJ W WARUNKACH KRYZYSU

ROZWÓJ W WARUNKACH KRYZYSU Seminarium zarządzania finansami jednostek samorządu terytorialnego ROZWÓJ W WARUNKACH KRYZYSU F u n d a c j a R o z w o j u D e m o k r a c j i L o k a l n e j Szanowni Państwo, wiele jednostek samorządu

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 24.05.2012 r.

Warszawa, 24.05.2012 r. Relacje administracji rz dowej z otoczeniem na przyk adzie dwóch projektów realizowanych przez Departament S by Cywilnej KPRM Warszawa, 24.05.2012 r. Zakres projektów realizowanych przez DSC KPRM W latach

Bardziej szczegółowo

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej

Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Prezentacja celów projektu w obszarze dialogu obywatelskiego i wspólnych działań strony społecznej i samorządowej Anna Tyrała Anna Siemek-Filuś PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ

ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ ZASADA PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ W samorządzie jest prowadzony dialog społeczny, samorząd wspiera organizowanie się mieszkańców by uczestniczyli w rozwiązywaniu problemów społeczności lokalnej Zadanie 2.:

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie

Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie Załącznik do Uchwały 66 Komitetu Monitorującego PROW 2007-2013 z dnia 16 grudnia 2011 r. Lp. Dotyczy działania Obecny tekst Tekst po zmianie 1. 5.3.4 Oś 4 Leader Poziom wsparcia Usunięcie zapisu. Maksymalny

Bardziej szczegółowo

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej.

- o Fundacji Wspierania Współpracy na Rzecz Demokracji i Społeczeństwa Obywatelskiego w Europie Środkowej i Wschodniej. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ V kadencja Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Druk nr 676 Warszawa, 9 czerwca 2006 r. Pan Marek Jurek Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Szanowny Panie Marszałku

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

Sergiusz Sawin Innovatika

Sergiusz Sawin Innovatika Podsumowanie cyklu infoseminariów regionalnych: Siedlce, 16 lutego 2011 Płock, 18 lutego 2011 Ostrołęka, 21 lutego 2011 Ciechanów, 23 lutego 2011 Radom, 25 lutego 2011 Sergiusz Sawin Innovatika Projekt

Bardziej szczegółowo

Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020

Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 Załącznik Propozycje poprawek do projektu ustawy o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 I. Poprawki do: Rozdział 1. Przepisy ogólne

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009

PROGRAM WSPÓŁPRACY GMINY STASZÓW Z ORGANIZACJAMI POZARZĄDOWYMI ORAZ PODMIOTAMI PROWADZĄCYMI DZIAŁALNOŚĆ POśYTKU PUBLICZNEGO NA ROK 2009 Załącznik Nr 1 do uchwały Nr XLIII/356/08 Rady Miejskiej w Staszowie z dnia 23. 12.2008r sprawie przyjęcia Programu współpracy Gminy Staszów z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami prowadzącymi działalność

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ

ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ NOWA www.nowa-amerika.net AMERIKA ORGANIZACJE POZARZĄDOWE A PROGRAM EUROPEJSKIEJ WSPÓŁPRACY TERYTORIALNEJ STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH POLSKO-NIEMIECKIEGO REGIONU PRZYGRANICZNEGO 1 Przedstawiciele

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wykorzystanie rodków PROW 2007-2013 oraz ówne za enia i stan prac nad przygotowaniem PROW 2014-2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi 1 Stan realizacji PROW 2007-2013 Alokacja 17,4 mld euro rodki zakontraktowane

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne

FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Wystąpienie pokontrolne WOJEWODA ZACHODNIOPOMORSKI FB.6.ZT.0932-25/2010 Szczecin, dnia lipca 2010 r. Pan Jan Owsiak Burmistrz Świdwina Wystąpienie pokontrolne Na podstawie art. 36 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP

Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Zaproszenie Usługa realizowana w ramach Projektu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości Zarządzanie kompetencjami w MSP Szanowni Państwo, Mam przyjemność zaprosić Państwa firmę do udziału w Usłudze

Bardziej szczegółowo

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury.

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury. identyfikator /6 Druk nr 114 UCHWAŁY NR... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia... w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 18 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI CHCEMY POMAGAĆ Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Chcemy Pomagać, zwana dalej Fundacją, ustanowiona przez: Piotra Sołtysa zwanego dalej fundatorem, aktem notarialnym sporządzonym

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku

UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku UCHWAŁA nr XLVI/262/14 RADY MIEJSKIEJ GMINY LUBOMIERZ z dnia 25 czerwca 2014 roku w sprawie ulg w podatku od nieruchomości dla przedsiębiorców na terenie Gminy Lubomierz Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych

Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych Grant Blokowy Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Fundusz dla Organizacji Pozarządowych ECORYS Polska Sp. z o.o. Poznań, 16 listopada 2012 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020

Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Temat badania: Badanie systemu monitorowania realizacji P FIO 2014-2020 Charakterystyka przedmiotu badania W dniu 27 listopada 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE. z dnia 24 lutego 2015 r.

UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE. z dnia 24 lutego 2015 r. UCHWAŁA NR IV/20/2015 RADY GMINY PRZELEWICE z dnia 24 lutego 2015 r. w sprawie zasad i standardów wzajemnego informowania się jednostek samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych o planach, zamierzeniach

Bardziej szczegółowo

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej

Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Komunikaty 99 Jacek Mrzyg³ód, Tomasz Rostkowski* Rozwi¹zania systemowe zarz¹dzania kapita³em ludzkim (zkl) w bran y energetycznej Artyku³ przedstawi skrócony raport z wyników badania popularnoœci rozwi¹zañ

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r.

UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r. UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie zasad udzielania stypendiów o charakterze motywującym ze środków Gminy Kozienice. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich

Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich Regulamin Programu Ambasadorów Kongresów Polskich 1. W oparciu o inicjatywę Stowarzyszenia Konferencje i Kongresy w Polsce (SKKP) oraz zadania statutowe Polskiej Organizacji Turystycznej (POT) i działającego

Bardziej szczegółowo

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY

GDZIE DZIEDZICZYMY, CO DZIEDZICZYMY, JAK DZIEDZICZYMY 08 kwietnia 2014 r. Od dziś, 1 kwietnia 2014 r., przez najbliższe cztery miesiące, ubezpieczeni płacący składki emerytalne będą mogli zdecydować gdzie chcą gromadzić kapitał na przyszłe emerytury: czy

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO

DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO DZIENNIK URZÊDOWY WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO Kraków, dnia 28 kwietnia 2008 r. Nr 268 TREŒÆ: Poz.: Str. UCHWA A ZARZ DU WOJEWÓDZTWA MA OPOLSKIEGO: 1678 z dnia 6 marca 2008 r. w sprawie sprawozdania rocznego

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów

Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Departament Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Monitorowanie polityki rozwoju - zadania obserwatoriów Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Opole, 10 grudnia

Bardziej szczegółowo

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie

STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie Załącznik Nr 11 do Uchwały Nr XX/136/2012 Rady Miejskiej w Pasymiu z dnia 25 września 2012 r. STATUT SOŁECTWA Grom Gmina Pasym woj. warmińsko - mazurskie ROZDZIAŁ I NAZWA I OBSZAR SOŁECTWA 1. Samorząd

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA

STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA STATUT KOŁA NAUKOWEGO KLUB INWESTORA 1 I. Postanowienia ogólne 1. Koło Naukowe KLUB INWESTORA, zwane dalej Kołem Naukowym, jest jednostką Samorządu Studenckiego działającą przy Wydziale Finansów i Bankowości

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu

UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA. z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu UCHWAŁA NR X/143/2015 RADY MIEJSKIEJ WAŁBRZYCHA z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie utworzenia Zakładu Aktywności Zawodowej Victoria w Wałbrzychu Na podstawie art. 18 ust 2 pkt 9 lit. h ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane

Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane Ι. WPROWADZENIE Program Aktywności Lokalnej dla Gminy Michałowice wskazuje na problemy związane z funkcjonowaniem społeczności lokalnych i grup społecznych oraz wyznacza kierunki działań, mających na celu

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej www. sgpeo.pl Zwi zek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) www.zgwrp.

Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej www. sgpeo.pl Zwi zek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) www.zgwrp. Stowarzyszenie Gmin Przyjaznych Energii Odnawialnej powsta o w lutym 2008 r. jako organizacja zrzeszaj ca samorz dy gminne zainteresowane Odnawialnymi ród ami Energii, aktualnie do SGPEO przynale y 40

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 388/2012 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie ustanowienia stypendiów artystycznych dla uczniów radomskich szkół

UCHWAŁA NR 388/2012 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie ustanowienia stypendiów artystycznych dla uczniów radomskich szkół UCHWAŁA NR 388/2012 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU z dnia 27 sierpnia 2012 r. w sprawie ustanowienia stypendiów artystycznych dla uczniów radomskich szkół Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt.14a ustawy z dnia 8

Bardziej szczegółowo

- o zmianie ustawy o systemie oświaty.

- o zmianie ustawy o systemie oświaty. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VII kadencja Druk nr 150 Warszawa, 6 grudnia 2011 r. Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXVIII/294/2013 RADY GMINY NOWY TARG. z dnia 27 września 2013 r. w sprawie przyjęcia programu 4+ Liczna Rodzina

UCHWAŁA NR XXVIII/294/2013 RADY GMINY NOWY TARG. z dnia 27 września 2013 r. w sprawie przyjęcia programu 4+ Liczna Rodzina UCHWAŁA NR XXVIII/294/2013 RADY GMINY NOWY TARG z dnia 27 września 2013 r. w sprawie przyjęcia programu 4+ Liczna Rodzina Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 oraz art.51 ust.1 z dnia 8 marca 1990 r. ustawy

Bardziej szczegółowo

Opole, dnia 30 marca 2015 r. Poz. 746 UCHWAŁA NR VIII/36/15 RADY GMINY STRZELECZKI. z dnia 26 marca 2015 r.

Opole, dnia 30 marca 2015 r. Poz. 746 UCHWAŁA NR VIII/36/15 RADY GMINY STRZELECZKI. z dnia 26 marca 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA OPOLSKIEGO Opole, dnia 30 marca 2015 r. Poz. 746 UCHWAŁA NR VIII/36/15 RADY GMINY STRZELECZKI z dnia 26 marca 2015 r. w sprawie ustalenia regulaminu przyznawania uczniom stypendium

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 27 kwietnia 2010 r. PS.I-11.0932-07/10. Pan Józef Jerzy Sieradzan Burmistrz Miasta i Gminy Rakoniewice

Poznań, dnia 27 kwietnia 2010 r. PS.I-11.0932-07/10. Pan Józef Jerzy Sieradzan Burmistrz Miasta i Gminy Rakoniewice Poznań, dnia 27 kwietnia 2010 r. PS.I-11.0932-07/10 Pan Józef Jerzy Sieradzan Burmistrz Miasta i Gminy Rakoniewice Na podstawie art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 5/2013 WÓJTA GMINY LIPUSZ z dnia 08.01.2013r.

ZARZĄDZENIE NR 5/2013 WÓJTA GMINY LIPUSZ z dnia 08.01.2013r. ZARZĄDZENIE NR 5/2013 WÓJTA GMINY LIPUSZ z dnia 08.01.2013r. w sprawie wprowadzenie w Urzędzie Gminy Lipusz regulaminu wynagradzania pracowników samorządowych zatrudnionych na podstawie umowy o pracę.

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

Gaz łupkowy w województwie pomorskim

Gaz łupkowy w województwie pomorskim Gaz łupkowy w województwie pomorskim 1 Prezentacja wyników badania Samorządów, partnerów Samorządu Województwa Pomorskiego oraz koncesjonariuszy Charakterystyka grup 2 18% 82% Samorządy Partnerzy SWP n=63

Bardziej szczegółowo

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR

KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR Załącznik nr 3 do Regulaminu Rady A. część ogólna - operacje inne niż granty Karty oceny zgodności z LSR PIECZĘĆ LGD NUMER WNIOSKU NADANY PRZEZ LGD KARTA OCENY ZGODNOŚCI Z LSR DATA ZŁOŻENIA WNIOSKU WERSJA

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia...

UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... projekt UCHWAŁA NR... RADY MIEJSKIEJ W GRODZISKU WIELKOPOLSKIM z dnia... w sprawie przyjęcia programu współpracy Gminy Grodzisk Wlkp. z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 15/19/2015 ZARZĄDU POWIATU W WĄBRZEŹNIE z dnia 11 marca 2015 r.

UCHWAŁA Nr 15/19/2015 ZARZĄDU POWIATU W WĄBRZEŹNIE z dnia 11 marca 2015 r. UCHWAŁA Nr 15/19/2015 ZARZĄDU POWIATU W WĄBRZEŹNIE z dnia 11 marca 2015 r. w sprawie ogłoszenia otwartego konkursu ofert na prowadzenie rehabilitacji osób niepełnosprawnych w różnych typach placówek -

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA Powiat Wrocławski z siedzibą władz przy ul. Kościuszki 131, 50-440 Wrocław, tel/fax. 48 71 72 21 740 SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA DLA PRZETARGU NIEOGRANICZONEGO CZĘŚĆ II OFERTA PRZETARGOWA

Bardziej szczegółowo

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I

STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE. Rozdział I STATUT POLSKIEGO STOWARZYSZENIA DYREKTORÓW SZPITALI W KRAKOWIE Rozdział I Postanowienia Ogólne. 1. Stowarzyszenie nosi nazwę Polskie Stowarzyszenie Dyrektorów Szpitali w Krakowie w dalszej części określone

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW. z dnia 20 listopada 2015 r.

Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW. z dnia 20 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO Warszawa, dnia 17 grudnia 2015 r. Poz. 11431 UCHWAŁA NR IX/55/15 RADY GMINY CIECHANÓW z dnia 20 listopada 2015 r. w sprawie trybu udzielania i rozliczania dotacji

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW

REGULAMIN RADY RODZICÓW ZESPÓŁ SZKÓŁ im. MARII SKŁODOWSKIEJ-CURIE W GOSTYNINIE REGULAMIN RADY RODZICÓW Do uŝytku wewnętrznego Regulamin Rady Rodziców przy Zespole Szkół im. Marii Skłodowskiej-Curie w Gostyninie Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

Uprawnienia do dysponentów/jednostek organizacyjnych Uprawnienia do operacji. System EUROBUDŻET Aplikacja Księga Główna Aplikacja Środki trwałe

Uprawnienia do dysponentów/jednostek organizacyjnych Uprawnienia do operacji. System EUROBUDŻET Aplikacja Księga Główna Aplikacja Środki trwałe Załącznik Nr 5 do Zarządzenia Nr 100/08 Burmistrza Myszyńca z dnia 28 lipca 2008 r. w sprawie wprowadzenia zasad (polityki) prowadzenia rachunkowości w Urzędzie Miejskim w Myszyńcu, w jednostkach budżetowych,

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku

Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku Uchwała Nr... Rady Miejskiej Będzina z dnia... 2016 roku w sprawie określenia trybu powoływania członków oraz organizacji i trybu działania Będzińskiej Rady Działalności Pożytku Publicznego. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r.

Tomice, dnia 15 lutego 2012 r. WSPÓLNA METODA OCENY CAF 2006 W URZĘDZIE GMINY TOMICE PLAN DOSKONALENIA Sporządził: Ryszard Góralczyk Koordynator CAF Cel dokumentu: Przekazanie pracownikom i klientom Urzędu informacji o przyjętym planie

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach

REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach REGULAMIN RADY RODZICÓW Szkoły Podstawowej w Wawrzeńczycach Rozdział I Cele, kompetencje i zadania rady rodziców. 1. Rada rodziców jest kolegialnym organem szkoły. 2. Rada rodziców reprezentuje ogół rodziców

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL powstała w 1989 roku największa w Polsce organizacja pozarządowa wspomagająca samorządy terytorialne i rozwój społeczeństwa obywatelskiego laureat Nagrody Głównej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU

REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU Załącznik nr 3 do Statutu Zespołu Szkół im. Janusza Korczaka w Prudniku REGULAMIN SAMORZĄDU SZKOŁY W ZESPOLE SZKÓŁ IM. JANUSZA KORCZAKA W PRUDNIKU 1 1 PRZEPISY DOTYCZĄCE SAMORZĄDNOŚCI UCZNIÓW 1. Członkami

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku i Strona znajduje się w archiwum. Data publikacji : 30.06.2005 Uchwała nr 660 Druk Nr 687 UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU z dnia 27.06.2005roku w sprawie: przyjęcia Regulaminu przyznawania

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO. z dnia 28 października 2014 r. Tczewskiego.

Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO. z dnia 28 października 2014 r. Tczewskiego. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO Gdańsk, dnia 13 listopada 2014 r. Poz. 3763 UCHWAŁA NR L/327/14 RADY POWIATU TCZEWSKIEGO z dnia 28 października 2014 r. w sprawie kryteriów i trybu przyznawania

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA

PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA Załącznik do Uchwały nr XLVI/328/2014 Rady Miejskiej Gminy Dobrzyca z dnia 30 czerwca 2014r. PROGRAM STYPENDIALNY GMINY DOBRZYCA 1 Cele i formy realizacji programu 1. Tworzy się Program Stypendialny Gminy

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE

WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE WOJEWÓDZTWO DOLNO L SKIE Zacznik INFORMACJA ZARZ DU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO O PRZEBIEGU WYKONANIA BUD ETU WOJEWÓDZTWA DOLNO L SKIEGO ZA I PÓ ROCZE 200 r. r. str. 1. 4 16 2.1. 39 2.2. 40 2.3. Dotacje

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 474/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 30 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 474/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 30 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 474/2015 Zarządu Województwa Wielkopolskiego z dnia 30 kwietnia 2015 r. w sprawie: zmiany planu finansowego Wielkopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Poznaniu na 2015 r. Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

OK-III.431.93.2015 Kraków, 13.01.2016 r. WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

OK-III.431.93.2015 Kraków, 13.01.2016 r. WYSTĄPIENIE POKONTROLNE WOJEWODA MAŁOPOLSKI OK-III.431.93.2015 Kraków, 13.01.2016 r. Pan Bogdan Gołyźniak Dyrektor Powiatowego Urzędu Pracy dla Powiatu Nowosądeckiego WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 175 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne U S T AWA Projekt z dnia 26.11.2015 r. z dnia o szczególnych zasadach zwrotu przez jednostki samorządu terytorialnego środków europejskich uzyskanych na realizację ich zadań oraz dokonywania przez nie

Bardziej szczegółowo

Zebranie Mieszkańców Budynków, zwane dalej Zebraniem, działa na podstawie: a / statutu Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu,

Zebranie Mieszkańców Budynków, zwane dalej Zebraniem, działa na podstawie: a / statutu Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu, R E G U L A M I N Zebrania Mieszkańców oraz kompetencji i uprawnień Samorządu Mieszkańców Budynków Spółdzielni Mieszkaniowej WROCŁAWSKI DOM we Wrocławiu. ROZDZIAŁ I. Postanowienia ogólne. Zebranie Mieszkańców

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO

OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO OGŁOSZENIE O OTWARTYM KONKURSIE OFERT NA REALIZACJĘ PROJEKTÓW W RAMACH PROGRAMU OSŁONOWEGO WSPIERANIE JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W TWORZENIU SYSTEMU PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE EDYCJA

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 8/2016 STAROSTY NOWODWORSKIEGO. z dnia 3 marca 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 8/2016 STAROSTY NOWODWORSKIEGO. z dnia 3 marca 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 8/2016 STAROSTY NOWODWORSKIEGO z dnia 3 marca 2016 r. w sprawie ustalenia proporcji rocznej struktury sprzedaży za 2015 rok dla celów korekty prawa odliczania podatku VAT naliczonego za

Bardziej szczegółowo

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych

ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych Dz.U.08.234.1577 ROZPORZ DZENIE MINISTRA FINANSÓW 1) z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie sposobu pobierania i zwrotu podatku od czynno ci cywilnoprawnych (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.) Na podstawie

Bardziej szczegółowo

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne

STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW. Postanowienia ogólne STATUT FUNDACJI ŚCIĘGOSZÓW Postanowienia ogólne 1 1. Fundacja pod nazwą Fundacja Ścięgoszów, zwana dalej Fundacją ustanowiona przez Łukasza Perkowskiego Olgę Sobkowicz zwanych dalej fundatorami, aktem

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr Rady Miasta Piły z dnia.. w sprawie zmiany Statutu Pilskiego Domu Kultury w Pile

Uchwała Nr Rady Miasta Piły z dnia.. w sprawie zmiany Statutu Pilskiego Domu Kultury w Pile Uchwała Nr Rady Miasta Piły z dnia.. w sprawie zmiany Statutu Pilskiego Domu Kultury w Pile Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie FORUM PRACODAWCÓW. w Kielcach, ul. Sienkiewicza 68 www.fp.kielce.com

Stowarzyszenie FORUM PRACODAWCÓW. w Kielcach, ul. Sienkiewicza 68 www.fp.kielce.com Stowarzyszenie FORUM PRACODAWCÓW w Kielcach, ul. Sienkiewicza 68 www.fp.kielce.com 20 lat na rzecz przedsiębiorczości Działamy od 1994 roku Skupiamy przedsiębiorców i menedżerów Działamy w województwie

Bardziej szczegółowo

REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie:

REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie: REALIZACJA DOCHODÓW BUDŻETOWYCH ZA I PÓŁROCZE 2015 ROKU Dochody budżetu miasta według działów prezentuje poniższe zestawienie: Wyszczególnienie Plan (po zmianach) Wykonanie Wskaźnik (3:2) Struktura zł

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Wrocław, dnia 14 grudnia 2015 r. Poz. 5734 UCHWAŁA NR XVI/96/15 RADY MIEJSKIEJ W BOGUSZOWIE-GORCACH. z dnia 30 listopada 2015 r.

Wrocław, dnia 14 grudnia 2015 r. Poz. 5734 UCHWAŁA NR XVI/96/15 RADY MIEJSKIEJ W BOGUSZOWIE-GORCACH. z dnia 30 listopada 2015 r. DZIENNIK URZĘDOWY WOJEWÓDZTWA DOLNOŚLĄSKIEGO Wrocław, dnia 14 grudnia 2015 r. Poz. 5734 UCHWAŁA NR XVI/96/15 RADY MIEJSKIEJ W BOGUSZOWIE-GORCACH z dnia 30 listopada 2015 r. w sprawie ustalenia trybu udzielania

Bardziej szczegółowo

Rola Stowarzyszenia w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego miast i gmin Wielkopolski

Rola Stowarzyszenia w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego miast i gmin Wielkopolski Rola Stowarzyszenia w działaniach na rzecz rozwoju gospodarczego miast i gmin Wielkopolski Ryszard Nawrocki Prezes Zarządu Konin 15.11.2012 r. Powołanie Stowarzyszenia czerwiec 2007 Mając na uwadze niepowtarzalną

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPIERANIA ODDOLNYCH INICJATYW ARTYSTYCZNYCH, KULTURALNYCH I SPOŁECZNYCH WE WROCŁAWIU

PROGRAM WSPIERANIA ODDOLNYCH INICJATYW ARTYSTYCZNYCH, KULTURALNYCH I SPOŁECZNYCH WE WROCŁAWIU PROGRAM WSPIERANIA ODDOLNYCH INICJATYW ARTYSTYCZNYCH, KULTURALNYCH I SPOŁECZNYCH WE WROCŁAWIU CEL PROGRAMU Włączenie aktywnych mieszkańców Wrocławia do współtworzenia programu Wrocław Europejska Stolica

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 8 sierpnia 2011 r.

UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 8 sierpnia 2011 r. UCHWAŁA PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 8 sierpnia 2011 r. w sprawie sprawozdania partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość o źródłach pozyskania środków finansowych w 2010 r. Państwowa Komisja Wyborcza

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 4851/2014 Prezydenta Miasta Radomia z dnia 18 marca 2014 r.

Zarządzenie Nr 4851/2014 Prezydenta Miasta Radomia z dnia 18 marca 2014 r. Zarządzenie Nr 4851/2014 Prezydenta Miasta Radomia z dnia 18 marca 2014 r. w sprawie: przyjęcia Regulaminu przyznawania, wydawania i użytkowania Karty Rodzina Plus. Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 6a i

Bardziej szczegółowo

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce

Nie racjonalnych powodów dla dopuszczenia GMO w Polsce JANUSZ WOJCIECHOWSKI POSEŁ DO PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO WICEPRZEWODNICZĄCY KOMISJI ROLNICTWA I ROZWOJU WSI Tekst wystąpienia na Konferencji: "TRADYCYJNE NASIONA - NASZE DZIEDZICTWO I SKARB NARODOWY. Tradycyjne

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu

UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW. z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu UCHWAŁA NR XI/173/15 RADY MIASTA CHORZÓW z dnia 25 czerwca 2015 r. w sprawie utworzenia Chorzowskiej Rady Seniorów oraz nadania jej Statutu Na podstawie art. 5c w związku z art.7 ust.1 pkt 17 ustawy z

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r.

UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. UCHWAŁA Nr 523/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 20.04.2009r. druk nr 478a w sprawie połączenia gminnych instytucji kultury: Miejskiego Centrum Kultury i Informacji Międzynarodowej w Radomiu oraz Klubu

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE

UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE UCHWAŁA NR. RADY GMINY ZAPOLICE Z DNIA w sprawie przyjęcia Programu współpracy z organizacjami pozarządowymi oraz innymi podmiotami prowadzącymi działalność pożytku publicznego na rok 2015. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców

Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców Uchwała nr 1/2013 Rady Rodziców Szkoły Podstawowej nr 59 w Poznaniu z dnia 30 września 2013 roku w sprawie Regulaminu Rady Rodziców 1. Na podstawie art.53 ust.4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Braniewo: Pełnienie funkcji Koordynatora Projektu Priorytet: IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin

Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie. ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WOJEWODA MAZOWIECKI WPS-V.431.3.2015 Warszawa 19.05.2015r. Pani Janina Kula Przewodnicząca Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Garwolinie ul. Sportowa 5 08-400 Garwolin WYSTĄPIENIE

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r.

ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA. z dnia 21 kwietnia 2016 r. ZARZĄDZENIE NR 424.2016 PREZYDENTA MIASTA ZIELONA GÓRA z dnia 21 kwietnia 2016 r. w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli zatrudnionych w jednostkach oświatowych prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska

Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska Regulamin Projektów Ogólnopolskich i Komitetów Stowarzyszenia ESN Polska 1 Projekt Ogólnopolski: 1.1. Projekt Ogólnopolski (dalej Projekt ) to przedsięwzięcie Stowarzyszenia podjęte w celu realizacji celów

Bardziej szczegółowo