EKOINNOWACJE W OCHRONIE ŚRODOWISKA - GOSPODARKA WODNA I ENERGETYKA. Rozwiązania dla województwa podkarpackiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "EKOINNOWACJE W OCHRONIE ŚRODOWISKA - GOSPODARKA WODNA I ENERGETYKA. Rozwiązania dla województwa podkarpackiego"

Transkrypt

1

2 EKOINNOWACJE W OCHRONIE ŚRODOWISKA - GOSPODARKA WODNA I ENERGETYKA Rozwiązania dla województwa podkarpackiego Rzeszów 2013

3

4 Sylwia Dziedzic, Leszek Woźniak EKOINNOWACJE W OCHRONIE ŚRODOWISKA - GOSPODARKA WODNA I ENERGETYKA Rozwiązania dla województwa podkarpackiego Monografia naukowa

5 Recenzenci Prof. zw. dr hab. inż. Aleksandra Badora, Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Prof. zw. dr hab. inż. Jerzy Zwoździak, Politechnika Wrocławska W procesie wydawniczym pominięto etap opracowania redakcyjnego. Monografię wydrukowano z matryc dostarczonych przez autorów. Redakcja i projekt okładki Dr inż. Krzysztof Kud gospodarka wodna energetyka ekoinnowacyjne zarządzanie regionem Copyright Sylwia Dziedzic, Leszek Woźniak, 2013 Copyright Politechnika Rzeszowska, Rzeszów 2013 Wydanie 1 Oficyna Wydawnicza Politechniki Rzeszowskiej al. Powstańców Warszawy 12, Rzeszów ISBN Nakład: egz. Ark. wyd. 7,36. Ark. druk. 7,50. Druk i oprawa: Drukarnia Braci Grodzickich Sp.J. Publikacja przekazywana bezpłatnie

6 Spis treści Wstęp... Rozdział 1. Pojęcie i ewolucja ekoinnowacji... Rozdział 2. Współczesne problemy gospodarki wodnej w regionie. Ekoinnowacyjne rozwiązania w gospodarce wodnej. Elementy strategii dla województwa podkarpackiego... Rozdział 3. Teraźniejszość i przyszłość energetyki w regionie, w powiązaniu z transportem i budownictwem. Ekoinnowacyjne rozwiązania w energetyce. Elementy strategii dla województwa podkarpackiego... Rozdział 4. Benchmarking i benchmarki w europejskich i światowych rozwiązaniach Zakończenie... Streszczenie Summary Bibliografia... Notki biograficzne Cykl monografii naukowych S trona

7

8 Wstęp Dwa przewidywane największe problemy przyszłości dla całego świata to nierównomiernie rozłożone zasoby wodne (konkurencja o wodę) i kurczące się zasoby nieodnawialnych surowców energetycznych (konkurencja o energię). Jeszcze dzisiaj, w potocznym myśleniu takie problemy nie istnieją. Woda wydaje się zasobem i surowcem powszechnym i dostępnym praktycznie w całej Europie, nie dostrzegamy istotnych niedoborów także w naszym kraju. Zasoby energetyczne świata wyraźnie się kurczą, ale należy już we wstępie podkreślić, że uwaga ta dotyczy zasobów surowców nieodnawialnych, takich jak ropa naftowa i gaz ziemny, a w znacznie bardziej odległej perspektywie także węgiel kamienny i brunatny. Owszem, istnieją duże zasoby surowców służących produkcji energii jądrowej, jednak, mimo wyraźnego postępu dotyczącego bezpieczeństwa pozyskiwania tego rodzaju energii, systematycznie, od czasu do czasu, zdarzają się awarie, które powodują trwałe zanieczyszczenie niektórych obszarów globu ziemskiego, zmuszają do rewizji polityki energetycznej w tym zakresie, czego najlepszym przykładem jest stanowisko rządu Niemiec, który zdecydowanie twierdzi, że kraj ten do końca roku wycofuje się z pozyskiwania energii jądrowej, a w ostatnich dniach również wypowiedź premiera Polski wskazuje na przesunięcie w daleką przyszłość ewentualnych planów rozwoju energetyki jądrowej w naszym kraju. Należy dodać, że Niemcy należą do państw o znaczącym udziale energii jądrowej w całkowitym wykorzystaniu energii, który w 2012 roku wynosił 16,14% 2. Podobnie wygląda stanowisko wielu grup społecznych w Japonii, po katastrofie, która miała miejsce w Fukushimie. Skutki awarii w Czarnobylu, jak i konsekwencje katastrofy w Fukushimie wskazują na fakt ciągłego istnienia zagrożeń dotyczących energetyki jądrowej. Z drugiej strony niektóre kraje pokrywają w ten sposób większość swojego energetycznego zapotrzebowania, czego przykładem jest Francja, dla której wskaźnik udziału energii jądrowej w krajowej produkcji energii elektrycznej w 2012 roku wynosił 74,79% 3. W trakcie trzeciego spotkania na temat energetyki jądrowej, zatytułowanego Francja, Niemcy, Japonia po Fukushimie, jakie 1 Energetyka jądrowa w Unii Europejskiej po powrocie Niemiec do decyzji o zakończeniu eksploatacji elektrowni jądrowych do roku 2022, Ministerstwo Gospodarki, s. 5, (stan na dzień r.). 2 Stan energetyki jądrowej na świecie, stan na dzień , Ministerstwo Gospodarki, s. 5/12, (stan na dzień r.). 3 Tamże, s. 5/12. 7 S trona

9 odbyło się w Warszawie, w kwietniu 2012 roku w Instytucie na Rzecz Ekorozwoju pojawiło się kilka bardzo ciekawych sformułowań, związanych z pozyskiwaniem energii atomu. Stwierdzono, że Fukushima naprawdę kompletnie zmieniła sposób postrzegania elektrowni jądrowych w Niemczech. Przecież Japonia jest krajem tak niezwykle zaawansowanym technologicznie, gospodarczo i naukowo, a mimo to nie poradziła sobie z kontrolowaniem ryzyka 4. Zwrócono również uwagę na fakt, że: Energetyka jądrowa wcale nie jest taka niezawodna, jak zwykło się myśleć. W Niemczech w ostatnich latach mieliśmy wyłączenia w granicach 20% zainstalowanej mocy elektrowni jądrowych 5. Uzupełnieniem tej informacji są kolejne fakty: Od 2007 roku akcje EDF, jednego z największych wytwórców energii nuklearnej, straciły 82% wartości! Akcje największej firmy zajmującej się budową elektrowni jądrowych, AREVA, w tym samym czasie straciły 83% wartości ( ). Do roku 1998 liczba znaczących wypadków w samych elektrowniach jądrowych wynosiła tys. rocznie. Później było ich dwukrotnie więcej ( ) 6. Wykorzystywanie każdego energetycznego surowca związane jest również z kosztami pozyskiwania energii z tego źródła. Istnieje wiele doniesień, prac naukowych dotyczących tego zagadnienia, jednak metodyczne podejście ich autorów jest bardzo różne i często prowadzi do wyciągania zróżnicowanych wniosków. Najlepszym przykładem jest energetyka jądrowa, której bezpośrednie pozyskiwanie jest stosunkowo tanie, natomiast w większość przypadków nie uwzględnia się w rachunku ekonomicznym niezmiernie wysokich kosztów budowy obiektów energetycznych, a całkowicie pomijane są koszty utrzymania obiektów (mogielników) po okresie eksploatacji, jak i przechowywania odpadów promieniotwórczych, które są bardzo wysokie i rozciągają się na niektórzy mówią bardzo odległą przyszłość, trudną do uwzględnienia w rachunku ekonomicznym, sięgającą tysięcy, a w rzeczywistości nawet milionów lat. Tania dzisiaj energia może niestety generować olbrzymie koszty środowiskowe i społeczne, dotyczące przyszłości. Bardzo często, a energetyka nie jest jedynym tego przykładem, żyjemy kosztem przyszłych pokoleń. Takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami zrównoważonego i trwałego rozwoju, międzypokoleniowej solidarności i sprawiedliwości, musimy więc poszukiwać innego paradygmatu gospodarki energetycznej, tym bardziej, że surowce energetyczne nabierają coraz to bardziej strategicznego znaczenia, a suwerenność energetyczna i bezpieczeństwo energetyczne coraz częściej należą do słów wypowiadanych przez polityków i ekonomistów. Już dzisiaj obserwujemy, że dysponowanie niektórymi kategoriami surowców energetycznych pozwala na kształtowanie wielu aspektów globalnej ekonomii i możliwości rozwijania się społeczeństw; co więcej, coraz częściej mamy do czynienia ze swego rodzaju 4 Trzecie spotkanie na temat energetyki jądrowej. Francja, Niemcy, Japonia po Fukushimie, Instytut na Rzecz Ekorozwoju, Warszawa, kwiecień 2012, s Tamże, s Tamże, s Strona

10 szantażem energetycznym. Właśnie w takiej sytuacji znajduje się dzisiaj Polska, mimo dużych zasobów węgla kamiennego. Dywersyfikacja źródeł pozyskiwania lub importu surowców energetycznych (albo bezpośrednio energii) nabiera więc coraz większego znaczenia. Być może najbliższe prawdy w takiej sytuacji jest inspirujące stwierdzenie przestańmy w końcu wiercić w Ziemi, a zacznijmy patrzeć w niebo. W stwierdzeniu tym tkwi absolutna, bezdyskusyjna prawda: do powierzchni globu ziemskiego ciągle docierają, wysyłane przez Słońce, niezmierzone zasoby energii, których do tej pory nie chcieliśmy lub nie potrafiliśmy prawidłowo zagospodarować. Genialnie zrobiła to jedynie biosfera, wykorzystując zjawisko fotosyntezy. Współczesny, innowacyjny postęp w dziedzinie budowy urządzeń zdolnych pochłaniać energię słoneczną jest imponujący, są to rozwiązania niejednokrotnie już ekonomicznie opłacalne, czyli konkurencyjne rynkowo w porównaniu z innymi metodami pozyskiwania energii, problemem pozostaje globalne oddziaływanie lobby przemysłu naftowego i atomowego, także legislacyjne, zainteresowanego blokowaniem lub utrudnianiem proekologicznego postępu. Polska należy do krajów najuboższych w wodę, nie tylko w Europie, ale nawet na tle całego świata. Fakt ten jest ignorowany przez większość społeczeństwa, w tym także przez wiele organizacji i instytucji, mających związek z gospodarką wodną. Zasoby wodne Polski przypadające na jednego mieszkańca, wyrażone w metrach sześciennych na dobę, należą do najniższych nie tylko w Europie, ale także na świecie. Średnia tej wartości dla świata wynosi 33 m 3 /dobę, w Europie tylko 11 m 3 /dobę, natomiast w Polsce 4,5 m 3 /dobę, a jest to wartość niewiele większa od stwierdzanej w Egipcie (3,5 m 3 /dobę); najwyższym światowym wskaźnikiem charakteryzuje się Norwegia (250 m 3 /dobę) 7. Mimo tego oczywistego, powszechnie znanego faktu, ciągle, wbrew jakiekolwiek logice, w Polsce wykonywane są zabiegi melioracyjne nie tylko szczegółowe, jednostronnie odwadniające, ale także podstawowe, takie jak na przykład regulowanie cieków. W wielu pracach naukowych wykazano, że każdy zabieg regulacyjny, wykonany zgodnie z logiką prostowania biegu cieku, który prowadzi do szybkiego odprowadzania wody w okresie wysokich stanów, w rezultacie owocuje nie mającym jakiegokolwiek sensu, lekkomyślnym pozbywaniem się absolutnie podstawowego surowca, decydującego nie tylko o możliwości funkcjonowania gospodarek i społeczeństw, ale życia jako takiego, którym jest woda. Wydawałoby się, że epoka absurdalnego szybkiego odprowadzania z kraju deficytowego surowca już dawno minęła, że dzisiejsze zasoby wiedzy, jak również prawodawstwo Unii Europejskiej w tym zakresie, zmienią 7 Zasoby wodne Polski, Zakład Hydrologii i Zasobów Wodnych, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego, Warszawa, (stan na dzień r.). 9 S trona

11 postępowanie ciągle obecnego w gospodarce lobby melioracyjnego. Nic bardziej błędnego, nadal osuszany jest jeden z najuboższych w wodę kraj w Europie. Całkiem podobnie prezentuje się sytuacja w województwie podkarpackim. Zniszczenie naturalnych ekosystemów magazynujących wodę (bagna, torfowiska, niektóre kategorie lasów, obszarów łęgowych w dolinach rzek), wyprostowanie wielu rzek i strumieni, pozbawienie intensywnie użytkowanych gleb zasobów materii organicznej, która ma wyjątkowe zdolności do pochłaniania wody, prowadzi do ciągłego powtarzania się zjawisk obserwowanych współcześnie, a więc długim okresom suszy towarzyszą krótkie okresy teoretycznego nadmiaru wody, niekiedy powodzi i podtopień, które jednak z powodu zniszczenia większości elementów buforowych związanych z gospodarką wodną, łagodzących zjawiska ekstremalne, nie powodują logicznego zmagazynowania chwilowego nadmiaru. Niezbędna w znacznie dłuższych okresach niedoboru tego absolutnie podstawowego surowca, którego nic nie jest w stanie zastąpić, woda została w ten sposób nonsensownie roztrwoniona. Zasoby energetyczne, źródła i metody pozyskiwania energii mogą być dywersyfikowane, zasobów wodnych taka logika nie dotyczy. Trudno też liczyć na to, że można będzie wodę importować z krajów sąsiednich. Sami musimy (bo potrafimy) logicznie zagospodarować własne zasoby. Niektórzy politycy twierdzą, że na kontynencie afrykańskim czy też w Azji wojny przyszłości mogą dotyczyć dostępu do wody wierzymy, że tak nigdy się nie stanie i że świat potrafi solidarnie rozwiązać ten narastający problem. Rozsądne gospodarowanie zasobami wodnymi w przyszłości oznacza konieczność poszukiwania nowoczesnych rozwiązań. Ale proszę błędnie nie zrozumieć słowa nowoczesność. W intencji autorów tej monografii i nie tylko, także autorów wielu cytowanych publikacji, ekspertyz, opinii nowoczesność nie oznacza jakichś niespotykanych rozwiązań technicznych, wprost przeciwnie, jest ona rezultatem ekologicznego myślenia i koniecznością powrotu do rozwiązań, które w bezbłędny sposób zaoferowała nam natura. Proszę zwrócić uwagę na ciekawe skojarzenie ekologiczny, słowo to, gdy rozłożymy je na części składowe oznacza, że wybór eko jest wyborem logicznym. W monografii zostaną zaprezentowane skuteczne rozwiązania łagodzące ekstremalne warunki powodzi, a zarazem prowadzące do rozwiązania problemu niedoboru wody w ciągle wydłużających się okresach suszy. Wbrew pozorom, rozwiązania te są niezwykle proste i zarazem bardzo tanie. Jedynym problemem jest i może być szablonowe myślenie w wielu gremiach, zgodnie z którym zabezpieczenie przeciwpowodziowe polega na prostowaniu rzek i strumieni, szybkim odprowadzaniu wody w dół cieków, gdzie wskutek nacisków wielu lokalnych społeczności, rzeki otaczane są wałami stwarzającymi iluzję bezpieczeństwa. Niestety, tylko do czasu. Przerwanie takich wałów jest przyczyną nieszczęść i tragedii, 10 Strona

12 którym miały zapobiec. Mądre zarządzanie przestrzenią jawi się tutaj jako jeden z podstawowych elementów skutecznego gospodarowania zasobami wodnymi, zgodnie z coraz to bardziej powszechną i rozumianą w świecie logiką, która oznacza oddalanie człowieka od wody (zabudowy, obiektów, infrastruktury), a nie wody od człowieka, bowiem ta druga metoda zdecydowanie zawiodła praktycznie w całym świecie. Znakomitym przeglądem krytyki dotychczasowych metod gospodarowania zasobami wodnymi w świecie, jak i zbiorem nowoczesnych rozwiązań, jest publikacja Zapory a rozwój. Nowe wytyczne dla podejmowania decyzji. Raport Światowej Komisji Zapór Wodnych. Praca ta będzie wielokrotnie cytowana w dalszych częściach monografii. Nawet tak wydawałoby się skuteczna metoda, jaką jest budowa wielkich zbiorników zaporowych, coraz częściej jest krytykowana, i to z wielu powodów. Każdy zbiornik zaporowy, prędzej czy później, ale niejednokrotnie jest to tylko okres kilkudziesięciu lat, ulega wypełnieniu rumoszem skalnym i zamuleniu. Jego zdolność do gromadzenia wody systematycznie maleje. Równocześnie, wskutek wyeliminowania w dolnych odcinkach cieków okresowych przepływów wyższej wody, dochodzi do zubożenia, a nawet zniszczenia ekologicznych walorów wodnego ekosystemu. Nie tylko samego cieku: postępującej degradacji ulegają ekotony (środowiska graniczne, pełniące rolę środowisk buforowych, a więc łagodzących wstrząsy i zjawiska ekstremalne), zanika wiele gatunków ryb, płazów i gadów, niszczona ekologiczna zabudowa brzegów przestaje pełnić rolę środowiska pochłaniającego zanieczyszczenia docierające do cieków, czego efektem jest gorsza jakość wody, a środowiska łęgowe (występujące w dolinach rzek, w warunkach dostatecznego zaopatrzenia w wodę), naturalnie rozwijające się w okolicach cieków, zanikają, wraz z nimi degradacji ulegają zasoby glebowe tych ekosystemów. Historia dostarczyła wielu przykładów błędów związanych z budową wielkich zbiorników zaporowych i regulacją cieków. Chyba najbardziej spektakularnym przykładem jest budowa wielkiej zapory w Assuanie na Nilu. Konsekwencją są olbrzymie straty środowiskowe i gospodarcze: degradacji uległy znane z żyzności gleby Doliny Nilu (w starożytności spichlerz i źródło bogactwa nie tylko Egiptu), zniszczono również niesamowicie bogate i dostarczające niegdyś dużych dochodów i żywności łowiska Delty Nilu, które pozbawione dopływu substancji użyźniających, stały się jałowe. Sama zapora wskutek parowania odprowadza tak duże ilości wody, że w wielu okresach są one wyższe od aktualnego dopływu, prognozowany jest okresowy zanik wody w dolnych odcinkach Nilu, w okresach suszy. Kolejnym przykładem jest los wielu olbrzymich rzek w Chinach, Rosji, Stanach Zjednoczonych. Rzeka Kolorado w niektóre lata nie dociera już do morza, jej zasoby w całości pochłaniają olbrzymie aglomeracja miejskie i rolnictwo. Podobny los spotkał olbrzymią Huang- Ho (Żółtą Rzekę) w Chinach, która nie dociera już do morza, jest przy tym niesamowicie zanieczyszczona. Wiele jej dopływów zdegradował niekontrolowany rozwój przemysłu, przerażenie wywołują opisy tak zwanych rakowatych wiosek, których mieszkańcy, 11 S trona

13 korzystający z konieczności z zasobów wodnych przepływającej obok, zanieczyszczonej rzeki, zapadają już w młodym wieku na wiele chorób nowotworowych. Odwrócenie biegu dużych rzek w Rosji, pierwotnie docierających do Morza Aralskiego, szczególnie Amu- darii, spowodowało gwałtowane cofanie się wody; dzisiaj jest to zbiornik wodny wysychający, zasolony, przestał być podstawą bytu dla okolicznych mieszkańców, giną jego zasoby biologiczne, w tym ryby. Natomiast nawadniane wodami Amu- Darii pola uprawy bawełny, po kliku latach prosperity, zaczęły ulegać postępującemu zasoleniu, stając się pustynią. To tylko nieliczne przykłady wielu problemów, jakie były i są skutkiem błędów w gospodarowaniu zasobami wodnymi w większości krajów. W Polsce nie popełniono aż tak drastycznych błędów, ale to nie oznacza, że model gospodarowania zasobami wodnymi jest prawidłowy. Należy przypomnieć, że jesteśmy krajem bardzo ubogim w wodę. To, że wybierane rozwiązania nie są aż tak gigantyczne i spektakularne, powoduje, że społeczeństwo nie zauważa powoli postępujących negatywnych zmian. Wypada jednak dodać, że spotykamy w naszym kraju również rozwiązania logiczne, kreowane zgodnie z zasadami funkcjonowania ekosystemów. Mogą być wzorcem, jednak należy pamiętać, że w naturalnych ekosystemach wszystkie rozwiązania przynajmniej nieco różnią się od siebie, bowiem występują w zróżnicowanych warunkach. Właśnie taki model gospodarowania zasobami wodnymi zostanie przedstawiony dla województwa podkarpackiego zgodny z naturalną logiką funkcjonowania ekosystemów, po to także, aby ten absolutnie niezbędny, podstawowy surowiec jakim jest woda, mógł wspierać rozwój społeczeństwa i gospodarki, a nie ograniczać go, jak byłoby zawsze w przypadku deficytu wody. Natura rozwija się i trwa dzięki zróżnicowaniu, zaś umiera, gdy naturalna równowaga zostanie zaburzona lub zniszczona przez jednorodność. Takie negatywne skutki stwierdzono wszędzie tam, gdzie wykonano schematyczne, szablonowe zabiegi regulacyjne rzek lub całych ekosystemów. Społeczeństwo rozwija się trwale tam, gdzie funkcjonują naturalne ekosystemy ekonomiczne, nakierowane na kształtowanie jakości życia, bazujące na zasobach endogenicznych. Widzimy podobieństwa. Rozwinięciem tej kategorii myślenia jest opublikowana równocześnie monografia Ekonomia ekologiczna (zielona) oraz ekonomia endogeniczna we wspieraniu innowacji w rozwoju regionu, napisana przez autorów niniejszej monografii. W bardzo ścisłym związku tematycznym z niniejszą pracą pozostaje również wykonana równolegle monografia, zatytułowana Innowacyjna wizja miast wskazówki dla regionu. 12 Strona

14 Rozdział 1. Pojęcie i ewolucja ekoinnowacji

15

16 Pojęcie ekoinnowacji pojawiło i upowszechniło się stosunkowo niedawno, bo zasadniczo w latach 90. XX wieku. W wielu wcześniejszych pracach używano innych określeń, takich jak technologie środowiskowe, rozwiązania i technologie ochrony środowiska, innowacje zrównoważonego rozwoju, itp. Pojawienie się pojęcia ekoinnowacji wiąże się przede wszystkim ze zwróceniem uwagi na pewien bardzo ważny fakt: nie wszystkie innowacje, nawet te bardzo radykalne i nowoczesne, można określić jako rozwiązania nie stwarzające zagrożeń środowiskowych i społecznych. Okazało się, że nie powinniśmy wspierać takich innowacji, które mogą stanowić dla nas zagrożenie. Alternatywą okazało się wspieranie ekoinnowacji, które bez względu na uznawane definicje, na pewno charakteryzują się jedną wybitną cechą wnoszą postęp także w eliminowaniu lub ograniczaniu negatywnego oddziaływania na środowisko dotychczasowych rozwiązań. Jedną z pierwszych definicji ekoinnowacji podali M. Carley i P. Spapens Ekoinnowacje można zdefiniować jako zamierzone postępowanie cechujące się przedsiębiorczością, obejmujące etap projektowania produktu i zintegrowane zarządzanie nim w ciągu jego cyklu życia, które przyczynia się do proekologicznego unowocześnienia społeczeństw epoki przemysłowej dzięki uwzględnieniu problemów ekologicznych przy opracowywaniu produktów i związanych z nimi procesów. Ekoinnowacje prowadzą do zintegrowanych rozwiązań mających na celu zmniejszenie nakładów zasobów i energii, jednocześnie podnosząc jakość produktu lub usługi. Innowacja technologiczna jest jednym ze sposobów ekoinnowacji 8. Bardzo szeroki przegląd definicji ekoinnowacji, a także szerszych interpretacji tego pojęcia, zamieszczono we wcześniejszej pracy autorów niniejszej monografii 9. Ekoinnowacje marketingowe i organizacyjne autorzy również przedstawili we wcześniejszej publikacji 10. Bardzo szeroko omówili też zagadnienia dotyczące wykorzystywania ekoinnowacji w zrównoważonym modelu gospodarki żywnościowej 11. We współczesnym świecie, nękanym przez kryzysy ekologiczne, z których wiele, w przeciwieństwie do odległej przeszłości, ma dzisiaj rozmiar globalny, poszukiwanie rozwiązań, które 8 M. Carley, P. Spapens, Dzielenie się światem, Instytut na Rzecz Ekorozwoju, Białystok- Warszawa, 2000, s S. Dziedzic, L. Woźniak, Ekoinnowacje jako priorytetowy kierunek Regionalnej Strategii Innowacji Województwa Podkarpackiego, Politechnika Rzeszowska, Rzeszów 2013, s L. Woźniak, B. Ziółkowski, A. Warmińska, S. Dziedzic, Przewodnik ekoinnowacji. Diagnoza trendów i dobre praktyki, Opracowano na zlecenie Ministerstwa Gospodarki, Politechnika Rzeszowska, Rzeszów 2008, s L. Woźniak, S. Dziedzic, Eco- innovations in sustainable model of food economy, World Academy of Science, Engineering and Technology, Issue 70, October 2012, Dubai, pp S trona

17 umożliwią ochronę ziemskiego ekosystemu musi być traktowane jako absolutny priorytet. Ekoinnowacje są jedną z dróg do poprawy środowiska, dostarczają rozwiązań, ale także zmieniają logikę myślenia. M. Carley i P. Spapens podają wiele argumentów przemawiających za wykorzystywaniem ekoinnowacji: mniej odpadów i zanieczyszczeń, a w interpretacji tych autorów, bardzo logicznej, wszelkie zanieczyszczenia to użyteczne zasoby, bardzo często stracone, które wskutek błędów gospodarczych znalazły się w złym miejscu i w złym czasie; lepsza jakość życia, ekoinnowacje prowadzą do ograniczenia zużycia zasobów, ale równocześnie podnoszą jakość uzyskiwanych korzyści. W wielu przypadkach oddziałują także pozytywnie na poziom życia; miejsca pracy oraz sprawiedliwość społeczna, większość ekoinnowacji, przykładem mogą być rozwiązania rolnictwa ekologicznego, zwiększa udział kapitału ludzkiego w gospodarce, stymuluje powstawanie nowych miejsc pracy, a więc zmniejsza bezrobocie, równocześnie ogranicza zużycie zasobów; konkurencyjność, bowiem ekoinnowacje oznaczają zawsze wzrost jakości, lepsze technologie, procesy i produkty, które mają coraz większe szanse rynkowe; korzyści dla biznesu, atrakcyjność rynkowa, bowiem ekoinnowacje ograniczają wiele kosztów, pozwalają na uniknięcie różnych kategorii opłat środowiskowych, kreują bardziej efektywne procesy, ich rezultatem jest również ekologiczny wizerunek biznesu; rentowność, dotyczące ich oszczędności w zakresie wykorzystywanych zasobów, związane z ograniczaniem zużycia energii i surowców, okazują się bardziej efektywne, niż kolejne zakupy coraz to bardziej drogich surowców. Udowodniono, że w wielu przypadkach zapobieganie zanieczyszczeniom jest tańsze niż inne rozwiązania związane z potrzebą ochrony środowiska; mniejsze ryzyko, bowiem ekoinnowacje nie stanowią zagrożenia ani dla konsumentów, ani na różnych etapach produkcji w firmie, zarówno pod względem zdrowia, jak i innych kategorii bezpieczeństwa; umożliwiają bardziej efektywne wykorzystanie deficytowego kapitału rozwojowego, przykładowo w miejsce budowy nowych elektrowni, należy promować budowanie takich przedsiębiorstw, które będą zaopatrywały rynek w energooszczędne urządzenia, co prowadzi do zmniejszenia zapotrzebowania na energię, lub ograniczenia jego ciągłego wzrostu; 16 Strona

18 bezpieczeństwo międzynarodowe, ponieważ coraz to bardziej widoczna konkurencja o ograniczone zasoby planety, może prowadzić do wystąpienia konfliktów, nawet na bardzo szeroką skalę. Efektywność może zapobiegać wzrostowi międzynarodowych napięć 12. Ekoinnowacje pozwalają na uzyskiwanie wielu pozytywnych efektów ekologicznych, zdrowotnych, a więc także społecznych. Są znakomitym instrumentem wspierania zielonego wzrostu (rozwoju), a więc znacznie mniej uzależnionego, a w niektórych przypadkach nawet niezależnego od zużycia nieodnawialnych zasobów. Działania takie odmaterializowują wzrost gospodarczy, tak produkcję, jak i konsumpcję, generują nowe wzorce produkcji i konsumpcji, wiążą się z wieloma nowymi koncepcjami, takimi jak czystsza technologia zamiast technologii oczyszczania, cykl życia produktu i technologii, określany słowami od kołyski do kołyski, który eliminuje pojęcie odpadu, zmniejsza zużycie materiałów i energii. Ekoinnowacje przyspieszają tempo zmian na lepsze, dlatego też wymagają wsparcia prawnego i ekonomicznego, co możemy dzisiaj dostrzec w polityce Unii Europejskiej. Przykładami ekoinnowacji związanych z energetyką są: ekoinnowacje produktowe: ogniwa fotowoltaiczne; panele słoneczne; biogazownie; nowe generacje wiatraków; instalacje geotermalne; rekuperatory; pompy ciepła; ekoinnowacje procesowe: energetyka rozproszona; inteligentne systemy zarządzania energią w budynkach; trójgeneracja (skojarzone gospodarowanie energią, ciepłem i chłodem); efektywność energetyczna; ekoinnowacje organizacyjne: farmy słoneczne; farmy wiatrowe; wdrażanie systemu zarządzania energią ISO (BS EN 16001); wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego ISO 14001, czy systemu EMAS; ekoinnowacje marketingowe: nowoczesne kampanie uświadamiające i reklamujące proekologiczne rozwiązania w energetyce. Bardzo często oczywiście rozwiązania te wzajemnie się nakładają, warunkują, funkcjonując jako systemy, powyższy podział ma więc tylko ogólne znaczenie. 12 M. Carley, P. Spapens, Dzielenie się, jw., s S trona

19 Przykładami ekoinnowacji związanych z gospodarką wodną są: Ekoinnowacjami nie są: ekoinnowacje produktowe: najwyższej jakości woda; rozwiązania małej retencji wodnej z ciągłym dolnym przepływem; renaturyzowany/rewitalizowany ciek; małe elektrownie wodne z w pełni sprawną przepławką dla ryb; oczyszczalnie ścieków; ekoinnowacje procesowe: renaturyzacja/rewitalizacja cieku; ekologiczny model zrównoważonej zlewni, jako najlepsze zabezpieczenie przeciwpowodziowe; system funkcjonujących obszarów zabagnionych; ekoinnowacje organizacyjne: wdrażanie systemu zarządzania środowiskowego ISO czy systemu EMAS; ekoinnowacje marketingowe: nowoczesne kampanie uświadamiające i reklamujące proekologiczne rozwiązania w gospodarce wodnej. w zakresie gospodarki energetycznej: elektrownie jądrowe (bowiem generują trwałe zanieczyszczenia i są w stanie stworzyć największe ryzyko ekologiczne, mimo iż sama produkcja energii jądrowej, do czasu pojawienia się awarii, może być rzeczywiście produkcją czystą; eksternalizacja kosztów związana trwale z tym przemysłem polega na ich przerzucaniu w przyszłość, a więc obciążaniu kolejnych pokoleń); w zakresie gospodarki wodnej: duże zapory wodne (zakłócają naturalny reżim wodny cieków, eliminują naturalne ciągi biologiczne, są jedną z najgroźniejszych barier biologicznych); melioracje osuszające i regulacje rzek (ograniczają zasoby wodne regionu i kraju, zmniejszają zdolności środowiska do samooczyszczania się, ograniczają różnorodność biologiczną). Ekoinnowacje uznano za klucz do zrównoważonej, zielonej Europy. Bardzo mocno akcentuje ich znaczenie również Komisja Europejska, która opisuje je w następujący sposób: Ekoinnowacja to każda innowacja, która prowadzi do osiągnięcia zrównoważonego rozwoju przez ograniczenie negatywnego oddziaływania działalności produkcyjnej na środowisko, zwiększenie odporności przyrody na obciążenia lub zapewnienie większej skuteczności i odpowiedzialności w zakresie korzystania z zasobów naturalnych. Zastosowanie ekoinnowacji sprzyjających rozwojowi nowych procesów, technologii i usług, dzięki którym europejskie przedsiębiorstwa stają się bardziej przyjazne środowisku, ułatwia 18 Strona

20 optymalizację potencjału w zakresie wzrostu gospodarczego, a jednocześnie umożliwia podjęcie takich wyzwań, jak zmiana klimatu, niedobór zasobów naturalnych oraz zanikanie różnorodności biologicznej. Ekoinnowacje stanowią również szansę dla przedsiębiorstw. Ich wprowadzenie przyczynia się do zmniejszenia kosztów prowadzenia działalności, pozwala wykorzystać nowe możliwości rozwoju oraz pozytywnie wpływa na wizerunek firmy. Z tego względu UE musi przyspieszyć zarówno proces praktycznej realizacji dobrych pomysłów, jak i rozwój przemysłowy, likwidując bariery ekonomiczne i prawne, a także promując inwestycje i pobudzając popyt oraz upowszechniając wiedzę w tej dziedzinie 13. Komisja Europejska dysponuje już dokumentami strategicznymi dotyczącymi perspektyw i wdrażania ekoinnowacji. Aktualnie, za najbardziej istotny można uznać Plan działania w zakresie ekoinnowacji (Eco- AP) 14. W dokumencie tym Unia Europejska, na podstawie decyzji nr 1639/2006/WE ustawiającej Program ramowy na rzecz konkurencyjności i innowacji wprowadziła oficjalną definicję ekoinnowacji: Ekoinnowacje to innowacje w dowolnej postaci, których wynikiem lub celem jest znaczący i widoczny postęp w kierunku osiągnięcia zrównoważonego rozwoju poprzez zmniejszenie negatywnego wpływu na środowisko, zwiększenie odporności na obciążenia środowiskowe lub osiągnięcie efektywniejszego i bardziej odpowiedzialnego korzystania z zasobów naturalnych 15. W Komunikacie tym, na podstawie badań wykonanych w ramach Eurobarometru, na temat podejścia europejskich małych i średnich przedsiębiorstw do ekoinnowacji, zidentyfikowano bariery i bodźce dotyczące tych proekologicznych rozwiązań. Za najważniejsze bariery utrudniające przyśpieszenie rozpowszechniania i rozwoju ekoinnowacji uznano: niepewny popyt rynkowy; niepewny zwrot z inwestycji lub zbyt długi okres zwrotu dla ekoinnowacji; brak środków w przedsiębiorstwie; niewystarczający dostęp do istniejących dopłat i zachęt 13 Ekoinnowacje, klucz do przyszłej konkurencyjności Europy, Komisja Europejska, Urząd Publikacji, s. 1, (stan na dzień r.). 14 Komunikat Komisji do Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Ekonomiczno- Społecznego i Komitetu Regionów, Innowacja na rzecz zrównoważonej przyszłości Plan działania w zakresie ekoinnowacji (Eco- AP), KOMISJA EUROPEJSKA, Bruksela, dnia KOM(2011) 899 wersja ostateczna, s Tamże, s S trona

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020

PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 PROW 2014 2020 na rzecz celów Strategii Zrównoważonego Rozwoju Wsi Rolnictwa i Rybactwa na lata 2012-2020 Dr inż. Dariusz Nieć Dyrektor Departamentu Rozwoju Obszarów Wiejskich Warszawa 28 stycznia 2015

Bardziej szczegółowo

Podkarpackie inteligentne specjalizacje

Podkarpackie inteligentne specjalizacje Podkarpackie inteligentne specjalizacje jako istotny czynnik wzmacniania konkurencyjności regionu. Leszek Woźniak EUROPA 2020 rozwój inteligentny, a więc rozwój gospodarki bazującej na wiedzy i innowacjach

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r.

Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej. Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Fundusze unijne dla odnawialnych źródeł energii w nowej perspektywie finansowej Warszawa, 3 kwietnia 2013 r. Dokumenty strategiczne KOMUNIKAT KOMISJI EUROPA 2020 Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH

PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH PROGRAM OPERACYJNY ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH Priorytet 1. Ułatwianie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich 1a. Zwiększenie innowacyjności i bazy wiedzy na obszarach

Bardziej szczegółowo

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego

Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu. Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Energetyka odnawialna w procesie inwestycyjnym budowy zakładu Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Znaczenie energii odnawialnej dla bilansu energetycznego Wzrost zapotrzebowania na

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ Katowice, dnia 17 maja 2012 rok Wyzwaniem w zakresie innowacji w obecnym stuleciu będzie wydłużenie okresu wykorzystywania zasobów osiąganie więcej mniejszym kosztem

Bardziej szczegółowo

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU

L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W KIELCACH w 2016 ROKU Załącznik do uchwały Nr 14/15 Rady Nadzorczej WFOŚiGW w Kielcach z dnia 29 czerwca 2015 r. L I S T A PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH DO DOFINANSOWANIA PRZEZ WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania zadań inwestycyjnych z zakresu gospodarowania wodami opadowymi i roztopowymi

Możliwości finansowania zadań inwestycyjnych z zakresu gospodarowania wodami opadowymi i roztopowymi Możliwości finansowania zadań inwestycyjnych z zakresu gospodarowania wodami opadowymi i roztopowymi System finansowania ochrony środowiska w Polsce 50% 20% 40% 70% 10% 10% Nadwyżka 35% 100% 65% 2 Działalność

Bardziej szczegółowo

Na p Na ocząt ą e t k

Na p Na ocząt ą e t k Program Ochrony Jezior Polski Północnej prezentacja nowego programu Krzysztof Mączkowski Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu Na początek Woda jest jednym z komponentów

Bardziej szczegółowo

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w.

ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. VI PROF. DR HAB. INŻ. WALDEMAR MICHNA MGRINŻ. DANUTA LIDKĘ DR INŻ. DOMINIK ZALEWSKI ZAPEWNIENIE EKONOMICZNEJ SAMOWYSTARCZALNOŚCI ŻYWNOŚCIOWEJ GŁÓWNYM ZADANIEM POLSKIEGO ROLNICTWA NA CAŁY XXI w. Redakcja

Bardziej szczegółowo

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o.

Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem. Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. Ekoinnowacje w Polsce w aspekcie możliwości współpracy nauki z biznesem Paweł Woźniak EKOS Poznań sp. z o.o. EKOS Poznań jako nazwa handlowa funkcjonuje na rynku od 1987. Głównymi obszarami działalności

Bardziej szczegółowo

Ekologiczna ścieżka edukacyjna

Ekologiczna ścieżka edukacyjna Ekologiczna ścieżka edukacyjna Lp. Treści ogólne Treści szczegółowe Osiągnięcia przedmiot klasa 1. Ekonomiczne i społeczne aspekty Uczeń potrafi: związków między człowiekiem i jego działalnością a środowiskiem.wartość

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE DLA WNIOSKODAWCÓW OCHRONA ŚRODOWISKA, PRZECIWDZIAŁANIE ZMIANOM KLIMATU, DECYZJE ŚRODOWISKOWE Podgórzyn r.

SZKOLENIE DLA WNIOSKODAWCÓW OCHRONA ŚRODOWISKA, PRZECIWDZIAŁANIE ZMIANOM KLIMATU, DECYZJE ŚRODOWISKOWE Podgórzyn r. Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Instytucja Zarządzająca PROW 2014-2020 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Materiał opracowany przez LGD

Bardziej szczegółowo

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r.

Lista przedsięwzięć priorytetowych WFOŚiGW we Wrocławiu planowanych do dofinansowania w 2013 r. Lista przedsięwzięć priorytetowych Funduszu na rok 2013 została sporządzona w oparciu o hierarchię celów wynikającą z polityki ekologicznej państwa, Programu zrównoważonego rozwoju i ochrony środowiska

Bardziej szczegółowo

NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA

NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA NOWA PERSPEKTYWA FINANSOWA PO IiŚ 2014-2020 stan prac Joanna Miniewicz WFOŚiGW w Gdańsku Fundusze polityki spójności 2014-2020 Infrastruktura i Środowisko 27 513,90 Inteligentny Rozwój 8 614,10 Wiedza,

Bardziej szczegółowo

Polityka innowacyjna Województwa Mazowieckiego

Polityka innowacyjna Województwa Mazowieckiego Polityka innowacyjna Województwa Mazowieckiego Konferencja Innowacje w przemyśle a zmiany klimatu Warszawa, dn. 28 maja 2009 r. 1 Warszawa, dn.28 maja 2009 r. Plan prezentacji: Regionalna Strategia Innowacji

Bardziej szczegółowo

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 -

Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Ministerstwo Środowiska Kodeks Dobrej Praktyki Rolniczej - 2002 - Zespół redakcyjny: Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa 1. Doc. dr hab. Irena Duer 2. Prof.

Bardziej szczegółowo

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej?

Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Miasto 2010 efektywność energetyczna w miastach Tendencje związane z rozwojem sektora energetyki w Polsce wspieranego z funduszy UE rok 2015 i co dalej? Elżbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE

NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE Maria Staniszewska Polski Klub Ekologiczny NIEZGODNE Z ZASADAMI OCHRONY PRZYRODY I OCHRONY ŚRODOWISKA UDZIELANIE DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW UE DLA ROLNICTWA W POLSCE BAŁTYCKI PLAN DZIAŁANIA Nasze zobowiązania:

Bardziej szczegółowo

Dziedzictwo kulturowe i zasoby naturalne w programach Interreg

Dziedzictwo kulturowe i zasoby naturalne w programach Interreg Dziedzictwo kulturowe i zasoby naturalne w programach Interreg Wydział Europejskiej Współpracy Terytorialnej Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Wspólne zasady programów Interreg dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe

MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe URZĄD STATYSTYCZNY W BIAŁYMSTOKU MONITOROWANIE ZIELONEJ GOSPODARKI doświadczenia międzynarodowe Dorota Wyszkowska Anna Rogalewska Białowieża, 4 6 grudzień 2013 Zielona gospodarka na forum międzynarodowym

Bardziej szczegółowo

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji

Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej oraz działania na rzecz zrównoważonej produkcji i konsumpcji 2 Plan prezentacji 1. Kontekst transformacji niskoemisyjnej 2. Przykładowe wyzwania

Bardziej szczegółowo

aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska

aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska Główne założenia aktualnych strategii rozwoju kraju Dr Joanna Maćkowiak Pandera Pełnomocnik ds. Europejskich Ministerstwo Środowiska Planowanie rozwoju Raport Polska 2030 -opracowany przez ZespółDoradców

Bardziej szczegółowo

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland

ZA5470. Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland ZA5470 Flash Eurobarometer 315 (Attitudes of European Entrepreneurs Towards Eco-innovation) Country Specific Questionnaire Poland FL315 Attitudes of European entrepreneurs towards eco innovation Flash

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu

ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska Powiatu Program ochrony środowiska Powiat Strzelce Opolskie Spis treści str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania... 4 1.3. Informacje

Bardziej szczegółowo

Solsum: Dofinansowanie na OZE

Solsum: Dofinansowanie na OZE Solsum: Dofinansowanie na OZE Odnawialne źródło energii (OZE) W ustawie Prawo energetyczne źródło energii odnawialnej zdefiniowano jako źródło wykorzystujące w procesie przetwarzania energię wiatru, promieniowania

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr XLI-67/2010

Uchwała Nr XLI-67/2010 Uchwała Nr XLI-67/2010 Rady Miejskiej w Wołominie z dnia 11 października 2010 roku w sprawie: wyrażenia woli przystąpienia Gminy Wołomin do realizacji projektu inwestycyjnego pn. EKO Wołomin energia słoneczna,

Bardziej szczegółowo

Piotr Banaszuk, Inno-Eko-Tech Politechnika Białostocka. Podlaskie, energia, OZE 13 stycznia 2016

Piotr Banaszuk, Inno-Eko-Tech Politechnika Białostocka. Podlaskie, energia, OZE 13 stycznia 2016 Piotr Banaszuk, Inno-Eko-Tech Politechnika Białostocka Podlaskie, energia, OZE 13 stycznia 2016 Bardziej zrozumiały powód Podlaskie importuje energię Węgiel, gaz, OO 970 mln Energia elektryczna 900 mln

Bardziej szczegółowo

OŚ PRIORYTETOWA IV RPO WO ZAPOBIEGANIE ZAGROŻENIOM KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE

OŚ PRIORYTETOWA IV RPO WO ZAPOBIEGANIE ZAGROŻENIOM KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE OŚ PRIORYTETOWA IV RPO WO 2014-2020 ZAPOBIEGANIE ZAGROŻENIOM KRYTERIA MERYTORYCZNE SZCZEGÓŁOWE Oś priorytetowa Działanie IV Zapobieganie zagrożeniom 4.1 Mała retencja 1. LP Nazwa kryterium Źródło informacji

Bardziej szczegółowo

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia

Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia VI KONFERENCJA NAUKOWA WODA - ŚRODOWISKO - OBSZARY WIEJSKIE- 2013 Ocena jakości wód powierzchniowych rzeki transgranicznej Wisznia A. Kuźniar, A. Kowalczyk, M. Kostuch Instytut Technologiczno - Przyrodniczy,

Bardziej szczegółowo

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK

EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII. mgr Małgorzata GÓRALCZYK EKOLOGICZNA OCENA CYKLU ŻYCIA W SEKTORZE PALIW I ENERGII mgr Małgorzata GÓRALCZYK Polska Akademia Nauk, Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Pracownia Badań Strategicznych, ul. Wybickiego

Bardziej szczegółowo

analiza założeń do RPO woj. lubelskiego 2014+ Krzysztof Gorczyca, Lublin, 26.04.2013 Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu

analiza założeń do RPO woj. lubelskiego 2014+ Krzysztof Gorczyca, Lublin, 26.04.2013 Kliknij, aby edytować styl wzorca podtytułu Zagadnienia kluczowe dla zrównoważonego rozwoju w perspektywie wdrażania RPO dla województwa lubelskiego na lata 2014-2020 analiza założeń do RPO woj. lubelskiego 2014+ Krzysztof Gorczyca, Lublin, 26.04.2013

Bardziej szczegółowo

Dokument z posiedzenia B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013

Dokument z posiedzenia B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI. złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013 PARLAMENT EUROPEJSKI 2009-2014 Dokument z posiedzenia 22.4.2013 B7-0000/2013 PROJEKT REZOLUCJI złożony w następstwie pytania wymagającego odpowiedzi ustnej B7-0000/2013 zgodnie z art. 115 ust. 5 Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Energetyka prosumencka i spółdzielnie energetyczne podczas VII Forum w Raciborzu środa, 07 maja :32

Energetyka prosumencka i spółdzielnie energetyczne podczas VII Forum w Raciborzu środa, 07 maja :32 Lutze Ribbe- Prezydent Sustainable Development Observatory (SDO) w Europejskim Komitecie Społeczno-Ekonomicznym o szansach rozwoju energetyki prosumenckiej i spółdzielni energetycznych podczas VII Forum

Bardziej szczegółowo

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska

7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU. 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska 7. ZARZĄDZANIE I MONITORING REALIZACJI PROGRAMU 7.1. Zarządzanie programem ochrony środowiska Podstawową zasadą realizacji Programu Ochrony Środowiska dla Powiatu Pińczowskiego powinna być zasada wykonywania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ

PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ W RAMACH SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ Zrównoważony rozwój w strategii woj. wielkopolskiego wprowadzenie do części warsztatowej Patrycja Romaniuk, Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć Poznań, 04.03.2013 PROJEKT WSPÓŁFINANSOWANY PRZEZ SZWAJCARIĘ

Bardziej szczegółowo

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości

Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości Efektywność w budownictwie czyli Wykorzystać szansę Maria Dreger Konfederacja Budownictwa i Nieruchomości maria.dreger@rockwool.pl Rezerwy są wszędzie, ale uwaga na budynki - ponad 5 mln obiektów zużywających

Bardziej szczegółowo

o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych

o zmianie ustawy Prawo zamówień publicznych Warszawa, dnia 9 listopada 2012 r. Grupa Posłów na Sejm RP Klubu Poselskiego Ruch Palikota Szanowna Pani Ewa Kopacz Marszałek Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa

Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa Prawo chroniące środowisko w obszarze rolnictwa A A 1. Wstęp Prawo ochrony środowiska tworzą akty prawne o różnej randze. Najwyższym z nich jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej, uchwalona w 1997

Bardziej szczegółowo

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE

EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE EUROPEJSKIE SŁONECZNE DNI ENERGIA SŁOŃCA FOTOWOLTAIKA TECHNOLOGIE, OPŁACALNOSĆ, REALIZACJE Uwarunkowania prawne wspierania instalacji fotowoltaicznych ze środków UE w latach 2014-2020 Wojewódzki Fundusz

Bardziej szczegółowo

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona.

Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. Innowacyjne technologie a energetyka rozproszona. - omówienie wpływu nowych technologii energetycznych na środowisko i na bezpieczeństwo energetyczne gminy. Mgr inż. Artur Pawelec Seminarium w Suchej Beskidzkiej

Bardziej szczegółowo

ANALIZA KOSZTÓW ŚRODOWISKOWYCH W GOSPODARCE NARODOWEJ

ANALIZA KOSZTÓW ŚRODOWISKOWYCH W GOSPODARCE NARODOWEJ ANALIZA KOSZTÓW ŚRODOWISKOWYCH W GOSPODARCE NARODOWEJ prof. dr hab. KAZIMIERZ GÓRKA UNIWERSYTET EKONOMICZNY KRAKÓW III Konferencja PF ISO 14000 Zarządzanie kosztami środowiskowymi Warszawa 24 25.04.2014

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ochroną środowiska

Zarządzanie ochroną środowiska Zarządzanie ochroną Tomasz Poskrobko Zakres wykładów Teoretyczne aspekty nauki o zarządzaniu środowiskiem. Organy i urzędy oraz środki środowiskiem. Polityka ekologiczna. Programowanie i planowanie ochrony.

Bardziej szczegółowo

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020

Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Stan prac nad założeniami Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 2020 Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich WARSZAWA 4 kwietnia 2013 r. Prace nad projektem

Bardziej szczegółowo

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020

Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 Departament Rozwoju Obszarów Wiejskich Przasnysz, 18 maja 2015 r. Komunikat Komisji Europejskiej WPR do 2020 r. Wyzwania Europa 2020 3 cele polityki

Bardziej szczegółowo

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej

Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Usytuowanie i regulacje prawne dotyczące biomasy leśnej Wzywania stojące przed polską energetyką w świetle Polityki energetycznej Polski do 2030 roku Wysokie zapotrzebowanie na energię dla rozwijającej

Bardziej szczegółowo

Raport z debaty klimatycznej w Nowym Dworze Mazowieckim

Raport z debaty klimatycznej w Nowym Dworze Mazowieckim Raport z debaty klimatycznej w Nowym Dworze Mazowieckim Społeczne założenia do powiatowego programu niskowęglowego rozwoju Materiał opracowany przez uczestników debaty zebrały: Dominika Dzwonkowska Joanna

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ZAANGAŻOWANYCH W DZIAŁANIA NA RZECZ DOBREGO STANU WÓD W SPRAWIE POLITYKI WODNEJ I ZMIAN DO USTAWY PRAWO WODNE

STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ZAANGAŻOWANYCH W DZIAŁANIA NA RZECZ DOBREGO STANU WÓD W SPRAWIE POLITYKI WODNEJ I ZMIAN DO USTAWY PRAWO WODNE Warszawa 28.01.2016 r. STANOWISKO ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ZAANGAŻOWANYCH W DZIAŁANIA NA RZECZ DOBREGO STANU WÓD W SPRAWIE POLITYKI WODNEJ I ZMIAN DO USTAWY PRAWO WODNE Przedstawiciele organizacji pozarządowych

Bardziej szczegółowo

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020

12.08.2014, Łódź. Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 12.08.2014, Łódź Szkolenie z zakresu krajowych Programów Operacyjnych na lata 2014-2020 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko 2014-2020 12.08.2014, Łódź PLAN PREZENTACJI 1. Opis Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Najlepsze polskie projekty Adaptacja do zmian klimatu RadomKlima, Miasto Radom

Najlepsze polskie projekty Adaptacja do zmian klimatu RadomKlima, Miasto Radom Z a i n w e s t u j m y r a z e m w ś r o d o w i s k o Najlepsze polskie projekty Adaptacja do zmian klimatu RadomKlima, Miasto Radom Witold Retke Wydział ds. Programu LIFE Logika tworzenia projektu LIFE

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy.

SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 2: Charakterystyka i ocena aktualnego stanu środowiska gminy. Program ochrony środowiska Gmina Izbicko str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. O ochronie przyrody Dz. U. Nr 92, poz. 880; 3. Ustawa

Bardziej szczegółowo

POLSKI RUCH CZYSTSZEJ PRODUKCJI NOT

POLSKI RUCH CZYSTSZEJ PRODUKCJI NOT Seminarium Informacyjno-promocyjne projektu: Propagowanie wzorców produkcji i konsumpcji sprzyjających promocji zasad trwałego i zrównoważonego rozwoju. Zmiany wzorców produkcji i konsumpcji w świetle

Bardziej szczegółowo

Gospodarka w zlewni a jakość wód w zbiorniku

Gospodarka w zlewni a jakość wód w zbiorniku Gospodarka w zlewni a jakość wód w zbiorniku dr inż. Damian Panasiuk, NILU Polska 1 Eutrofizacja wzbogacenie wody biogenami, w szczególności związkami azotu i fosforu, powodującymi przyspieszony wzrost

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów

KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów KONFERENCJA Infrastruktura wiejska drogą do sukcesu gospodarczego regionów Panel W zgodzie z naturą i kulturą czyli jak skutecznie wspierać rozwój infrastruktury na wsi? Warszawa, 28 października 2010

Bardziej szczegółowo

Kursy: 12 grup z zakresu:

Kursy: 12 grup z zakresu: SCHEMAT REALIZACJI USŁUG W RAMACH PROJEKTU EKO-TRENDY Kursy: 12 grup z zakresu: Szkolenia Instalator kolektorów słonecznych - 2 edycje szkoleń - 1 h/gr. 2. Szkolenia Nowoczesne trendy ekologiczne w budownictwie

Bardziej szczegółowo

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze

Relacje człowiek środowisko przyrodnicze 138 SPRAWDZIANY LEKCJI Sprawdzian z działu Relacje człowiek środowisko przyrodnicze Grupa I Zadanie 1 (0 4 p.) Każdemu terminowi przyporządkuj odpowiadającą mu definicję. 1. Zasoby przyrody A. Zasoby mające

Bardziej szczegółowo

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ

RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ RAMOWA DYREKTYWA WODNA - REALIZACJA INWESTYCJI W GOSPODARCE WODNEJ dr inż. Małgorzata Bogucka-Szymalska Departament Zasobów Wodnych Warszawa, 11-12 czerwca 2015 r. Dyrektywy istotne dla inwestycji wodnych

Bardziej szczegółowo

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH

LISTA PRZEDSIĘWZIĘĆ PRIORYTETOWYCH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH PLANOWANYCH DO DOFINANSOWANIA ZE ŚRODKÓW WOJEWÓDZKIEGO FUNDUSZU OCHRONY ŚRODOWISKA IGOSPODARKI WODNEJ W KATOWICACH NA 2015 ROK I. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Marek Sawicki Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Konferencja Prasowa Warszawa 18 grudnia 2014 r. W dniu 12 grudnia 2014 r. Komisja Europejska decyzją wykonawczą numer: 2014PL06RDNP001 zaakceptowała Program

Bardziej szczegółowo

Gospodarka niskoemisyjna, korzyści z jej wdrażania i lokalne przykłady

Gospodarka niskoemisyjna, korzyści z jej wdrażania i lokalne przykłady Gospodarka niskoemisyjna, korzyści z jej wdrażania i lokalne przykłady Andrzej Kassenberg Instytut na rzecz Ekorozwoju Konferencja otwarcia, Starogard Gd. 20.10.2014 Projekt realizowany przy wsparciu finansowym

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki

Polityka energetyczna Polski do 2030 roku. Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Polityka energetyczna Polski do 2030 roku Henryk Majchrzak Dyrektor Departamentu Energetyki Ministerstwo Gospodarki Uwarunkowania PEP do 2030 Polityka energetyczna Unii Europejskiej: Pakiet klimatyczny-

Bardziej szczegółowo

Bibliografia. Akty prawne

Bibliografia. Akty prawne Bibliografia Akty prawne 1. Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska Dz. U. Nr 62, poz. 627; 2. Ustawa z dnia 18 lipca 2001 roku Prawo wodne. Dz. U. Nr 115, poz. 1229; 3. Ustawa z dnia

Bardziej szczegółowo

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski

Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w UE a problemy klimatyczne Doświadczenia Polski Polityka energetyczna w Unii Europejskiej Zobowiązania ekologiczne UE Zobowiązania ekologiczne UE na rok 2020 redukcja emisji gazów

Bardziej szczegółowo

WPROWADZENIE DO ZAGADNIEŃ OCHRONY KLIMATU I GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ

WPROWADZENIE DO ZAGADNIEŃ OCHRONY KLIMATU I GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ WPROWADZENIE DO ZAGADNIEŃ OCHRONY KLIMATU I GOSPODARKI NISKOEMISYJNEJ Bytom, 23 grudnia 2014 r. Założenia Narodowego Programu Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej (2011 rok) cel główny rozwój gospodarki niskoemisyjnej

Bardziej szczegółowo

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska

Zielona infrastruktura w Polsce. Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura w Polsce Anna Liro Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska Zielona infrastruktura priorytet nowej strategii Realizacja Strategii UE ochrony różnorodności biologicznej na lata 2020

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW

Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW Podsumowanie III Krajowego Forum Wodnego Iwona Koza Zastępca Prezesa, KZGW Konferencja prasowa Warszawa, 31 marca 2009 r. III Krajowe Forum Wodne 25-26 marca 2009 r. Ossa k. Rawy Mazowieckiej Temat przewodni:

Bardziej szczegółowo

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ. Wybrane zagadnienia i metody ochrony zasobów wodnych w Polsce. Informacja. Nr 9

KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ. Wybrane zagadnienia i metody ochrony zasobów wodnych w Polsce. Informacja. Nr 9 KANCELARIA SEJMU BIURO STUDIÓW I EKSPERTYZ Wybrane zagadnienia i metody ochrony zasobów wodnych w Polsce Grudzień 1991 Elżbieta Berkowska Informacja Nr 9 - 1 - Rozwój przemysłu, intensyfikacja rolnictwa

Bardziej szczegółowo

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+

Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Upowszechnianie zasad gospodarki cyrkularnej w sektorze MŚP - wprowadzenie do projektu ERASMUS+ Ewelina Kaatz-Drzeżdżon Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Gdańsku marzec 2015 Nowy

Bardziej szczegółowo

ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ

ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ INNOWACYJNOŚĆ PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Lublin 25 stycznia 2017 r. Projekt dofinansowany w wysokości 85% ze środków Norweskiego Mechanizmu Finansowego w ramach Funduszu Współpracy Dwustronnej

Bardziej szczegółowo

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA

REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA REGIONALNY PROGRAM OPERACYJNY WOJEWÓDZTWA LUBELSKIEGO NA LATA 2007-2013 STRUKTURA DOKUMENTU 2 1. Diagnoza sytuacji społeczno-gospodarczej województwa lubelskiego, 2. Strategia realizacji Regionalnego Programu

Bardziej szczegółowo

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze

Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze Możliwości zwiększania efektywności wykorzystania zasobów polskich MSP EDIT VALUE nowoczesne narzędzie wspierające decyzje gospodarcze 16.10. 2014, Konstantynów Łódzki AGENDA EDIT VALUE TOOL Narzędzie

Bardziej szczegółowo

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020

Komfort Int. Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Rynek energii odnawialnej w Polsce i jego prespektywy w latach 2015-2020 Konferencja FORUM WYKONAWCY Janusz Starościk - KOMFORT INTERNATIONAL/SPIUG, Wrocław, 21 kwiecień 2015 13/04/2015 Internal Komfort

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Studia II stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac magisterskich Promotorzy prac magisterskich Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab. Bogusław FIEDOR Prof. dr hab. Andrzej

Bardziej szczegółowo

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko

Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko Joanna Kopczyńska Departament Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 1 22 grudnia 2014 Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego 2010-2020: Regiony, Miasta, Obszary Wiejskie, przyjęta przez Radę

Bardziej szczegółowo

PROGRAM OPERACYJNY INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO

PROGRAM OPERACYJNY INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO PROGRAM OPERACYJNY INFRASTRUKTURA I ŚRODOWISKO Fundusz Spójności powstał na mocy Traktatu z Maastricht o utworzeniu Unii Europejskiej z 1991 r., który wszedł w życie w 1993 r. Fundusz Spójności został

Bardziej szczegółowo

Filozofia ekoinnowacji w programie CIP

Filozofia ekoinnowacji w programie CIP Białystok, 29.05.2012 r. Filozofia ekoinnowacji w programie CIP Aneta Maszewska KPK PB UE Ważne dokumenty ETAP czyli Plan Rozwoju Technologii Środowiskowych (Przyjęty w 2004 roku przez Komisję Europejską)

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa

Przedsiębiorstwa usług energetycznych. Biomasa Edukacja Architekci i inżynierowie Energia wiatrowa Portinho da Costa oczyszczalnia ścieków z systemem kogeneracji do produkcji elektryczności i ogrzewania SMAS - komunalny zakład oczyszczania wody i ścieków, Portugalia Streszczenie Oczyszczalnia ścieków

Bardziej szczegółowo

Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy

Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy Wyzwania dla Podlasia Zielonej Krainy Przemysław Nawrocki Projekt współfinansowany przez Szwajcarię w ramach SZWAJCARSKIEGO PROGRAMU WSPÓŁPRACY Z NOWYMI KRAJAMI CZŁONKOWSKIMI UNII EUROPEJSKIEJ 1 Województwo

Bardziej szczegółowo

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro

Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Kwiecień 2013 Katarzyna Bednarz Potencjał inwestycyjny w polskim sektorze budownictwa energetycznego sięga 30 mld euro Jedną z najważniejszych cech polskiego sektora energetycznego jest struktura produkcji

Bardziej szczegółowo

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ. Katowice, dnia 13 maja 2011 rok

POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ. Katowice, dnia 13 maja 2011 rok POLITYKA EKOINNOWACYJNA UNII EUROPEJSKIEJ Katowice, dnia 13 maja 2011 rok Plan prezentacji: 1. Strategia EUROPA 2020 - nowe kierunki dzia aæ Unii Europejskiej do 2020 roku 2. Dzia ania legislacyjne Komisji

Bardziej szczegółowo

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską. Agnieszka Wilk Dolnośląska Izba Rzemieślnicza we Wrocławiu Marzec 2015.

Projekt jest współfinansowany przez Unię Europejską. Agnieszka Wilk Dolnośląska Izba Rzemieślnicza we Wrocławiu Marzec 2015. DOSKONALENIE UMIEJĘTNOŚCI W ZIELONEJ GOSPODARCE ZA POMOCĄ ZAAWANSOWANEGO PROGRAMU SZKOLENIOWEGO CRADLE TO CRADLE - OD KOŁYSKI DO KOŁYSKI W MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Projekt jest współfinansowany

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE

WOJEWÓDZKI FUNDUSZ OCHRONY ŚRODOWISKA I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE I GOSPODARKI WODNEJ W OLSZTYNIE Możliwości finansowania inwestycji w biomasę DZIAŁALNOŚĆ WFOŚIGW PRZYCHODY Przychody statutowe WF - ogółem Przychody z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska WYDATKI

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła

Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Wybrane aspekty rozwoju współczesnego rynku ciepła Bożena Ewa Matusiak UŁ REC 2013 2013-11-24 REC 2013 Nałęczów 1 Agenda 1 2 3 Wprowadzenie Model prosumenta i model ESCO Ciepło rozproszone a budownictwo

Bardziej szczegółowo

Lista pytań ogólnych na egzamin inżynierski

Lista pytań ogólnych na egzamin inżynierski Lista pytań ogólnych na egzamin inżynierski numer Pytanie 1 Trzy podstawowe rodzaje przestrzeni, podstawowe cechy przestrzeni 2 Funkcje zagospodarowania przestrzeni i zależność między nimi 3 Przestrzenne

Bardziej szczegółowo

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii

Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Wykorzystanie energii z odnawialnych źródeł na Dolnym Śląsku, odzysk energii z odpadów w projekcie ustawy o odnawialnych źródłach energii Paweł Karpiński Pełnomocnik Marszałka ds. Odnawialnych Źródeł Energii

Bardziej szczegółowo

Elektroenergetyka w Polsce Z wyników roku 2013 i nie tylko osądy bardzo autorskie

Elektroenergetyka w Polsce Z wyników roku 2013 i nie tylko osądy bardzo autorskie Elektroenergetyka w Polsce 2014. Z wyników roku 2013 i nie tylko osądy bardzo autorskie Autor: Herbert Leopold Gabryś ("Energetyka" - czerwiec 2014) Na sytuację elektroenergetyki w Polsce w decydujący

Bardziej szczegółowo

PROGRAM ROZWOJU PÓŁNOCNO-WSCHODNIEGO KLASTRA EKOENERGETYCZNEGO

PROGRAM ROZWOJU PÓŁNOCNO-WSCHODNIEGO KLASTRA EKOENERGETYCZNEGO PROGRAM ROZWOJU PÓŁNOCNO-WSCHODNIEGO KLASTRA EKOENERGETYCZNEGO Cel kierunkowy Wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii oraz podniesienie konkurencyjności przedsiębiorstw branży odnawialnych źródeł

Bardziej szczegółowo

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi

Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Konferencja Wspomaganie zarządzania zbiornikami zaporowymi Uniwersytet Śląski w Katowicach 12 lutego 2014 Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu

Bardziej szczegółowo

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność

Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność Prawo Energetyczne I Inne Ustawy Dotyczące Energetyki Kogeneracja Skuteczność Nowelizacji I Konieczność dr inż. Janusz Ryk Polskie Towarzystwo Elektrociepłowni Zawodowych II Ogólnopolska Konferencja Polska

Bardziej szczegółowo

ODPADY NIEORGANICZNE PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO FORESIGHT TECHNOLOGICZNY Konferencja Końcowa REKOMENDACJE

ODPADY NIEORGANICZNE PRZEMYSŁU CHEMICZNEGO FORESIGHT TECHNOLOGICZNY Konferencja Końcowa REKOMENDACJE Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Projekt WND-POIG 01.01.01-00-009/09 ODPADY NIEORGANICZNE PRZEMYSŁU

Bardziej szczegółowo

Prof.dr hab. Andrzej Kowalczyk. Dr Sylwia Kulczyk Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytet Warszawski

Prof.dr hab. Andrzej Kowalczyk. Dr Sylwia Kulczyk Wydział Geografii i Studiów Regionalnych Uniwersytet Warszawski Ochrona i konserwacja wartości przyrodniczych Polski Wschodniej jako podstawa trwałego rozwoju Prof.dr hab. Andrzej Kowalczyk Wydział Geografii i Studiów Regionalnych, Uniwersytet Warszawski Dr Sylwia

Bardziej szczegółowo

Analiza zwrotu kosztów za usługi wodne

Analiza zwrotu kosztów za usługi wodne Analiza zwrotu kosztów za usługi wodne Jednym z podstawowych narzędzi zarządzania w gospodarce wodnej obok instrumentów prawnych i administracyjnych powinny być instrumenty ekonomiczne. Zgodnie z zasadami

Bardziej szczegółowo

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r.

Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Finansowanie efektywności energetycznej w budynkach z funduszy europejskich w ramach perspektywy finansowej 2014-2020 Katowice, 11 czerwca 2015 r. Dokument określający strategię interwencji funduszy europejskich

Bardziej szczegółowo

O co pytają mieszkańcy lokalnych społeczności. i jakie mają wątpliwości związane z wydobyciem gazu łupkowego.

O co pytają mieszkańcy lokalnych społeczności. i jakie mają wątpliwości związane z wydobyciem gazu łupkowego. O co pytają mieszkańcy lokalnych społeczności i jakie mają wątpliwości związane z wydobyciem gazu łupkowego. Czy szczelinowanie zanieczyszcza wody gruntowe? Warstwy wodonośne chronione są w ten sposób,

Bardziej szczegółowo

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r.

Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. Warunki I konkursu wniosków w ramach programu priorytetowego Edukacja ekologiczna w 2013 r. 1. Termin naboru wniosków od 02.04.2013 r. do 06.05.2013 r. 1. Konkurs ogłoszony w ośmiu kategoriach. 2. Całkowita

Bardziej szczegółowo

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej

Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej 1 Specjalne strefy ekonomiczne, klastry i co dalej Seminarium naukowe Instytut Przedsiębiorstwa Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie Warszawa, 11 marca 2014r. Atrakcyjne miejsce dla 2 obecnych i przyszłych

Bardziej szczegółowo

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010

Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego. Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 Konkurencja wewnątrz OZE - perspektywa inwestora branżowego Krzysztof Müller RWE Polska NEUF 2010 1 Wymiary optymalizacji w układzie trójkąta energetycznego perspektywa makro Minimalizacja kosztów dostarczanej

Bardziej szczegółowo

Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska.

Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI. ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. Program ochrony środowiska Gmina Ujazd str. 1 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1: Wstęp. Informacje ogólne. Strategia i wizja rozwoju Gminy a ochrona środowiska. 1.1. Cel opracowania programu.... 3 1.2. Metodyka opracowania...

Bardziej szczegółowo