Spis treœci. angielski francuski hiszpañski ³aciñski niemiecki polski rosyjski w³oski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Spis treœci. angielski francuski hiszpañski ³aciñski niemiecki polski rosyjski w³oski"

Transkrypt

1

2

3 angielski francski hiszpañski ³aciñski niemiecki polski rosyjski w³oski Nr 2/2005 marzec/kwiecieñ Rok XLIX 2(249) ISSN Spis treœci JÊZYK I KULTURA Grzegorz Jaœkiewicz Edkacja klasyczna powrotem do Ÿróde³ Eropy... 3 Wioletta Piegzik O ró nicach leksykalnych wspó³czesnych odmian jêzyka francskiego.. 7 Danta Stanlewicz Jêzyk i kltra Japonii na Uniwersytecie Gdañskim PODSTAWY GLOTTODYDAKTYKI Krzysztof Polok Komnikacja, czyli system Anna Slikowska Psychologiczne badania nad pamiêci¹ i ich implikacje dla glottodydaktyki Eliza Borczyk Podró po krainie samoœwiadomoœci METODYKA Marzena Wysocka Fosylizacja jêzyka historia choroby i profilaktyka Krystyna Szymankiewicz Jak opanowaæ bezg³oœny jêzyk? Kilka wag o komnikacji niewerbalnej w naczani jêzyka obcego Marta Chrab¹szcz The Archives of Notes jako sposób wzbogacania osobowoœci cznia JÊZYKI OBCE ZA GRANIC Ewa Paj¹k Stan i perspektywy szkolnictwa w B³garii Ewa Rysiñska Jêzyki obce w Izrael SZKO A PODSTAWOWA, GIMNAZJUM Joanna Wiœniewska Jak oceniam moich czniów z klas I-III szko³y podstawowej Tomasz Nowak Farma zwierzêca Barbara Przyby³o Metoda projektów w pracy naczyciela szko³y podstawowej Alicja Ko³odziejczyk Ochrona przyrody o naczani s³ownictwa Jadwiga Ktrzeba Pory rok w patchworkach na lekcji jêzyka niemieckiego El bieta Szpak Wykorzystanie wiedzy czniów z gramatyki jêzyka polskiego przy naczani ortografii jêzyka rosyjskiego Z DOŒWIADCZEÑ NAUCZYCIELI Lilianna Wyrwol Cisenaire rods w naczani angielskiego Lcyna Przychodzeñ, Karina Zgrzebniak Metody aktywizj¹ce na lekcji jêzyka niemieckiego mapa myœli Wioletta Piegzik O stresie po francsk i angielsk Dorota Soko³ek Na czym polega metoda projektów i jak j¹ mo na zastosowaæ na lekcjach jêzyka obcego? Joanna Krawiec Dlaczego warto pracowaæ metod¹ projekt Agnieszka Czarnota Astria coraz bardziej nam bliska Agnieszka M. Kaszkr What is this thing called love? Love and heart idioms Bogdan Bernacki Piosenka nie zna granic105 Ma³gorzata Tomczyk-Jadach O wartoœci piosenek MATERIA Y PRAKTYCZNE Joanna Fochtman Comment ne pls confondre les verbes pronominax Lidia Falkowska-Winder The car and driving

4 Leszek Wróbel Inspektor Spatz na tropie: Der große Knall Lcyna Jackowska Dni kltry rosyjskiej134 Beata Kawczyñska Moda w staro ytnej Grecji i Rzymie KONKURSY Barbara Goszty³a- æ, Dorota Mszyñska Konkrs wiedzy o Irlandii Jaros³aw Kcharczyk Kraje niemieckojêzyczne wczoraj i dziœ propozycja test realioznawczego CZYTELNICY PISZ Halina Szwajgier Nowa matra z jêzyków obcych wyzwanie czy stres? El bieta Janina Dzierla Wskazówki praktyczne dla naczycieli Marek Sza³ek Stosnek do pracy jako etyczny aspekt pracy naczycielskiej Agata ogin-szczepañska Nowoczesnoœæ szko³y to jej m¹drzy i oddani naczyciele 155 SPRAWOZDANIA Barbara Goszty³a- æ, Dorota Mszyñska Dni irlandzkie Jolanta Loryñska-Gryzik, Ewelina Szra 10 lat minê³o Lbow Prokop Podzieliæ siê miejêtnoœciami Joanna Kocio³a O krsie w Exeter Ewa Rysiñska Grop Dynamics w Islandii RECENZJE Pawe³ Sobkowiak Sparks Anna G³owacka Rond-Point Pawe³ Sobkowiak Matra z jêzyka angielskiego. Repetytorim Joanna Kapica-Crzytek Podrêcznik do naki jêzyka czeskiego A se Vám daøí! Dorota Szczêœniak Polnische Literatr nd detsch-polnische Literatrbeziehngen Karol Czejarek Historia literatry œwiatowej Monika Famielec S³ownik rosyjsko-polski i polsko-rosyjski kompakt pls Jolanta Mêdelska Òèïè íûå îøèáêè â ñëîâîóïîòðåáëåíèè. Ñëîâàðü Bo ena Banach Rok z Kevinem Kalendarz angielski Centralny Oœrodek Doskonalenia Naczycieli ZESPÓ REDAKCYJNY: Maria Gorzelak redaktor naczelna i redaktor dzia³ jêzyka angielskiego, Jolanta Zaj¹c redaktor dzia³ jêzyka francskiego, hiszpañskiego i w³oskiego, Gra yna Czetwertyñska redaktor dzia³ jêzyka ³aciñskiego. Hanna Bawej-Krajewska redaktor dzia³ jêzyka niemieckiego, Miko³aj Timoszk redaktor dzia³ jêzyka rosyjskiego. Prenmerata: Renata Dziêcio³ tel. (48 22) wew ADRES REDAKCJI: Centralny Oœrodek Doskonalenia Naczycieli, Aleje Ujazdowskie Warszawa, Tel. (48 22) wew. 410, faks , , Internet: Redakcja nie zwraca nades³anych artyk³ów i zastrzega sobie prawo do dokonywania formalnych zmian w tekstach artyk³ów; nie odpowiada za treœæ wydrkowanych reklam. Ilstracje: Maja Chmra, Sk³ad, drk i oprawa: l. Sk³adowa 9, Bia³ystok, Nak³ad

5 JÊZYK I KULTURA Grzegorz Jaœkiewicz 1) Siedlce Edkacja klasyczna powrotem do Ÿróde³ Eropy Dla wiel, byæ mo e, bêdzie zadziwiaj¹cym fakt, e eksperci od dawna podkreœlali wartoœæ naki jêzyków klasycznych. Zadziwiaj¹ce, bo a do tej pory nikt nie w¹tpi³, e naka jêzyków staro ytnych by³a najlepszym przygotowaniem do ycia po szkole. Ci, którzy tworzyli szko³y œrednie, rozmieli to doskonale. Jednak e w pewnym momencie niezbyt odleg³ej przesz³oœci ministrowie edkacji postanowili, e stdim ³aciny i staro- ytnej greki nie jest nowoczesne, modne czy postêpowe i w miejsce tych jêzyków wprowadzili rosyjski, hiszpañski czy inne ywe jêzyki. Obecnie nakowcy odkrywaj¹, e mimo wszystko nie ma sbstytt dla naki jêzyków klasycznych. Ldzie, którzy potrafi¹ jasno i precyzyjnie myœleæ o tym co robi¹ i wyjaœniæ to innym, w wiêkszoœci maj¹ wykszta³cenie, w sk³ad którego wchodzi stdim ³aciny i greki. Dziêki tym jêzykom znamy pismo i mamy alfabet oraz gramatyczny szkielet naszego jêzyka. Biskp R. Andrzejewski, klasyk z wykszta³cenia, bi³ na alarm mówi¹c: Czy mamy zaniechaæ naki jêzyka, który, jak mówi¹ leniwi jest trdny i nie ywalny na co dzieñ? Czy mamy emigrowaæ z kltry eropejskiej? 2). Nota bene, to oczywiœcie czêsto ywany zwrot ³aciñski, który ka e nam dostrzec, e na- wet s³owo kltra ma proweniencjê ³aciñsk¹ od czasownika colo, colere, coli, cltm i w bezokolicznik przyjmje nastêpj¹ce znaczenia: pielêgnowaæ, prawiaæ, dbaæ, czymœ zajmowaæ siê, strzec, mieæ w poszanowani, ho³dowaæ, mi³owaæ 3). W cytowanym j artykle Czy dni ³aciny s¹ policzone? ator apelje, aby ldzie odpowiedzialni za Eropê i œwiat nie przecinali korzeni ³¹cz¹cych nas z przesz³oœci¹, z dziedzictwem chrzeœcijañstwa i eropejskiej kltry, która zosta³a tak e przeniesiona na inne kontynenty. Co za korzyœæ by³aby w odciêci siê od Ÿród³a... Czym karmiæ siê bêd¹ nastêpne pokolenia? 4). Ostatnio ks. prof. H. Wójtowicz, który mo e byæ okreœlany jako princeps filologorm Katolickiego Uniwersytet Lbelskiego, mówi³ g³oœno, choæ z przesad¹, aby pokazaæ problem, e Koœció³ bez ³aciny i greki zginie. To jest jego bogactwo do dziœ nie odkryte. Nie lega w¹tpliwoœci, e brakje tych, którzy to bogactwo bêd¹ ods³aniaæ, chocia by na wzór S. Rybickiego, który na ³amach katolickiego tygodnika Niedziela, przedstawia krótkie wypisy z rzymskich pisarzy i poetów (choæ szkoda, e ostatnio tylko w edycji czêstochowskiej). Dla przyk³ad w jednym z nmerów wybra³ do refleksji aforyzm Owidisza: Omnia deficiant, anims tamen vincit (Choæby wszystko zawiod³o, to jednak dch wszystko pokona) 5). 1) Ks. Grzegorz Jaœkiewicz pracje w Wy szym Seminarim Dchownym w Siedlcach. 2) R. Andrzejewski (2002), Czy dni ³aciny s¹ policzone?, w: Niedziela 15/2002, s ) Por. K. Kmaniecki (1957), S³ownik ³aciñsko-polski, Warszawa: PWN, s ) R. Andrzejewski, art. cyt., s ) S. Rybicki (2002), Omnia deficiant, anims tamen vincit (Choæby wszystko zawiod³o, to jednak dch wszystko pokona), w: Niedziela, 50/2002, Edycja Czêstochowska, s. VI. 3

6 Jak zrozmieæ epitafia czy gnomy ³aciñskie, gdy nie bêdziemy znali jêzyka ³aciñskiego? Na Wêgrzech dla przyk³ad przy grobie kard. Minczentego napisano precyzyjnie i zrozmiale tylko po ³acinie: Vita hmiliavit, mors exaltavit. Podobne wartoœciowe epitafia spotkamy na wiel cmentarzach: Non omnis moriar (Horacy, Carmen III, 30); Defncts adhc loqitr; Olim episcops nnc cinis. acina jest instrmentem myœli i w³aœnie w tym jêzyk mo na zawsze powiedzieæ jasno i dok³adnie, co siê ma na myœli. Nawet wspó³czesne s³owo typ gentleman oddamy jako vir hmanissims, weekend jako exiens hebdomada, western fabla americana occidentalis. Wydawane obecnie nowe podrêczniki do jêzyka ³aciñskiego 6) byæ mo e bêd¹ pomoc¹ do o ywienia zainteresowania tym jêzykiem, który jest w dalszym ci¹g klczem do jêzyka w³oskiego, francskiego, hiszpañskiego, portgalskiego, rmñskiego czy nawet angielskiego, zdobywaj¹cego najwiêksz¹ poplarnoœæ w œwiecie. Nie lega w¹tpliwoœci, e ³acina i greka to baza leksykalna dla naszego s³ownictwa technicznego. Mo na przytaczaæ Ÿród³os³ów takich wyrazów, jak: atomat (aùtòj sam), technika (¹ tšcnh sztka, rzemios³o, knszt), in ynier (ingenim zdolnoœæ, sposobienie, genisz, talent, bystroœæ, twórczy dch) czy parafrazy wynalazków w jêzyk narodowym typ: mikrofon (mikròj ma³y, ¹ fwn» g³os, ton, dÿwiêk, mowa), sejsmograf (seismòj trzêsienie, gr fw piszê), chodnik (¹ ÐdÒj droga). Literatra tak e odwo³je siê do tej bazy. Nie chodzi t tylko o terminy typ hiperbola czy antologia, które te warto znaæ w etymologicznej wersji (Øpšr ponad, ba nw kroczê to figra mówi¹ca o przenoœni; tò nqoj kwiat, Ð lògoj s³owo zbiór najpiêkniejszych tekstów), ale i o teatr czy w ogóle literatrê czerpi¹c¹ ze staro ytnoœci. Dla przyk³ad: Jan Kochanowski wzorowa³ siê w swoich tworach przede wszystkim na Horacym, ks. Sarbiewski korzysta³ z Poetyki Wergilisza, Mickiewicz wzi¹³ wiele elementów od Homera. Gdyby ktoœ jeszcze mia³ w¹tpliwoœci, co nowo ytna kltra zawdziêcza antykowi, nale- y przypomnieæ pewne dyscypliny nakowe czy ich twórców. Geometria Eklidesa doczeka³a siê oko³o 1700 wydañ i fnkcjonowa³a w Eropie jako podrêcznik a do czasów nowo ytnych 7). Astrologia nazwa³a dni tygodnia wed³g planet. Astronomia powo³je siê na Platona, który twierdzi³, e s³oñce to król w œwiecie idei (st¹d Kopernik wykorzysta³ te spostrze enia). Medycyna ma swego patrona w osobie Hipokratesa, który poda³ typy temperamentów i form³ê etyki lekarskiej, która w ³aciñskiej wersji brzmi: Primm non nocere. Terminy takie jak: patologia, pediatria, farmacja, apteka, higiena wywodz¹ siê z potocznej greki. Ugia nw oznacza, e jestem zdrów, Ð atròj z kolei lekarza. W kosmetyce czy chemii stosjemy miêdzynarodowe nazwy minera³ów. Prawo kierje siê rzymskim doœwiadczeniem, które ma zastosowanie do dziœ, a zwrot: adiatr et altera pars winien byæ podstaw¹ do wydania wyrok. Hmanizm i naki hmanistyczne, pêd do ycia obywatelskiego, polityka, pedagogika, sztka z trdnoœci¹ mo na znaleÿæ dyscyplinê, która nie zawdziêcza³aby wiele czy te nie korzysta³aby z grecko-rzymskiego œwiata, który mo na powiedzieæ jest kolebk¹ Eropy. Ucz¹c siê gramatyki i s³ówek tych jêzyków wzbogacamy swój jêzyk ojczysty i rozwijamy znajomoœæ wspólnego Ÿród³a pochodzenia konkretnych s³ów, jakim jest basen Morza Œródziemnego. Mówi siê, e kard. S. Wyszyñski broni¹c ³aciny powiedzia³ do ministrów, e bez niej nie by³oby klczowych wyrazów jak: partia (pars, partis), proletariat (proles dziecko), form, plenm. W ten sposób ocala³a ona w niektórych szko³ach. Terminy takie jak oklista, dentysta wystêpj¹ce w jêzykach nowo ytnych wywodz¹ siê z ³aciny od s³ów: ocls oko; dens z¹b. Nie sposób powiedzieæ, ile procent ³aciny jest w ka - dym z jêzyków eropejskich. Niektóre definicje wtopi³y siê g³êboko do okreœleñ takich pojêæ, jak piêkno: Plchra snt qae visa placent. Krótka i jak e wymowna treœæ zdania, które mówi, e rzeczy piêkne to takie, które po zobaczeni podobaj¹ siê. acina jest w dalszym ci¹g jêzykiem rzêdowym koœcio³a. Jeszcze niedawno w do- 6) Zob. J. A. Wojtczak (1998), Fides et Litterae. Jêzyk ³aciñski dla czniów szkó³ katolickich, stdentów i almnów, Warszawa: Oficyna Wydawniczo-Poligraficzna Adam ; I. Salomonowicz-Górska (2001), Jêzyk ³aciñski dla teologów, Katowice: Ksiêgarnia œw. Jacka Sp. z o.o. 7) J. Grzywaczewski (1999), Porozmawiajmy o pocz¹tkach chrzeœcijañstwa, Warszawa: Wydawnictwo Sióstr Loretanek s

7 kmentach Sobor Watykañskiego II w Konstytcji o Litrgii zapisano: Zgodnie z wiekow¹ tradycj¹ obrz¹dk ³aciñskiego dchowni maj¹ zachowaæ w oficjm jêzyk ³aciñski. Tym jednak dchownym, dla których jêzyk ³aciñski stanowi powa n¹ przeszkodê do nale ytego odmawiania brewiarza, ordynarisz mo e w poszczególnych wypadkach pozwoliæ na ywanie przek³ad na jêzyk ojczysty... KL Tyle jest modlitw, które ³¹cz¹ nas ze Stolic¹ Apostolsk¹ i ca³ym Koœcio³em Powszechnym i które winniœmy znaæ (to przede wszystkim: Angels Domini, Pater noster st¹d nasz pacierz, Ave Maria, Credo). Papie Pis XII do kap³anów powiedzia³: Latina linqa... thesars est incomparandae praestantiae (Jêzyk ³aciñski jest nieporównywalnym bogactwem znakomitoœci, celowoœci, wspania³oœci); qare sacrorm administer qi eam ignorat, reptands est lamentabili mentis laborare sqalore (dlatego kap³an, który jej nie zna, msi byæ wa any za pracj¹cego w godnej po- a³owania ciasnocie mys³ 8). Ktoœ, kto stdiowa³ ³acinê, mo e bez wiêkszych trdnoœci stdiowaæ grekê. Ona dostarczy³a s³ownictwa dla wspó³czesnej naki i filozofii. WeŸmy dla przyk³ad kilka s³ów: biologia (Ð b oj ycie, Ð lògoj naka, czyli naka o yci), geografia to opis ziemi (¹ gá, gr fw), gastroskopia (to w³aœciwie dwa s³owa: brzch, o³¹dek ¹ gastr» i ogl¹dam skopšw), podobnie mo na omówiæ takie s³owa, jak: ginekologia, metoda, ontologia, antropologia, erotetyka itp. Nie mo emy siê obejœæ bez greki. Nie mo emy wymyœlaæ nowych pojêæ bez jej znajomoœci 9). Z jêzyka greckiego pochodz¹ takie wyrazy, jak: ewangelia dobra nowina, agapa chrzeœcijañska, metanoia, okreœlana w tradycji chrzeœcijañskiej jako nawrócenie, a dos³ownie oznacza odmianê myœlenia Ile zabytków literatry chrzeœcijañskiej zosta³o napisanych po greck? Jak wiele zawdziêcza jej chrzeœcijañstwo, pos³gj¹c siê ni¹. WeŸmy tak e dla przyk³ad zasadniczy tyt³ Jezsa: Chrysts Christos. Jest on t³maczeniem greckim hebrajskiego termin Masjasz, który oznacza Ten, który otrzyma³ namaszczenie. Tak by³o w przypadk królów, lecz tak e kap³anów i proroków. Tak te msia³o byæ w przypadk Mesjasza, którego Bóg pos³a³, aby wolniæ i zbawiæ swój ld: On bêdzie królem jak syn Dawida lecz tak e kap³anem i prorokiem. Pan Bóg objawi³ nam s³owa Nowego Testament w greckim dialekcie koinè, czyli dialekcie «wspólnym» pisze ks. K. Bardski we wstêpie do Podrêcznika do naki jêzyka greckiego Nowego Testament. Koinè stanowi swoist¹ wersjê jêzyka greckiego, jak¹ pos³giwa³y siê ldy basen Morza Œródziemnego od III w. przed Chrystsem. W koinè dogadywali siê Asyryjczycy z Egipcjanami, ydzi z Kartagiñczykami, Rzymianie z Grekami, jednym s³owem, pe³ni³ tê rolê, któr¹ dzisiaj odgrywa jêzyk angielski. Mo na by nawet powiedzieæ, e greka klasyczna tak ma siê do greki koinè, jak angielski Szekspira do angielskiego, jakim porozmiewa siê, dajmy na to, Polak z Portgalczykiem. Nowy Testament powsta³ w koinè, aby jak najwiêcej ldzi mog³o go zrozmieæ. I ty mo esz czytaæ S³owo Bo e w oryginale! Tym bardziej, e samo Pismo Œwiête mówi, i nie maj¹ tej samej mocy s³owa prze- ³o one na inn¹ mowê (Syr, Prolog 21-22) 10). Do dziœ wiele zwrotów pozostaje nieprzet³maczalnych, np. Kyrie eleison. Mo na spotkaæ ten zwrot prawie we wszystkich msza³ach i na pocz¹tk modlitw litanijnych. Forma gramatyczna to wo³acz po³¹czony z imperatiwem aoristi activi. Aoryst wyra a czas przesz³y, którego sktki trwaj¹ do dziœ. Zwrot ten trzeba by oddaæ: Panie, Ty j siê zmi³owa³eœ nad nami, b¹dÿ nam dalej ³askawy. W zwrocie tym kryje siê bogactwo naki teologicznej. Istotnie Bóg nad cz³owiekiem zmi³owa³ siê w akcie stworzenia, odkpienia, i dalej troszczy siê o cz³owieka bo a opatrznoœæ, w któr¹ cz³owiek wyra a wiarê, odmawiaj¹c nasze zbo one i niepe³ne w treœæ Panie, zmi³j siê. Wiele jest s³ów w ci¹g³ym obieg z jêzyka greckiego, choæ mo e nieœwiadomie przez nas ywanych typ: charisma, b¹dÿ zamiennik charyzmat czyli dar; baptisma(t) chrzest, 8) Zob. L. Ma³nowiczówna (1994), Roma Christiana. Podrêcznik ³aciny chrzeœcijañskiej, Lblin: RW KUL, s. 5. 9) J. Enoch Powell (1993), Evening Standard, w: J. Page, J. Nanton Workbook Think Ahead to First Certificate, Essex: Longman, s ) K. Bardski (1999), H koin¾ di lektoj. Podrêcznik do naki jêzyka greckiego Nowego Testament, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Vocatio, s. 3. 5

8 kerygma(t) naczanie, keryks g³osiciel, herold itp. Filologia klasyczna, która jest nak¹ o jêzyk, literatrze i kltrze staro ytnej Grecji i Rzym kazje fndament eropejskiej kltry i cywilizacji. Winna byæ w dalszym ci¹g, zw³aszcza w seminariach, a tak e liceach czy gimnazjach nie tylko katolickich, nieod³¹czn¹ czêœci¹ wykszta³cenia hmanistycznego. Kltra hmanistyczna oznacza kltrê tworz¹c¹ cz³owieka. A zatem kltra klasyczna jest kltr¹ formj¹c¹ cz³owieka jako cz³owieka. Dotyczy ona nie tyle aspektów technicznych lb szczególnych zdolnoœci zawodowych i powiedzmy bran owych, ile kwestii ldzkiego wnêtrza: kim ja jestem, sk¹d pochodzê, dok¹d pod¹ am, jaka jest moja natra? W³aœnie w tym tkwi problem: jaka jest moja natra i co powinienem czyniæ, aby zaktalizowaæ siebie samego, aby rzeczywistniæ siebie jak mawiali Grecy w swej ret»? Termin ten t³maczymy jako «cnotê», ale w jêzyk greckim wskazje on na coœ o wiele mocniejszego; nie oznacza tylko cnoty, lecz kazje sam¹ istotê rzeczy. Czynnoœci spe³niane przez cz³owieka s¹ podporz¹dkowane fnkcji ca³kowitego rzeczywistnienia swej istoty, co je odró nia od wszystkich innych rzeczywistoœci 11). Istotnym celem stdim powinno byæ wyrobienie w sobie, rozwiniêcie do maksimm sprawnoœci dchowej i fizycznej, postawy, okreœlanej w staro ytnoœci terminem kalok gaq a 12). G. Reale, ator Historii filozofii staro ytnej w wywiadzie dla M. T. Liminty powiedzia³: Kiedy niedawno tem przyjecha³a do mnie pewna profesorka z Sankt Petersbrga, przywo ¹c mi w darze drgi tom nowego rosyjskiego t³maczenia dzie³ Dionizego Areopagity z zamieszczonym greckim tekstem, zapyta³em j¹ ze zdmieniem: «Dlaczego? Jest to tekst przepiêkny, ale tak bardzo trdny, tak skomplikowany...» Wtedy ona mi odpowiedzia³a: «Ale jest Ÿród³em naszej dchowoœci»... Fakty te s¹ znakiem nowych czasów i daj¹ wiele do myœlenia. Na Wschodzie szka siê Ÿróde³ greckich, poniewa w pewnym sensie kltra grecka stanowi podstawê tak e ich cywilizacji. Mo na jednak powiedzieæ, e oni na nowo odkrywaj¹ te Zachód, na przyk³ad œw. Agstyna, i stawiaj¹ sobie ambitny cel przet³maczenia wszystkich dzie³ podstawowych 13). W przedmowie do podrêcznika atorstwa J. A. Wojtczaka, Fides et Litterae, zawieraj¹cego przekrój lektr od Cicerona po teksty Sobor Watykañskiego II, bp P. Libera napisa³: W ostatnim czasie obserwje siê w wiel krajach wzmo- one zainteresowanie klasyk¹. Zjawisko to t³maczy siê chêci¹ podbdowania idei zjednoczonej Eropy przez œwiadamianie mieszkañcom Starego Kontynent greckich i ³aciñskich korzeni ich cywilizacji. I tak, Anglicy chwal¹ siê, e stworzyli modê na czenie siê jêzyków klasycznych. W Niemczech roœnie popyt na profesorów ³aciny i greki. Zaœ francskie Ministerstwo Edkacji przewidje wprowadzenie ³aciny jako przedmiot nadobowi¹zkowego j dla czniów klasy pi¹tej (12-13 lat), poniewa wa a, e s³ y ona lepszem opanowani jêzyka ojczystego. Naczanie ³aciny prze ywa odnowê tak e w Stanach Zjednoczonych. Obecnie pó³ miliona czniów amerykañskich stara siê odnaleÿæ w tym «martwym» jêzyk. Ciekawe, na ile nas da siê przekonaæ ldzi do przydatnoœci jêzyka ³aciñskiego. Czy da siê reanimowaæ chlbn¹ tradycjê polsk¹ w tej dziedzinie 14). Na zakoñczenie ator przytacza Konstytcjê Jana Paw³a II, rozpoczynaj¹c¹ siê od s³ów Sapientia Christiana, która potwierdza wymóg stosownej znajomoœci jêzyka ³aciñskiego, abyœmy mogli rozmieæ Ÿród³a nak koœcielnych i dokmenty Koœcio³a oraz potrafili siê nimi pos³giwaæ 15). Po akcesie Polski do Unii Eropejskiej przypomnijmy sobie przestrogê Cicerona: Non tam preclarm est Latine scire qam trpe nescire (Brts 37, 140). Co mo na przet³maczyæ: Nie jest rzecz¹ tak wspania³¹ znaæ ³acinê, co haniebn¹, jej nie znaæ. W Polsce acy w XIV w. oddawali to powiedzenie w nastêpj¹cy sposób: Kto nie mia³ po ³acinie, msia³ pasaæ œwinie. 11) G. Reale, M. Liminta (1999), Chrzeœcijañstwo, kltra klasyczna a formacja m³odzie y (t³m. F. Mickiewicz), w: Commnio 4 (112), s ) L. Ma³nowiczówna (1960), Wstêp do filologii klasycznej wraz z metodologi¹ pracy mys³owej i nakowej, Lblin: TN KUL, s ) G. Reale, M. Liminta, art. cyt., s ) P. Libera, Przedmowa, w: J. A. Wojtczak, Fides et Litterae. Jêzyk ³aciñski dla czniów szkó³ katolickich, stdentów i almnów, Warszawa 1998, s ) Tam e. 6

9 Przez stdim cywilizacji grecko-rzymskiej zrozmiemy nie tylko pr¹dy, które kszta³towa³y wspó³czesny œwiat, lecz tak e jrzymy cywilizacjê w perspektywie 3000 lat. W niej s¹ nasze intelektalne, dchowe i artystyczne korzenie. (paÿdziernik 2004) Wioletta Piegzik 1 Wroc³aw O ró nicach leksykalnych wspó³czesnych odmian jêzyka francskiego Szacje siê, e ldnoœæ porozmiewaj¹ca siê jêzykiem francskim, wynosi obecnie ponad 170 milionów. U ytkownicy jêzyka francskiego mieszkaj¹ na piêci kontynentach. Obszar francskojêzyczny rozci¹ga siê od Qebek przez Eropê do Azji i Oceanii, od Gjany Francskiej przez Pstyniê Sahara do Nowej Kaledonii, nie zapominaj¹c o licznych wyspach po³o onych na Oceanie Indyjskim, Spokojnym i Atlantyckim. Wœród pañstw i regionów frankofoñskich znajdj¹ siê kraje, w których francski jest jêzykiem ojczystym, kraje, w których francski posiada stats jêzyka oficjalnego oraz te obszary, gdzie ldnoœæ ywa francskiego do codziennej komnikacji. Zró nicowania leksykalne, sk³adniowe i fonetyczne s¹ zatem zjawiskiem natralnym. Wspó³przenikanie siê jêzyków, zwi¹zki miêdzy faktami jêzykowymi a zjawiskami spo³ecznymi wp³ywaj¹ na powstawania ró nych odmian wspó³czesnego jêzyka francskiego. Nie oznacza to, e pos³gj¹c siê francskim standardowym, bêdziemy mieli problemy z porozmiewaniem siê z innymi ytkownikami tego jêzyka. Napotkamy jednak na pewne ró nice, które w niewielkim stopni mog¹ trdniæ komnikacjê. Celem niniejszej pracy jest wskazanie ró - nic charakteryzj¹cych poszczególne odmiany wspó³czesnego jêzyka francskiego. Omawiane poni ej ró nice odnosz¹ siê do s³ownictwa, gdy te wydaj¹ siê byæ szczególnie ciekawe i wra liwiaj¹ce na ró norodnoœæ jêzykow¹. Innym wa - nym celem pracy jest kazanie procesów s³owotwórczych obecnych w omawianych warian- tach jêzyka francskiego oraz ich krótka charakterystyka. Francski w Ameryce Pó³nocnej i Po³dniowej Aktalnie w ob Amerykach yje oko³o 10 milionów frankofonów, z czego najwiêksza czêœæ przypada na prowincjê Qebec i czêœæ Nowego Brnszwik. W Ameryce Po³dniowej francskojêzyczna jest Gjana Francska. Test 1. Un habitant d Novea-Brnswick vos dit qe vos le faites bien rire. Qe fat-il comprendre? a. Il se moqe de vos. b. Vos avez des talents cachés d hmoriste. c. Vos li inspirez d dégoût, de la réplsion. 2. En Loisiane, ne pataterie est: a. ne maladie rare. b. n endroit où on entrepose des patates. c. ne gaffe, n manqe de tact. 3. Un Acadien vos trove massade. ˆtes- vos: a. triste, renfrogné? b. maladroit? c. méchant? 4. Vos rendant chez n ami loisianais, on vos dit q il est gone à n fais-dodo. Est-il parti: a. à ne séance d hypnose? 1) Atorka jest naczycielk¹ jêzyka francskiego w VII Licem Ogólnokszta³c¹cym we Wroc³awi. 7

10 b. à n bal poplaire? c. à ne sieste poplaire? 5. Si ce m me ami vos dit q il redote la vene d persécter, cela signifie: a. q il risqe sériesement d ennis. b. q il doit recevoir le percepter des impôts. c. q n dentiste doit li rendre visite. (Źród³o: Martinez B., Les français d monde, w: Le français dans le monde, nr 333.) Qébec Exercice: Associez les mots français avec lers éqivalents qébecois. 1. ça n a pas de sens a. la char 2. c est sper b. magasiner 3. amener qq.en voitre c. en masse 4. n hot-dog d. ça n a pas de bot 5. le coffre de la voitre e. n chien chad 6. la voitre f. accotés 7. beacop g. lift 8. faire des corses h. en famille 9. s entraîner i. c est le fn 10. en concbinage j. la valise 11. enceinte k. pratiqer (Źród³o: Novea sans frontières 3, méthode de français, Francski w Eropie Jêzyk francski jest ywany w Belgii, Szwajcarii, Lksembrg, Monako i Dolinie Aosty (W³ochy). Belgia Belgia jest krajem dwjêzycznym. Ldnoœæ pos³gje siê jêzykiem flamandzkim (zbli- onym do niderlandzkiego) i jêzykiem francskim. Francski dominje w Walonii, flamandzki w regionie Flandrii i regionie Brkseli. Stolica jest oficjalnie dwjêzyczna, choæ faktycznie dominje jêzyk francski. Exercice: Remplacez les mots en italiqe par lers éqivalents d français standard. Ça vos a goûté? J ai marché sos la drache. Je n ai pas envie de brosser les cors. Ça me goûte bien. Por acheter des billets de cinéma il fat faire la file. Il est brave, cet homme. T manges des cresses et t ne boges pas; ça ne va pas d tot. Por le soper, on a pris n pistolet. Notre aténée est sper! À tantôt! Il fat demander l atorisation a borgmestre. Ne me raconte pas de carabistoilles! Je n y crois pas. Je ne reviens pas. Je tire mon plan. (Źród³o: www. lexilogos.com) Szwajcaria Szwajcaria jest pañstwem federacyjnym. 70 % mieszkañców ywa jêzyka niemieckiego, 19 % jêzyka francskiego, oko³o 9.5% jêzyka w³oskiego, reszta to ldnoœæ mówi¹ca jêzykiem retyckim (zwanym inaczej retoromañskim). Exercice: Remplacez les mots et les expressions solignés dans le texte par cex de la liste sivante: 1. porboire; 2. riverains; 3. manger sel; 4. nez; 5. soixante-dix; 6. secoriste; 7. sa sacisse sèche; 8. qatre-vingt-dix; 9. faire la vaisselle; 10. nettoyage complet de sa maison; 11. n imbécile. Cet homme a grand niflet est n vrai samaritain. Il a donné la bonne- main septante dolars à la femme qi avait fait a-fond chez li et à ne ate -nonante por relaver. Il savait qe les bordiers le prenaient por n boef. Mais ce n était pas important por li. Vrai solitaire, il aiment gagner son aberge préférée et faire le Sisse en décopant son gendarme en rondelles. Francski w Afryce Jêzyka francskiego jako drgiego ywa sie w pañstwach Maghreb (Algieria, Maroko, 8

11 Tnezja). Poza tym francski jest jêzykiem rzêdowym a 17 krajów Czarnej Afryki by³ych kolonii francskich i belgijskich. Uznaje siê, e w tej czêœci œwiata yje oko³o 40 milionów ldzi, ywaj¹cych jêzyka francskiego. Do najwa niejszych krajów frankofoñskich Afryki zalicza siê: Benin, Brkinê Faso, Czad, D ibti, Gabon, Gwineê, Kamerm, Komory, Kongo, Mali, Nigier, Repblikê Œrodkowoafrykañsk¹, Senegal, Togo, Wybrze e Koœci S³oniowej, Zair i inne. Exercice: Dans la liste sivante reliez chaqe mot français à son éqivant africain. 1. travail temporaire a. crack 2. en panne b. gâté 3. enceinte c. gagner 4. aller a l école d. zibolater 5. élégant e. fréqenter 6. posséder f. bricolage 7. décapsler g. doblée (Źród³o: Le Novea sans frontières 3, méthode de français) Francski z wysp Jêzyk francski jest ywany przez ldnoœæ zamieszka³¹ wyspy Renion, Maritis, Seszele, Komory i Madagaskar na Oceanie Indyjskim. Francskim pos³gje siê czarna lb mieszana rasowo ldnoœæ Haiti, Martyniki, Dominiki i Gwadelpy w archipelag Antyli (Ocean Atlantycki). Na Oceanie Spokojnym mówi siê po francsk w Nowej Kaledonii. Witalnoœæ i ekspresja francskiego na tych obszarach jest imponj¹ca. Exercice: Qe signifient les mots o les expressions sivantes: 1. n bois de cl (Renion) 2. n zoreil, la zoreillerie (Antyle, Nowa Kaledonia) 3. la télégele (Haiti) 4. tinkyo bien (Nowa Kaledonia) 5. L âge cochon (Maritis) 6. ti male (Gwadelpa) (Źród³o: Martinez B., Les français d monde, w: Le Français dans le Monde, nr 333.) Procesy s³owotwórcze we wspó³czesnych odmianach jêzyka francskiego Do najczêœciej stosowanych sposobów tworzenia nowych jednostek leksykalnych nale ¹: Zapo yczenia z jêzyka angielskiego (tzw. kalki), np.: p n chien chad (Kanada), p tomber en amor (Brnszwik), p la crème molle (Lizjana) polegaj¹ce na tworzeni nowego wyraz lb zwrot przez dokonanie dok³adnego odwzorowania wyraz, zwrot lb wyra enia za pomoc¹ rodzimych elementów jêzykowych. I tak np. modelem jêzykowym dla wyra enia: tomber en amor (czasownik +przyimek +rzeczownik) jest angielskie fall in love. Francski standardowy ywa tomber amorex (czasownik +przymiotnik). Franglicyzmy (fr. franglicismes), czyli dos³owne zapo yczenia angielskojêzycznych s³ów wspó³wystêpj¹cych w jednej grpie wyrazowej z rodzimymi wyrazami, np.: p attraper le back (Qebec), p tinkyo bien (Nowa Kaledonia), p c est le fn (Nowa Kaledonia, Qebec). W ostatnich latach obserwje siê wzmo one przenikanie angielskich elementów jêzykowych (wyrazów, ich znaczenia, postaci, wyra eñ lb konstrkcji sk³adniowych) do wszystkich odmian wspó³czesnego jêzyka francskiego. Derywacja morfologiczna, polegaj¹ca na tworzeni nowych wyrazów przy yci formantów s³owotwórczych (najczêœciej prefiksów i sfiksów), np.: p pataterie (Lizjana) od patate (=endroit où on entrepose des patates), p essencerie (Senegal) od essence (=poste à essence), p cigaretter (Togo) od cigarette (=fmer), p magasiner (Qebec) od magasin (=faire des corses), p p geler (Qebec) od gele (=réclamer), doigter (Senegal) od doigt (=montrer d doigt). W analizowanych odmianach jêzyka francskiego najczêœciej wystêpje sfiksacja, czyli tworze- 9

12 kiem œwiata (po chiñskim, angielskim, hindi, hiszpañskim, rosyjskim i arabskim). Pos³gje siê nim 120 milionów ldzi (Majewicz 1989:16). Jest spokrewniony z jêzykiem rikiañskim, ywanym na Okinawie, a tak e prawnie nowych s³ów za pomoc¹ sfiksów. Derywantami z reg³y s¹ rzeczowniki i czasowniki. Warto zaznaczyæ, e sfiks -er, tworz¹cy czasowniki pierwszej grpy konigacyjnej, nale y do formantów s³owotwórczych najbardziej prodktywnych, podobnie jak sfiks -erie, odpowiedzialny za tworzenie nazw okreœlajacych ró nego typ miejsca. Derywacja semantyczna, polegaj¹ca na tworzeni nowych s³ów przez zmianê ich obowi¹zj¹cego powszechnie znaczenia, np.: p n liqer (=boisson, Qebec), p bloqer (= étdier acharnement, Belgiqe), p revenir ( =se sovenir, Belgiqe), p la valise (=le coffre de la voitre, Qebec), p n boef (= imbécile, Belgiqe), p n pistolet (=n sandwitch, Belgiqe), p n gros mot (=n mot vlgaire, Afriqe). Derywacja semantyczna prowadzi najczêœciej do nieporozmieñ komnikacyjnych. Zawa my, e zmiana znaczenia polega na rozszerzeni i zwê- eni znaczenia podstawowego lb po prost na zastosowani metafory (liqer to nazwa okreœlonego napoj alkoholowego, nowe znaczenie odnosi siê do ka dego typ napoj przeznaczonego do spo ycia). Kreolizmy, czyli s³owa lb wyra enia powsta³e za poœrednictwem jêzyka kreolskiego (jêzyka tworzonego przez tbylców dla celów handlowych przez proszczenie morfologii jêzyka kolonizatora i przesycenie go po yczkami z jêzyka w³asnego), np.: p ti male (= petit, jene homme, Gwadelpa). Zachowanie starych form jêzyka francskiego, np.: p le char (= la voitre od la charette, Qebec). Klcz: Français des Amériqes, test: 1c, 2b, 3b, 4c, 5b. Français d Qebec, exercice: 1g, 2i, 3g, 4e, 5j, 6a, 7c, 8b, 9k, 10f, 11h. Français de Belgiqe, exercice: vos avez aimé?, la plie battante, sécher, c est bon por moi, faire la qee, coragex, des screries, le dîner, n sandwitch, notre lycée, à bientôt, a maire, de b tises, je ne me soviens pas, je me débroille. Français de Sisse, exercice: 4, 6, 1, 5, 10, 8, 2, 11, 3, 7. Français d Afriqe, exercice: 1f, 2a, 3g, 4e, 5b, 6c, 7d. Français des îles, exercice: 1. n toboret, 2. n français de métropole, l administration française, 3. la rmer, 4. merci bien, 5. l adolescence, âge où l on a sovent n caractère...de cochon, 6. jene homme. Bibliografia Larger N., Mimran R.(2004), Vocablaire expliqé d français, nivea intermédiaire, Paris: Clé International. Martinez B. (2004), Les français d monde w: Le français dans le monde, nr 333. Urbañczak St. red. (1978), Encyklopedia wiedzy o jêzyk polskim, Wroc³aw-Warszawa- Kraków-Gdañsk: Ossolinem. Webiografia (styczeñ 2005) Danta Stanlewicz 1) Gdynia Jêzyk i kltra Japonii na Uniwersytecie Gdañskim 2) Jêzyk japoñski kilka bardzo ogólnych wag Je eli za kryterim przyj¹æ liczbê ytkowników, jêzyk japoñski jest siódmym jêzy- 1) Atorka czy jêzykoznawstwa w Instytcie Anglistyki Uniwersytet Gdañskiego. 2) Serdecznie dziêkjê pani Izie Berger ze Stdim Jêzyków Obcych Uniwersytet Gdañskiego za pomoc w zgromadzeni materia- ³ów, z których korzysta³am przy pisani tego artyk³, a tak e za cenne wagi. Jestem równie wdziêczna lektorkom jêzyka japoñskiego, paniom Motoko Yamakawa i Mariko Oishi, za dzielenie mi potrzebnych informacji. 10

13 dopodobnie z jêzykiem koreañskim, natomiast postlowana przez niektórych jêzykoznawców przynale noœæ tych trzech jêzyków do rodziny a³tajskiej jest sporna (Majewicz 1989:48, 54). Cechami charakterystycznymi gramatyki japoñskiej s¹ miêdzy innymi: szyk wyrazów w zdani podmiot dope³nienie orzeczenie oraz ycie partyk³ (mieszczanych po rzeczownik i zaimk), wyra aj¹cych relacje gramatyczne i przestrzenno-czasowe. W jêzyk japoñskim bardzo mocno jest rozbdowane wyra anie grzecznoœci przez specjalne s³owa i formy gramatyczne, s³ ¹ce do okazania szacnk rozmówcy oraz zaznaczenia w³asnej skromnoœci. W Japonii w yci s¹ trzy rodzaje pisma: pismo ideograficzne, na które sk³adaj¹ siê znaki pochodzenia chiñskiego, zwane kanji, oraz dwa pisma sylabiczne: hiragana i katakana (Nowak 1995:11-15) 3). Wolontarisze z Japonii Od 1997 r. stdenci i pracownicy Uniwersytet Gdañskiego maj¹ mo liwoœæ czenia siê jêzyka japoñskiego. Przez szeœæ i pó³ rok lektorat tego jêzyka prowadzili w Stdim Jêzyków Obcych wolontarisze przys³ani do Polski przez organizacjê Japoñscy M³odzi Eksperci ds. Wspó³pracy z Zagranic¹ (JOCV), bêd¹c¹ czêœci¹ Japoñskiej Agencji ds. Wspó³pracy z Zagranic¹ (Japan International Cooperation Agency JICA) 4). Organizacja JOVC, której celem jest dzielanie pomocy technicznej krajom potrzebj¹cym, powsta³a w 1968 r. pod patronatem Ministerstwa Spraw Zagranicznych Japonii. Od tego czas ponad m³odych Japoñczyków pracowa³o w 59 krajach Azji, Afryki, Ameryki aciñskiej i Eropy Wschodniej. W 2002 r. w Polsce przebywa³o 18 japoñskich wolontariszy, oprócz Trójmiasta m.in. we Wroc³awi, Krakowie, Warszawie, Radomi, Torni i Ostrowc Œwiêtokrzyskim. Wolontarisze nie tylko czyli japoñskiego niektórzy zajmowali siê trenowaniem Polaków w sztkach walki, inni zaœ doradztwem ekonomicznym. W zwi¹zk ze wst¹pieniem do Unii Eropejskiej, Polska nie mo e byæ j d³ ej objêta programem pomocy rz¹d japoñskiego. Jednak ze wzglêd na d e zainteresowanie jêzykiem japoñskim Stdim Jêzyków Obcych Uniwersytet Gdañskiego postanowi³o zatrdniæ od paÿdziernika 2003 r. nowego lektora tego jêzyka, j niezwi¹zanego z JICA. Lektorat jêzyka japoñskiego na Uniwersytecie Gdañskim Na Uniwersytecie Gdañskim jêzyka japoñskiego czyli kolejno: pani Mari Zakimi (od ltego 1997 r. do stycznia 1999 r.), pan Kazo Wakabayashi (od ltego do czerwca 1999 r.), pani Motoko Yamakawa (od paÿdziernika 1999 r. do czerwca 2001 r.), oraz pani Mariko Oishi (od paÿdziernika 2001 r. do czerwca 2003 r.). Ka dy z lektorów pracowa³ z kilkoma grpami stdenckimi, a tak e z jedn¹ grp¹ pracowników niwersytet, co znaczy, e co rok japoñskiego czy³o siê kilkadziesi¹t osób. Grpy stdenckie spotyka³y siê z lektorem dwa razy w tygodni na 90-mintowych zajêciach, zaœ pracownicy raz w tygodni. W zajêciach dla pracowników brali dzia³ nie tylko filolodzy, lecz równie naczyciele akademiccy innych specjalnoœci, g³ównie ekonomiœci. Pierwsza lektorka, pani Mari Zakimi, opracowa³a skrypt do naki jêzyka japoñskiego zatyt³owany Nihongo krs jêzyka japoñskiego, z polskimi objaœnieniami dotycz¹cymi nie tylko s³ownictwa, lecz równie gramatyki. Stdenci i pracownicy otrzymali tak e zeszyt do naki pisma. Nastêpni lektorzy równie przygotowali ciekawe materia³y krótkie teksty dotycz¹ce kltry Japonii, teksty piosenek, æwiczenia gramatyczne, a tak e filmy. 3) Wiêcej informacji o jêzyk japoñskim mo na znaleÿæ m.in. w artykle Anny Zalewskiej pt. Nihongo, zamieszczonym w miesiêcznik Wiedza i ycie (lty 1996). Nihongo znaczy jêzyk japoñski (Nihon Japonia, go jêzyk ). 4) Informacje o JICA i JOCV pochodz¹ z program Spotkania z Japoni¹, omówionego w dalszej czêœci tego artyk³, a tak e od pani Mariko Oishi. 11

14 Dwletni program naki jêzyka (opracowany dla grp stdenckich) obejmowa³ podstawy gramatyki japoñskiej (m.in. szyk wyrazów w zdani, czasy teraÿniejsze, czas przesz³y, pytania i przeczenia, partyk³y, zaimki wskazj¹ce, liczebniki i przymiotniki) oraz s³ownictwo i zwroty zwi¹zane z yciem codziennym i kltr¹ Japonii. Uczestnicy zajêæ czyli siê, jak po japoñsk przedstawiæ siê, przywitaæ i po egnaæ, podziêkowaæ za prezent czy te oferowaæ poczêstnek. Ponadto na zajêciach rozmawiali o codziennych czynnoœciach, rodzinie, stdiach, pracy zawodowej, pogodzie, potrawach i napojach, zwierzêtach, spêdzani wolnego czas i wakacjach, a tak e o swoich zainteresowaniach. Program obejmowa³ równie nakê pisania g³ównie hiraganê, oraz wybrane znaki kanji. Ucz¹cy siê mieli okazjê siê przekonaæ, e o ile naka gramatyki i wymowy nie sprawia wiêkszych trdnoœci, o tyle nace pisania nale y poœwiêciæ bardzo d o czas. Uczestnicy lektoratów mieli okazjê dowiedzieæ siê wiêcej o japoñskich tradycjach, np. o ceremoniach zwi¹zanych z Nowym Rokiem, czy te o zwyczaj ogl¹dania kwiatów (jap. hanami) wiosn¹ Japoñczycy witaj¹ tê porê rok piknikami pod kwitn¹cymi drzewami wiœni. Ponadto lektorzy przynosili na zajêcia ilstrowane zdjêciami artyk³y o japoñskiej rodzinie cesarskiej. Uczestnicy zajêæ mogli dowiedzieæ siê wiêcej o kchni japoñskiej, a nawet wzi¹æ dzia³ w zorganizowanej przez lektorów ceremonii parzenia herbaty. Lektorzy nie zapominali tak e o œwiêtach zwi¹zanych z nasz¹ kltr¹ na Bo e Narodzenie czyli japoñskiej wersji kolêdy Cicha noc. Oprócz materia³ów, przygotowanych przez lektorów, czestnicy zajêæ korzystali z nastêpj¹cych s³owników opblikowanych w Polsce: S³ownik japoñsko-polski (1997), S³ownik znaków japoñskich (Nowak 1995) oraz S³ownik minimm japoñsko-polski i polsko-japoñski (Adachi 1999 [1982]). Pomocne okazywa³y siê tak- e Mini-rozmówki japoñskie z kaset¹ (Watanabe i Wójcik 1999 [1993]). Nie jest to oczywiœcie pe³na lista pblikacji na temat jêzyka japoñskiego, które siê kaza³y w Polsce. Osobom, cz¹cym siê japoñskiego, mo na równie poleciæ nastêpj¹ce pblikacje: Gramatyka japoñska. Podrêcznik z æwiczeniami (Hszcza, Ikshima i Majewski 1998), Praktyczny krs gramatyki jêzyka japoñskiego. Wybór æwiczeñ opracowany przez naczycieli tego jêzyka z Uniwersytet im. Adama Mickiewicza (2003 [1998]), Mówimy po japoñsk, podrêcznik z p³yt¹ CD (Fjita 2003), a tak e Pismo japoñskie. Metody transkrypcji (Krassowska-Mackiewicz 2003). Spotkania z kltr¹ Japonii Oprócz naczania jêzyka lektorzy japoñskiego organizowali spotkania, których celem by³o zapoznanie Polaków z kltr¹ Japonii. W marc 2001 r. pani Motoko Yamakawa wraz z rodzin¹ i znajomymi, którzy przyjechali w odwiedziny, przygotowa³a dla osób czêszczaj¹cych na swoje zajêcia niezwykle ciekawy pokaz o bardzo zró nicowanej tematyce: parzenie herbaty, kaligrafia, malarstwo, mzyka, stroje damskie i mêskie, origami i zabawki. Innym ogromnie ciekawym wydarzeniem by³ w czerwc 2001 r. pokaz tradycyjnego mêskiego tañca Edo-gei Kappore w wykonani pani Yoshiko Yamakawa, mamy pani Motoko Yamakawa, branej w piêkny japoñski strój. W kwietni 2002 r. pani Mariko Oishi wraz z pani¹ Tamie Kikchi, cz¹c¹ japoñskiego w jed- 12

15 nym z gdañskich liceów, zorganizowa³y pokaz i wystawê Spotkanie z Japoni¹. Impreza ta odby³a siê w Urzêdzie Miejskim w Sopocie, pod patronatem prezydenta Sopot Jacka Karnowskiego i przewodnicz¹cego Komisji Zdrowia, prof. Micha³a WoŸniaka. W imprezie tej wziêli dzia³ pracj¹cy w ró nych miastach Polski Japoñczycy zwi¹zani z JICA. Na wystawie mo na by³o obejrzeæ reprodkcje malarstwa japoñskiego oraz zdjêcia. Imprezê otworzy³ konkrs jêzyka japoñskiego dla czniów i stdentów, którzy prezentowali swoje eseje przygotowane w tym jêzyk. Po konkrsie pblicznoœæ ogl¹da³a slajdy, dokmentj¹ce przygotowania grpy Japoñczyków do wyjazd do Polski, a tak e pokazy sztk walki: jdo, kendo i karate oraz bardzo poplarnego w Japonii baseballa. W pokazach tych brali równie dzia³ Polacy, prawiaj¹cy japoñskie sztki walki. Podczas Spotkania z Japoni¹ nie zabrak³o tak e ceremonii parzenia herbaty, kaligrafii i origami, ani piêknych kolorowych kimon. Uczestnicy spotkania naczyli siê te dwóch japoñskich piosenek. Spotkani z Japoni¹ towarzyszy³o ogromne zainteresowanie d a sala w Urzêdzie Miasta z ledwoœci¹ pomieœci³a wszystkich chêtnych. Impreza przyci¹gnê³a tak e prasê i telewizjê. Pani Mariko Oishi dzieli³a ciekawego wywiad, wyemitowanego póÿniej w gdañskiej telewizji. Na styk kltr Lektorzy japoñscy brali dzia³ w yci towarzyskim i rodzinnym Polaków byli zapraszani do polskich domów na œwiêta, czestniczyli w wiel imprezach stdenckich, jak równie chodzili na wystawy, do kina i teatr czy te jeÿdzili na wycieczki ze swoimi polskimi przyjació³mi. Japoñczycy przyjechali do Gdañska z niez³¹ j znajomoœci¹ polszczyzny, zaœ spotkania towarzyskie oferowa³y im doskona³¹ okazjê do podszkolenia siê w naszym jêzyk. Jednym z wiel spotkañ, w których czestniczyli lektorzy japoñscy pani Motoko Yamakawa i pani Mariko Oishi oraz cz¹cy siê japoñskiego pracownicy Uniwersytet Gdañskiego, by³o w styczni 2002 r. wspólne wyjœcie do Teatr Miniatra w Gdañsk na przedstawienie w konwencji bnrak 5) pt. Asagao japoñski sen o wielkiej mi³oœci atorstwa Pawla Tkadleca, wed³g sztki Kakashi Yamada, w re yserii Andrzeja JóŸwickiego. Mo na te t wymieniæ wspólne ogl¹danie z pani¹ Mari Zakimi japoñskiego film Hana-bi w re yserii Takeshi Kitano w gdañskim kinie ak w marc 1998 r. Nowe lektry Opisane spotkania z kltr¹ Japonii, jak równie lektorat tego jêzyka, sk³oni³y stdentów i pracowników cz¹cych siê japoñskiego do lektry ksi¹ ek i artyk³ów poœwiêconych kltrze Japonii. Oprócz wspomnianych wczeœniej pblikacji, osobom zainteresowanym Japoni¹ szczególnie jej bogat¹ kltr¹ i sztk¹, a tak e yciem codziennym mo na poleciæ nastêpj¹ce pozycje: Kltra Japonii. S³ownik, Japonia zmienna czy niezmienna? i Wielkie odkrycia i zagadki japoñskiej archeologii Jolanty Tbielewicz (1996, 1998a, 1998b), O sztce Japonii Zofii Alberowej (1987), Kwiaty Japonii i sztka kompozycji kwiatowych Josiaha Condera (2002), Estetyka japoñska pod red. Krystyny Wilkoszewskiej (2001), Japonia daleka czy bliska... Ewy Kamler (1988), ycie po japoñsk Janiny Rbach-Kczewskiej (1985), Japonia Nippon Micha³a Derenicza (1977), W krêg shintoizm Wies³awa Kotañskiego (1995), czy te Film japoñski Stanis³awa Janickiego (1982). Osobom zainteresowanym poezj¹ japoñsk¹ z pewnoœci¹ spodobaj¹ siê tomiki: Haik Czes³awa Mi³osza (1992), Haik w przek³adzie Agnieszki ³awskiej-Umeda (1983) oraz Antologia wspó³czesnej poezji japoñskiej. Wiœnie rozkwit³e poœród zimy w opracowani Kazko Adachi, Wies³awa Kotañskiego i Tadesza Œliwiaka (1992). Warto równie siêgn¹æ po pblikacje Literatra japoñska. Od VI do po³owy XIX wiek oraz Literatra japoñska. 5) Wed³g S³ownika wyrazów obcych i zwrotów obcojêzycznych W³adys³awa Kopaliñskiego (1971: ), bnrak to jap. teatr lalek (mierz¹cych 1/2 wielkoœci natralnej), prowadzonych na scenie przez czarno odzianych, zakaptrzonych ldzi, bêd¹cych dzia³aj¹cymi cieniami i podporami lalek, gdzie akcjê komentje œpiewak z towarzyszeniem 4 6 samisenów, natomiast samisen to trzystrnowy jap. instrment mz. przypominaj¹cy banjo (tam e, s. 671). 13

16 Proza XX wiek, a tak e Formy w literatrze japoñskiej Miko³aja Melanowicza (1994a, 1994b, 2003). Japoñskiej literatrze, g³ównie wspó³czesnej prozie, by³ poœwiêcony nmer Literatry na Œwiecie z 2002 r. Japonia to tak e kraj Ajnów plemienia opisywanego przez Bronis³awa Pi³sdskiego, brata Marsza³ka o ich kltrze i jêzyk ciekawie pisze Alfred Majewicz w ksi¹ kach Ajn ld, jego jêzyk i tradycja stna oraz Dzieje i wierzenia Ajnów (1984, 1991). Przedstawiona powy ej lista ksi¹ ek o Japonii (szczegó³y w bibliografii) o jej bogatej kltrze, literatrze, sztce, religii z pewnoœci¹ jest niepe³na, bowiem w Polsce wydano wiele innych interesj¹cych pblikacji ksi¹ ek poœwiêconych kltrze Japonii czy te licznych powieœci japoñskich, których t wszystkich nie sposób wymieniæ. S³owo koñcowe Pobyt japoñskich lektorów na Uniwersytecie Gdañskim da³ stdentom i pracownikom mo liwoœæ poznania podstaw jêzyka japoñskiego, a tak e mo liwoœæ obcowania z bogat¹ kltr¹ Dalekiego Wschod. Bardzo d o osób spoœród czêszczaj¹cych na zajêcia zainteresowa³o siê japoñskim teatrem i filmem. Mo na te t odnotowaæ wizyty w krakowskim Centrm Sztki i Techniki Japoñskiej Mangga, czy te zwiedzanie wystaw zwi¹zanych z kltr¹ Japonii w innych miastach, np. Miecz i kimono. Sztka dawnej Japonii w Mzem Historycznym Miasta Gdañska (czerwiec wrzesieñ 2003 r.). Mo na te wspomnieæ o zainteresowani ogrodami japoñskimi w Polsce istniej¹cym we Wroc³awi 6) i planowanym w Sopocie. Wiel czestników zajêæ polbi³o równie kchniê japoñsk¹. Zajêcia z jêzyka japoñskiego okaza³y siê szczególne cenne dla filologów, którzy mogli nie tylko pog³êbiæ swoj¹ wiedzê kltrowo-jêzykoznawcz¹, lecz równie wyst¹piæ w roli stdentów, co oznacza³o tak e poznanie i doœwiadczenie przeró nych trdnoœci, piêtrz¹cych siê przed osobami cz¹cymi siê jêzyków obcych 7). Bibliografia Adachi, Kazko (1999), S³ownik minimm japoñsko-polski i polsko-japoñski, wyd. IV (wyd. I 1982), redaktor nakowy: Wies³aw Kotañski, Warszawa: Wiedza Powszechna. Adachi, Kazko, Wies³aw Kotañski i Tadesz Œliwiak (red.) (1992), Antologia wspó³czesnej poezji japoñskiej. Wiœnie rozkwit³e poœród zimy, Tokio: Wydawnictwo Koksai Bnka Shppansha. Alberowa, Zofia (1987), O sztce Japonii, Warszawa: Wiedza Powszechna. Conder, Josiah (2002), Kwiaty Japonii i sztka kompozycji kwiatowych, przek³ad: Irenesz Kania, Kraków: Universitas. Derenicz, Micha³ (1977), Japonia Nippon, Warszawa: Instytt Wydawniczy Nasza Ksiêgarnia. Fjita, Naoya (2003), Mówimy po japoñsk, przek³ad: Anna Œledziñska, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog (ksi¹ ka z p³yt¹ CD). Grajewski, Grzegorz (2002), Ogród Japoñski w Park Szczytnickim. Hakko en Bia³o-Czerwony, Wroc³aw: Wydawnictwo MAK. Haik (1983), przek³ad: Agnieszka ³awska-Umeda, pos³owie: Miko³aj Melanowicz, Wroc³aw: Ossolinem. Hszcza, Romald, Maho Ikshima i Jan Majewski (1998), Gramatyka japoñska. Podrêcznik z æwiczeniami, tom I, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog. Janicki, Stanis³aw (1982), Film japoñski, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe. Kamler, Ewa (1988), Japonia daleka czy bliska..., Warszawa: Iskry. Kopaliñski, W³adys³aw (1971), S³ownik wyrazów obcych i zwrotów obcojêzycznych, wyd. VII z splementem, Warszawa: Wiedza Powszechna. Kotañski, Wies³aw (1995), W krêg shintoizm, tom 1, Przesz³oœæ i jej tajemnice, Warszawa: Wydawnictwo Akademickie Dialog. Krassowska-Mackiewicz, Ewa (2003), Pismo japoñskie. Metody transkrypcji, Warszawa: Wydawnictwo Polsko-Japoñskiej Wy szej Szko³y Technik Kompterowych. Literatra na Œwiecie (2002), nr Majewicz, Alfred F. (1984), Ajn ld, jego jêzyk i tradycja stna, Poznañ: Wydawnictwo Nakowe UAM. Majewicz, Alfred F. (1989), Jêzyki œwiata i ich klasyfikowanie, Warszawa: Pañstwowe Wydawnictwo Nakowe. Majewicz, Alfred F. (1991), Dzieje i wierzenia Ajnów, Poznañ: CIA-Books SVARO, Ltd. Melanowicz, Miko³aj (1994a), Literatra japoñska. Od VI do po³owy XIX wiek, Warszawa: Wydawnictwo Nakowe PWN. Melanowicz, Miko³aj (1994b), Literatra japoñska. Proza XX wiek, Warszawa: Wydawnictwo Nakowe PWN. Melanowicz, Miko³aj (2003), Formy w literatrze japoñskiej, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytet Jagielloñskiego. 6) O ciekawej historii Ogrod Japoñskiego we Wroc³awi i jego kompozycji pisze Grzegorz Grajewski w przewodnik Ogród Japoñski w Park Szczytnickim. Hakkoen Bia³o-Czerwony (2002). 7) Wiele osób zapewne zgodzi siê z pogl¹dem, e naczyciel jêzyka obcego powinien czyæ siê innych jêzyków nie tylko po to, by poszerzyæ swoje horyzonty, poznaæ inne kltry, lecz tak e dlatego, by zaznaæ niedoli, a tak e radoœci bycia czniem. Jest to temat, który zas³gje na osobny artyk³. 14

17 Miecz i kimono. Sztka dawnej Japonii, katalog wystawy, czerwiec wrzesieñ 2003 r., koncepcja wystawy i katalog: Teresa Grzybkowska, Gdañsk: Mzem Historyczne Miasta Gdañska. Mi³osz, Czes³aw (1992), Haik, Kraków: Wydawnictwo M. Nowak, Bogs³aw (1995), S³ownik znaków japoñskich, Warszawa: Wiedza Powszechna. Praktyczny krs gramatyki jêzyka japoñskiego. Wybór æwiczeñ (2003), podrêcznik opracowany przez naczycieli jêzyka japoñskiego Katedry Orientalistyki i Ba³tologii UAM, wyd. II (wyd. I 1998), Poznañ: Wydawnictwo Nakowe Uniwersytet im. Adama Mickiewicza. Rbach-Kczewska, Janina (1985), ycie po japoñsk, Warszawa: Iskry. S³ownik japoñsko-polski. S³ownictwo podstawowe (1997), Warszawa: Wiedza Powszechna, Tokio: Fndacja Japoñska. Tbielewicz, Jolanta (1996), Kltra Japonii. S³ownik, Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne. Tbielewicz, Jolanta (1998a), Japonia zmienna czy niezmienna?, Warszawa: Wydawnictwo TRIO, Biblioteka Fndacji im. Takashimy. Tbielewicz, Jolanta (1998b), Wielkie odkrycia i zagadki japoñskiej archeologii, Warszawa: Wydawnictwo TRIO, Biblioteka Fndacji im. Takashimy. Watanabe, Katsyoshi i Alina Wójcik (1999), Mini-rozmówki japoñskie, wyd. III (wyd. I 1993), Warszawa: Wiedza Powszechna. (ksi¹ ka z kaset¹). Wilkoszewska, Krystyna (red.) (2001), Estetyka japoñska. Antologia, tom I, Wymiary przestrzeni, Kraków: Universitas. [Zakimi, Mari] [b.d.], Nihongo krs jêzyka japoñskiego, Gdañsk: Uniwersytet Gdañski, Stdim Jêzyków Obcych (niepblikowany skrypt, koñczony w 1998 r.). Zalewska, Anna (1996), Nihongo, Wiedza i ycie 734 (lty 1996), dodatek Wiedza i Cz³owiek: 5-9. (lipiec 2004) Warto wiedzieæ W kwietni 2005 r. zaczêliœmy pilota Eropejskiego portfolio jêzykowego dla czniów szkó³ ponadgimnazjalnych i stdentów Szczegó³y: 15

18 PODSTAWY GLOTTODYDAKTYKI Krzysztof Polok 1) Racibórz Komnikacja, czyli system Celem niniejszego artyk³ jest przedysktowanie pogl¹d, zgodnie z którym wszelka dzia³alnoœæ zwi¹zana z porozmiewaniem siê jest zawarta w ramach konwencjonalnie i kltrowo (chocia te dwa okreœlenia s¹ w tym kontekœcie zdecydowanie bliskoznaczne) nacechowanego system. Takie jêcie temat bêdzie jednak oznaczaæ koniecznoœæ zmiany tradycyjnego okreœlenia pojêcia komnikacji na takie, które proponje E. Hall, kiedy stwierdza, e ( ) jêzyk nie jest ( ) systemem przenosz¹cym myœli z jednego mózg do drgiego, lecz systemem organizj¹cym informacje i wyzwalaj¹cym myœli i reakcje w innych organizmach; ta jego cecha stwarza, e porozmienie miêdzy ldÿmi jest mo liwe, zale niaj¹c od siebie nie tylko samo porozmienie, lecz ca³¹ kltrê (Hall, 1976:90 t³m. K. P.). Nie bêdê w zwi¹zk z tym rozmieæ okreœlenia komnikacja na poziomie stricte lingwalnym, tak jak to zdaj¹ siê czyniæ Lakoff i Johnson (1981) lb nawet Reddy (1995), ale raczej w sposób, w jaki proponje je rozmieæ Awdiejew (1999), czy wczeœniej Jackendoff (1997). Jeœli bowiem zna siê, e to w³aœnie jêzyk jest narzêdziem stymlj¹cym myœli, a równoczeœnie w tym samym momencie organizj¹cym formalnie wszelkie przekazywane i zyskiwane informacje, kategoryzj¹cym je przy tym i kwalifikj¹cym, bêdzie to oznaczaæ, e wszelkie wykorzystywane przez ldzi werbalne formy komnikowania siê zostan¹ nacechowanie fnkcjonalnie i sytacyjnie, zyskj¹c jednoczeœnie g³êbokie oparcie w konwencjach kltrowych istnie- j¹cych na obszarach ich odtwarzania i codziennej pielêgnacji przez cz³onków spo³ecznoœci, akceptj¹cych te konwencje. Równoczeœnie zaœ, wzorem G. Sawickiej, mo na zawa yæ zadziwiaj¹c¹ zbie noœæ, która zaistnieje nagle miêdzy pojêciem norma kltrowa, a poplarnym okreœleniem kompetencja komnikacyjna (Sawicka, 2001: ). Powy sze fakty zmszaj¹ nie tylko do dok³adnego przyjrzenia siê relacjom, jakie maj¹ miejsce podczas ka dej sytacji przekaz i odbior informacji, lecz równoczeœnie przeanalizowania wspó³zale noœci, które pojawi¹ siê nagle miêdzy normami kltrowymi z jednej strony a ich werbalnym okreœleniem (tj. opisem) z drgiej. W cel przeprowadzenia w miarê dok³adnej analizy nale a³oby jednak, przynajmniej w skrócie, omówiæ najwa niejsze pogl¹dy i hipotezy badawcze, pojawiaj¹ce siê w ramach spo³ecznie integrj¹cej teorii kltry, zawarte nie tylko w nakowych propozycjach J. Lalewicza (1976), b¹dÿ S. J. Schmidta (1987;1992), lecz przede wszystkim w niezwykle interesj¹cych pracach M. Fleischera (1990;1994;1995;2001). Wszechœwiat jest zgodnie z koncepcj¹ Fleischera (1994) bytem niepoznawalnym dla cz³owieka. Cz³owiek nie mo e go poznaæ, poniewa nic, co nie jest kognitywnie rozpoznawalne, nie mo e byæ poznane. Z tego powod nale y w kognitywnej dzia³alnoœci cz³owieka rozró niæ realnoœæ, oraz rzeczywistoœæ (terminologia Fleischera). Realnoœæ jest bytem akognityw- 1) Dr Krzysztof Polok jest adinktem w Naczycielskim Kolegim Jêzyków Obcych w Raciborz. 16

19 nym, a cz³owiek nie jest w stanie okreœliæ zasad i systemów, które w niej istniej¹ hipotetycznie; jest to byt fizykalny i obiektywny, a cz³owiek nie ma do niego dostêp. Jedyn¹ rzecz¹, któr¹ cz³owiek mo e zrobiæ w odniesieni do fizykalnej realnoœci, jest jej sbiektywny (b¹dÿ intersbiektywny) opis, jej klisza, stworzona na podstawie sbiektywnego zrozmienia przez cz³owieka. Kognitywnoœæ staje siê wiêc istotnym warnkiem opis œwiata, bêdzie to jednak zawsze opis zawarty w strktrze rzeczywistoœci, wzglêdniaj¹cy realnoœæ o tyle, o ile pozwala ona na konstrkcjê koncepcji rzeczywistoœæ, wzglêdniaj¹c¹ lokalnie akceptowany, semantycznie zamkniêty system znaczeñ. Poznanie, którego podstaw¹ jest kognitywny opis porz¹dk œwiata, msi bowiem wzglêdniæ dzia³alnoœæ systemowo-porz¹dkowj¹c¹; ka dy obiekt, który zosta³ zawa ony akognitywnie, msi najpierw zostaæ nazwany mentalnie (czyli msi zostaæ okreœlona jego przynale noœæ do danej kategorii system) po to, aby zosta³a m nastêpnie przyporz¹dkowana odpowiednia nazwa œwiata rzeczywistego. Rola i fnkcja doœwiadczenia staj¹ siê w tej perspektywie warnkiem sine qa non istnienia cz³owieka. Doœwiadczenie jest jednak zawsze sbiektywne; nie istnieje doœwiadczenie obiektywne, poniewa cz³owiek, doœwiadczaj¹cy czegokolwiek odbiera to zawsze z pozycji inter ego, czyli z pozycji wewnêtrznego ja. Opis œwiata zawsze bêdzie wiêc nastêpowaæ po przednim wzglêdnieni tworzonego na podstawie sieci doœwiadczeñ filtra intersbiektywnego, zawieraj¹cego smê doœwiadczeñ lokalnych spo³ecznoœci oraz wewnêtrzn¹ interpretacjê owej sieci. Pojawia siê w ten sposób indywidalny wariant opis œwiata i jego zrozmienia; podstaw¹ interpretacji realnoœci przez cz³owieka jest jego interpretacja rzeczywistoœci, poniewa tylko w ten sposób cz³owiek mo e dotkn¹æ realnoœci. Ma wiêc, jak siê wydaje, racjê Schmidt, gdy zawa a, i interpretacja zjawisk rzeczywistych przebiega w ten sposób, e ( ) zawsze wa a siê, i s¹ one jak gdyby adekwatne do rzeczywistoœci, powtarza siê je [wiêc] i oczekje siê ich, poniewa systemy o ywione operj¹ w sposób indktywny i prognostyczny (Schmidt, 1987: 11, t³m. K. P.). W ten sposób cz³owiek tworzy modele zachowañ, które staj¹ siê podlegaj¹cymi zmianom formami zachowañ, mo liwymi do wykonania konceptami semantyczno-socjalnymi, propozycjami mo liwoœci, skorzystanie z których z pewnoœci¹ powinno doprowadziæ do oczekiwanego rezltat. Modele te, nak³adaj¹c siê na siebie, tworz¹ finalnie sbiektywny (lb intersbiektywny) model œwiata, definij¹cy i okreœlaj¹cy koncepcjê istnienia w nim poszczególnych ldzi. Model ten dla ka dego z nich jest inny, a nie bêd¹c jakoœci¹ sta³¹ mo e podlegaæ (i podlega) niestannym zmianom. Modele sk³adaj¹ce siê na system kltry dotycz¹ przede wszystkim spo³ecznoœci lokalnych, nie oznacza to jednak wcale, e nie mog¹ one obejmowaæ obszarów wiêkszych, ponadlokalnych, b¹dÿ nawet obejmowaæ pojêæ ogólnoœwiatowych. W ten sposób tworzy siê hierarchia norm kltrowych, podwójnie zdefiniowanych, wœród których (oraz na podstawie których) pojawia siê indywidalny opis rzeczywistego œwiata. Koncepcja œwiata rzeczywistego staje siê w ten sposób podstaw¹ definicji i fnkcji cz³owieka w danym systemie kltrowym, gdzie kltra jest rozmiana nie jako ( ) model zachowania, ale model dla zachowania (Schmidt, 1992:427, t³m. K. P.). Oznacza to, e w ka - dym przypadk cz³owiek zyskje sygna³ okreœlaj¹cy normy skali ewentalnego zachowania siê (mo liwej formy interpretacji) wobec konkretnego zjawiska œwiata realno-rzeczywistego, przed którym staje. To, czy skorzysta z tej podpowiedzi, zale y jednak g³ównie od niego, poniewa to jego mózg tworzy konstrkt mentalny danego zjawiska, przyczyniaj¹c siê w ten sposób do jego póÿniejszego opis, jak i ogl¹d. Ka dy system, z racji definicji, d¹ y do porz¹dk. Okreœlenie to bêdzie siê wiêc odnosiæ równie do system kltry oraz fnkcjonowania w nim cz³owieka. Ustalanie norm kltrowych, akceptacja b¹dÿ odrzcanie pewnych konkretnych norm postêpowania, ogólnie pojmowana dzia³alnoœæ oceniaj¹ca jednostki ldzkiej tworz¹ zasadnicze rejony porz¹dkowania œwiata rzeczywistego przez cz³owieka. Nabyte lb odziedziczone strktry kognitywne okreœlaj¹ce postrzegan¹ i interpretowan¹ rzeczywistoœæ msz¹ zostaæ przepszczone przez filtr indywidalnego ich zrozmienia po to, aby odrzciæ panj¹cy wokó³ szm, a postrzeganym zjawiskom nadaæ etykiety porz¹dkj¹ce. Przyczyni siê 17

20 to z jednej strony do akwizycji przez cz³owieka wiedzy o kognitywnej rzeczywistoœci, z drgiej zaœ do mo liwoœci zastosowania przez niego doœwiadczenia do akmlacji wspomnianej wiedzy. Postawienie zarzt, i koncepcje konstrktywizm to w istocie zbiór ró nego rodzaj teorii solistycznych, by³oby jednak przedwczesne. Nale y bowiem spojrzeæ na przedstawiony zarys problematyki z perspektywy nie tylko istnienia kognitywnego, lecz równie kognitywnej dzia³alnoœci cz³owieka, i to zarówno z pnkt widzenia jego sbiektywnoœci, jak i intersbiektywnoœci. Jeœli bowiem znamy, e kltra jest rzeczywistoœci¹ znaków (Fleischer, 2001:97), to podstawow¹ jednostk¹ oznaczaj¹c¹ ow¹ rzeczywistoœæ jest jêzyk. To z kolei oznacza, e jêzyk, staj¹c siê elementem sk³adowym kltry, przyczynia siê zarówno do jej zaistnienia, jak i do jej rozwoj. Podstawowym œrodkiem przyczyniaj¹cym siê do rozwoj kltry (jak równie dalszego jej zaistnienia) jest komnikowanie siê, co oznacza przede wszystkim, negocjacyjnie nacechowan¹ wymianê informacji w obrêbie danego system kltrowego. Wymiana informacji to nic innego, jak tworzenie w obrêbie danego system kltrowego konkretnych kognitywnych, opartych na wiedzy okreœlaj¹cej (interpretj¹cej) sbiektywnie odbieran¹ rzeczywistoœæ, konstrktów mentalnych, nazwanych komnikatami (Schmidt, 1987:65). Komnikaty s¹ przesy³ane za pomoc¹ œrodków komnikacji (Schmidt, ibidem), czyli kognitywnych de nomine sposobów przekazywania znaczenia, stalanych konceptalnie (np. kodów jêzykowych lb metajêzykowych). Komnikacja jêzykowa oznacza w tym kontekœcie wykorzystanie stalonych œrodków komnikacji do przekazania danych, kognitywnie nacechowanych konstrktów mentalnych w pewnym stalonym cel. Poniewa zaœ komnikacja tego typ zak³ada de facto zaistnienie dyskrs, mo na powiedzieæ, e komnikowanie siê oznacza zawsze dzia³alnoœæ zwi¹zan¹ z poszkiwaniem kompromis w zakresie poszkiwania (oraz stalania) granic fnkcjonowania danej normy kltrowej, chocia z reg³y bêd¹ to okreœlenia niejasne i niepe³ne. Komnikacja nie jest bowiem jedynie wymian¹ informacji; jeœli cokolwiek zostanie powiedziane (tzn. jeœli zostanie wykorzystany pewien, wczeœniej zgodniony œrodek komnikacji), to zawsze dzia³alnoœæ taka jest podejmowana z pewnego konkretnego powod. S³sznie wiêc zawa a Schmidt, i jest to ( ) systemowo specyficzna konstrkcja sens, z okazji postrzegania ofert medialnych (Schmidt, 1992:428, t³m. K. P.). W³aœnie taka sytacja ma miejsce podczas proces komnikowania siê. Mówi¹c coœ, oczekjê, e zostanê zrozmiany, a wiêc, e zostanie w moim przekazie odkryty kognitywnie logiczny sens. Jeœli taka sytacja nie ma (b¹dÿ nie mo e mieæ) miejsca, moje dzia³ania s¹ bezsensowne ex definitione, a wiêc oferta medialna, któr¹ zdecydowa³em siê wykorzystaæ do przekazania komnikat, zostanie oznaczona przez odbiorcê jako nierozpoznawalna (np. zostan¹ wykorzystane takie strktry jêzykowe, których on nie zna). Zawarty w systemie komnikowania siê element negocjacji bêdzie zawsze oznaczaæ mo liwoœæ jeszcze jednego sposob okreœlenia przez cz³owieka kognitywnej rzeczywistoœci. Niestanny proces przekaz i odbior informacji prowadzi w efekcie do sytacji polaryzacji pogl¹dów i opinii na pewne sprawy, co z kolei doprowadza do wytworzenia porównywalnych konstrktów rzeczywistoœci (Fleischer, 2001:87), których wynikiem koñcowym jest wytworzenie siê obszarów socjalnych (Fleischer, 2001:87). Obszary te oznaczaj¹ kognitywnie objête rejony rzeczywistoœci, podobnie rozmianej przez tworzone paralelne normy kltrowe, co oczywiœcie stanowi (..) obszar referencji dla komnikacji (Schmidt, 1992:432, t³m. K. P.). Ka da forma dyskrs jest wiêc dzia³alnoœci¹ opart¹ na poszkiwani sens, b¹dÿ kognitywnych zgodnieñ tworzenia lb te poszkiwania mo liwoœci, do tworzenia takich obszarów rzeczywistoœci kognitywnej, w której mo na staliæ kognitywne granice miêdzy jego czestnikami. Jest to wiêc dzia³anie negocjacyjne, którego wynikiem ma byæ nie tyle stanowcze okreœlenie zakres oraz przebieg zasiêg rozmienia danego koncept mentalnego przez jego (tj. dyskrs) czestników, ale jest to poza tym dzia³anie negocjacyjne, sktkj¹ce nie tyle stanowczym okreœleniem przebieg oraz zakres zasiêg rozmienia danego okreœlenia przez jego (tj. dyskrs) czestników, ile raczej staleniem, na jakim obszarze mo e byæ ono porównywalne (bo nigdy nie bêdzie to same to samoœæ, z reg³y, wyklcza wszelk¹ dysksjê). 18

Audio Kurs. W gierski. Kurs podstawowy. Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD

Audio Kurs. W gierski. Kurs podstawowy. Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD Audio Kurs W gierski Kurs podstawowy Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD Copyright Edgard, Warszawa 2007 Audio Kurs Opracowanie w gierskiej wersji j zykowej oraz gramatyki: Dorottya urawska Redakcja:

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 8/POZIOM B1

KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 8/POZIOM B1 KARTA PRZEDMIOTU JĘZYK POLSKI MODUŁ 8/POZIOM B1 Opis Przedmiotu Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu Język obcy Wersja przedmiotu 1 A. Usytuowanie przedmiotu w toku studiów Poziom kształcenia Studia I stopnia/studia

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu

Program Internet Start Up. WejdŸ do gry. Autor Programu. Partner Programu Program Internet Start Up WejdŸ do gry Autor Programu Partner Programu Program doradztwa prawnego Kancelarii Wierzbowski Eversheds dla projektów zwi¹zanych z internetem i nowymi technologiami www.internetstartup.pl

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH

PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH PROCEDURA AWANSU ZAWODOWEGO NA STOPIEŃ NAUCZYCIELA MIANOWANEGO W ZESPOLE SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH NR 1 W KATOWICACH Opracowano na podstawie następujących aktów prawnych: - rozdział 3a Karty Nauczyciela, ustawa

Bardziej szczegółowo

Zestaw podręczników na rok szkolny 2015/2016

Zestaw podręczników na rok szkolny 2015/2016 Zestaw podręczników na rok szkolny 2015/2016 Klasa 0 przedmiot tytuł autor/autorzy wydawnictwo Edukacja Kraina przedszkolaka Beata Szurowska MAC przedszkolna katolicka JESTEŚMY DZIEĆMI BOGA- podręcznik

Bardziej szczegółowo

*** Przeczytaj najpierw, ponieważ to WAŻNE: ***

*** Przeczytaj najpierw, ponieważ to WAŻNE: *** *** Przeczytaj najpierw, ponieważ to WAŻNE: Niniejszy materiał możesz dowolnie wykorzystywać. Możesz rozdawać go na swoim blogu, liście adresowej, gdzie tylko chcesz za darmo lub możesz go dołączyć, jako

Bardziej szczegółowo

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl

TÜV Rheinland Polska. Nowy Znak. Odpowiadamy na Pañstwa pytania. www.tuv.pl TÜV Rheinland Polska Nowy Znak Odpowiadamy na Pañstwa pytania Odpowiadamy na Pañstwa pytania wszystko czego chc¹ siê Pañstwo dowiedzieæ na temat nowego znaku TÜV Rheinland. Zgodnie z has³em Jeden dla wszystkich

Bardziej szczegółowo

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji

Ida Kurcz. Psychologia języka i komunikacji Ida Kurcz Psychologia języka i komunikacji Spis treœci PRZEDMOWA DO WYDANIA DRUGIEGO............................... 9 ROZDZIA I. PSYCHOLOGIA JÊZYKA A PSYCHOLINGWISTYKA I SOCJOLINGWISTYKA. UWAGI WSTÊPNE..................

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA JĘZYKÓW NOWOŻYTNYCH W GIMNAZJUM 1. Ocenianie wewnątrzszkolne wykorzystuje elementy oceniania kształtującego i obejmuje podanie uczniom na początku każdego roku szkolnego wymagań

Bardziej szczegółowo

Wykaz podręczników na rok szkolny 2014/2015

Wykaz podręczników na rok szkolny 2014/2015 SZKOŁA PODSTAWOWA NR 1 Wykaz podręczników na rok szkolny 2014/2015 Klasa I W roku szkolnym 2014/2015 rodzice uczniów klas I nie będą kupować podręczników, ćwiczeń i podręcznika do języka obcego. Cały ten

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Ankieta Goethe-Institut w Krakowie i Warszawie

Ankieta Goethe-Institut w Krakowie i Warszawie Czy zastanawiali się Państwo, jak w przyszłości będzie wyglądało korzystanie z bibliotek i środków przekazu informacji? Dla naszych Instytutów w Krakowie i Warszawie kwestia ta jest decydująca przy doborze

Bardziej szczegółowo

Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r.

Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r. Prezentacja z wizyty w Ambasadzie Amerykaoskiej oraz Szkole Języka Angielskiego Callan w Krakowie 24 czerwca 2011 r. W ramach projektu: Poznad mądrośd świata przez doświadczenie Zadanie nr 11 Klub Master

Bardziej szczegółowo

2. Arska-Świder Jolanta : Tam, gdzie w herbie biały niedźwiedź: antologia twórczości dziecięcej. Szkoła Podstawowa nr 2 w Radzyniu Podlaskim

2. Arska-Świder Jolanta : Tam, gdzie w herbie biały niedźwiedź: antologia twórczości dziecięcej. Szkoła Podstawowa nr 2 w Radzyniu Podlaskim 1. Andrejuk Alicja, Makarewicz Agnieszka, Steckiewicz Mirosława, Wysokińska Teresa: Wieczór poezji Adama Mickiewicza - scenariusz. ZSO nr 2 w Białej 2. Arska-Świder Jolanta : Tam, gdzie w herbie biały

Bardziej szczegółowo

Otwórzmy drzwi do fantazji

Otwórzmy drzwi do fantazji XIII Mały Powiatowy Konkurs Recytatorski Otwórzmy drzwi do fantazji Powiatowy Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Nauczycieli w Busku-Zdroju zaprasza uczniów klas 0, I, II, III oraz nauczycieli i opiekunów

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA III Ocena dopuszczająca -Wie, dlaczego należy odprawiać I piątki miesiąca. -Wie, że słowo Boże głoszone

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Edukacja ekologiczna

Edukacja ekologiczna Edukacja ekologiczna Urząd Gminy w Bolimowie od listopada 2008 roku do czerwca 2009 roku realizuje program edukacji ekologicznej pn. Integracja mieszkańców gminy Bolimów wokół działań służących ochronie

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Promocja i identyfikacja wizualna projektów współfinansowanych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Białystok, 19 grudzień 2012 r. Seminarium współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach

Bardziej szczegółowo

Agresja u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym przyczyny, przejawy i przeciwdziałanie

Agresja u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym przyczyny, przejawy i przeciwdziałanie Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Józefa Lompy w Katowicach Filia w Dąbrowie Górniczej Agresja u dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym przyczyny, przejawy i przeciwdziałanie Zestawienie tematyczne

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Marketing us³ug w teorii i praktyce. Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski. Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy

Marketing us³ug w teorii i praktyce. Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski. Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy Marketing us³ug w teorii i praktyce Jolanta Radkowska Krzysztof Radkowski seria wydawnicza Pañstwowej Wy szej Szko³y Zawodowej im. Witelona w Legnicy Jolanta

Bardziej szczegółowo

1. PSO obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności i postaw uczniów;

1. PSO obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności i postaw uczniów; Przedmiotowy system Oceniania z języka angielskiego jest zgodny ze Szkolnym Systemem Oceniania w Szkole Podstawowej im. Edmunda Bojanowskiego w Kunowie. 1. PSO obejmuje ocenę wiadomości, umiejętności i

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa

Spis treści. Rozdział 1. Rozdział 2. XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Spis treści XIII Przedmowa do wydania polskiego 1Przedmowa Rozdział 1 8 Badanie tajemnic psychiki i zachowania 11 Psychologia: definicje, cele i zadania 20 Historyczne podstawy psychologii 23 Wspó³czesne

Bardziej szczegółowo

Twój rodzaj CV. Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego?

Twój rodzaj CV. Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego? Twój rodzaj CV Jak wybrać odpowiedni rodzaj CV w zależności od doświadczenia i celu zawodowego? Odpowiedz sobie na pytanie: Na czym polega fenomen dobrego CV jakie informacje powinny być widoczne w dokumencie

Bardziej szczegółowo

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim

Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim K o n k u r s WYDAJEMY WŁASNĄ KSIĄŻKĘ I GAZETĘ O Baśce Murmańskiej ó s m a e d y c j a 2012/2013 Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Komisji Edukacji Narodowej w Warszawie Filia w Nowym Dworze Mazowieckim

Bardziej szczegółowo

Końcowa ewaluacja projektu

Końcowa ewaluacja projektu Wyrównanie szans edukacyjnych uczniów wałbrzyskich szkół poprzez realizację programu zajęć dydaktyczno-wyrównawczych i dodatkowych dla uczniów o szczególnych potrzebach Nr projektu: POKL.09.01.02-02-010/11

Bardziej szczegółowo

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu 1 1. Uczelnia organizuje studenckie praktyki zawodowe, zwane dalej "praktykami", przewidziane w planach studiów

Bardziej szczegółowo

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011

Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 Nr wniosku.../... Bobrowniki, dnia... Wójt Gminy Bobrowniki ul. Nieszawska 10 87-617 Bobrowniki WNIOSEK O PRZYZNANIE STYPENDIUM SZKOLNEGO W ROKU SZKOLNYM 2010/2011 1. Dane osobowe WNIOSKODAWCY Nazwisko

Bardziej szczegółowo

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA. Rada Europy. Strasburg, Francja SKARGA. na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka WZÓR SKARGI EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA Rada Europy Strasburg, Francja SKARGA na podstawie Artykułu 34 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz Artykułu 45-47 Regulaminu Trybunału 1 Adres pocztowy

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Twórczości Artystycznej Dzieci i Młodzieży Miasta i Gminy Września TALENTY 2016

Prezentacja Twórczości Artystycznej Dzieci i Młodzieży Miasta i Gminy Września TALENTY 2016 Prezentacja Twórczości Artystycznej Dzieci i Młodzieży Miasta i Gminy Września TALENTY 2016 Serdecznie zapraszamy do udziału w imprezie, w zamyśle której jest spotkanie i integracja dziecięcych i młodzieżowych

Bardziej szczegółowo

WZÓR. Nazwisko. Kod pocztowy

WZÓR. Nazwisko. Kod pocztowy WZÓR Nazwa organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych: Adres: WNIOSEK O USTALENIE PRAWA DO ZASIŁKU PIELĘGNACYJNEGO Część I Dane osoby ubiegającej się o ustalenie prawa do

Bardziej szczegółowo

Konkurs Wygraj z Barbie 17.08-06.09.2015 r. Lista laureatów, którzy spełnili warunki otrzymania Nagrody

Konkurs Wygraj z Barbie 17.08-06.09.2015 r. Lista laureatów, którzy spełnili warunki otrzymania Nagrody Konkurs Wygraj z Barbie 17.08-06.09.2015 r. Lista laureatów, którzy spełnili warunki otrzymania Nagrody Nagroda I Stopnia samochód osobowy Fiat 500 1. Radosław U., 502580 Nagroda II Stopnia płyta DVD z

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Leçon 5. Zdania wzorcowe. S³ownictwo

Leçon 5. Zdania wzorcowe. S³ownictwo Leçon 5 Zdania wzorcowe Monique: Monique: Voici Ania. Voilà un hamster. Il est très grand. C est le hamster d Ania. C est son hamster. Et voilà Pierre. Monique est avec lui. Pierre est un ami de Monique.

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r.

UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO. z dnia 31 marca 2014 r. UCHWAŁA NR XXX/263/2014 RADY GMINY PRZODKOWO z dnia 31 marca 2014 r. w sprawie w sprawie regulaminu udzielania pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie Gminy Przodkowo.

Bardziej szczegółowo

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015

Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Karta przedmiotu obowiązuje studentów, którzy rozpoczęli studia w roku akademickim 2014/2015 Wydział Psychologii i Nauk Humanistycznych Kierunek studiów:

Bardziej szczegółowo

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW PROGRAM DEDYKOWANY DLA AKADEMICKIEGO LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ŚWIECIU

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW PROGRAM DEDYKOWANY DLA AKADEMICKIEGO LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ŚWIECIU INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW PROGRAM DEDYKOWANY DLA AKADEMICKIEGO LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ŚWIECIU CO PROPONUJEMY? Tutoring jest wyjątkową metodą pracy z dziećmi I młodzieżą wykorzystywaną

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r.

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Notatka informacyjna Warszawa 5.10.2015 r. Informacja o rozmiarach i kierunkach czasowej emigracji z Polski w latach 2004 2014 Wprowadzenie Prezentowane dane dotyczą szacunkowej

Bardziej szczegółowo

INTERDYSCYPLINARNĄ KONFERENCJĘ NAUKOWĄ

INTERDYSCYPLINARNĄ KONFERENCJĘ NAUKOWĄ ZAKŁAD SOCJOLOGII Wyższej Szkoły Turystyki i Języków Obcych w Warszawie we współpracy z ZAKŁADEM FILOZOFII Wydziału Nauk Społecznych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie zapraszają na I INTERDYSCYPLINARNĄ

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY ZESTAW PODRĘCZNIKÓW

SZKOLNY ZESTAW PODRĘCZNIKÓW SZKOLNY ZESTAW PODRĘCZNIKÓW KLASA I ROK SZKOLNY 2013 / 2014 przedmiot autorzy / wydawnictwa cena uwagi Słowa na czasie. Podręcznik do kształcenia polski literackiego i kulturowego dla klasy pierwszej 24,30,-

Bardziej szczegółowo

1. Podstawy budowania wyra e regularnych (Regex)

1. Podstawy budowania wyra e regularnych (Regex) Dla wi kszo ci prostych gramatyk mo na w atwy sposób napisa wyra enie regularne które b dzie s u y o do sprawdzania poprawno ci zda z t gramatyk. Celem niniejszego laboratorium b dzie zapoznanie si z wyra

Bardziej szczegółowo

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury.

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury. identyfikator /6 Druk nr 114 UCHWAŁY NR... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia... w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 18 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN POWIATOWEGO KONKURSU LITERACKIEGO

REGULAMIN POWIATOWEGO KONKURSU LITERACKIEGO REGULAMIN POWIATOWEGO KONKURSU LITERACKIEGO 1. Organizatorem konkursu jest Szkoła Podstawowa im. Władysława Zamoyskiego w Brzegach. Głównym patronem i sponsorem konkursu jest Wójt i Rada Gminy Bukowina

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ

REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ I. ORGANIZACJA REGULAMIN RADY PEDAGOGICZNEJ 1. W skład Rady Pedagogicznej wchodzą wszyscy nauczyciele zatrudnieni w Zespole Szkół Ogólnokształcących w Nowem. 2. Przewodniczącym Rady Pedagogicznej jest

Bardziej szczegółowo

Wykaz podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego W ROKU SZKOLNYM 2015\2016 W ZESPOLE SZKÓŁ W PODGRODZIU

Wykaz podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego W ROKU SZKOLNYM 2015\2016 W ZESPOLE SZKÓŁ W PODGRODZIU Publiczne Przedszkole Lp. Tytuł serii Tytuł podręcznika Autor podręcznika Wydawca 1. Przedszkole Kraina przedszkolaka. Roczne przygotowanie przedszkolne Praca zbiorowa MAC Edukacja karty pracy cz. 1, 2,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ

Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ Załącznik nr 4 UMOWA O REALIZACJI PRAKTYKI STUDENCKIEJ W dniu 200.. roku, w Płocku pomiędzy: 1. Szkołą Wyższą im. Pawła Włodkowica w Płocku Filia w Wyszkowie, z siedzibą w Wyszkowie przy ul. Geodetów 45a,

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Kurs Stylizacji z Agata Meble

Regulamin konkursu Kurs Stylizacji z Agata Meble Regulamin konkursu Kurs Stylizacji z Agata Meble I Postanowienia ogólne 1. Regulamin określa zasady konkursu (zwanego dalej konkursem ), przeprowadzanego na łamach miesięcznika M jak Mieszkanie w terminie

Bardziej szczegółowo

Edward Grott Sprawozdanie z IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Wyzwania i potrzeby wobec edukacji dla bezpieczeństwa" : Ełk, 13 listopada 2012

Edward Grott Sprawozdanie z IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej Wyzwania i potrzeby wobec edukacji dla bezpieczeństwa : Ełk, 13 listopada 2012 Edward Grott Sprawozdanie z IV Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej "Wyzwania i potrzeby wobec edukacji dla bezpieczeństwa" : Ełk, 13 listopada 2012 Studia Ecologiae et Bioethicae 10/4, 157-160 2012 Studia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU POSTANOWIENIA OGÓLNE

REGULAMIN KONKURSU POSTANOWIENIA OGÓLNE REGULAMIN KONKURSU Organizator Konkursu: XXIII Liceum Ogólnokształcące im. ks. prof. Józefa Tischnera w Łodzi POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Konkurs Na ścieŝkach Ŝycia Tischnerowskie drogowskazy (zwany dalej

Bardziej szczegółowo

Wiersze Pana JANA KUCHTY

Wiersze Pana JANA KUCHTY Słowo wstępne W lutym 2011 roku Miejska Biblioteka Publiczna im. Jana Długosza w Sandomierzu wraz z nauczycielami i uczniami szkół ponadgimnazjalnych, rozpoczęła cykl Spotkań z Poezją. Spotkania odbywają

Bardziej szczegółowo

Gramatyka i słownictwo

Gramatyka i słownictwo WYMAGANIA PROGRAMOWE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KL. 4 a/b SP4 Gramatyka i słownictwo uczeń potrafi poprawnie operować niedużą ilością struktur prostych (czasownik to be - w formie pełnej i skróconej, zaimki

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII DLA KLAS IV VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII DLA KLAS IV VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z HISTORII DLA KLAS IV VI SPIS TREŚCI: 1. Cel oceny 2. Formy oceniania 3. Ogólne kryteria oceniania uczniów z historii 4. Zasady poprawiania ocen 5. Ustalenia końcowe 6. Kontrakt

Bardziej szczegółowo

Kulturalnie i obywatelsko w bibliotece. Centrum Edukacji Obywatelskiej

Kulturalnie i obywatelsko w bibliotece. Centrum Edukacji Obywatelskiej Kulturalnie i obywatelsko w bibliotece Centrum Edukacji Obywatelskiej Centrum Edukacji Obywatelskiej Instytucja pożytku publicznego Niepubliczna placówka doskonalenia nauczycieli Promuje wiedzę, praktyczne

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Lektorat języka obcego (j.angielski,j.francuski,j.niemiecki,j.rosyjski) 09.11,(12,13,15)/o,1,muI. Humanistyczny

OPIS PRZEDMIOTU. Lektorat języka obcego (j.angielski,j.francuski,j.niemiecki,j.rosyjski) 09.11,(12,13,15)/o,1,muI. Humanistyczny OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Lektorat języka obcego (j.angielski,j.francuski,j.niemiecki,j.rosyjski) 09.11,(12,13,15)/o,1,muI Humanistyczny Instytut Filologii Polskiej i Kulturoznawstwa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY

REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY REGULAMIN STYPENDIALNY FUNDACJI NA RZECZ NAUKI I EDUKACJI TALENTY Program opieki stypendialnej Fundacji Na rzecz nauki i edukacji - talenty adresowany jest do młodzieży ponadgimnazjalnej uczącej się w

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

Niezależnie od rodzaju materiału dźwiękowego ocenie podlegały następujące elementy pracy egzaminacyjnej:

Niezależnie od rodzaju materiału dźwiękowego ocenie podlegały następujące elementy pracy egzaminacyjnej: W czasie przeprowadzonego w czerwcu 2012 roku etapu praktycznego egzaminu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe w zawodzie asystent operatora dźwięku zastosowano sześć zadań. Rozwiązanie każdego z zadań

Bardziej szczegółowo

Cel : Uczeń nabywa umiejętność obliczania pola powierzchni w sytuacjach praktycznych.

Cel : Uczeń nabywa umiejętność obliczania pola powierzchni w sytuacjach praktycznych. Temat lekcji: Malujemy salę lekcyjną. Cel : nabywa umiejętność obliczania pola powierzchni w sytuacjach praktycznych. Zadanie dla ucznia 1. Jakie informacje potrzebne są nam do pomalowania sali lekcyjnej?

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI: - CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO - KRYTERIA OCEN DLA KLASY VI

JĘZYK NIEMIECKI: - CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO - KRYTERIA OCEN DLA KLASY VI JĘZYK NIEMIECKI: - CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO - KRYTERIA OCEN DLA KLASY VI CELE I ZADANIA PROGRAMU ZAJĘĆ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Głównym celem zajęć z języka niemieckiego jest opanowanie

Bardziej szczegółowo

WYKAZ PROGRAMÓW NAUCZANIA I PODRĘCZNIKÓW

WYKAZ PROGRAMÓW NAUCZANIA I PODRĘCZNIKÓW WYKAZ PROGRAMÓW NAUCZANIA I PODRĘCZNIKÓW DLA KLAS I III Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława Jagiełły w Ząbkowicach Śląskich w roku szkolnym /2013 PROGRAMY NAUCZANIA I PODRĘCZNIKI DLA KLAS I PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

Kierunek: filologia Specjalność: filologia rosyjska (oferta dla kandydatów rozpoczynających naukę języka rosyjskiego od podstaw)

Kierunek: filologia Specjalność: filologia rosyjska (oferta dla kandydatów rozpoczynających naukę języka rosyjskiego od podstaw) Kierunek: filologia Specjalność: filologia rosyjska (oferta dla kandydatów rozpoczynających naukę języka rosyjskiego od podstaw) Poziom kształcenia: studia I stopnia Forma studiów: stacjonarne Profil studiów:

Bardziej szczegółowo

Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy

Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy Szkoła gimnazjalna Scenariusz z wykorzystaniem nowych mediów i metod aktywizujących (45 min) Telewizja publiczna z misją Opracowała: Anna Równy CC BY-NC-ND Uznanie autorstwa - Użycie niekomercyjne - Bez

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU FOTOGRAFICZNEGO "RAZEM W ORSZAKU" 6 stycznia 2016

REGULAMIN KONKURSU FOTOGRAFICZNEGO RAZEM W ORSZAKU 6 stycznia 2016 REGULAMIN KONKURSU FOTOGRAFICZNEGO "RAZEM W ORSZAKU" 6 stycznia 2016 Zapraszamy chętnych do wzięcia udziału w KONKURSIE FOTOGRAFICZNYM organizowanym przez Salezjańskie Gimnazjum im. św. Dominika Savio

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej

Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej ...... pieczęć firmowa wnioskodawcy (miejscowość i data) Powiatowy Urząd Pracy w Rawie Mazowieckiej WNIOSEK PRACODAWCY O PRZYZNANIE ŚRODKÓW Z KRAJOWEGO FUNDUSZU SZKOLENIOWEGO NA KSZTAŁCENIE USTAWICZNE

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie. Stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Instytut Psychologii. Psychologia. jednolite studia magisterskie. Stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Seminarium monograficzno teoretyczne : Psychologia twórczości - wspomagania rozwoju czynności poznawczych u dzieci Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii

Bardziej szczegółowo

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie

Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania. Prawidłowe ustawienie Ustawienie wózka w pojeździe komunikacji miejskiej - badania Przodem do kierunku jazdy? Bokiem? Tyłem? Jak ustawić wózek, aby w razie awaryjnego hamowania dziecko było jak najbardziej bezpieczne? Na te

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI. Szkoła Podstawowa nr 5 im. Bohaterów 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI. Szkoła Podstawowa nr 5 im. Bohaterów 12 Kołobrzeskiego Pułku Piechoty Założenia ogólne: Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego w klasach IV-VI Ocenianie ucznia ma na celu: 1. Informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach w tym zakresie;

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201

INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: 0101872HC8201 INSTRUKCJA OBSŁUGI URZĄDZENIA: PZ-41SLB-E PL 0101872HC8201 2 Dziękujemy za zakup urządzeń Lossnay. Aby uŝytkowanie systemu Lossnay było prawidłowe i bezpieczne, przed pierwszym uŝyciem przeczytaj niniejszą

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r.

Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 6 listopada 2015 r. Poz. 1821 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ROLNICTWA I ROZWOJU WSI 1) z dnia 23 października 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków

Bardziej szczegółowo

Evolution plus 1 KRYTERIA OCENIANIA

Evolution plus 1 KRYTERIA OCENIANIA 1 Evolution plus 1 KRYTERIA OCENIANIA Kryteria oceniania proponowane przez wydawnictwo Macmillan zostały sformułowane według założeń Nowej Podstawy Programowej i uwzględniają środki językowe, czytanie,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR...

Załącznik nr 4 WZÓR - UMOWA NR... WZÓR - UMOWA NR... Załącznik nr 4 zawarta w dniu we Wrocławiu pomiędzy: Wrocławskim Zespołem Żłobków z siedzibą we Wrocławiu przy ul. Fabrycznej 15, 53-609 Wrocław, NIP 894 30 25 414, REGON 021545051,

Bardziej szczegółowo

KONKURS NA SYSTEM IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH - WYBÓR AUTORA PROJEKTÓW GRAFICZNYCH MATERIAŁÓW PROMOCYJNYCH I EDUKACYJNYCH

KONKURS NA SYSTEM IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH - WYBÓR AUTORA PROJEKTÓW GRAFICZNYCH MATERIAŁÓW PROMOCYJNYCH I EDUKACYJNYCH KONKURS NA SYSTEM IDENTYFIKACJI WIZUALNEJ PROJEKTU MUZEUM NA KÓŁKACH - WYBÓR AUTORA PROJEKTÓW GRAFICZNYCH MATERIAŁÓW PROMOCYJNYCH I EDUKACYJNYCH Muzeum Historii Żydów Polskich zawiadamia o rozpisaniu konkursu

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu plastycznego ogłoszonego z okazji obchodów

Regulamin konkursu plastycznego ogłoszonego z okazji obchodów Regulamin konkursu plastycznego ogłoszonego z okazji obchodów Światowego Dnia AIDS w Województwie Łódzkim przez Dyrektora Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Łodzi oraz Wojewódzką Stację Sanitarno

Bardziej szczegółowo

SŁAWOMIR MROŻEK (1930-2013) życie i twórczość

SŁAWOMIR MROŻEK (1930-2013) życie i twórczość CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI W KONINIE PUBLICZNA BIBLIOTEKA PEDAGOGICZNA W KONINIE FILIA W KOLE SŁAWOMIR MROŻEK (1930-2013) życie i twórczość Zestawienie bibliograficzne w wyborze Opracowanie: Agnieszka

Bardziej szczegółowo

1. Środki finansowe ustala corocznie organ prowadzący.

1. Środki finansowe ustala corocznie organ prowadzący. REGULAMIN DOFINANSOWANIA FORM DOSKONALENIA ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI W PUBLICZNEJ SZKOLE PODSTAWOWEJ IM. BOLESŁAWA CHROBREGO W KOŁCZEWIE 1 1. Środki finansowe ustala corocznie organ prowadzący. 2 1. O dofinansowanie

Bardziej szczegółowo

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału!

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału! Szkolenia nie muszą być nudne! W Spółce Inwest-Park odbyło się kolejne szkolenie w ramach projektu Akcelerator Przedsiębiorczości działania wspierające rozwój przedsiębiorczości poza obszarami metropolitarnymi

Bardziej szczegółowo

Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016

Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016 Program pedagogicznych praktyk studenckich studentów PWSZ w Koninie, Katedra Filologii język angielski 2013-2016 1. Celem praktyk pedagogicznych jest: 1) zapoznanie studentów z całokształtem pracy nauczyciela

Bardziej szczegółowo

Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego

Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego Dokumentacja nauczyciela mianowanego ubiegającego się o stopień nauczyciela dyplomowanego warsztaty: Dokumentowanie awansu na stopień nauczyciela dyplomowanego opracowanie: E. Rostkowska Wojewódzki Ośrodek

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Zofia Stasicka, Wstęp... 11

Spis treści. Zofia Stasicka, Wstęp... 11 Wstęp........................................ 11 Wyróżnienia Prezesa PAU oraz rekomendacje Komisji PAU do Oceny Podręczników Szkolnych udzielone od września 2008 do marca 2010 roku............ 15 Sekcja

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KOMISJI SEDZIOWSKIEJ PODOKRĘGU PIŁKI NOŻNEJ W

REGULAMIN KOMISJI SEDZIOWSKIEJ PODOKRĘGU PIŁKI NOŻNEJ W REGULAMIN KOMISJI SEDZIOWSKIEJ PODOKRĘGU PIŁKI NOŻNEJ W ŻABNIE 1 Kolegium Sędziów Podokręgu Piłki Nożnej w Żabnie (zwane dalej KS PPN) jest społecznym organem sędziów piłki nożnej i działa zgodnie z niniejszym

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne dla kl. V do podręcznika Evolution Plus 2

Wymagania edukacyjne dla kl. V do podręcznika Evolution Plus 2 1 Wymagania edukacyjne dla kl. V do podręcznika Evolution Plus 2 Ocena 2 3 4 5 UNIT 1 Znajomość środków językowych dane osobowe, miejsce zamieszkania, nazwy członków rodziny oraz popularnych zawodów, nazwy

Bardziej szczegółowo

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania

Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Jerzy Kowalczyk Zasady racjonalnego dokumentowania systemu zarządzania Zasady doskonalenia systemu zarządzania oraz podstawowe procedury wspomagające Zarządzanie jakością VERLAG DASHÖFER Wydawnictwo VERLAG

Bardziej szczegółowo

PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO

PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO- LITERACKIEGO Na rok 2010 PLAN PRACY KÓŁKA DYSKUSYJNO-LITERACKIEGO Na rok 2010 Prowadzący: Anna Madej-Henclik Anna Kroplewska Karolina Święcichowska Hanna Bulas-Januszewska

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE KLASA III EDUKACJA POLONISTYCZNA

WYMAGANIA PROGRAMOWE KLASA III EDUKACJA POLONISTYCZNA WYMAGANIA PROGRAMOWE KLASA III EDUKACJA POLONISTYCZNA Poziom osiągnięć Treść edukacji W - Pełne Z - Rozszerzone P - Podstawowe S - Konieczne 1 Czytanie Wypowiedzi 2 - czyta płynnie, biegle i wyraziście

Bardziej szczegółowo

STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI

STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ W MIĘKINI 1 UWAGI OGÓLNE 1 Zespół Szkół w Miękini powołany został przez Radę Gminy Miękinia Uchwałą nr XX/149/04 Rady Gminy w Miękini z dnia 25 maja 2004r. w sprawie utworzenia Zespołu

Bardziej szczegółowo