Dbamy o zdrowie dziecka. Czy agresji można się nauczyć? Mały przyrodnik. W Roku Oskara Kolberga Tradycje, obrzędy, folklor CZASOPISMO DLA NAUCZYCIELI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dbamy o zdrowie dziecka. Czy agresji można się nauczyć? Mały przyrodnik. W Roku Oskara Kolberga Tradycje, obrzędy, folklor CZASOPISMO DLA NAUCZYCIELI"

Transkrypt

1 W Roku Oskara Kolberga Tradycje, obrzędy, folklor Czy agresji można się nauczyć? Dbamy o zdrowie dziecka Mały przyrodnik indeks nr 4 kwiecień (LXVII) CENA 19,50 zł (w tym 5% VAT) CZASOPISMO DLA NAUCZYCIELI

2 DLA TRZY-, CZTERO- I PIĘCIOLATKÓW Dzieci w swoim żywiole! Jak twórczo ukierunkować żywiołową, dziecięcą aktywność i wpisać ją w proces dydaktyczny służący wszechstronnemu rozwojowi oraz skutecznie przygotować do szkoły? Pomoże w tym nowa seria do wychowania przedszkolnego pod tytułem Kolekcja przedszkolaka. Seria proponuje zbiór aktywności umożliwiających trzy-, cztero- i pięciolatkom poznawanie świata wszystkimi zmysłami. Wiedza, zajęcia, aktywności i gry są pogrupowane w bloki tematyczne bliskie dzieciom; cykl nauki pozostaje zgodny z porami roku, ale każdą z nich poznajemy przez pryzmat symbolizującego ją żywiołu: wody, ognia, ziemi i powietrza. Bawiąc się z Kolekcją przedszkolaka, dzieci będą w swoim żywiole! Aby dowiedzieć się więcej, skontaktuj się z naszą infolinią.

3 Spis treści Dro dzy Czy tel ni cy! W procesie kształtowania osobowości ważną funkcję pełni szacunek dla tradycji i kultury narodu. Numer, który oddajemy w ręce Czytelników, w dużej części poświęcony jest tym zagadnieniom. W Roku Oskara Kolberga będziemy zwracać szczególną uwagę na ten ważny aspekt rozwoju dziecka. Sylwetkę i twórczość wielkiego polskiego etnografa Oskara Kolberga przedstawiają Teresa i Andrzej Lewińscy. Sposoby wprowadzania przedszkolaków w świat naszego folkloru, szczególnie rozwijania zamiłowania do tańca ludowego, prezentuje Barbara Skibicka-Nowakowska. Z okazji zbliżających się świąt zamieszczamy wiele artykułów na temat kultywowania obrzędów i zwyczajów wielkanocnych oraz ciekawe przykłady scenariuszy i zabaw nimi inspirowanych. Uwadze Czytelników polecamy teksty: Świat na skorupce, Wielkanocne baśnie i legendy, Lipnickie palmy wielkanocne oraz Jak to ongiś było?. Po raz kolejny prezentujemy również teksty dotyczące ochrony fizycznego i psychicznego zdrowia dzieci oraz ich dobrego samopoczucia. Zadania dla rodziców i nauczycieli związane z tym problemem znajdują się w tekstach na temat zapobiegania próchnicy zębów oraz przeciwdziałania zachowaniom agresywnym. Wszystkim naszym Czytelnikom i Współpracownikom życzymy radosnych świąt Wielkiej Nocy. Redakcja Nr 4 Kwiecień (LXVI) indeks nakład 7000 egz. CENA 19,50 zł (w tym 5% VAT) Wychowanie w Przedszkolu Okładka: Fotolia Komitet redakcyjny: Jolanta Andrzejewska, Sabina Guz, Elżbieta Jaszczyszyn, Maria Kielar-Turska (przewodnicząca), Krystyna Kamińska, Krystyna Lubomirska, Jadwiga Lubowiecka, Hanna Usielska-Ptaszek, Ewa Skwarka, Anna Wróbel Redakcja: Małgorzata Narożnik (redaktor naczelna), Te re sa Dziu rzyń ska, Han na Ra tyńska, Iwona Zarzycka Adres redakcji War sza wa, ul. Młynarska 8/12, tel , faks , Re dak cja nie zwra ca na de słanych materiałów i zastrzega sobie prawo formalnych zmian w treści artykułów; nie odpowia da za treść płat nych re klam Wydawca: Dr Josef Raabe Spółka Wydawnicza Sp. z o.o., ul. Młynarska 8/12, Warszawa, tel , faks , NIP , REGON , Zarejestrowana w Sądzie Rejonowym dla m.st. Warszawy w Warszawie XII Wydział Gospodarczy KRS, KRS , Wysokość Kapitału Zakładowego: PLN Prezes zarządu: Anna Gryczewska Dyrektor wydawniczy: Józef Szewczyk, tel , Dział obsługi klienta/prenumerata: tel , faks , abe.com.pl Dział sprzedaży: tel Reklama: An drzej Idziak, tel , faks , kom , abe.com.pl Skład i łamanie: Ve ga de sign, Druk i opra wa: Pa bia nic kie Za kła dy Gra fi cz ne SA, Pabianice Zapraszamy na nasze strony internetowe: i oraz Pedagogika Psychologia Organizacja 5 Barbara Woynarowska Próchnica zębów u dzieci jak jej zapobiegać? Kształcenie i doskonalenie Urszula Janicka-Krzywda 10 Świat na skorupce Anna I. Brzezińska, 12 Joanna Matejczuk, Monika Mielcarek RAZEM, czyli pomysł na pracę z sześciolatkami w klasie I Ludzie Miejsca Wydarzenia Teresa i Andrzej Lewińscy 20 Oskar Kolberg w d wusetną rocznicę urodzin 24 H.R. Janusz Stanny Zabawy Zajęcia Scenariusze Alina Jakubowska 26 Wielkanocne baśnie i legendy Anna Gajda, Weronika Płocka, 29 Magdalena Świder Na niebiesko dla autyzmu! Adam Wacławski 30 Robot dla mamy Barbara Krzak, 32 Małgorzata Chmielewska Hiszpański tydzień Marlena Szeląg 34 Teatr niezwykłych aktorów Joanna Kulikowska-Jopich, 38 Agnieszka Bąbczyńska Szach-mat zachowaniom agresywnym PORADNIK PRAWNY NAUCZYCIELA I DYREKTORA PRZEDSZKOLA Ewa Fiedorowicz Odwołanie dyrektora w trybie natychmiastowym Anna Oleszak Kiedy zdarzy się wypadek pracownika... Ewa Skwarka Obieg dokumentów w przedszkolu (część I) Maria Gołębiewska 40 Pisanki, palemki Ewa Tadeusz Pisankowe zwierzęta 41 Razem z rodzicami Jolanta Jabłońska 42 Lipnickie palmy wielkanocne Anna Szczechowska 46 Moja książeczka Ewelina Śliwa 47 Przygody nadszedł czas! Zajęcia otwarte dla rodziców Ewa Racinowska 49 Czy agresji można się nauczyć? Panorama edukacji Barbara Skibicka-Nowakowska 52 Tanecznym krokiem poznajemy folklor Polski Michalina Ziątek, 55 Joanna Adamska Kto ty jesteś? Polak mały Anna Pawłowska-Niedbała 57 Projekt What is Europe? Wśród książek Bożena Rytel 60 Jak to ongiś było? Anna Szyszka 62 Mały przyrodnik wśród książek Iwona Zarzycka 64 Zróżnicowanie modeli edukacyjnych w przedszkolu a funkcjonowanie psychospołeczne dzieci Kusy teatrzyk Monika Gołaska 65 Skąd się biorą pisanki? W numerze wkładki: Polskie stroje ludowe Dbam o zęby Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień

4 Wielkanocny stół Nasz stół wielkanocny haftowany w kwiaty. W borówkowej zieleni listeczków skrzydlatych lukrowana baba rozpycha się na nim, a przy babie mazurek w owoce przybrany. Palmy pachną jak łąka w samym środku lata. Siada mama przy stole, a przy mamie tata. I my. Wiosna na nas zza firanek zerka, a pstrokate pisanki chcą tańczyć oberka. Wpuśćmy wiosnę. Niech słońcem zabłyśnie nad stołem w wielkanocne świętowanie jak wiosna wesołe! Ewa Skarżyńska NEXTO : OrderID: : Wyższa Szkoła Humanistyczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Szczecinie :

5 Pedagogika Psychologia Organizacja Próchnica zębów u dzieci jak jej zapobiegać? Próchnica zębów jest chorobą, która rozpoczyna się już w 1. roku życia malucha. Jej intensywność zwiększa się z wiekiem i występuje, zależnie od środowiska, u 35 50% dzieci 2- i 3-letnich oraz u 56 60% dzieci 3- i 4-letnich. W 2012 roku próchnicy nie miało tylko około 14% 6-latków i 4% 18-latków 1. Barbara Woynarowska Liczba zachorowań w Polsce na próchnicę zębów u dzieci we wszystkich grupach wiekowych i u ludzi dorosłych, w porównaniu z krajami Europy Zachodniej, a zwłaszcza krajami skandynawskimi, jest bardzo duża. Jest to spowodowane wieloma czynnikami, w tym głównie: niską świadomością zdrowotną społeczeństwa i nieodpowiednim dbaniem o higienę jamy ustnej, załamaniem się systemu profilaktycznej opieki stomatologicznej nad dziećmi oraz dużymi kosztami leczenia stomatologicznego. Co to jest próchnica zębów? Próchnica zębów to ograniczony proces patologiczny, polegający na odwapnieniu i rozpadzie tkanek twardych zębów (szkliwa i zębiny). Powoduje on powstanie w tych tkankach ubytku próchnicowego. Próchnicy często towarzyszą choroby przyzębia (aparatu utrzymującego ząb). U dzieci najczęstszą postacią tej choroby jest zapalenie dziąseł, a jego pierwszym objawem krwawienie dziąseł. Główną bezpośrednią przyczyną odwapnienia szkliwa zębów jest płytka nazębna, zwana także bakteryjną. Jest to osad nieustannie tworzący się na powierzchni zębów bezbarwna, lepka warstwa bakterii, resztek pokarmów i substancji zawartych w ślinie. Kwasy wytwarzane przez bakterie w płytce nazębnej atakują szkliwo. Przy wielokrotnym i długotrwałym działaniu kwasów na szkliwo dochodzi do jego uszkodzenia i powstania ubytku próchnicowego. Kwasy powodują także stan zapalny dziąseł. Do głównych czynników powodujących powstawanie płytki nazębnej należą więc: Obecność w jamie ustnej bakterii kwasotwórczych, które mają zdolność fermentacji węglowodanów. Spośród nich największą aktywność próchnicotwórczą wykazują paciorkowce. Bakterie te pojawiają się w jamie ustnej noworodka już w pierwszej dobie życia i jest to zwykle ten sam typ co u matki. Obecność w jamie ustnej węglowodanów będących substratem przemian bakteryjnych. Najlepszym substratem są cukry rafinowane, zwłaszcza sacharoza. Prawie każdy produkt spożywczy zawiera węglowodany i ma działanie próchnicotwórcze. Po ich spożyciu ph płytki nazębnej pozostaje na poziomie próchnicotwórczym przez około 30 minut. Istotne znaczenie ma częstość spożywania cukrów i czas ich pozostawania w jamie ustnej do momentu oczyszczenia zębów, a nie ilość węglowodanów. Podatność tkanek zęba na odwapnienie. Zęby dzieci są bardziej podatne na odwapnienie niż zęby dorosłych z następujących powodów: 1 Wyniki badań epidemiologicznych prowadzonych w ramach programu Monitoring zdrowia jamy ustnej w 2012 r.. Dane Departamentu Matki i Dziecka Ministerstwa Zdrowia (www.mz.gov.pl). Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień

6 Pedagogika Psychologia Organizacja niedojrzałość nowo wyrżniętych zębów oraz słaba mineralizacja ich szkliwa i zębiny (okres dojrzewania zębów mlecznych trwa tylko około 1 roku, a zębów stałych 3 4 lata od wyrżnięcia); odmienna budowa anatomiczna (głębokie bruzdy i szczeliny, szerokie powierzchnie styczne); częste nieprawidłowe ustawienie zębów w łuku zębowym utrudniające ich czyszczenie. Zwiększone ryzyko próchnicy zębów występuje: u dzieci z rodzin: w których skłonność do próchnicy jest warunkowana genetycznie, o niskim poziomie wykształcenia rodziców, dotkniętych patologią społeczną (wczesne zakażenie bakteryjne jamy ustnej, brak higieny i troski o zdrowie dziecka); u niemowląt: karmionych sztucznie, u których karmienie butelką zostało przedłużone, otrzymujących smoczki uspokajające z cukrem lub miodem (próchnica butelkowa i smoczkowa), zasypiających z butelką, karmionych w nocy oraz bardzo wcześnie ząbkujących; u dzieci z niepełnosprawnością umysłową (trudności w utrzymaniu higieny jamy ustnej i leczeniu zębów). Podstawowe zasady zapobiegania próchnicy zębów Zapobieganie próchnicy zębów jest skuteczne tylko wtedy, gdy równocześnie stosuje się cztery metody: higienę jamy ustnej, racjonalne żywienie, uzupełnianie związków fluoru, wczesne wykrywanie i leczenie próchnicy. 1. Higiena jamy ustnej Jej celem jest niedopuszczenie do tworzenia się płytki nazębnej oraz szybkie i dokładne jej usuwanie. Należy umiejętnie, starannie i często czyścić 2 wszystkie powierzchnie zębów za pomocą odpowiednich przyborów i środków higienicznych. Dla dzieci najmłodszych będą to: szczotka do zębów dobrej jakości, zmieniana średnio co 3 miesiące. Powinna mieć krótką główkę (swoboda ruchów w jamie ustnej). Do nauki czyszczenia zębów dla małych dzieci są przeznaczone szczoteczki z miękkimi włóknami (soft); pasta do zębów ułatwia usuwanie resztek pokarmów i płytki nazębnej, odświeża jamę ustną. Dzieci powinny stosować pasty wysokiej jakości z fluorem, dostosowane do ich wieku (o zmniejszonej ilości fluoru). Ważna jest odpowiednia technika szczotkowania wszystkich powierzchni zębów. Należy wykonywać szczoteczką następujące ruchy: wymiatające w kierunku od dziąseł do powierzchni żującej; okrężne zataczanie szczotką małych kółek wielkości zębów; wibrujące drobne ruchy przednio-tylne; szorujące w kierunku od przodu do tyłu podczas czyszczenia powierzchni żujących. Zęby powinno się czyścić bezpośrednio po każdym posiłku. Jeśli nie jest to możliwe, należy je szczotkować co najmniej dwa razy w ciągu dnia: po śniadaniu i przed snem przez 2 3 minuty. Odmierzanie czasu ułatwi klepsydra lub inny czasomierz. Uczenie samodzielnego czyszczenia zębów: Naukę czyszczenia zębów należy rozpocząć w 2. roku życia dziecka. Początkowo nie używa się pasty do zębów, później nakłada się śladową ilość (do 3. roku życia malucha wielkości połowy małego groszku, po 3. roku życia całego groszku) i wyciera zęby wilgotnym gazikiem. Dziecko w wieku 3 4 lat trzeba nauczyć wypluwania płynu (przegotowanej wody) i płukania jamy ustnej. Należy uważać, aby nie połykało pasty do zębów. Z tego powodu powinno się unikać past smakowych. W roku życia u większości dzieci należy rozpocząć naukę prawidłowego czyszczenia poszczególnych powierzchni zębów. Najłatwiejsza dla maluchów jest metoda ruchów okrężnych. Podczas nauki czyszczenia zębów u dzieci starszych można sprawdzać jego skuteczność za pomocą produktów wybarwiających płytkę nazębną. Płytka nazębna naturalnie jest biała, a po użyciu tabletki lub płynu wybarwiającego ma kolor najczęściej fioletowy lub różowy. Dziecko może sprawdzić, w jakich miejscach nie oczyściło dokładnie zębów. Większość maluchów traktuje to jako dobrą zabawę. Przed zakupem takiego produktu i jego zastosowaniem warto skonsultować się z lekarzem dentystą lub higienistką stomatologiczną. 2. Racjonalne żywienie W profilaktyce próchnicy zębów ważne jest: Zmniejszenie próchnicotwórczego działania pokarmów przez: - Ograniczenie spożywania słodkich produktów i napojów. Zaleca się podawanie ich dzieciom tylko w niektóre dni tygodnia (np. pojedyncze słodkie dni ) lub wyłącznie po głównych posiłkach (możliwość czyszczenia zębów). Między posiłkami należy unikać produktów oblepiających zęby (lizaki, kleiste cukierki, czekolada). Stosując leki w postaci syropu (zwłaszcza u dziecka gorączkującego zmniejszone wydzielanie śliny), należy podać maluchowi do popicia przegotowaną wodę (starsze dziecko warto zachęcić do wyczyszczenia zębów). - Ograniczenie spożywania między posiłkami soków owocowych i owoców, zwłaszcza cytrusowych, bananów. Należy zwalczać błędne przekonanie, że zjedzenie twardego owocu (jabłko) lub warzywa 2 Powszechnie używa się w Polsce terminu mycie zębów, choć prawidłowo czynność tę powinniśmy nazywać czyszczeniem lub szczotkowaniem zębów. 6 Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień 2014

7 Pedagogika Psychologia Organizacja (marchew) czyści mechanicznie zęby i może zastąpić ich szczotkowanie. Po spożyciu owoców i warzyw, zwłaszcza przed snem (w czasie snu wydzielanie śliny jest zmniejszone), należy dokładnie wyczyścić zęby. - Wyeliminowanie lub co najmniej ograniczenie nagradzania dzieci słodyczami. Dostarczanie składników niezbędnych do rozwoju tkanek zębów. Do właściwej mineralizacji tkanek zęba niezbędne są składniki mineralne, głównie: wapń, fosfor, magnez, żelazo i fluor. Spośród witamin szczególne znaczenie mają: Witamina A niezbędna w okresie mineralizacji zawiązków zębów mlecznych i stałych. Przy niedoborze szkliwo jest osłabione, stwierdza się również zahamowanie wyrzynania się zębów, nieprawidłowe ich rozmieszczenie i niedostateczny rozwój wyrostków zębodołowych. Witamina D odgrywa ważną rolę w mineralizacji twardych tkanek zęba. Jej niedobór powoduje nieprawidłowości w budowie szkliwa. Przedawkowanie prowadzi do zmniejszenia grubości szkliwa i opóźnienia ząbkowania. Spożywanie twardych, gruboziarnistych produktów, które wymagają gryzienia i dłuższego żucia. Zwiększa to wydzielanie śliny oraz ułatwia czyszczenie języka, warg i policzków. 3. Uzupełnianie związków fluoru Fluor odgrywa kluczową rolę w profilaktyce próchnicy zębów. W ostatnich latach zmieniły się poglądy na mechanizmy działania fluoru i sposoby jego uzupełniania. Światowa Organizacja Zdrowia i Światowa Federacja Stomatologiczna, a także polscy eksperci nie zalecają profilaktyki fluorkowej endogennej (podawania tabletek lub kropli z fluorem), a jedynie stosowanie profilaktyki egzogennej, czyli past do zębów z fluorem 3. Okazało się bowiem, że działanie ochronne ma nie fluor wbudowany do szkliwa, ale ten, który jest w otoczeniu zęba w czasie wytwarzania kwasów przez bakterie. Metoda endogenna przynosi niewiele korzyści, a może prowadzić do rozwoju fluorozy w wyniku przekroczenia optymalnej ekspozycji na fluor (który znajduje się także w wodzie pitnej, powietrzu, pokarmach, lekach oraz środkach profilaktycznych). Stosunkowo dużą ilość fluoru zawierają: niektóre wody mineralne (np. żywiec), sok winogronowy i napoje gazowane (na opakowaniach powinna być podana zawartość fluoru), herbata, mięso drobiu (zwłaszcza kurczaka), szczypiorek. Podstawową metodą egzogennej profilaktyki (kontaktowej) próchnicy u najmłodszych dzieci do końca wieku przedszkolnego jest stosowanie do szczotkowania zębów past z fluorem. Zawierają one różne preparaty (fluorek sodu, monofluorofosforan sodu, aminofluorki) o podobnej skuteczności. Stężenie fluorków w pastach dla dzieci jest mniejsze niż w pastach dla dorosłych. 4. Wczesne wykrywanie i leczenie próchnicy Wczesne wykrywanie i leczenie próchnicy zębów jest możliwe dzięki okresowym badaniom stomatologicznym. Zaleca się, aby pierwsza wizyta u dentysty odbyła się między 6. a 9. miesiącem życia dziecka, a następnie co 3 4 miesiące do 6. roku życia malucha. Zakres gwarantowanych 3 J. Trykowski, Optymalna fluorkowa profilaktyka próchnicy zębów w Polsce, Czasopismo Stomatologiczne 2005, t. 58, nr 6, s. 436; Konsensus grupy ekspertów pod auspicjami Fundacji Promocji Zdrowia Jamy Ustnej w sprawie promocji zdrowia jamy ustnej i profilaktyki fluorkowej próchnicy zębów, pod red. M. Wierzbickiej, E. Pierzynowskiej, PWU Varia, Warszawa Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień

8 Pedagogika Psychologia Organizacja świadczeń stomatologicznych opłacanych przez Narodowy Fundusz Zdrowia określają odpowiednie przepisy prawa 4. Oprócz wizyt adaptacyjnych, kontrolnych i leczenia próchnicy zaleca się również wizyty, podczas których zabezpiecza się lakami szczelinowymi bruzdy szóstek. Próchnica zębów mlecznych wymaga bezwzględnie wczesnego leczenia. Jak rodzice w Polsce dbają o zdrowie jamy ustnej swoich pociech? Zdrowie jamy ustnej dzieci w pierwszych latach życia zależy w największym stopniu od rodziców. Niżej podano niektóre wyniki badań przeprowadzonych wśród rodziców dzieci 6-letnich 5 (odsetki badanych): Czyszczenie zębów przez dziecko: po każdym posiłku 3%, po śniadaniu i kolacji 42%. Formy pomocy maluchowi podczas czyszczenia zębów: bieżąca obserwacja i polecenia słowne 30%, jednoczesne czyszczenie zębów z dzieckiem 20%, sprawdzanie czystości zębów po umyciu 19%, kierowanie ruchami ręki pociechy 13%. Spożywanie słodkich produktów kilka razy dziennie: słodzona herbata i mleko 43%, słodycze (cukierki, batony, ciastka) 30%, słodkie napoje gazowane 11%. Sposoby ograniczania słodyczy: wydzielanie słodyczy 29%, przygotowywanie posiłków niskosłodzonych 28%, bieżące nakazy i zakazy 20%, tylko jeden dzień w tygodniu 3%. Termin ostatniej wizyty u dentysty w środowisku miejskim: w ciągu ostatnich 6 miesięcy 50%, nigdy 17%. Dane te wskazują na poważne niedociągnięcia w dbałości o uzębienie dzieci, choć 75% badanych rodziców uznało, że ich wiedza na temat pielęgnacji uzębienia własnego i pociech jest dostateczna, a 11% że bardzo duża. Rola przedszkola w zapobieganiu próchnicy zębów Dzieci w wieku przedszkolnym mają już wszystkie zęby mleczne oraz zaczynają pojawiać się u nich zęby stałe (pierwszy ząb stały szóstka wyrzyna się około 6. roku życia). W tym czasie następuje także mineralizacja rosnących zębów stałych. Jest to równocześnie okres, w którym maluch uczy się samodzielnego czyszczenia zębów i innych zachowań mających podstawowe znaczenie w zapobieganiu próchnicy. Powstałe w tym czasie nieprawidłowości mogą utrwalać się, w związku z tym trudno je będzie zmienić w dalszych latach życia. Przedszkole powinno odgrywać bardzo ważną rolę w profilaktyce próchnicy zębów u dzieci. Uczęszcza do niego coraz więcej maluchów, dzięki czemu może ono: włączyć działania profilaktyczne do codziennych zajęć (np. systematyczne czyszczenie zębów po głównych posiłkach, pod nadzorem dorosłych); zapewnić dzieciom odpowiednie żywienie; prowadzić systematyczną edukację zdrowotną dzieci i ich rodziców; utrzymywać stały kontakt z rodzicami. Podstawa programowa wychowania przedszkolnego z 2008 roku zakłada, że dziecko kończące przedszkole i rozpoczynające naukę w szkole podstawowej: umie poprawnie czyścić zęby, dba o swoje zdrowie, zaczyna orientować się w zasadach zdrowego żywienia. Podane wyżej informacje i wskazówki mogą być przydatne w realizacji tych zadań. Warunkiem skuteczności działań przedszkola w zakresie profilaktyki próchnicy zębów u dzieci jest ich ciągłość i systematyczność wbudowanie ich w codzienny rytm życia przedszkolaka. Niezbędna jest również współpraca z rodzicami (a także dziadkami, którzy często opiekują się dziećmi), aby działania podejmowane w przedszkolu i w domu były spójne. Należy zachęcać opiekunów do tworzenia w domu właściwych wzorców zachowań dla dzieci. prof. dr hab. n. med. Barbara Woynarowska Katedra Biomedycznych Podstaw Rozwoju i Seksuologii, Wydział Pedagogiczny Uniwersytetu Warszawskiego 4 Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 6 listopada 2013 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu leczenia stomatologicznego (DzU z 2013 r., poz. 1462). 5 Wyniki badań epidemiologicznych prowadzonych w 2010 roku w ramach Monitoringu zdrowia jamy ustnej, opublikowane na stronie Ministerstwa Zdrowia: 8 Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień 2014

9

10 Kształcenie i doskonalenie Świat na skorupce Pisanka ma długą historię. Ten symbol życia i odrodzenia w wielu kulturach związany był z kultem zmarłych, a w kręgu chrześcijaństwa stał się częścią wielkanocnej tradycji 1. Urszula Janicka-Krzywda Jajko obdarzone skomplikowaną i często sprzeczną symboliką łączono z Kosmosem, życiodajną siłą, płodnością, odrodzeniem, zmartwychwstaniem, ale równocześnie uważano je za rodzaj więzienia, zamknięcia; pisklę uwalnia się z niego, rozbijając skorupkę. Na całym globie w wielu mitach o początku jajko występuje jako kolebka wszelkich istnień zamieszkujących Ziemię. W tradycyjnych kulturach jajka zajmowały ważne miejsce w magii płodności, posługiwano się nimi w zabiegach oczyszczających, ochronnych i leczniczych. Ich dobroczynne działanie miały wzmagać umieszczane na skorupkach znaki-symbole. Zakopywano jajka pod progami domów i budynków gospodarczych, by strzegły mieszkańców i ich dobytku przed wszelkim złem, toczono je po ciałach hodowanych zwierząt, co miało im zapewnić siłę i zdrowie, umieszczano w sadach, aby drzewa obficie owocowały, spożywano podczas uczt obrzędowych. Piramidy, Maria Magdalena i Biskupin Malowane i zdobione jajka były obecne w kulturach Azji i Europy od tysiącleci. Do najstarszych należą strusie jaja z wyrytymi wzorami i napisami, znalezione w Asyrii, w jednym z grobowców sprzed pięciu tysięcy lat. Pisanki były też znane w starożytnym Egipcie, Mezopotamii i Persji. W Grecji często umieszczano w grobowcach posążki Dionizosa trzymającego w dłoni jajko znak powrotu do życia. Malowane jajka towarzyszyły też zmarłym w czasach cesarstwa rzymskiego. Najstarsze słowiańskie pisanki, datowane na X wiek, odnaleziono na terenie Polski w Opolu na Ostrówku. Archeolodzy odkryli je też podczas wykopalisk w Biskupinie. O związku pisanek z Wielkanocą opowiada starochrześcijańska legenda, mająca prawdopodobnie grecki rodowód, zapisana po raz pierwszy w X stuleciu. Oto Maria Magdalena, prosząc Piłata o uwolnienie Mistrza, podarowała mu kolorowe, pięknie zdobione jajka, bo nie miała nic innego, co mogłoby stanowić odpowiedni dar dla tej rangi rzymskiego dygnitarza. Inna wersja tego podania mówi, że gdy Maria Magdalena w wielkanocny poranek przybiegła od pustego grobu Pana do domu, ujrzała leżące na misie jajka, przygotowane na Paschę, zabarwione na czerwony kolor. Wyniosła je przed dom, a obdarowując nimi apostołów i uczniów Jezusa, głosiła im radosną nowinę o zmartwychwstaniu. Tradycja święconego i nie tylko Pierwszą historyczną wzmiankę o kraszeniu jaj w Polsce można znaleźć w kronice Wincentego Kadłubka (po 1150 lub ok ). Jeszcze w XII stuleciu Kościół zabraniał jedzenia i barwienia jaj w okresie Wielkanocy, odgrywały one bowiem istotną rolę w różnego rodzaju obrzędach przedchrześcijańskich. Wkrótce jednak malowane jajka zadomowiły się w nowej religii jako istotny element wielkanocnego świętowania. Do dzisiaj stanowią obok pieczywa, wędlin, chrzanu główny element święconego, czyli wiktuałów, które wierni przynoszą do kościoła w Wielką Sobotę dzień poprzedzający Zmartwychwstanie Pańskie, aby je poświęcić. Spożywa się je potem podczas wielkanocnego śniadania, a biesiadnicy dzielą się nimi, składając sobie nawzajem życzenia. Pisanki to nie tylko element święconego. Wiążą się z nimi również pradawne tradycje, w kulturze ludowej należące do zwyczajów wielkanocnych. W Poniedziałek Wielkanocny śmigus, oblewany poniedziałek dziewczęta pisankami obdarowywały chłopców lub usiłowały się nimi wykupić od oblania wodą. Wręczenie pisanki miłej sercu osobie było rodzajem deklaracji-wyznania, będącego wstępem do oficjalnych zaręczyn. Powszechne były też pojedynki na pisanki, różnie nazywane w różnych regionach Polski: bitka, burda, czokanie, walatka, wykitka. Polegały one na uderzaniu pisankami o siebie, a ten, czyja nie uległa rozbiciu, zostawał zwycięzcą i zabierał porozbijane nią jajka. Wierzono, że skorupy z pisanek zakopane w grządce zapewniają urodzaj jarzyn i zabezpieczają uprawy przed szkodnikami, a poczęstowane nimi bydło daje dużo mleka, jest dorodne i zdrowe. Pozostałością przedchrześcijańskich tradycji jest zachowany do dzisiaj zwyczaj składania pisanek na grobach podczas wiosennego świę- 1 Tekst pochodzi z książki Urszuli Janickiej-Krzywdy pt. Zwyczaje, tradycje, obrzędy, Wydawnictwo WAM, Kraków Przedruk za zgodą Wydawnictwa WAM. 10 Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień 2014

11 ta zmarłych tzw. haiłek, obchodzonego w obrządku wschodnim (np. prawosławie). zdobione kamieniami szlachetnymi i macicą perłową, stanowiące miniaturowe dzieła sztuki. Obrazy na skorupce Lenin i Mona Lisa W Polsce, podobnie jak w innych krajach europejskich, istniało całe bogactwo technik i wzorów pisanek. Najdawniejsze tradycje ma barwienie ich na jeden kolor (tzw. kraszanki). Od dawna stosowano też nakrapianie farbą, owijanie papierem, sznurkiem, duszą z łodyg sitowia i bzu. Bardziej skomplikowane techniki to wydrapywanie wzoru na już zabarwionej skorupce czy też pisanie (rysowanie ornamentu) roztopionym, płynnym woskiem, oparte na technice batikowania. Ludowa sztuka operowała tutaj ogromnym bogactwem motywów: geometrycznych, roślinnych, zoomorficznych. Wykorzystywano symbolikę chrześcijańską, ale także pradawne motywy, na przykład znaki wyobrażające nieskończoność, Kosmos, ciała niebieskie, czyli spirale, rozety, swastyki. Do malowania skorupek używano barwników roślinnych otrzymywanych z kory drzew i krzewów, nasion, owoców itp. Z bogactw wzorów, technik i kolorystyki słynęły pisanki wschodniosłowiańskie, zwłaszcza białoruskie i ukraińskie. W kręgach dworskich jako prezenty traktowane były pisanki z porcelany, szkła, szlachetnych kruszców. Dziś ozdobą muzealnych ekspozycji są wspaniałe jaja projektowane i wykonane dla rodziny cara Aleksandra III Romanowa ( ) w pracowni nadwornego złotnika Petera Carla Fabergé ( ) ze złota, W krajach tzw. bloku socjalistycznego starano się pisankom nadać wyłącznie charakter elementu sztuki świeckiej, organizując konkursy i wystawy pisanek w oderwaniu od wielkanocnych tradycji. Niekiedy przynosiło to wręcz humorystyczne efekty. Tak na przykład w 1969 roku na ogólnopolski konkurs na pisankę ludową przysłano jajko ozdobione podobizną Lenina! Pisanka ta została wykonana przez mieszkankę wsi Zaklików w ówczesnym powiecie Kraśnik w województwie lubelskim. Znajduje się ona do tej pory w zbiorach Muzeum Etnograficznego im. Seweryna Udzieli w Krakowie. W ostatnich latach zdobienie pisanek stało się w wielu krajach dziedziną rękodzieła artystycznego. Stosowane są nowoczesne techniki, farby i wzory będące nierzadko miniaturami słynnych dzieł malarskich. Nie brak wśród nich holenderskich pejzaży, Damy z łasiczką, Mony Lisy i innych. Tradycyjna pisanka coraz częściej jest jedynie muzealnym okazem prezentowanym na wystawach i zwyczajnym bibelotem. Sławę zdobyły sobie organizowane co roku w Szwajcarii targi pisanek, na które przybywają twórcy z całego świata. Towarzyszą im bogato ilustrowane wydawnictwa, pocztówki, filmy. dr Urszula Janicka-Krzywda Etnografka, folklorystka, dziennikarka, członkini Polskiego Towarzystwa Ludoznawczego N o w o ść KOLOROWE FOTOGRAFIE s. 152 kolorowe ilustracje oprawa twarda cena 26,90 zł CENA PROMOCYJNA 21,50 zł Nowość PROSTE INSTRUKC JE s. 208 kolorowe ilustracje oprawa twarda cena 36,00 zł CENA PROMOCYJNA 28,80 zł KSIĄŻKI PEŁNE NIEBANALNYCH POMYSŁÓW NA TWÓRCZĄ ZABAWĘ ZABAW AW W Ę Z DZ DZIEĆMI RABAT 20% dla czytelników Wychowania y w Przedszkolu Zamów już dziś! zajrzyj do książek na stronie: NEXTO : OrderID: : Wyższa Szkoła Humanistyczna Towarzystwa Wiedzy Powszechnej w Szczecinie :

12 Kształcenie i doskonalenie RAZEM, czyli pomysł na pracę z sześciolatkami w klasie I Anna I. Brzezińska, Joanna Matejczuk, Monika Mielcarek Zespoły uczniów w klasach są dziś bardziej zróżnicowane niż kiedyś. Problem nie dotyczy tylko tego, że w wielu szkołach w klasie I są 6-latki, że grupy są mieszane wiekowo. Świat, w którym dzieci wzrastają i wychowują się, jest złożony i wieloznaczny, a każda rodzina inaczej radzi sobie z jego wymaganiami. Rodzice w różny sposób przygotowują swoje pociechy do przekroczenia progu szkoły. To sprawia, że dzieci w klasie I różnią się pod wieloma względami. Różnorodność w klasie kapitał nauczyciela i uczniów Różnorodność dzieci w klasie nie może jednak stać się przeszkodą w realizacji programu szkolnego ani nie może stanowić pretekstu do pracy nad ich unifikowaniem, czyli przycinaniem według jednego wzoru: dobrego ucznia. Wręcz przeciwnie, różnorodność może być dużym atutem klasy, stanowić ważny czynnik rozwoju i przygotowania najmłodszych do życia we współczesnym świecie. To dzięki niej dzieci mają szansę nauczyć się żyć w zróżnicowanej i skomplikowanej rzeczywistości, co zaprocentuje w dorosłym życiu. Mają szansę zobaczyć, że choć jesteśmy różni, możemy RAZEM żyć i pracować, wspierać się, a nawet szukać niekonwencjonalnych rozwiązań w trudnych i niepewnych sytuacjach. Dla nauczyciela rozpoczynającego pracę z dziećmi 6-letnimi ważne powinno być zatem rozpoznanie i wykorzystanie tej różnorodności w procesie edukacyjnym i wychowawczym oraz modyfikacja i dostosowanie swoich metod pracy w taki sposób, aby maksymalizować zyski płynące z tej różnorodności. Dzięki temu szkoła nie stanie się placówką oderwaną od życia i przyszłości swoich uczniów, a wręcz przeciwnie pomoże dzieciom zdobyć narzędzia poznawania i porządkowania świata oraz bezpiecznego (i z poszanowaniem innych ludzi) działania w coraz bardziej złożonej rzeczywistości. Chcemy zwrócić uwagę na kilka zagadnień, które pozwolą nauczycielom efektywnie pracować i wykorzystywać różnorodność uczniów w klasie, by przygotować ich do radzenia sobie w dorosłym życiu. Pragniemy jednocześnie podkreślić konieczność rozwijania kompetencji we współpracy z innymi ludźmi, której celem będzie przekonanie, że RAZEM z innymi można poznawać świat, ten najbliższy i ten daleki, można efektywnie pracować i bawić się oraz odkrywać i doskonalić własne umiejętności, a także bezpiecznie pracować nad ograniczeniami. Rozszyfrowując RAZEM jako akronim, możemy wyróżnić następujące zakresy pracy: Relacje, Aktywność, Zabawa, Emocje i Miejsce. Słowo RAZEM można potraktować jako mapę zagadnień w pracy z najmłodszymi uczniami. 12 Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień 2014

13 Kształcenie i doskonalenie Relacje Aktywność Zabawa Emocje przygotowanie dziecka do satysfakcjonujących relacji z innymi ludźmi przygotowanie do efektywnej współpracy w różnych okolicznościach: różne rodzaje zadań, warunki działania, czas i miejsce pracy, osoby członkowie zespołu przygotowanie do budowania trwalszych związków, np. pierwszych przyjaźni rozwijanie efektywnych form komunikacji nauka rozwiązywania konfliktów nauka szukania pomocy w sytuacjach trudnych, niebezpiecznych (np. zaczepianie przez obce osoby) tworzenie okazji do zabaw w klasie i poza nią z innymi uczniami: rówieśnikami, dziećmi młodszymi i starszymi tworzenie okazji do pracy nad różnymi zadaniami wymagającymi współpracy z dorosłymi i rówieśnikami budowanie gotowości do nawiązywania i podtrzymywania satysfakcjonujących dla dziecka relacji z dorosłymi i rówieśnikami rozbudzanie ciekawości zachęcanie do zadawania pytań zachęcanie do eksperymentowania wzmacnianie wszelkich prób samodzielnego działania wzmacnianie wszelkich prób planowania samodzielnego działania kształtowanie wytrwałości i odwagi w działaniu wykorzystanie naturalnej u dziecka potrzeby bycia aktywnym: działania, obserwowania i doświadczania przesuwanie akcentu z procesu działania na jego efekt przez uczenie dzieci planowania własnych działań wzmacnianie samodzielnego poznawania otaczającej rzeczywistości za pomocą aktywnego spostrzegania, działania i refleksji Cel pracy nauczyciela wzmacnianie chęci do spontanicznych zabaw, ale w czasie i miejscu określonym przez nauczyciela zachęcanie do tworzenia warunków do zabawy zachęcanie do tworzenia zabawek z przedmiotów codziennego użytku przesunięcie akcentu z zabawy swobodnej na zabawy z regułami i gry Działania nauczyciela wykorzystanie zabawy jako podstawowego czynnika budującego motywację i podtrzymującego ciekawość przez odpowiednie aranżowanie przestrzeni, zapewnienie odpowiednich przedmiotów do zabawy narzędzia realizacji programu szkolnego, nawiązywania relacji z dziećmi, a także motywowania do nauki i pracy podtrzymywanie naturalnej dziecięcej postawy twórczej w poznawaniu świata, siebie i innych ludzi rozwijanie zdolności rozpoznawania i nazywania różnych emocji rozszerzanie repertuaru ekspresji różnych emocji stosownie do okoliczności nauka postępowania w momencie doświadczania silnych emocji: pozytywnych i negatywnych kształtowanie u dziecka przekonania, że rozumie, co się w nim i wokół niego dzieje kształtowanie u ucznia przekonania, że potrafi regulować własne zachowanie zgodnie z wewnętrznymi pragnieniami oraz stosownie do sytuacji uwzględnienie problemów związanych z rozwojem samoświadomości i samoregulacji emocji i działania przekształcanie regulacji zewnętrznej w samoregulację: emocji (kontrola emocji), motywacji (motywacja zadaniowa), zachowania (kontrola działania) Miejsce (przestrzeń i czas) kształtowanie świadomości swoich korzeni i małej ojczyzny rozwijanie orientacji w czasie kształtowanie coraz lepszej orientacji w przestrzeni bliższej i dalszej wzmacnianie rozumienia tego, co się dzieje i dlaczego tak się dzieje: w klasie, szkole, rodzinie, najbliższej okolicy łączenie programu szkolnego z gotowością dzieci do poznawania specyfiki najbliższego otoczenia, lokalnej społeczności, tradycji i obyczajów budowanie zintegrowanej perspektywy czasowej oraz poczucia świadomego i odpowiedzialnego działania Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień

14 Kształcenie i doskonalenie A jak aktywność Dziecko ma naturalną potrzebę działania, doświadczania, bycia aktywnym. Jest to jego impuls do poznawania świata, zadawania pytań, uczenia się relacji z innymi ludźmi, samodzielności oraz konsekwencji i odwagi w działaniu. Ta aktywność, odpowiednio wykorzystana, uspołeczniona i ukierunkowana przez szkołę, może stać się kapitałem na przyszłość. Dzięki niej dziecko pozostanie twórcze i odważne podczas realizacji zadań, z którymi przyjdzie mu się zmierzyć. RAZEM, czyli jak myśleć i działać w klasie R jak relacje Nauka w szkole, szczególnie na początku drogi edukacyjnej, to nie tylko zdobywanie wiedzy z różnych źródeł, lecz także czas uspołecznienia swojego myślenia i działania. Dzięki innym ludziom dziecko ma możliwość zdobywania wiedzy o świecie, sobie samym i relacjach społecznych. W szkole spotyka się z różnymi punktami widzenia, z nowymi pytaniami, problemami, potrzebami, pragnieniami, sposobami interpretacji rzeczywistości i stylami działania prezentowanymi zarówno przez dorosłych, jak Jak pracować? i przez inne dzieci: młodsze, starsze i w podobnym wieku. Dzięki temu uczeń doświadcza motywującego konfliktu poznawczego, który stymuluje jego rozwój poznawczy, rozbudzając ciekawość i ucząc krytycznego myślenia; jest okazją do refleksji nad potrzebami, pragnieniami i problemami własnymi i innych osób; jest szansą, aby uczyć się właściwych sposobów działania w społeczeństwie, by zaspokajać swoje pragnienia z uwzględnieniem potrzeb i pragnień innych osób. Celem działań nauczyciela w tym zakresie jest przygotowanie dziecka do satysfakcjonujących kontaktów z innymi ludźmi, efektywnej współpracy i zawiązywania pierwszych przyjaźni. Wprowadzać zabawy i pracę w grupach, zespołach, parach, aby stwarzać okazję do poznawania innych dzieci i współdziałania z nimi. Rozmawiać o zasadach i normach społecznych, czyli informować, uzgadniać, uzasadniać, rozstrzygać wątpliwości. Aranżować sytuacje, w których dzieci będą miały okazję obserwować i nawiązywać różne relacje oraz zwiększać wachlarz swoich kompetencji społecznych, np. organizować wyjścia do różnych instytucji, zapraszać gości do klasy, zadawać prace domowe do wykonania wspólnie z rodzicami lub dziadkami, sąsiadami, stwarzać okazję do współpracy ze starszymi (młodszymi) dziećmi, np. w świetlicy, w pobliskim przedszkolu, na festynie. Wprowadzać zadania, zabawy i obowiązki pozwalające poznawać i ćwiczyć różne role społeczne, np. dyżurnego, szefa grupy zadaniowej, nauczyciela innych dzieci. Wykorzystywać zabawy w inscenizacje z podziałem na role. Jak pracować? Pozwalać dzieciom aktywnie poznawać rzeczywistość: dotykać, używać przedmiotów, przyborów i pomocy dydaktycznych, także w sposób niestandardowy. Zmieniać zwykłe przedmioty (liście, guziki, części garderoby, czapki) w pomoce dydaktyczne. Wykorzystywać każdą naturalną sytuację do nauki czytania i liczenia, sylabizowania, szukania różnic i podobieństw, kategoryzowania, uczenia relacji przestrzennych i przyczynowo-skutkowych, np. w sklepie, banku, kinie. Tworzyć okazje do regulowania własnego działania w przestrzeni (Jak będzie się najwygodniej pracowało przy tym zadaniu?) przez częste zmiany wystroju klasy (układu stolików i krzesełek stosownie do wykonywanych zadań), a przez odpowiedni dobór form aktywności zachęcać dzieci do szukania wygodnej pozycji do określonego zadania lub zabawy (nie jest to bałagan ani chaos, ale okazja do rozwijania gotowości do regulowania własnego działania w przestrzeni oraz nauka rezygnowania na rzecz wspólnie realizowanego celu). Uczyć samokontroli: Wszyscy na mnie patrzą i na trzy, cztery zaczynamy; Uwaga start!; Najpierw przygotujemy wszystko, co jest potrzebne do Wprowadzać aktywne metody pracy: praca w zespołach zadaniowych, praca projektowa i tutoring rówieśniczy. 14 Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień 2014

15 Kształcenie i doskonalenie Z jak zabawa Zabawa jest najważniejszą formą aktywności dziecka w okresie wczesnego dzieciństwa (zabawy konstrukcyjne) i w wieku przedszkolnym (zabawy: tematyczne, w role oraz na niby). Nie przestaje nią być wraz z przyjęciem roli ucznia, kiedy zabawy przekształcają się w gry z regułami. Dziecko nadal pragnie doświadczać przyjemności Jak pracować? Wprowadzać zabawy ruchowe, które służą realizacji zadań, np. kołysanie się podczas sylabizowania, tworzenie z siebie zbiorów liczbowych, poruszanie się po klasie lub wykonywanie ruchów palcami zgodnie z kierunkami świata, ilustrowanie gestami lub mimiką historii opowiadanej przez nauczyciela. Wykorzystywać wierszyki, piosenki, wyliczanki, które pozwalają dziecku systematyzować wiedzę o świecie oraz rozwijają pamięć. Wprowadzać podczas nauki elementy wyścigu, zawsze pamiętając, by kłaść nacisk na współpracę, a nie rywalizację. Dzięki temu dzieci czują dreszczyk emocji motywujący do działania oraz uczą się respektowania zasad społecznych. Wprowadzać gry ruchowe, konstrukcyjne, planszowe, komputerowe, wymagające współdziałania z innymi, np. w parze lub zespole 3- i 4-osobowym. Uczą one radzenia sobie z porażkami, pocieszania innych, lepszego planowania przyszłych działań w tej samej lub podobnej grze, a także świętowania sukcesu w sposób nieraniący innych (przegranych). Tworzyć okazje do spontanicznej zabawy na niby, do odgrywania ról, czyli wcielania się w różne postacie i konteksty społeczne. Na przykład można być literką, która zgodnie z zasadami ortografii przyjaźni się z innymi literami i wspólnie z nimi tworzy słowa, albo rycerzem, który wraz z innymi bohaterami opowiada o historii jakiejś dalekiej krainy. płynącej z zabawy, gdy całkowicie panuje nad tworzoną przez siebie sytuacją, ale jednocześnie staje się coraz bardziej gotowe do podporządkowywania się zasadom i regułom, a także do odraczania przyjemności. Zabawa w wieku szkolnym (podobnie jak wcześniej) uwalnia od napięć związanych z silnymi pozytywnymi i negatywnymi emocjami, bo pozwala dziecku odreagować w bezpieczny sposób. To najlepszy sposób na ćwiczenie tego, z czym w realnym życiu uczeń ma problem stąd tak częste są zabawy w szkołę lub w lekarza. Dla nauczyciela zabawa jest furtką, przez którą może dotrzeć do dzieci oraz zaspokajać ich potrzeby, a także motywować do nauki. Uczeń chętniej podejmie się nawet trudnych zadań i bardziej skoncentruje się na pracy, jeśli poczuje dreszczyk związany z zabawą. Zadaniem nauczyciela jest więc przełożenie zadań szkolnych na aktywności, które wydadzą się dziecku zabawą. Uwaga! Zabawa nie jest stratą czasu ani infantylizowaniem szkoły. To poważne narzędzie, dzięki któremu uczeń może zdobywać wiedzę oraz uczyć się zasad współpracy z innymi, zachowując spontaniczność i naturalną dziecięcą kreatywność. Zabawa to okazja do poszerzania i sprawdzania wiedzy oraz ćwiczenia umiejętności i kompetencji społecznych przez rozwiązywanie problemów, borykanie się wspólnie z innymi z trudnościami lub doświadczanie sukcesów. E jak emocje Czas nauki w szkole jest nie tylko inwestycją w rozwój poznawczy. To również czas poznawania siebie i przygotowywania się do świadomej odpowiedzialności za własną naukę i pracę. Zadaniem nauczyciela jest dążenie do samoregulacji ucznia w zakresie emocji (kontroli emocji), motywacji (motywacji zadaniowej) i zachowania (kontroli działania). Celem tych oddziaływań powinno być nabycie przez dziecko przekonania, że rozumie, co się w nim dzieje, potrafi regulować własne Jak pracować? Dostarczać wiedzy o emocjach przez: (1) nazywanie ich i opisywanie w różny sposób: słowami, gestami, mimiką, w formie odwołania do różnych przedmiotów i sytuacji; (2) umożliwianie obserwowania różnic i podobieństw w przejawach różnych stanów emocjonalnych u ludzi; (3) poszukiwanie związków między przeżywanymi emocjami a tym, co je mogło wywołać, czyli przez osadzenie emocji w kontekście sytuacyjnym, społecznym i kulturowym (pretekstem może być pytanie: Co czują różni bohaterowie opowiadanych bajek, czytanych historyjek, oglądanych filmów?). Pobudzać do zastanowienia się nad sobą i swoim działaniem przez: udzielanie informacji zwrotnych dziecku i klasie, pytanie o motywy działań, rozmawianie o celach i zasadach wspólnej pracy i zabawy, zachęcanie do wyrażania siebie w rozmowie, przez rysunek, gesty i mimikę, odgrywanie postaci oraz scenek ilustrujących samopoczucie, emocje i motywację w danej chwili. zachowanie, uczyć się i pracować zgodnie z wewnętrznymi pragnieniami oraz z uwzględnieniem norm społecznych. Mały człowiek musi nauczyć się, że świat emocji jest bezpieczny i dobry, że ludzie są gotowi szczerze dzielić się swoimi przeżyciami oraz że istnieją strategie radzenia sobie z emocjami zarówno pozytywnymi, jak i negatywnymi, własnymi i innych osób. Wiedza i doświadczenie w tej dziedzinie pomogą dziecku podporządkować się regułom oraz działać w sytuacjach związanych z wymaganiami rzeczywistości szkolnej. M jak miejsce (przestrzeń i czas) Każda rodzina żyje w jakimś miejscu społecznym, czyli sąsiedztwie, i w jakiejś społeczności. Jest to świat, który dziecko może już bardzo wcześnie poznawać bezpo- Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień

16 Kształcenie i doskonalenie średnio, a więc uczestnicząc w nim, oraz pośrednio słuchając tego, co opowiadają mu inni ludzie. Poznanie świata rozpoczyna się od poznawania najbliższego otoczenia, czyli MIEJSC, które są wokół: w domu, przedszkolu (wokół niego) i szkole (wokół niej). Oznacza to poznawanie własnego osiedla, wsi, miasta, regionu. W każdej miejscowości znajdzie się coś ciekawego, co może być pretekstem do rozmów z kolegami i nauczycielami oraz rodzicami w domu, a także co dostarczy ciekawych informacji, które można wykorzystać podczas lekcji lub w zadaniach domowych. Nowym obszarem poznawanym już we wczesnym dzieciństwie, najpierw Jak pracować? Organizować wycieczki do ważnych miejsc w okolicy: biblioteki, poczty, fryzjera, magla, pralni chemicznej, urzędu gminy, gospodarstwa rolnego, remizy strażackiej, domu seniora, ośrodka doradztwa rolniczego. Zapraszać do szkoły (lub organizować spotkania poza placówką) przedstawicieli władz lub osoby pełniące różne funkcje publiczne, np. wójta, sołtysa, pracownika gminy, dyrektora szkoły lub przedszkola. Uwzględniać w planowaniu działań wychowawczych w klasie i szkole ważne lokalne wydarzenia, imprezy, rocznice, tradycje. Zapraszać ważne i ciekawe osoby z sąsiedztwa, które mieszkają lub pracują obok nas, np. dziadków, lekarza, policjanta. Rozmawiać o historiach rodzinnych, zachęcać dzieci do takich rozmów w domu i przygotowywać do nich rodziców. Pielęgnować lokalną kulturę i tradycje, w tym tradycję kulinarną, zwyczaje, obrzędy, np. weselne. Umożliwiać dzieciom nie tylko uczestniczenie w różnych spotkaniach i wycieczkach, ale także kształcenie umiejętności ich organizowania i przygotowywania. dzięki dorosłym i starszemu rodzeństwu, a potem coraz bardziej samodzielnie, jest świat prezentowany w internecie. Dziecko przychodzi więc do szkoły wyposażone w różnorodną wiedzę, często jednak jest ona niepełna i nieuporządkowana. Pójście malucha najpierw do przedszkola, a potem do szkoły pogłębia i porządkuje jego wiedzę oraz weryfikuje umiejętności. Oznacza to bardziej systematyczne, a nie jedynie okazjonalne poznawanie własnego osiedla, wsi, ulicy, miasta, regionu, także poznawanie ich historii i kultury we wszelkich jej przejawach. Ponadto praca w szkole musi być zaplanowana, najlepiej w dłuższej perspektywie. Może mieć formę planu semestralnego, miesięcznego lub tygodniowego. Warto również organizować działania uczniów według pór roku lub miesięcy albo ważnych uroczystości, np. rocznic, także w środowisku lokalnym. Podsumowanie Nadrzędnym celem proponowanych działań jest stworzenie takich sytuacji edukacyjnych i wychowawczych, które z jednej strony pozwolą wykorzystać i rozwijać naturalną chęć dziecka do poznawania świata i funkcjonowania w nim wspólnie z innymi ludźmi, a z drugiej strony przygotują malucha do radzenia sobie we współczesnym świecie. Dziecko, wchodząc w rolę ucznia, krok po kroku zaczyna uniezależniać się od rodziców, czerpiąc informacje na temat siebie i świata ze środowiska zewnętrznego. Jest to okres najintensywniejszego rozwoju społecznego. To właśnie w tym czasie rodzina przestaje być jedynym pośrednikiem między dzieckiem a światem zewnętrznym. Niezwykle ważne jest jednak to, aby dom i szkoła współpracowały ze sobą, uzupełniały się, a zarazem by ich granice były przepuszczalne. Dzięki czemu dziecko ma optymalne warunki do rozwoju, może eksplorować świat pod czujnym okiem dorosłego. Należy pamiętać o tym, by włączać ucznia w różne formy współpracy rówieśniczej, które stanowią doskonałą bazę do nabywania umiejętności pracy w zespole. Dziecko wykorzysta ją zarówno w dalszej edukacji, jak i później w pracy. 16 Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień 2014

17 Kształcenie i doskonalenie Do czego potrzebni są dziecku dorośli? Rodzice wsparcie, troska, zapewnienie bezpieczeństwa motywowanie i podtrzymywanie chęci uczenia się pomoc w uniezależnianiu się dziecka i byciu samodzielnym Nauczyciele stawianie celów i zadań źródło wiedzy wsparcie i opieka (gdy rodzice sobie nie radzą) autorytet jako wzorzec pomoc w poznaniu różnych sposobów zdobywania wiedzy Źródło: K. Appelt, Wiek szkolny. Jak rozpoznać potencjał dziecka? [w:] Psychologiczne portrety człowieka, pod red. A.I. Brzezińskiej, GWP, Gdańsk 2005, s W pracy zawodowej ważne są tzw. kompetencje miękkie, tj. kreatywność, dynamizm działania, komunikatywność, elastyczność, inicjatywa, współpraca w grupie i zarządzanie czasem. Dotychczasowa edukacja przedszkolna była w przypadku większości dzieci z konieczności skoncentrowana głównie na pracy indywidualnej. Uczniowie klas I, szczególnie ci młodsi, często nie potrafią pracować w grupie. Należy więc już od najmłodszych lat zachęcać dzieci do wspólnego tworzenia prac, rozwiązywania zadań i przygotowywania projektów. Ważną rolę w przekazaniu tych umiejętności odgrywa zarówno nauczyciel, który jest konsultantem i doradcą, jak też rodzice, którzy mogą być ekspertami w różnych dziedzinach życia. Pomaga to z jednej strony nawiązać współpracę między środowiskiem szkolnym a rodzicami i dziećmi, a z drugiej pozwala uczniowi wyrobić nawyk bezpośredniej komunikacji z drugim człowiekiem (nie tylko przez szybkie internetowe komunikatory, co sprowadza się najczęściej do posługiwania się jedynie znakami interpunkcyjnymi emotikonami). Współczesne 6-latki to pokolenie internetu, gier wideo i cyberprzestrzeni. Dlatego przez aktywizowanie uczniów do pracy w zespołach przeciwdziałamy izolowaniu się głównie dzieci bez rodzeństwa, z trudnościami w nauce, uczniów chorych i wymagających długiego leczenia szpitalnego. Każdy element układanki RA- ZEM wspiera malucha w momencie startu w szkolną rzeczywistość i jest czymś w rodzaju drogowskazu dla jego indywidualnego rozwoju. Wymienione działania powinny stopniowo przeczyć twierdzeniu Alberta Camusa, że szkoła przygotowuje dzieci do życia w świecie, który nie istnieje. prof. dr hab. Anna I. Brzezińska, dr Joanna Matejczuk, mgr Monika Mielcarek Instytut Psychologii, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień

18 Poczucie humoru to najlepsza życiowa przyprawa Rozmowa z Zofią Stanecką i Marianną Oklejak autorkami serii Basia Skąd wziął się pomysł na Basię, czy był jakiś pierwowzór tej rezolutnej dziewczynki? Zofia Stanecka: Pomysł na stworzenie serii z polskim bohaterem wyszedł od Maryni Deskur. Poprosiła mnie o stworzenie postaci, która mogłaby być opisywana w wielu książkach. Wspólnie ustaliłyśmy, że ma to być dziewczynka i że dobrze by było, żeby nie była zbyt cukierkowo grzeczna. Początkowo seria miała mieć bardzo edukacyjny charakter, więc najpierw miałam napisać coś o zwierzętach. W ten sposób powstała Basia i upał w zoo. Już przy pisaniu tej pierwszej części przygód Basi wiedziałam, że muszę stworzyć cały świat: nie tylko samą postać tytułową, ale też jej rodzinę i przyjaciół. Żeby opisywać przygody bohaterki, potrzebowałam wiedzieć, z jakiej pochodzi rodziny, co lubi, a czego nie, czy ma rodzeństwo i czy raczej się z nim bawi, czy kłóci. Tak więc już na początku wiedziałam o Basi całkiem dużo. Samej postaci nie wzorowałam na nikim konkretnym. Wiedziałam, że będzie to osóbka o tak zwanym charakterku, wiedząca czego chce, raczej uparta, ale też wesoła. Marianna Oklejak: A jeśli chodzi o wygląd Basi, to gdy rysowałam ją po raz pierwszy, nie miałam zbyt wielu wskazówek. Bardziej musiałam dostosować jej postać do charakteru z tekstu, niż dopasować do konkretnego rysopisu. Powstało kilka wersji, a gdy pojawiła się ta, która jest znana dziś po prostu została gremialnie przyjęta stwierdzeniem: o, to jest Basia! Basiowe paski też nie były planowane po prostu raptem okazało się, że Basi jest w nich niesłychanie do twarzy! Seria Basia ma już wiernych fanów. Czy dostajecie prośby od czytelników odnośnie pomysłów na kolejne opowiadania? Z.S.: Wielokrotnie spotykam się z propozycjami nowych tytułów. Niektóre są zdumiewające, inne zabawne, a jeszcze inne bardzo słuszne. Uwzględniam je w tym sensie, że jeśli słyszę dużo głosów za basenem, sankami lub rowerem, to wiem, że nadszedł czas na jakiś tom sportowy. W zasadzie nie spełniam życzeń czytelników, bo trudno by było za nimi nadążyć, ale staram się słuchać i wyciągać wnioski z tego, na jaki zakres tematyczny jest zapotrzebowanie. M.O.: Niektórzy pytają też, czy Basia kiedyś urośnie i pójdzie do szkoły... Obie macie dużo spotkań z czytelnikami w całej Polsce jakie są wasze refleksje po takich spotkaniach? Z.S.: Basia jest lubiana. I to jest bardzo, ale to bardzo miłe i krzepiące. Dzieci utożsamiają się z Basią i śmieją się z jej przygód. Każde spotkanie to zastrzyk energii i radość, że coś, co się robi w zaciszu domowym, ma sens. M.O: I jest to niezwykle miłe, gdy słyszymy w bibliotekach, że na książki o Basi trzeba robić zapisy, bo to znaczy, że są w ciągłym ruchu, stale wypożyczane. Trafiają do dzieci i się podobają co może być ważniejszego? Dodam, że basiowi czytelnicy to i chłopcy, i dziewczynki. Niektórzy na spotkaniach pojawiają się regularnie i to jest coś niesamowitego widzieć, jak od kilku lat są wierni serii, mimo że dorastają okazuje się, że Basia może być nie tylko dla przedszkolaków. Czy nie kusi Was czasem rozwinięcie niektórych wątków, np. opisanie historii z życia Janka brata Basi lub kuzynki Luli? Z.S.: Kusi i to bardzo. Zwłaszcza, że wiem o nich wszystkich bardzo dużo. Czasem sama sobie opowiadam jakieś historyjki, bo dla mnie świat Basi jest całkiem realny. M.O.: I krzyżują się w nim losy rozmaitych postaci, również spoza rodziny Basi. Póki co troszkę można o nich się dowiedzieć z wielkiej księgi z opowiadaniami o Basi. Głównym atutem Basi jest to, że bawią się przy niej nie tylko dzieci ale i rodzice. Oprócz poważnych tematów możemy znaleźć w tych książkach również dużo zabawnych sytuacji. Jaką, rolę pełni humor w książkach dla dzieci? Z.S.: Zasadniczą. Humor przynosi radość i rozładowuje napięcie w trudnych sytuacjach. M.O.: Łatwiej można coś oswoić, przybliżyć, uczynić ludzkim w tym samym pomaga humor na ilustracjach. Kiedy Basia na zajęciach baletowych pędzi w tłumie innych dziewczynek, widać, że rusałką nie jest, i mam nadzieję, że właśnie to sprawia, że się ją lubi. Zresztą poczucie humoru to w ogóle najlepsza życiowa przyprawa.

19 W Basi można znaleźć odpowiedzi na pytania, które często zadają sobie rodzice, np. jak reagować na złość swoich pociech? czy jak radzić sobie z zazdrością? Jednocześnie te podpowiedzi są bardzo subtelne. Jaki jest sposób na takie przedstawianie trudnych tematów, by jednocześnie nie popaść w moralizatorstwo. Z.S.: Po prostu nie moralizować. Jestem pisarką. I mamą. Jako pisarka umiem posługiwać się słowami i tworzyć z ich pomocą wymyślone światy i sytuacje. Moim zadaniem jest opisać je tak, żeby czytelnicy w nie uwierzyli. Jako mama nie jestem mądrzejsza od innych mam. Nie ośmieliłabym się nikomu mówić, jak ma postępować z własnymi dziećmi. To, co opisuję w Basi to pomysły wymyślonych przeze mnie postaci, jakoś tam pewnie związane z moim własnym doświadczeniem. Nie mają one jednak być podręcznikiem wychowawczym. To opowieść o konkretnych choć fikcyjnych ludziach, którzy tak a nie inaczej reagują na codzienne problemy. To, czy ktoś weźmie z tego coś dla siebie, to już sprawa indywidualnego odbioru. Ilustracje w Basi,często opowiadają osobne historie np. ilustracje supermarketu, czy placu zabaw. Czy takie było założenie, by dopowiadały to, czego nie da się opisać w krótkiej opowieści? M.O.: Nie było założenia. To wszystko samo zaczęło się rysować. Bardzo lubię obserwować. Podpatrywać świat. Bardzo lubiłam i nadal lubię znajdować różne śmieszne szczegóły czy na obrazach, czy ilustracjach. Pamiętam, że jako dziecko uwielbiałam książki, które obfitowały w takie bogactwo, bo można było je oglądać po kilka razy. Dziś staram się to robić sama i mam nadzieję, że dzięki temu i dorośli mają frajdę z oglądania moich ilustracji. Czasem rzeczywiście wplatam jakieś epizody w tle. Można sobie dopowiedzieć ich historię. Można też posprawdzać, jakie książki stoją na półkach w domu Basi. Albo... dowiedzieć się, kogo tata Basi podlewa zamiast kwiatków na balkonie. Artykuł promocyjny

20 Ludzie Miejsca Wydarzenia Oskar Kolberg w dwusetną rocznicę urodzin Teresa i Andrzej Lewińscy Henryk Oskar Kolberg urodził się 22 lutego 1814 roku w Przysusze koło Opoczna. Jego ojciec, Juliusz, inżynier geodeta, przybył tu z Niemiec w 1798 roku. Pracował początkowo w zakładzie bankierskiej rodziny Frenklów. Matka Oskara, Karolina de Mercoeur, była francuską emigrantką z okresu rewolucji francuskiej. W roku 1819 rodzina przeniosła się do Warszawy po objęciu przez Juliusza katedry geodezji, miernictwa i topografii na uniwersytecie tworzonym przez Stanisława Staszica. Warszawskie mieszkanie Kolbergów w Pałacu Kazimierzowskim pozytywnie wpływało na pięciu synów Oskara. Matka, jak podkreślają współcześni, była polską patriotką. Sam Oskar Kolberg stwierdza w swoich pismach, że matka była w pełni Polką. Do bliskich przyjaciół Kolbergów należały m.in. rodziny: Samuela B. Lindego autora monumentalnego Słownika języka polskiego, Mikołaja Chopina ojca wielkiego Fryderyka, Kazimierza Brodzińskiego poety i wybitnego badacza literatury polskiej. Jeden z braci Kolbergów był bliskim przyjacielem Fryderyka Chopina, a wszyscy bracia kończyli z Fryderykiem to samo Liceum Warszawskie. Powyższy fragment życiorysu Oskara Kolberga skłania do ogólniejszej refleksji. Luminarzami kultury polskiej stawali się często ludzie żyjący w naszym kraju w pierwszym lub drugim pokoleniu. Wybierali niełatwą drogę bycia Polakami w nieistniejącym kraju, podzielonym przez zaborców. Narażeni byli często na szykany z powodu dokonanego wyboru. Dzięki pochodzeniu mieli oni przecież możliwość identyfikowania się z zaborcami i uzyskiwania z tego tytułu niemałych profitów. Polskość musiała więc stanowić dla tej grupy osób niezwykłą wartość. Śladem takiej sytuacji z okresu zaborów są obco brzmiące nazwiska, Halka (wg P. Stachiewicza) Ojczyste piosenki... (wg A. Kotsisa) które do dziś licznie występują wśród polskiej inteligencji. Oskar Kolberg oprócz solidnego wykształcenia ogólnego miał też gruntowne przygotowanie muzyczne. Jego nauczycielem był m.in. preceptor F. Chopina, Juliusz Elsner. Wydarzenia powstania listopadowego 1830 roku i wkrótce potem śmierć ojca zmusiły szesnastoletniego Oskara do podjęcia pracy w kantorze bankowym tej samej rodziny Frenklów, u których dawniej pracował jego ojciec. Kontynuował (choć z przerwami) studia muzyczne w Warszawie i Berlinie. W Berlinie ukończył też kursy buchalterii w Akademii Handlowej, co bardzo przydało mu się w późniejszym okresie życia. W połowie lat 30. XIX wieku podjął pierwsze próby kompozytorskie, kontynuowane również w latach następnych. Wśród dzieł muzycznych Kolberga znajdujemy takie formy, jak walce i ballady na fortepian, opracowane na głos i fortepian Pieśni ludu polskiego, kujawiaki, mazurki, polonezy, krakowiaki, a także obrazy z życia ludu : Król pasterzy, Sceny w karczmie itp. Zasługą Kolberga jest wyodrębnienie kujawiaka jako osobnej formy muzycznej. U Chopina kujawiaki nosiły jeszcze nazwę mazurków. Ocena twórczości muzycznej Oskara Kolberga była bardzo zróżnicowana. Profesor J. Elsner zaliczył go do najznakomitszych artystów miasta Warszawy, a Króla pasterzy wystawiono w Teatrze Wielkim. Dominowały jednak krytyczne opinie, np. F. Chopin z właściwym sobie sarkazmem napisał w jednym z listów prywatnych, że ta twórczość to dobre chęci, za wąskie plecy ( ) wszystkie te piękności pośmiewiskiem będą. Zainteresowania folklorem, a szczególnie muzyką i pieśniami ludowymi przejawiał Oskar Kolberg już w latach 30. XIX wieku. Jednak po krytycznych ocenach jego działalności kompozytorskiej i muzycznej ta dziedzina stała się główną sferą jego zainteresowań. W roku 1845 został zatrudniony jako buchalter zarządu budowanej Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej. Na kilkanaście lat zdobył w ten sposób źródło stałego dochodu. Każdą wolną od pracy chwilę poświęcał na zbieranie, dokumentowanie i zapisywanie twórczości ludowej ziem dawnej Rzeczypospolitej. Do zbierania materiałów wykorzystywał również miejsce pracy, pozyskując informacje od pracowników kolei i pasażerów. Wywiady przeprowadzał również ze służbą swoich znajomych, 20 Wychowanie w Przedszkolu nr 4 kwiecień 2014

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

R A Z E M. Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce. Joanna Matejczuk. Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu R A Z E M Relacje Aktywność Zabawa Emocje Miejsce czyli jak efektywnie ucząc dzieci mieć z tego przyjemność? Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu Uczelnie

Bardziej szczegółowo

kompetencje dziecka a oferta szkoły

kompetencje dziecka a oferta szkoły Diagnoza gotowości systemu dziecko szkoła : kompetencje dziecka a oferta szkoły Prof. dr hab. Anna I. Brzezińska i dr Joanna Matejczuk Instytut Psychologii Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

rozwija się emocjonalnie i społecznie, współpracuje z dziećmi i nauczycielem, rozwija pamięć, myślenie, spostrzegawczość,

rozwija się emocjonalnie i społecznie, współpracuje z dziećmi i nauczycielem, rozwija pamięć, myślenie, spostrzegawczość, Nasze przedszkole! Pięciolatek w grupie rówieśniczej ma szansę wcześniej wykorzystać swój naturalny zapał do poznawania świata. Szybciej stanie się samodzielny i odpowiedzialny. Bezstresowo zaakceptuje

Bardziej szczegółowo

program profilaktyczny

program profilaktyczny program profilaktyczny I. WSTĘP Zdrowe i piękne zęby świadczą o zdrowym i dobrym samopoczuciu. W stosunku do dzieci w wieku przedszkolnym potrzebny jest nie program leczenia, ale zapobiegania próchnicy

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie ankiety dotyczącej wychowania zdrowotnego i kształtowania sprawności fizycznej dzieci

Podsumowanie ankiety dotyczącej wychowania zdrowotnego i kształtowania sprawności fizycznej dzieci Podsumowanie ankiety dotyczącej wychowania zdrowotnego i kształtowania sprawności fizycznej dzieci Szanowni Rodzice bardzo dziękujemy wszystkim z Państwa, którzy chcieli się podzielić swoimi spostrzeżeniami,

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE

INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE INNOWACJA PEDAGOGICZNA PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 24 W OLSZTYNIE 1. Tytuł innowacji Z angielskim za pan brat już od najmłodszych lat 2. Typ innowacji Programowa i organizacyjna: - wprowadzenie zajęć z języka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZDROWY ZĄBEK PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 14 W WAŁBRZYCHU ROK SZKOLNY 2014/2015

PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZDROWY ZĄBEK PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 14 W WAŁBRZYCHU ROK SZKOLNY 2014/2015 PROGRAM PROFILAKTYCZNY ZDROWY ZĄBEK PRZEDSZKOLA SAMORZĄDOWEGO NR 14 W WAŁBRZYCHU ROK SZKOLNY 2014/2015 Założenia programu: Wiek przedszkolny to czas w życiu dziecka, w którym kształtują się przyzwyczajenia

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM

PROJEKT EDUKACYJNY DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Publiczne Przedszkole w Kotowiecku PROJEKT EDUKACYJNY DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM Opracowanie projektu: Wstęp Projekt edukacyjny Zdrowy ząbek dotyczy działań profilaktycznych w przedszkolu, związanych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA UCZNIÓW SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE PROGRAM PROFILAKTYKI DLA DZIECI ODDZIAŁU PRZEDSZKOLNEGO SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. POWSTAŃCÓW 1863 ROKU W ZABOROWIE

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki. Niepublicznego Przedszkola Fundacji Familijny Poznań. Leonardo. Dbam o moje zdrowie i bezpieczeństwo

Program profilaktyki. Niepublicznego Przedszkola Fundacji Familijny Poznań. Leonardo. Dbam o moje zdrowie i bezpieczeństwo Program profilaktyki Niepublicznego Przedszkola Fundacji Familijny Poznań Leonardo Dbam o moje zdrowie i bezpieczeństwo zatwierdzony Uchwałą rady pedagogicznej Nr 2/2014/2015 z dn. 29.08.2014 r. opracowała:

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNY I ZDROWY PRZEDSZKOLAK

PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNY I ZDROWY PRZEDSZKOLAK PUBLICZNE PRZEDSZKOLE W GOSZCZANOWIE PROGRAM PROFILAKTYCZNY BEZPIECZNY I ZDROWY PRZEDSZKOLAK Przyjęty Uchwałą Rady Rodziców Nr 1/2011 z dnia 12.09.2011r. CELE: 1.Tworzenie warunków sprzyjających bezpieczeństwu

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Samorządowe Przedszkole Nr 55

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Samorządowe Przedszkole Nr 55 PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Program Promocji Zdrowia

Program Promocji Zdrowia Zespół Szkolno Przedszkolny im. Jana Pawła II w Rząśni Program Promocji Zdrowia przeznaczony dla uczniów klas IV-VI śyjmy Zdrowo Opracowanie : mgr Marzena Otocka -Bednarek I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE: Zdrowie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020

PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020 PROGRAM PROFILAKTYKI NA LATA 2015-2020 Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie 1 Wstęp Profilaktyka, to proces wspierania dziecka w radzeniu sobie z trudnościami zagrażającymi rozwojowi oraz eliminowanie

Bardziej szczegółowo

Aktualny stan wiedzy na temat indywidualnej profilaktyki fluorkowej choroby próchnicowej u dzieci i młodzieży

Aktualny stan wiedzy na temat indywidualnej profilaktyki fluorkowej choroby próchnicowej u dzieci i młodzieży Aktualny stan wiedzy na temat indywidualnej profilaktyki fluorkowej choroby próchnicowej u dzieci i młodzieży Niezależny Panel Ekspertów Prof. dr hab. n. med. Barbara Adamowicz - Klepalska Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie

PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie PROGRAM PROFILAKTYKI Zespół Szkolno-Przedszkolny Nr 4 w Krakowie Pozytywnie zaopiniowany i wdrożony do stosowania Uchwałą Rady Pedagogicznej Samorządowego Przedszkola Nr 55 nr 04/27/08/13 z dnia 27 sierpnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA PRZEDSZKOLA W NOWEJ WSI LĘBORSKIEJ oraz FILII w LUBOWIDZU Opracowany: przez Monikę Zarzycką

PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA PRZEDSZKOLA W NOWEJ WSI LĘBORSKIEJ oraz FILII w LUBOWIDZU Opracowany: przez Monikę Zarzycką PROGRAM PROFILAKTYCZNY DLA PRZEDSZKOLA W NOWEJ WSI LĘBORSKIEJ oraz FILII w LUBOWIDZU Opracowany: przez Monikę Zarzycką Program został przyjęty do realizacji na lata 2007-2011 I. cel główny : PROMOCJA ZDROWIA

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć nauczania zintegrowanego z wykorzystaniem technik Celestyna Freineta

Scenariusz zajęć nauczania zintegrowanego z wykorzystaniem technik Celestyna Freineta Scenariusz zajęć nauczania zintegrowanego z wykorzystaniem technik Celestyna Freineta Scenariusz opracowała i zajęcia przeprowadziła w klasie I b Szkoły Podstawowej Nr 17 w Zabrzu, nauczycielka nauczania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY. "Moje bezpieczeństwo i zdrowie"

PROGRAM PROFILAKTYCZNY. Moje bezpieczeństwo i zdrowie PROGRAM PROFILAKTYCZNY "Moje bezpieczeństwo i zdrowie" Wstęp Rozwój cywilizacji, oprócz dobrodziejstw, niesie ze sobą także wiele zagrożeń. I tak na przykład rozwój motoryzacji powoduje, że coraz bardziej

Bardziej szczegółowo

Powiedz tak. pięknym zębom! zdrowym, r Viv

Powiedz tak. pięknym zębom! zdrowym, r Viv Powiedz tak zdrowym, pięknym zębom! ade r Viv en d a i-kids Ivoclar Vivadent Pediatric Dental Solutions Lakier z fluorem mocna i trwała ochrona zębów Zdrowe, piękne zęby na całe życie Dlaczego zdrowie

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

Przedszkole Samorządowe w Słupach. Książka Kucharska

Przedszkole Samorządowe w Słupach. Książka Kucharska Przedszkole Samorządowe w Słupach Książka Kucharska Kierunek działań pracy przedszkola to: Wdrożenie i upowszechnienie idei zdrowego stylu życia. Opracowanie i wdrożenie programu edukacji zdrowotnej, którego

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Szkoły

Program Wychowawczy Szkoły Zespół Szkół im. Jana Kochanowskiego w Częstochowie Program Wychowawczy Szkoły na rok szkolny 2015/2016 Częstochowa, sierpień 2015 Podstawy prawne: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991 roku o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA

PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA PROGRAM WYCHOWAWCZY ŚWIETLICY SZKOLNEJ ZESPOŁU SZKÓŁ SPECJALNYCH W OPOLU RACJONALNE ODŻYWIANIE I ZDROWY STYL ŻYCIA Opracowanie: mgr Małgorzata Bolicka kierownik świetlicy szkolnej OPOLE 2011 r. WSTĘP Życie

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY MÓJ ŚNIEŻNOBIAŁY UŚMIECH Program realizowany będzie w roku szkolnym 2002/2003 w klasie I w Szkole Podstawowej w Jankowicach

PROGRAM PROFILAKTYCZNY MÓJ ŚNIEŻNOBIAŁY UŚMIECH Program realizowany będzie w roku szkolnym 2002/2003 w klasie I w Szkole Podstawowej w Jankowicach PROGRAM PROFILAKTYCZNY MÓJ ŚNIEŻNOBIAŁY UŚMIECH Program realizowany będzie w roku szkolnym 2002/2003 w klasie I w Szkole Podstawowej w Jankowicach Opracowała Anna Seidel Próchnica jest najczęstszym schorzeniem

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Załącznik nr 1 do Uchwały Rady Pedagogicznej Nr 6/2013 z dnia 10.09.2013r. PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W KOSEWIE Wrzesień 2013 r. PODSTAWA PRAWNA Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej z dnia

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

PLAN WYCHOWAWCZY DLA KLASY PIERWSZEJ A 2014/2015

PLAN WYCHOWAWCZY DLA KLASY PIERWSZEJ A 2014/2015 PLAN WYCHOWAWCZY DLA KLASY PIERWSZEJ A 2014/2015 LP. ZADANIA OGÓLNE 1. POZNAJEMY KOLEGÓW (IMIONA I MIEJSCE ZAMIESZKANIA) ZADANIA SZCZEGÓŁOWE SPOSÓB REALIZACJI OSIĄGNIĘCIA EWALUACJA Integracja uczniów w

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Cele operacyjne: dziecko...

Cele operacyjne: dziecko... We współczesnym świecie istnieje wiele zagrożeń dla zdrowia i życia człowieka. Środowisko naturalne zostało zanieczyszczone, a proponowana żywność jest często niezdrowa, sztucznie modyfikowana, zawierająca

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych

EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych EDUKACJA WCZESNOSZKOLNA W JĘZYKU ANGIELSKIM- Założenia programowe w klasach dwujęzycznych Wstęp Program nauczania edukacji wczesnoszkolnej w języku angielskim dotyczy uczniów klas 1-3 szkoły podstawowej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej

PROGRAM WYCHOWAWCZY. Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej PROGRAM WYCHOWAWCZY Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 3 im. Jana Pawła II w Rudzie Śląskiej,,W wychowaniu chodzi właśnie o to, ażeby człowiek stawał się coraz bardziej człowiekiem Jan Paweł II PROGRAM

Bardziej szczegółowo

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację;

potrafi wybrać produkty spożywcze odpowiednie na śniadanie, obiad, podwieczorek, czy kolację; ZADANIE I Aktywny przedszkolak to zdrowy przedszkolak. Zdrowie to ruch i zdrowe nawyki żywieniowe. Oczekiwane efekty i umiejętności dzieci. 1. Orientuje się w zasadach zdrowego żywienia. dziecko wie jakie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO NR 1 CALINECZKA w Policach Podstawa prawna: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U> nr 256, poz. 2572 z późn. zm) 2. Rozporządzenie Ministra

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

Zadanie Forma realizacji Termin Odpowiedzialny Uwagi. nauczyciele dzieci nowo Organizowanie warunków działalności przedszkola

Zadanie Forma realizacji Termin Odpowiedzialny Uwagi. nauczyciele dzieci nowo Organizowanie warunków działalności przedszkola Kierunki realizacji koncepcji I. Praca z dziećmi Zadanie Forma realizacji Termin Odpowiedzialny Uwagi Adaptacja Rozpowszechnianie informatora prezentującego działalność Od II każdego Zespółdo sp dziecka

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W STRZESZOWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W STRZESZOWIE PROGRAM WYCHOWAWCZY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W STRZESZOWIE 1. Wstęp Program wychowawczy zakłada podmiotowe traktowanie dzieci, poszanowanie ich godności osobistej, stwarzanie sytuacji wyzwalającej ich aktywność

Bardziej szczegółowo

25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW

25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW 114 25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW Małgorzata Sieńczewska 25. CO NAM JEST POTRZEBNE W PODRÓŻY CZYLI O KLASYFIKOWANIU OBIEKTÓW Cele ogólne w szkole podstawowej zdobycie

Bardziej szczegółowo

Akademia Rozwoju Małego Dziecka

Akademia Rozwoju Małego Dziecka Aktualnie zbieram grupy na następujące zajęcia: Akademia Rozwoju Małego Dziecka 1. Maluszkowo - zajęcia dla dzieci do 2 roku życia - czas trwania zajęć: 45 minut / dziecko+dorosły opiekun zajęcia stymulujące

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich

Koncepcja pracy. Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Koncepcja pracy Przedszkola nr 12 w Siemianowicach Śląskich Misja W naszym przedszkolu dziecko: - znajduje możliwość indywidualnego rozwoju możliwości twórczych i intelektualnych, - zdobywa wiedzę i umiejętności

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT

SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE PROJEKT Szkoła Podstawowa nr 1 im. Bohaterów Warszawy w Kamienicy SZKOŁA PROMUJĄCA ZDROWIE Plan działań Czas realizacji 2014 2017 PROJEKT W szkole, gdzie naturalnym procesem jest nauczanie i kształtowanie postaw,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoły Podstawowej nr 65, im. Juliusza Słowackiego w Łodzi

PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoły Podstawowej nr 65, im. Juliusza Słowackiego w Łodzi PROGRAM PROFILAKTYCZNY Szkoły Podstawowej nr 65, im. Juliusza Słowackiego w Łodzi Zatwierdzony uchwałą nr 4/06/07 Rady Pedagogicznej na posiedzeniu w dniu 16 stycznia 2007 r. 1 1. Podstawa prawna: a) Ustawa

Bardziej szczegółowo

Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV

Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV Program wyjazdów integracyjnych dla klas IV W naszej szkole realizowane są wyjazdy integracyjne dla uczniów klasy IV. Najczęściej wyjazdy te trwają trzy dni i uczestniczy w nim jeden zespół klasowy. Wyjazd

Bardziej szczegółowo

Celem wychowania przedszkolnego jest:

Celem wychowania przedszkolnego jest: Podstawa programowa Podstawa programowa wychowania przedszkolnego opisuje proces wspomagania rozwoju i edukacji dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym. Przedszkola, oddziały przedszkolne w szkołach

Bardziej szczegółowo

CZYSTE POWIETRZE WOKÓŁ NAS. Program przedszkolnej edukacji antytytoniowej

CZYSTE POWIETRZE WOKÓŁ NAS. Program przedszkolnej edukacji antytytoniowej CZYSTE POWIETRZE WOKÓŁ NAS Program przedszkolnej edukacji antytytoniowej Program jest adresowany do dzieci przedszkolnych i realizowany z udziałem rodziców, dostosowany jest do możliwości psychofizycznych

Bardziej szczegółowo

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach

Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Program wychowawczy Przedszkola nr 3 w Szamotułach Szamotuły 2014 Zaktualizowany Program Wychowawczy Przedszkola Nr 3 w Szamotułach został uchwalony przez Radę Rodziców uchwałą nr 1 w dniu 21.08.2014r.

Bardziej szczegółowo

Zalecenia w zakresie higieny jamy ustnej dla kobiet w ciąży.

Zalecenia w zakresie higieny jamy ustnej dla kobiet w ciąży. Zalecenia w zakresie higieny jamy ustnej dla kobiet w ciąży. W 2014 roku, z inicjatywy Polskiego Towarzystwa Stomatologii Dziecięcej i firmy Colgate powołany został Polski Oddział Sojuszu dla Przyszłości

Bardziej szczegółowo

Wkrótce będę uczniem. Program profilaktyczno integracyjny zmniejszania lęku dziecka 5-6 letniego przed pójściem do szkoły.

Wkrótce będę uczniem. Program profilaktyczno integracyjny zmniejszania lęku dziecka 5-6 letniego przed pójściem do szkoły. Wkrótce będę uczniem Program profilaktyczno integracyjny zmniejszania lęku dziecka 5-6 letniego przed pójściem do szkoły. Sączów 2011/ 2012 Dziecko 5-6 letnie kończąc przedszkole powinno radzić sobie z

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak pełen zdrowia. Raport z edycji zimowej

Przedszkolak pełen zdrowia. Raport z edycji zimowej Przedszkolak pełen zdrowia Raport z edycji zimowej W okresie listopad styczeń dzieci z Naszego przedszkola zdobywały wiedzę w zakresie zdrowia. Wśród interesujących zagadnień znalazły się tematy takie

Bardziej szczegółowo

TRADYCJE I ZWYCZAJE WIELKANOCNE

TRADYCJE I ZWYCZAJE WIELKANOCNE WIELKANOC Wielkanoc, to najważniejsze i najstarsze święto chrześcijaństwa obchodzone na pamiątkę Zmartwychwstania Chrystusa. Święto ruchome przypadające w pierwszą niedzielę po pierwszej wiosennej pełni

Bardziej szczegółowo

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku

Próchnica zębów. Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Antonina Kawecka PSSE w Kamieniu Pomorskim 2015roku Rodzaje zębów Zęby (łac. dens ząb, l.mn. dentes) złożone, twarde twory anatomiczne w jamie ustnej. Stanowią element układu trawienia i służą do rozdrabniania

Bardziej szczegółowo

Szkolny program profilaktyki na rok 2014/2015 Procedury postępowania

Szkolny program profilaktyki na rok 2014/2015 Procedury postępowania Szkolny program profilaktyki na rok 2014/2015 Procedury postępowania Blok tematyczny Zadania Sposoby realizacji Odpowiedzialni Termin I. Żyjmy Zdrowo Higiena codzienna Dbamy o zęby Higiena okresu dojrzewania

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018. Strategia rozwoju placówki KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA PUBLICZNEGO W CZAPLINKU NA LATA 2013 2018 Świat bez dzieci byłby jak niebo bez gwiazd Św. J. Vianney Strategia rozwoju placówki Zapewnienie ciągłego rozwoju i doskonalenia jakości

Bardziej szczegółowo

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak

Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Kiedy nauczyciel klasy I staje się osobą znaczącą dla uczniów? Ewa Filipiak Instytut Pedagogiki Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy Uczelnie dla szkół Główne myśli Etap edukacji wczesnoszkolnej

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Plan pracy profilaktycznej Publicznego Przedszkola w Klęce. na rok 2015/2016. W bezpiecznym świecie zdrowy ja!

Plan pracy profilaktycznej Publicznego Przedszkola w Klęce. na rok 2015/2016. W bezpiecznym świecie zdrowy ja! Plan pracy profilaktycznej Publicznego Przedszkola w Klęce na rok 2015/2016 W bezpiecznym świecie zdrowy ja! Profilaktyka ma na celu eliminację lub redukcję czynników ryzyka oraz wzmacnianie czynników

Bardziej szczegółowo

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego

Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego Kierunek Lekarsko- dentystyczny Wydziału Lekarskiego Oddziału Stomatologicznego KARTA PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu, typ przedmiotu (podstawowy, kierunkowy) Stomatologia dziecięca i profilaktyka stomatologiczna

Bardziej szczegółowo

2. Podnoszenie poczucia bezpieczeństwa dzieci w szkole i środowisku zewnętrznym poprzez podejmowanie działań zapobiegających agresji i przemocy:

2. Podnoszenie poczucia bezpieczeństwa dzieci w szkole i środowisku zewnętrznym poprzez podejmowanie działań zapobiegających agresji i przemocy: SZKOLNY PROGRAM PROFILAKTYKI Opracowany w szkole Program Profilaktyki dostosowany jest do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych naszych uczniów oraz potrzeb środowiska lokalnego, opisuje w

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyki próchnicy zębów u dzieci w wieku przedszkolnym, 3-5 lat

Program profilaktyki próchnicy zębów u dzieci w wieku przedszkolnym, 3-5 lat Program profilaktyki próchnicy zębów u dzieci w wieku przedszkolnym, 3-5 lat 1. Podstawy prawne działań Gminy w obszarze zdrowia publicznego 1. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym Rozdział

Bardziej szczegółowo

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi

Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Program Wychowawczy Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE w Łodzi Nadrzędnym celem wychowawczym Społecznego Gimnazjum Stowarzyszenia Muzyków Polskich PRO ARTE jest wspomaganie

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 21 WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNEJ PODSTAWA PRAWNA. Program wychowawczy został opracowany w oparciu o:

ROCZNY PLAN PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 21 WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNEJ PODSTAWA PRAWNA. Program wychowawczy został opracowany w oparciu o: ROCZNY PLAN PRACY WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNEJ PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 21 PODSTAWA PRAWNA Program wychowawczy został opracowany w oparciu o: Konstytucje Rzeczypospolitej Polskiej, Powszechną Deklarację Praw

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY Zespołu Placówek Oświatowych nr 3 Miejskiego Przedszkola Samorządowego im. J. Brzechwy w Mławie.

PROGRAM PROFILAKTYCZNY Zespołu Placówek Oświatowych nr 3 Miejskiego Przedszkola Samorządowego im. J. Brzechwy w Mławie. PROGRAM PROFILAKTYCZNY Zespołu Placówek Oświatowych nr 3 Miejskiego Przedszkola Samorządowego im. J. Brzechwy w Mławie. Program profilaktyczny ma za zadanie wspomagać edukację dzieci w wieku przedszkolnym

Bardziej szczegółowo

ZDROWY PRZEDSZKOLAK PROMOWANIE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA DZIECKA W DOMU I W PRZEDSZKOLU. ROK SZKOLNY 2011/2012 i 2012/2013

ZDROWY PRZEDSZKOLAK PROMOWANIE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA DZIECKA W DOMU I W PRZEDSZKOLU. ROK SZKOLNY 2011/2012 i 2012/2013 ZDROWY PRZEDSZKOLAK PROMOWANIE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA DZIECKA W DOMU I W PRZEDSZKOLU ROK SZKOLNY 2011/2012 i 2012/2013 CEL GŁÓWNY: PROMOWANIE ZDROWEGO STYLU ŻYCIA DZIECKA W DOMU I W PRZEDSZKOLU CELE POMOCNICZE

Bardziej szczegółowo

PRZEDSZKOLNEGO W PRZEDSZKOLU AKADEMIA MŁODEGO GENIUSZA W RADOMIU

PRZEDSZKOLNEGO W PRZEDSZKOLU AKADEMIA MŁODEGO GENIUSZA W RADOMIU GŁÓWNE CELE WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO W PRZEDSZKOLU AKADEMIA MŁODEGO GENIUSZA W RADOMIU Podstawa prawna: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej Powszechna Deklaracja Praw Człowieka Ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci

Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci Akredytacja Państwowej Komisji Akredytacyjnej (Uchwała Nr 474/2010 z dn. 27.05. 2010r.)1111 Zadania rodziców i nauczycieli w rozwijaniu zdolności dzieci Prof. dr hab. Anna Izabela Brzezińska Instytut Psychologii

Bardziej szczegółowo

Język angielski w nauczaniu przedszkolnym

Język angielski w nauczaniu przedszkolnym Język angielski w nauczaniu przedszkolnym Mariola Bogucka Lublin, 21.10.2015 Cele nauczania języka angielskiego w przedszkolu Integracja lekcji języka angielskiego i nauczania przedszkolnego Kompetencje

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice 1 Czytanie, pisanie, ortografia, historia i arytmetyka są ważne tylko wtedy, jeżeli pomagają naszym uczniom osiągać człowieczeństwo L. F. Buscaglia Radość życia" STRATEGIA WYCHOWAWCZA SZKOŁY dla klas VI

Bardziej szczegółowo

Program Profilaktyki

Program Profilaktyki Program Profilaktyki Przedszkola Publicznego Mali Odkrywcy w Dąbrówce Zatwierdzony Uchwałą Rady Pedagogicznej i Rady Rodziców nr 2/2015 z dnia 15.01.2015 r. Założenia programu Praca wychowawczo-profilaktyczna

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACUJEMY WSPÓŁPRACE. Współpraca z Poradnią Psychologiczno Pedagogiczną.

WSPÓŁPRACUJEMY WSPÓŁPRACE. Współpraca z Poradnią Psychologiczno Pedagogiczną. PRZEDSZKOLE NR 2 IM JANA BRZECHWY W STALOWEJ WOLI WSPÓŁPRACUJEMY WSPÓŁPRACE Współpraca z Poradnią Psychologiczno Pedagogiczną. Cel: Połączenie działań służących wspomaganiu rozwoju dzieci zdrowych i z

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE

PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE PROGRAM WYCHOWAWCZY PUBLICZNEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. MARII KONOPNICKIEJ W KRAJENCE 1 Podstawy prawne szkolnego programy wychowawczego Podstawą do sporządzenia niniejszego programu stanowią następujące

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ PIERWSZA PRZYPOMNIENIE, CZYM JEST PIRAMIDA ŻYWIENIA CO TO JEST ZDROWA ŻYWNOŚĆ?

CZĘŚĆ PIERWSZA PRZYPOMNIENIE, CZYM JEST PIRAMIDA ŻYWIENIA CO TO JEST ZDROWA ŻYWNOŚĆ? W kwietniu grupa integracyjna z przedszkola w Mirkowie przystąpiła do udziału w kolejnej akcji AKADEMII ZDROWEGO PRZEDSZKOLAKA pt. Uczymy się o jedzeniu w ekologicznym znaczeniu. W grupie jest 19 dzieci,

Bardziej szczegółowo

Animaloterapia. Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy

Animaloterapia. Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy Animaloterapia Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy Anna Franczyk, Katarzyna Krajewska, Joanna Skorupa Animaloterapia Program Przedszkolnego Klubu Animals Cztery łapy Oicyna Wydawnicza Impuls

Bardziej szczegółowo

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich

KOCHAMY DOBREGO BOGA. Bóg kocha dzieci. Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich KOCHAMY DOBREGO BOGA Bóg kocha dzieci Poradnik metodyczny do religii dla dzieci czteroletnich Wydawnictwo WAM Księża Jezuici Kraków 2011 Ogólna prezentacja i wprowadzenie do pracy z podręcznikiem Kochamy

Bardziej szczegółowo

Scenariusz zajęć dla dzieci w wieku przedszkolnym

Scenariusz zajęć dla dzieci w wieku przedszkolnym Opracowała mgr Jolanta Bajorek Scenariusz zajęć dla dzieci w wieku przedszkolnym Materiał programowy: 1. Doświadczam samodzielności i przyswajam nawyki higieniczno-kulturalne opanowanie umiejętności samodzielnego

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 21 WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNEJ PODSTAWA PRAWNA. Program wychowawczy został opracowany w oparciu o:

ROCZNY PLAN PRACY PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 21 WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNEJ PODSTAWA PRAWNA. Program wychowawczy został opracowany w oparciu o: ROCZNY PLAN PRACY WYCHOWAWCZO-DYDAKTYCZNEJ PRZEDSZKOLA MIEJSKIEGO NR 21 PODSTAWA PRAWNA Program wychowawczy został opracowany w oparciu o: Konstytucje Rzeczypospolitej Polskiej, Powszechną Deklarację Praw

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018

KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 KONCEPCJA PRACY ZESPOŁU SZKÓŁ W PAWŁOWIE NA LATA 2013-2018 MISJA SZKOŁY Jesteśmy szkołą bezpieczną i przyjazną. Szanujemy się wzajemnie i wspieramy. Celem naszej szkoły jest dobre przygotowanie uczniów

Bardziej szczegółowo

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28

Program adaptacyjny. dla klasy I. Jestem pierwszakiem. w Szkole Podstawowej nr 28 Szkoła Podstawowa nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku Program adaptacyjny dla klasy I Jestem pierwszakiem w Szkole Podstawowej nr 28 im. K. I. Gałczyńskiego w Białymstoku ,,Dzieci różnią się od

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice

Szkoła Podstawowa nr 1 Marklowice 1 Czytanie, pisanie, ortografia, historia i arytmetyka są ważne tylko wtedy, jeżeli pomagają naszym uczniom osiągać człowieczeństwo L. F. Buscaglia Radość życia" STRATEGIA WYCHOWAWCZA SZKOŁY dla klas I

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Przedszkole nr 25 w Bielsku- Białej

KONCEPCJA PRACY. Przedszkole nr 25 w Bielsku- Białej KONCEPCJA PRACY Przedszkole nr 25 w Bielsku- Białej MISJA PRZEDSZKOLA Przedszkole pełni funkcje opiekuńcze, wychowawcze i kształcące. Wspomaga wszechstronny rozwój dziecka odpowiednio do jego indywidualnych

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

,,Pomóżmy dzieciom, by każdy z nich stał się tym, kim stać się może J. Korczak

,,Pomóżmy dzieciom, by każdy z nich stał się tym, kim stać się może J. Korczak ,,Pomóżmy dzieciom, by każdy z nich stał się tym, kim stać się może J. Korczak GŁÓWNE KIERUNKI PRACY REWALIDACYJNEJ W ZESPOLE PRZEDSZKOLI SPECJALNYCH DLA DZIECI PRZEWLEKLE CHORYCH OD ROKU SZKOLNEGO 2013/14

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów :

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: II. Podręcznik: III.Tematyka realizowanych modułów : Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klas czwartych I. Program nauczania: Program nauczania języka angielskiego dla II etapu edukacyjnego (szkoła podstawowa, klasy IV VI), autorzy: Ewa Piotrowska

Bardziej szczegółowo

Jak dbać o higinę jamy ustnej dziecka już od pierwszego dnia życia? Praktyczny poradnik dla rodziców

Jak dbać o higinę jamy ustnej dziecka już od pierwszego dnia życia? Praktyczny poradnik dla rodziców Jak dbać o rosnące ząbki? Jak dbać o higinę jamy ustnej dziecka już od pierwszego dnia życia? Praktyczny poradnik dla rodziców Mama, tata i buzia, która się zmienia O higienę jamy ustnej dziecka należy

Bardziej szczegółowo

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16

ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 ORGANIZACJA ZAJĘĆ W PRZEDSZKOLU PRZYGOTOWUJĄCYCH DZIECI DO POSŁUGIWANIA SIĘ JĘZYKIEM OBCYM NOWOŻYTNYM OD ROKU SZKOLNEGO 2015/16 Elżbieta Pełka-Pryszcz Starszy wizytator Kuratorium Oświaty w Lublinie 16

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 6 Specjalna im. Marii Grzegorzewskiej- klasa I-III. Mądra szkoła czyta dzieciom NAZWA CHARAKTERYSTYKA ŁĄCZE, LOGO ZAKRES DZIAŁAŃ

Szkoła Podstawowa Nr 6 Specjalna im. Marii Grzegorzewskiej- klasa I-III. Mądra szkoła czyta dzieciom NAZWA CHARAKTERYSTYKA ŁĄCZE, LOGO ZAKRES DZIAŁAŃ L. p. NAZWA CHARAKTERYSTYKA ŁĄCZE, LOGO ZAKRES DZIAŁAŃ 1 Szkoła Bez Przemocy 2 Szkoła zdrowego uśmiechu 3 Czytamy Dzieciom Mądra szkoła czyta dzieciom organizacja Dnia Życzliwości. jest przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową.

Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową. Znam przepisy i jestem bezpieczny! - przygotowanie do sprawdzianu na kartę motorowerową. poznanie budowy motoroweru i obowiązkowego jego wyposażenia, poznanie zasad pieszych, rowerzystów i motorowerzystów

Bardziej szczegółowo

PROGRAM EDUKACJI PROZDROWOTNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W ROPICY POLSKIEJ. Rok szkolny 2015/2016

PROGRAM EDUKACJI PROZDROWOTNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W ROPICY POLSKIEJ. Rok szkolny 2015/2016 PROGRAM EDUKACJI PROZDROWOTNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ W ROPICY POLSKIEJ Rok szkolny 2015/2016 1 I. WSTĘP Jednym z podstawowych zadań szkoły jest wszechstronny rozwój ucznia i przygotowanie go do funkcjonowania

Bardziej szczegółowo

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby?

Ryzyko próchnicy? Nadwrażliwość zębów? Choroby dziąseł? Profilaktyka u dzieci. Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? 3M ESPE Skuteczna ochrona jamy ustnej Ryzyko próchnicy? Choroby dziąseł? Nadwrażliwość zębów? Profilaktyka u dzieci Co może dać Ci profilaktyczne dbanie o zęby? Drogi Pacjencie, Czy odczuwasz ból podczas

Bardziej szczegółowo

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej

Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej Nowelizacja rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół 29 maja 2014 r. Nowelizacja rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 21

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 21 KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 21 W TYCHACH NA ROK SZKOLNY 2014-2016 opracowana na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 maja 2013 roku w sprawie nadzoru pedagogicznego Przedszkole

Bardziej szczegółowo

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej

Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej Edukacja włączająca w szkole ogólnodostępnej ...Dobra edukacja to edukacja włączająca, zapewniająca pełne uczestnictwo wszystkim uczniom, niezależnie od płci, statusu społecznego i ekonomicznego, rasy,

Bardziej szczegółowo