KAPITAŁ SPOŁECZNY JAKO CZYNNIK ROZWOJU GOSPODARCZEGO

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "KAPITAŁ SPOŁECZNY JAKO CZYNNIK ROZWOJU GOSPODARCZEGO"

Transkrypt

1 KAPITAŁ SPOŁECZNY JAKO CZYNNIK ROZWOJU GOSPODARCZEGO Jarosław Działek Polskie Towarzystwo Geograficzne 11 stycznia 2011

2 KAPITAŁ I KAPITAŁY źródło:

3 KAPITAŁ I KAPITAŁY źródło:

4 KAPITAŁ I KAPITAŁY źródło:

5 KAPITAŁ I KAPITAŁY źródło:

6 KAPITAŁ I KAPITAŁY klasyczne czynniki produkcji: praca, ziemia, kapitał kapitał - dobra finansowe lub materialne, którymi moŝna dysponować dla prowadzenia działalności przynoszącej dochód. nowe rodzaje kapitałów : kapitał ludzki kapitał społeczny kapitał kulturowy kapitał symboliczny kapitał intelektualny

7 KAPITAŁ I KAPITAŁY Źródło: Walukiewicz, 2007

8 KAPITAŁ I KAPITAŁY klasyczne modele wzrostu nie wyjaśniały w pełni obserwowanych róŝnic w tempie wzrostu gospodarczego państw lub regionów wzrost znaczenia czynników społecznych, kulturowych, politycznych i psychologicznych w wyjaśnianiu zjawisk gospodarczych homo socio-economicus, a nie tylko homo economicus zmiany w gospodarce powodują wzrost znaczenia powiązań sieciowych postfordowska organizacja pracy, gospodarka oparta na wiedzy, szybki przepływ informacji to, co się posiada waŝne było w czasach przednowoczesnych, to co się wie w czasach nowoczesnych, natomiast to, kogo się zna w czasach ponowoczesnych (Rymsza, 2007)

9 KROKI MILOWE ROZWOJU KONCEPCJI 1916 Lyda Judson Hanifan, The community center 1974 Mark S. Granovetter, Getting a job: a study of contacts and careers 1980 Pierre Bourdieu, Le capital social: notes provisoires 1986 Pierre Bourdieu, The forms of capital 1988 James Coleman, Social capital in the creation of human capital 1993 Robert D. Putnam i inni, Demokracja w działaniu 2000 Robert D. Putnam, Samotna gra w kręgle

10 KAPITAŁ SPOŁECZNY NAUKOWA MODA? naukowa moda? stare pojęcia ubrane w nowe szaty tak, ale istotnym novum jest to, Ŝe powiązania społeczne i normy traktowane są jako pewien zasób (indywidualny, kolektywny) intuicyjny charakter w teorii łatwy do zastosowania w strategiach rozwoju, w praktyce trudny we wdroŝeniu

11 GRANOVETTER SIŁA LUŹNYCH WIĘZI jaka jest najlepsza strategia poszukiwania pracy przy uŝyciu zasobów powiązań społecznych? mniej skutecznym rozwiązaniem jest informowanie się jedynie wśród rodziny czy przyjaciół (wykorzystanie mocnych więzi), a lepsze wyniki daje zwrócenie się do dalszych znajomych (wykorzystanie luźnych więzi) osoby połączone mocnymi więziami mają podobne zainteresowanie, spędzają ze sobą duŝo czasu, mają wspólnych przyjaciół; istnieje większe prawdopodobieństwo powtarzania się tych samych informacji; dodatkowo czują się zobligowane do znalezienia jakichkolwiek informacji, stąd teŝ mogą zadowolić się rozwiązaniami mniej optymalnymi siła luźnych więzi (strength of weak ties) polega na tym, Ŝe łączy róŝne zgrupowania jednostek o silnych powiązaniach i umoŝliwiających przepływ nowych informacji (zasobów) między nimi; problemem moŝe być wiarygodność informacji, stąd teŝ rośnie rola zaufanie, które zmniejsza ryzyko oszustwa R.Burt koncepcja dziur strukturalnych

12 &&& ### ###

13

14 BOURDIEU UJĘCIE KLASOWE składa się z dwóch elementów: samej relacji społecznej oraz zasobów dostępnych dzięki tej relacji Kapitał społeczny to zbiór rzeczywistych lub potencjalnych zasobów, które związane są z posiadaniem trwałej sieci mniej lub bardziej zinstytucjonalizowanych związków znajomości i wzajemnego uznania innymi słowy, z przynaleŝnością do grupy które umoŝliwiają kaŝdemu ze swoich członków wsparcie dzięki posiadanemu przez całą zbiorowość kapitałowi. (Bourdieu, 1986: ) ujęcie konfliktowe: kapitał społeczny łączy przedstawicieli wyŝszych klas społecznych, dzięki czemu mogą lepiej wykorzystać zasoby dostępne tym klasom, powodując jeszcze większe upośledzenie niŝszych klas społecznych wyŝsze klasy społeczne świadomie inwestują w kapitał społeczny (np. poprzez organizację przyjęć, członkostwo w klubach, strategie matrymonialne, itp.), po to, by jeszcze lepiej spoŝytkować zgromadzone przez nie pieniądze, wiedzę i władzę

15 BOURDIEU UJĘCIE KLASOWE

16

17 COLEMAN KAPITAŁ SPOŁECZNY A LUDZKI jaki jest wpływ kapitału społecznego na kapitał ludzki? analizując przyczyny niepowodzeń szkolnych uczniów, zwrócił uwagę na rolę kapitału społecznego w rodzinie i lokalnej społeczności kapitał społeczny w kontekście szkoły: zobowiązania i oczekiwania rodziców wobec dzieci, powiązania rodzin ze szkołą, tworzenie się pozytywnego klimatu wokół szkoły, gdzie wszystkie strony są zainteresowane sukcesem, wzmocnienie norm dopingujących uczniów do wysiłku wskaźniki: obecność rodziców, ich uczestnictwo w Ŝyciu szkoły (PTA), mobilność rodzin, szkoły a lokalna społeczność (prywatne szkoły wyznaniowe) silne i gęste powiązania mocnymi więziami wewnątrz danej grupy (tzw. domknięcie) zwiększać mają poziom zaufania między jej członkami, wzmacniać normy wewnątrzgrupowe i prowadzić do większej efektywności jej członków duŝe zasoby kapitału społecznego rodzinnego w niektórych grupach etnicznych, np. azjatyckiej, które w USA osiągają sukcesy edukacyjne

18

19 COLEMAN ASPEKT FUNKCJONALNY kapitał społeczny jak krzesło definiowane przez swoją funkcję funkcjonalny aspekt kapitału społecznego, który albo umoŝliwia łatwiejsze podejmowanie wspólnych działań, albo przyczynia się do obniŝenia ich kosztów. Im większa intensywność powiązań i im wyŝsze zaufanie tym większe prawdopodobieństwo pojawienia się oddolnych inicjatyw oraz niŝsze koszty ich realizacji. kapitał społeczny ma głównie pozytywne oddziaływanie, przyczyniając się np. do podnoszenia poziomu bezpieczeństwa w społecznościach lokalnych. [Kapitał społeczny] stanowi pewien aspekt struktury społecznej i ułatwia niektóre działania jednostek, które są wewnątrz takiej struktury ( ) Ułatwia osiąganie celów, które nie mogłyby zostać osiągnięte w przypadku jego braku lub zostałyby osiągnięte, ale większym kosztem. ( ) Stanowi dla aktorów wartość tych aspektów struktury społecznej, które jako zasoby mogą być przez tych aktorów uŝyte do realizacji ich interesów. (Coleman, 1990: 302, 304, 305)

20 PUTNAM WŁOCHY I USA skąd biorą się róŝnice w sprawności instytucji samorządowych we włoskich regionach? zwrócił uwagę na związek pomiędzy poziomem sprawności instytucjonalnej a poziomem rozwoju gospodarczego, uznając przy tym, Ŝe wynika to z wpływu nieznanego trzeciego czynnika. czynnikiem wyjaśniającym ma być kapitał społeczny: Kapitał społeczny odnosi się tu do takich cech organizacji społeczeństwa, jak zaufanie, normy i powiązania, które mogą zwiększyć sprawność społeczeństwa, ułatwiając skoordynowane działania. (Putnam i in., 1995: 258) w analizie posługuje się jednak terminem regionalnej wspólnoty obywatelskiej i mówi obywatelskości (civicness), która obejmuje zaangaŝowanie społeczne (uczestnictwo w stowarzyszeniach, czytelnictwo gazet) i polityczne (uczestnictwo w wyborach, niewielki udział głosowania preferencyjnego)

21

22 PUTNAM jakie są zasoby kapitału społecznego w Stanach Zjednoczonych? zauwaŝa stałą tendencję spadkową członkostwa w najwaŝniejszych amerykańskich organizacjach społecznych w ciągu ostatnich kilkudziesięciu lat, obrazując to tytułową metaforą samotnej gry w kręgle, optymistyczna wizja kapitału społecznego: Kapitał społeczny sprawia, Ŝe jesteśmy mądrzejsi, zdrowsi, bezpieczniejsi, bogatsi, potrafimy lepiej rządzić w sprawiedliwej i stabilnej demokracji. (Putnam, 2000: 290) Dla Putnama kapitał społeczny staje się więc dobrem korzystnie wpływającym niemal na wszystko: kapitał ludzki, produktywność, sukces gospodarczy, demokratyczny rząd czy samą demokrację, a takŝe na ludzkie zdrowie i szczęście oraz, generalnie na wszystkie aspekty ludzkiego Ŝycia. (Rymsza, 2007: 37)

23

24 PUTNAM DWA KAPITAŁY SPOŁECZNE wzorem dwóch rodzajów więzi wyróŝniono kapitał społeczny wiąŝący i pomostowy (bonding and bridging), czasem określany jako zamknięty i otwarty lub wykluczający i włączający: Ryzykując pewne nadmierne uproszczenie, moŝna za Putnamem wydzielić dwa główne typy kapitału społecznego: pierwszy typ, który zbliŝa do siebie ludzi, którzy juŝ się dobrze znają (nazwiemy go kapitałem wiąŝącym) oraz drugi, który spaja osoby lub grupy, które wcześniej się nie znały (Putnam nazywał go kapitałem pomostowym, a my przyjmujemy za nim ten termin). (Gittell, Vidal, 1998: 15) Niektóre formy kapitału społecznego są, z wyboru czy z konieczności, skierowane do wewnątrz i mają na celu wzmacnianie wewnętrznych toŝsamości i jednorodności grup. Przykładami kapitału społecznego wiąŝącego są etniczne bractwa studenckie, przykościelne kółka czytelnicze kobiet czy modne stowarzyszenia typu country club. Inne sieci wychodzą na zewnątrz i obejmują ludzi o zróŝnicowanym społecznym pochodzeniu. Przykładami takiego kapitału społecznego pomostowego będą ruchy praw człowieka, wiele organizacji młodzieŝowych czy ekumeniczne organizacje religijne. (Putnam, 2000: 22)

25 ZAUFANIE OSOBISTE I SPOŁECZNE zaufanie istotny aspekt kapitału powiązań społecznych: Zaufanie napędza współpracę. Im większy poziom zaufania w obrębie społeczności, tym większe prawdopodobieństwo współpracy. Z kolei współpraca powiększa zaufanie. (Putnam i in., 1995: 265) dwa rodzaje zaufania: osobiste i społeczne Ten pierwszy typ to zaufanie gęste, totalnie i bezwarunkowo stowarzyszone z obiektem, który daje partnerowi bardzo szeroki zakres zaufania i wiąŝe się z duŝym ładunkiem pozytywnych wzajemnych emocji. (...) W drugim przypadku zaufanie jest funkcją cech obiektu. Dostęp do zaufania jest potencjalnie otwarty i nie jest tak silnie predeterminowany przynaleŝnością grupową. (Bartkowski, 2003: 73-74) promień zaufania, nakładające się kręgi zaufania: Tradycyjne społeczeństwa składają się z róŝnych segmentów, to znaczy z duŝej liczby identycznych, samoistnych jednostek społecznych jak wioski czy plemiona. Natomiast nowoczesne społeczeństwa składają się z duŝej liczby nakładających się na siebie grup społecznych, które pozwalają na przynaleŝność do rozmaitych grup i wiele róŝnych toŝsamości. (Fukuyama, 1999)

26 KAPITAŁY SPOŁECZNE dwa wymiary analizy kapitału społecznego: aspekt strukturalny (powiązania, sieci) oraz aspekt normatywny, nazywany równieŝ kulturowym, poznawczym bądź kognitywnym, czyli zaufanie i inne normy społeczne, zasięg oddziaływania powiązań i norm oraz wynikający z tego ich charakter: kapitał społeczny wiąŝący i zaufanie osobiste kapitał społeczny pomostowy i zaufanie społeczne (uogólnione) kapitał społeczny łączący i zaufanie do instytucji

27 KAPITAŁY SPOŁECZNE aspekt kapitału społecznego charakter i zasięg kapitału społecznego wspólnotowy zrzeszeniowy instytucjonalny autor koncepcji mocne więzi luźne więzi - Granovetter, 1974 aspekt strukturalny aspekt normatywny ograniczenia sieci dziury strukturalne - Burt, 1990 zakorzenienie autonomia - Woolcock, 1998 kapitał społeczny wiąŝący krótki promień zaufania zaufanie osobiste kapitał społeczny pomostowy długi promień zaufania zaufanie społeczne kapitał społeczny łączący Putnam, Fukuyama, 1997 zaufanie do instytucji róŝni autorzy

28 CO TO JEST KAPITAŁ SPOŁECZNY? KAPITAŁ SPOŁECZNY to sieci powiązań społecznych róŝnego rodzaju, które łączą jednostki lub grupy z tych samych (powiązania wiąŝące) lub róŝnych środowisk (powiązania pomostowe), którym towarzyszą normy zaufania i wzajemności.

29 KRYTYKA KAPITAŁU SPOŁECZNEGO nowe ujęcie starych koncepcji socjologicznych, niedookreślenie pojęcia: w jednej definicji zarówno jego determinanty, jak równieŝ potencjalne konsekwencje, nadmiernie optymistyczne pojmowanie kapitału społecznego jako coś z natury dobrego, trudności w operacjonalizacji wynikające równieŝ z problemów definicyjnych

30 KRYTYKA KAPITAŁU SPOŁECZNEGO funkcjonalistyczne ujęcie kapitału społecznego mówiono nie tylko, co to jest kapitał społeczny, ale równieŝ czemu ma słuŝyć i jakie przynosi korzyści jednostkom, grupom lub całym społecznościom. niezrozumienie pośredniczącej roli kapitału społecznego, gdy zasoby, które moŝna było pozyskać za jego pośrednictwem identyfikowano z samym kapitałem. Stąd waŝne jest rozróŝnienie samych zasobów [osiąganych dzięki kapitałowi społecznemu] ze zdolnością do ich osiągnięcia dzięki członkostwu w róŝnych strukturach społecznych, na co zwrócił Bourdieu, ale zostało przemilczane przez Colemana. Zrównanie kapitału społecznego z zasobami otrzymanymi dzięki niemu moŝe łatwo prowadzić do tautologii. (Portes, 1998: 5)

31 KRYTYKA KAPITAŁU SPOŁECZNEGO z tym związane były błędy w operacjonalizacji, regiony z duŝymi zasobami kapitału społecznego powinny być według teorii bezpieczniejsze i lepiej rozwinięte pod względem gospodarczym, więc jako wskaźniki kapitału społecznego dobierano wskaźniki przestępczości i poziomu rozwoju gospodarczego, tam gdzie były one wysokie, uznawano, Ŝe zasoby kapitału społecznego są równieŝ wysokie. sukces miast i regionów dawał się właściwie utoŝsamić z posiadaniem zasobów kapitału społecznego, a do osiągnięcia tegoŝ sukcesu niezbędny jest tenŝe kapitał społeczny (Zarycki, 2000: 46)

32 NEGATYWNY KAPITAŁ SPOŁECZNY z tym związane jest rozumienie kapitału jako czegoś z gruntu dobrego, którego zasoby trzeba bez wahania maksymalizować społeczności z wyŝszymi zasobami kapitału społecznego były skazane na sukces, musiały być bezpieczniejsze i lepiej zarządzane, ich otoczenie czystsze i zadbane, a mieszkańcy zamoŝniejsi i zadowoleni z Ŝycia. stwierdzono istnienia negatywnego kapitału społecznego (Kaźmierczak, 2007), którego uosobieniem stały się organizacje typu mafijnego, w których panuje silne więzi grupowe i zaufanie osobiste uwaga: nie ma mowy o dobrym lub złym kapitale społecznym, a jedynie o pozytywnych negatywnych dla danej zbiorowości skutkach kapitału społecznego. bo czy moŝna mówić o negatywnym kapitale ekonomicznym, gdy zostaje on wykorzystany do zakupu broni, lub negatywnym kapitale ludzkim, gdy wiedza o systemach zabezpieczeń zostaje wykorzystana podczas napadu na bank? w przypadku grup przestępczych kapitał społeczny przynosi im samym korzyści, ale zdecydowanie odmienne są skutki dla reszty społeczeństwa.

33 NEGATYWNY KAPITAŁ SPOŁECZNY zjawisko ograniczania zasobów kapitału społecznego do zamkniętej sieci moŝe dotyczyć grup o silnej spójności wewnętrznej przez: ograniczanie dostępu do zasobów osobom spoza grupy, czego przykładem mogą być korporacje zawodowe, Ŝądania udziału w zyskach z działalności, np. poprzez naleganie, by zatrudnić bliskich lub znajomych, występowanie silnej kontroli społecznej ograniczającej autonomię jednostek i zmuszającej niezaleŝne jednostki do przyjęcia norm grupy lub do jej opuszczenia, pojawienie się sytuacji, w których indywidualny sukces moŝe być postrzegany jako zagroŝenie dla spójności grupy. Mancur Olson w ksiąŝce The rise and decline of nations (1982) zauwaŝył, Ŝe wiele organizacji działa jako grupy interesu, dąŝące do realizacji własnych wpływów kosztem wspólnego dobra, np. związki zawodowe, korporacje zawodowe czy grupy lobbingowe

34 DETERMINANTY KAPITAŁ SPOŁECZNY ODDZIAŁYWANIE SKUTKI wpływ na gęstość interakcji SIECI POWIĄZAŃ mobilizacja innych zasobów WPŁYW POZYTYWNY oraz ich jakość ZAUFANIE lub ograniczanie dostępu do nich WPŁYW NEGATYWNY o róŝnym zasięgu i intensywności relacji

35 NA CO MA WPŁYW? kapitał ludzki i intelektualny rozwój społeczeństwa obywatelskiego procesy demokratyzacji sprawność instytucji publicznych poziom zdrowia rozwój gospodarczy przedsiębiorczość

36 JAK WPŁYWA NA ROZWÓJ GOSPODARCZY? kapitał powiązań społecznych pozwala uczestnikom sieci korzystać z zasobów zgromadzonych przez innych jej członków; jednostka nie musi opierać się tylko na własnym dorobku czy kupować zasoby na rynku, ale moŝe skorzystać z zasobów krewnych, przyjaciół, sąsiadów, znajomych, członków tego samego stowarzyszenia, itp. dostęp do róŝnych zasobów zaleŝy od rodzaju powiązań społecznych wiąŝących lub pomostowych powiązania wiąŝące stanowią bazę dla jednostki, ale oparcie tylko na nich napotyka na barierę braku nowych zasobów pienięŝnych czy informacyjnych powiązania pomostowe, mniej pewne ze względu na swój luźniejszy charakter, swoją wartość ukazują wtedy, gdy dostarczają zasoby, których brakuje w zamkniętych grupach. Wstępne korzyści z intensywnej integracji wewnątrz wspólnoty, muszą ustąpić z czasem miejsca rozleglejszym powiązaniom poza wspólnotą: zbyt duŝo lub zbyt mało w kaŝdym wymiarze w danym momencie osłabia wzrost gospodarczy. (Woolcock, 1998; 175) Mogą istnieć róŝne typy kapitału społecznego, a ich zasoby powinny być optymalizowane, a nie maksymalizowane (Woolcock, 1998: 158). sieci powiązań umoŝliwiają równieŝ koordynację działań w społecznościach lokalnych

37 JAK WPŁYWA NA ROZWÓJ GOSPODARCZY? kapitałspołeczny wiążący kapitałspołeczny pomostowy rodzaj więzi mocne więzi luźne więzi charakter grupy relatywnie homogeniczna relatywnie heterogeniczna przykłady stowarzyszenia grupy rodzinne, pozarządowe, kluby przyjacielskie, sąsiedzkie sportowe, artystyczne zaufanie osobiste uogólnione (społeczne) ujęcie przestrzenne zamykające się wewnątrz wychodzące na zewnątrz wpływ na rozwój negatywny pozytywny W innych ujęciach pozytywny wpływ zapewniać ma odpowiednia kombinacja obu rodzajów kapitału społecznego (Woolcock, 1998; Sabatini, 2005)

38 JAK WPŁYWA NA ROZWÓJ GOSPODARCZY? autonomia (= kapitał społeczny pomostowy) Źródło: Woolcock, 1998: 172. słaba silna zakorzenienie (= kapitał społeczny wiążący) słabe amoralny indywidualizm anomia silne amoralny familiaryzm możliwości społeczne

39 JAK WPŁYWA NA ROZWÓJ GOSPODARCZY? zaufanie wg Piotra Sztompki (2005) redukuje obawy co do nieprzewidywalnych zachowań innych uczestników: zaufanie mobilizuje ludzi do działania, uwalniając kreatywną, swobodną, innowacyjną, przedsiębiorczą aktywność; dzieje się tak, poniewaŝ interakcje są uwolnione od lęków i podejrzeń, dlatego są bardziej spontaniczne i otwarte, zaufanie zmniejsza potrzebę kontrolowania i monitorowania posunięć innych; obdarzenie zaufaniem ( kredyt zaufania ) przez innych zawiesza społeczny nadzór i kontrolę, dając więcej miejsca na nonkonformizm, oryginalność, innowacyjność, wolność działania, zaufanie wzmacnia zachowania prospołeczne i zachęca do zaangaŝowania w róŝne stowarzyszenia; tym samym, jak twierdzi R. Putnam, wzrost zaufania zwiększa równieŝ gęstość sieci międzyludzkich powiązań, zaufanie wzmacnia więzi jednostki ze wspólnotą (czyli powiązania społeczne wiąŝące), prowadząc do współpracy, wzajemnej pomocy oraz gotowości do poświęcania się na rzecz innych, zaufanie wzmacnia równieŝ tolerancję i akceptację obcych (czyli powiązania społeczne pomostowe).

40 JAK WPŁYWA NA ROZWÓJ GOSPODARCZY? Pozytywny wpływ kapitału społecznego na rozwój gospodarczy: KAPITAŁ SPOŁECZNY powiązania społeczne (element strukturalny) umoŝliwiają dostęp do zasobów finansowych, wiedzy obecnych w sieci powiązań ułatwiają podejmowanie zbiorowych działań zaufanie (element normatywny) redukuje koszty transakcji, zmniejszając potrzebę kontroli ułatwia przepływ informacji redukuje niepewność zachowań innych uczestników Ŝycia społecznego Rozwój koncepcji ukazał jednak moŝliwość negatywnego wpływu róŝnych rodzajów kapitałów, np. kapitału społecznego wiąŝącego

41 JAK WPŁYWA NA ROZWÓJ GOSPODARCZY? 1. Im większa gęstość powiązań społecznych w danej zbiorowości tym większe moŝliwości skorzystania z zasobów kapitałów innego rodzaju (fizycznego, ekonomicznego, ludzkiego). 2. Przy takiej samej gęstości powiązań społecznych, im większe zasoby kapitałów innego rodzaju zgromadzone są w sieci tym większe moŝliwości wykorzystania ich przez daną zbiorowość. 3. Im większa gęstość powiązań pomostowych tym większe moŝliwości skorzystania z nowych zasobów kapitałów innego rodzaju niedostępnych w danej zbiorowości. 4. Optymalna kombinacja powiązań wiąŝących i pomostowych powinna sprzyjać zarówno skorzystaniu z zasobów spoza sieci, jak równieŝ ich odpowiedniemu rozprowadzeniu wewnątrz sieci. 5. Im wyŝszy poziom zaufania w sieci powiązań wiąŝących i pomostowych tym bardziej ułatwione korzystanie z zasobów kapitałów innego rodzaju zgromadzonych w sieciach, wewnątrz i na zewnątrz jej struktury, a tym samym większa skłonność do podejmowania kontaktów, mniejsze koszty kontroli, większa przedsiębiorczość i kreatywność uczestników sieci.

42 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE Bank Danych Regionalnych (GUS) zespoły artystyczne członkowie zespołów artystycznych koła (kluby) członkowie kół (klubów) kluby sportowe (łącznie z klubami wyznaniowymi i UKS) członkowie klubów sportowych fundacje stowarzyszenia i organizacje społeczne Baza ngo.pl Stowarzyszenia Klon/Jawor aktywne organizacje pozarządowe organizacje poŝytku publicznego Instytut Statystyki Kościoła Katolickiego członkowie ruchów, stowarzyszeń i innych grup kościelnych Diagnoza Społeczna liczba przyjaciół działania na rzecz społeczności lokalnej członkostwo w organizacjach, stowarzyszeniach, itp. udział w zebraniach publicznych (poza miejscem pracy) moŝna ufać większości ludzi czy w postępowaniu z ludźmi ostroŝności nigdy za wiele Polski Generalny SondaŜ Społeczny spotkania w celach towarzyskich z krewnymi, sąsiadami, innymi znajomymi wyjścia do kawiarni lub restauracji uczestnictwo w mszach i naboŝeństwach członkostwo w związkach zawodowych

43 WSKAŹNIK: STOW_NGO.PL POWIATY O WARTOŚCI POW. MEDIANY

44 WSKAŹNIK: OPP_NGO.PL POWIATY O WARTOŚCI POW. MEDIANY

45 WSKAŹNIK: KOSC_CZLONK PODZIAŁ NA KWARTYLE

46 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE wskaźniki składowe główne stow_gus 0,897 art_czlonk 0,544 0,573 zaint_ czlonk 0,457 sport_ czlonk 0,455 0,762 stow_ngo.pl 0,909 opp_ngo.pl 0,823 kosc_ czlonk 0,821 czlonk_stow 0,587 udzial_spol 0,679-0,522 udzia_zebr 0,681 przyjaciele 0,598 zaufanie_diagnoza 0,592 kapitałspołeczny pomostowy kapitałspołeczny wiąŝący formalny 1. składowa - nieformalny 3. składowa 2. składowa

47 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE 1. składowa formalny kapitał społeczny pomostowy 2. składowa nieformalny kapitał społeczny wiąŝący 3. składowa nieformalny kapitał społeczny pomostowy Zasoby kapitału społecznego najwyŝsze wysokie średnie (pow. przeciętnej) średnie (pon. przeciętnej) niskie najniŝsze granice regionów historycznych granice województw granice podregionów

48 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE kombinacja 1. składowej (formalny kapitał społeczny pomostowy) i 2. składowej (nieformalny kapitał społeczny wiąŝący) LEGENDA: kapitałspołeczny pomostowy (1. składowa) niski średni wysoki kapitałspołeczny wiąŝący (2. składowa) wysoki średni niski granice regionów historycznych granice województw granice podregionów/powiatów

49 ZRÓśNICOWANIE PRZESTRZENNE ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE KAPITAŁU SPOŁECZNEGO Podregiony Ziem Zachodnich i Północnych według wielkości zasobów kapitału społecznego pomostowego oraz wiąŝącego kapitał społeczny pomostowy (1. składowa) niski (N=5) średni (N=6) wysoki (N=7) wysoki (N=1) opolski kapitał społeczny wiążący (2. składowa) średni (N=6) niski (N=11) ełcki gliwicki stargardzki szczeciński wałbrzyski gorzowski legnickogłogowski nyski wrocławski koszaliński zielonogórski jeleniogórski słupski elbląski olsztyński Szczecin Wrocław

50 ZRÓśNICOWANIE PRZESTRZENNE ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE KAPITAŁU SPOŁECZNEGO ZróŜnicowanie zasobów kapitału społecznego pomostowego oraz wiąŝącego w regionach historycznych na poziomie powiatów zabór austriacki kapitał społeczny wiążący kapitał społeczny pomostowy niski średni wysoki wysoki 14,3% 34,7% 22,4% średni 8,2% 2,0% 10,2% niski 8,2% zabór rosyjski kapitał społeczny wiążący kapitał społeczny pomostowy niski średni wysoki wysoki 4,2% 11,8% 14,6% średni 22,2% 11,1% 2,1% niski 18,1% 9,0% 6,9% zabór pruski kapitał społeczny wiążący kapitał społeczny pomostowy niski średni wysoki wysoki 11,0% 12,3% 2,7% średni 20,5% 11,0% 5,5% niski 21,9% 6,8% 8,2% Ziemie Zachodnie i Północne kapitał społeczny wiążący kapitał społeczny pomostowy niski średni wysoki wysoki 2,7% 4,4% 5,3% średni 11,5% 13,3% 9,7% niski 15,0% 18,6% 19,5%

51 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE regionów historycznych nie moŝna uznać za jednoznaczne determinanty wielkości zasobów kapitału społecznego wewnętrznie zróŝnicowane zgodność hipotez z rzeczywistością: kapitał społeczny wiąŝący: wysokie zasoby w dawnym zaborze austriackim, raczej niskie na Ziemiach Zachodnich i Północnych; kapitał społeczny pomostowy: pewną zgodność moŝna zaobserwować w przypadku zaboru austriackiego i Ziem Zachodnich i Północnych (zasoby powyŝej przeciętnej) i rosyjskiego (z reguły niskie zasoby) niezgodność hipotez z rzeczywistością: kapitał społeczny wiąŝący: na obszarach dawnego zaboru pruskiego i rosyjskiego przewidywano raczej jego wysoki poziom, a spotkać moŝna obszary z całego spektrum wartości z niewielką przewagą obszarów o niskich lub średnich zasobach; kapitał społeczny pomostowy: niskie zasoby w dawnym zaborze pruskim, zwłaszcza w Wielkopolsce, gdzie spodziewano się odwrotnej sytuacji

52 DETERMINANTY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO Poziom urbanizacji: kapitał społeczny wiąŝący bardziej charakterystyczn y dla obszarów wiejskich, a pomostowy dla obszarów zurbanizowanych (choć są wśród nich wyjątki) y = -0,028x + 1,667 r 2 = 0,338

53 DETERMINANTY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO Struktura gospodarcza: występowania zasobów róŝnych rodzajów kapitału społecznego nie moŝna wiązać wyłącznie z dychotomicznym podziałem na obszary wiejskie i miejskie, ale równieŝ z cechami regionalnych gospodarek kapitał społeczny wiążący kapitałspołeczny pomostowy niski średni wysoki wysoki 1,5% 12,3% średni 6,2% 4,6% 10,8% niski 16,9% 6,2% 41,5% granice regionów historycznych granice województw granice powiatów

54 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE silne pozytywne zaleŝności pomiędzy kapitałem pomostowym a kapitałem ludzkim, aktywnością ekonomiczną oraz znaczeniem usług w regionalnej gospodarce, silna negatywna zaleŝność pomiędzy kapitałem pomostowym a znaczeniem przemysłu w regionalnej gospodarce, silna pozytywna zaleŝność pomiędzy tradycyjnym stylem Ŝycia (rodziny wielodzietne, poparcie dla partii konserwatywnych) a kapitałem wiąŝącym, destrukcyjny wpływ migracji na kapitał wiąŝący, a w mniejszym stopniu na kapitał pomostowy destrukcyjny wpływ bezrobocia na obie formy kapitału społecznego, pozytywne korelacje ze wszystkimi typami kapitału dla podregionów dawnej Galicji, negatywna korelacja z kapitałem wiąŝącym dla podregionów Ziem Zachodnich

55 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE Korelacje zaobserwowane pomiędzy kapitałem społecznym a miarami wzrostu gospodarczego nie znajdują odzwierciedlenia w modelach wzrostu gospodarczego po uwzględnieniu pozostałych czynników wzrostu kapitału ekonomicznego i ludzkiego wzrost wartości podatku PIT na na 1 osobę w wieku produkcyjnym w latach ,0% 125,0% 100,0% 75,0% 50,0% 25,0% -3,0-3,0 WAZA WAZA WAWM TROJ TROJ WAWS WAWS LEGN LEGN KRKM POZN SOSN SOSN WALB WALBKRSN PRZM CHLM -2,0-2,0-1,0-1,0 0,0 0,0 1,0 1,0 2,0 2,03,0 nieformalny kapitał kapitał społeczny społeczny pomostowy wiąŝący (2. (1. składowa) WAWM y = 8,66x + 60,7 r 2 = 0,177 y = -7,59x + 60,7 r 2 = 0,136 3,0 4,0

56 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE Modele regresji dla wzrostu wartości podatku PIT w latach na 1 osobę w wieku produkcyjnym (1) (2a) (2b) (2c) (2d) stała 3,152*** 3,203*** 3,412*** 3,193*** 3,468*** wartośćpit w 2000 r. -0,308** -0,329** -0,324** -0,314** -0,334** nakłady inwestycyjne 0,516*** 0,525*** 0,486*** 0,514*** 0,485*** wyższe wykształcenie 0,595*** 0,638*** 0,593*** 0,602*** 0,605*** obszary metropolitalne 0,410*** 0,403*** 0,408*** 0,406*** 0,403*** formalny kapitałspołeczny pomostowy (1. składowa) -0,046-0,004 nieformalny kapitałspołeczny wiążący (2. składowa) -0,089-0,090 nieformalny kapitałspołeczny pomostowy (3. składowa) -0,024-0,029 skorygowane R 2 0,711 0,707 0,712 0,707 0,703 błąd standardowy 0,157 0,158 0,156 0,158 0,159 oszacowania Uwagi: tabela zawiera współczynniki β dla wszystkich zmiennych niezaleŝnych zastosowanych w poszczególnych modelach; ***, ** oraz * oznaczają współczynniki korelacji istotne na poziomie odpowiednio 1%, 5% i 10%. Źródło: badania własne.

57 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE y = 16,6x + 146,0 r 2 = 0,513 Modele regresji dla poziomu przedsiębiorczości dla powiatów grodzkich uwzględniające kapitał ekonomiczny i ludzki (a) oraz kapitał społeczny (b) poziom przedsiębiorczości (a) (b) stała 61,340*** 81,140*** nakłady inwestycyjne wyższe wykształcenie 0,780*** 0,513*** formalny kapitałspołeczny pomostowy (1. składowa) 0,289** nieformalny kapitałspołeczny wiążący (2. składowa) -0,238** nieformalny kapitałspołeczny pomostowy (3. składowa) 0,227*** skorygowane R 2 0,603 0,658 błąd standardowy oszacowania 24,81 23,01 Uwagi: tabela zawiera współczynniki βtylko dla istotnych statystycznie zmiennych niezaleŝnych zastosowanych w poszczególnych modelach; ***,** oraz * oznaczająwspółczynniki korelacji istotne na poziomie odpowiednio 1%, 5% i 10%. Źródło: badania własne.

58 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE nie moŝna potwierdzić hipotezy o wpływie (pozytywnym bądź negatywnym) kapitału społecznego na rozwój gospodarczy w polskim kontekście społecznogospodarczym w modelach wzrostu gospodarczego ani kapitał społeczny pomostowy, ani wiąŝący nie przynoszą Ŝadnego dodatkowego bezpośredniego wpływu na obecnym poziomie rozwoju w Polsce najbardziej istotne są zasoby kapitału ekonomicznego i kapitału ludzkiego nie moŝna wskazać regionów, dla których kapitał społeczny odgrywałby szczególnie pozytywną lub negatywną rolę w polskich warunkach moŝna mówić o silnym sprzęŝeniu kapitału społecznego pomostowego z kapitałem ludzkim wykazano związki pomiędzy kapitałem społecznym a postawami przedsiębiorczymi

59 ZASOBY KAPITAŁU SPOŁECZNEGO W POLSCE czy kapitał społeczny będzie odgrywał rolę w rozwoju gospodarczym Polski w miarę zmian struktury gospodarczej kraju? J. Czapiński (2009) twierdzi, Ŝe okaŝe się on niezbędny, gdy Polska osiągnie wyŝszy poziom PKB, dalszy rozwój nowoczesnej gospodarki wymagać będzie w Polsce modernizacji społecznej rozumianej jako wyjście z wąskich wspólnot molekularnych, otwarcie się na innych i rozwój współpracy między róŝnymi podmiotami i grupami, czyli przejście od społeczeństwa opartego na kapitale ludzkim i kapitale społecznym wiąŝącym do takiego, gdzie główną rolę odgrywa kapitał społeczny pomostowy, czy moŝliwe jest budowanie (inwestowanie?) kapitału społecznego pomostowego, który jest wynikiem długotrwałych, naturalnych procesów społecznych?

Kapitał społeczny a przedsiebiorczość społeczna

Kapitał społeczny a przedsiebiorczość społeczna Kapitał społeczny a przedsiebiorczość społeczna dr Agnieszka Rymsza Nowy Sącz, 3.12.2010 Konferencja: " Kooperacja: mocny kapitał społeczny sprzyja innowacyjności" Plan wystąpienia I. Kapitał społeczny.

Bardziej szczegółowo

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska

Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Czynniki lokalnego rozwoju gospodarczego w Polsce znaczenie polityk miejskich dr Julita Łukomska Uniwersytet Warszawski Instytut Geografii Społeczno-Ekonomicznej i Gospodarki Przestrzennej Zakład Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Józef Myrczek, Justyna Partyka Bank Spółdzielczy w Katowicach, Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Analiza wraŝliwości Banków Spółdzielczych na dokapitalizowanie w kontekście wzrostu akcji

Bardziej szczegółowo

Postawa i terytorium jako fundamenty przedsiębiorczości. Text. społecznej

Postawa i terytorium jako fundamenty przedsiębiorczości. Text. społecznej Postawa i terytorium jako fundamenty przedsiębiorczości społecznej Plan wystąpienia 2 modele: przedsiębiorca społeczny i przedsiębiorstwo społeczne, W poszukiwaniu innowacyjności ci i wspólnoty, znaczenie

Bardziej szczegółowo

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych

Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Typowe błędy w analizie rynku nieruchomości przy uŝyciu metod statystycznych Sebastian Kokot XXI Krajowa Konferencja Rzeczoznawców Majątkowych, Międzyzdroje 2012 Rzetelnie wykonana analiza rynku nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska

Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej. Wykład VIII Strategia lizbońska Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład VIII Strategia lizbońska Pomyśl tylko, czym mogłaby być Europa. Pomyśl o wrodzonej sile naszej rozszerzonej Unii. Pomyśl o jej niewykorzystanym potencjale

Bardziej szczegółowo

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013

Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Załącznik do Uchwały Nr XV/109/07 Rady Powiatu w Śremie z dnia 19 grudnia 2007 r. A B C Powiatowy Program Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata 2007-2013 Spis Treści: 1. Wprowadzenie...3-4 2.

Bardziej szczegółowo

P ds d taw a w prze z d e s d ięb ę iorcz c o z ści

P ds d taw a w prze z d e s d ięb ę iorcz c o z ści Reforma programowa kształcenia ogólnego Projekt zmian podstawy programowej z Podstaw przedsiębiorczości. MoŜliwości nauczania ekonomii w praktyce. (wrzesień 2008) Kielce listopad 2008 Nowy układ podstawy

Bardziej szczegółowo

Kapitał społeczny i lokalność w badaniach

Kapitał społeczny i lokalność w badaniach Prezentacja Kapitał społeczny i lokalność w badaniach Warszawa 2015 Opracowanie: Przemysław Piechocki (Urząd m.st. Warszawy, Centrum Komunikacji Społecznej) 1 Plan prezentacji 1. Konceptualizacje kapitału

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO.

Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Kultura organizacji pozarządowych. Demokracja w życiu NGO. Współfinansowane ze środków Unii Europejskiej w ramach osi 4 LEADER Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 Rostkowo 2014. Kultura

Bardziej szczegółowo

Inwestycje w kapitał ludzki jako czynnik przyśpieszenia rozwoju gospodarczego gmin. dr hab. Przemysław Kulawczuk

Inwestycje w kapitał ludzki jako czynnik przyśpieszenia rozwoju gospodarczego gmin. dr hab. Przemysław Kulawczuk Inwestycje w kapitał ludzki jako czynnik przyśpieszenia rozwoju gospodarczego gmin dr hab. Przemysław Kulawczuk 1 2 ścieŝki inwestycji w kapitał ludzki w gminach 1. Inwestowanie w menedŝerów rozwoju lokalnego

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ

PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ PREZENTACJA PIERWSZYCH WYNIKÓW II EDYCJI BADANIA SPÓJNOŚCI SPOŁECZNEJ GUS, 20 listopada 2015 r., godz. 10:00 Anna Bieńkuńska Piotr Łysoń Karol Sobestjański Departament Badań Społecznych i Warunków Życia

Bardziej szczegółowo

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego)

Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Klimat inwestycyjny w Polsce w 2008 roku (Raport z badania ankietowego) Raport wykonany na zlecenie Polskiej Agencji Informacji i Inwestycji Zagranicznych S.A. na podstawie ankiet PAIiIZ S.A. Warszawa

Bardziej szczegółowo

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR)

Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) Strategia zarządzania kapitałem ludzkim Biznes społecznie odpowiedzialny (CSR) To koncepcja, według, której firmy dobrowolnie prowadzą działalność uwzględniającą interesy społeczne i ochronę środowiska,

Bardziej szczegółowo

ZAŁĄCZNIK NR 1 ZBIÓR ZMIENNYCH CHARAKTERYZUJĄCYCH KAPITAŁ INTELEKTUALNY KAPITAŁ INTELEKTUALNY MAZOWSZA BADANIE POTENCJAŁU REGIONU

ZAŁĄCZNIK NR 1 ZBIÓR ZMIENNYCH CHARAKTERYZUJĄCYCH KAPITAŁ INTELEKTUALNY KAPITAŁ INTELEKTUALNY MAZOWSZA BADANIE POTENCJAŁU REGIONU ZAŁĄCZNIK NR 1 ZBIÓR ZMIENNYCH CHARAKTERYZUJĄCYCH KAPITAŁ INTELEKTUALNY DO RAPORTU Z BADAŃ PN. KAPITAŁ INTELEKTUALNY MAZOWSZA BADANIE POTENCJAŁU REGIONU Badanie na zlecenie Województwa Mazowieckiego zrealizował

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Nowe koncepcje rozwoju obszarów wiejskich z wykorzystaniem środków UE

Nowe koncepcje rozwoju obszarów wiejskich z wykorzystaniem środków UE Nowe koncepcje rozwoju obszarów wiejskich z wykorzystaniem środków UE Prof. dr hab. K. Duczkowska-Małysz POZNAŃ, 24 listopada 2009 Chcemy obszarów wiejskich, które mają zdrową ekonomię, ekologię, tkankę

Bardziej szczegółowo

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ

ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA NIEGO SZANS I ZAGROŻEŃ SPOTKANIE KONSULTACYJNE W CELU OPRACOWANIA LOKALNEJ STRATEGII ROZWOJU NA LATA 2014-2020 Grudziądz, 30 listopada 2015 roku ANALIZA MOCNYCH I SŁABYCH STRON OBSZARU OBJĘTEGO LSR ORAZ ZIDENTYFIKOWANYCH DLA

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

REGIONALNA POLSKA. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk Politechnika Warszawska Warszawa 2013

REGIONALNA POLSKA. Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk Politechnika Warszawska Warszawa 2013 Leszek Jerzy Jasiński REGIONALNA POLSKA Instytut Nauk Ekonomicznych Polskiej Akademii Nauk Politechnika Warszawska Warszawa 2013 Badanie spójności pozwala ocenić przy pomocy wskaźników mierzalnych skali

Bardziej szczegółowo

Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa.

Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Finanse przedsiębiorstwa Są to zjawiska ekonomiczne związane z gromadzeniem i wydatkowaniem środków pienięŝnych na cele działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Zarządzanie Polega na pozyskiwaniu źródeł

Bardziej szczegółowo

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat.

Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Aktywność społeczności wiejskich w okresie ostatnich 20 lat. Lokalne inicjatywy organizacji pozarządowych i ich znaczenie dla rozwoju obszarów wiejskich Ryszard Kamiński Sandomierz 17 maja 2012 Społeczności

Bardziej szczegółowo

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców

PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców 1 Autor: Aneta Para PO Kapitał Ludzki wsparcie takŝe dla przedsiębiorców Informacje ogólne o PO KL 29 listopada br. Rada Ministrów przyjęła projekt Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki (PO KL), który jest

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO

MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO MINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 50+ na rynku pracy dylematy i wyzwania polityki społecznej w kontekście doświadczeń Programu Inicjatywy

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski

Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych. Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Ocena realizacji celu strategicznego RIS: Integracja środowisk społecznogospodarczych regionu Wanda M. Gaczek Józef Komorowski Rober Romanowski Struktura opracowania 1. Źródła informacji, metoda oceny

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów

Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów Ewaluacja w strategiach rozwiązywania problemów społecznych Beata Bujak Szwaczka Proregio Consulting Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Planowanie

Bardziej szczegółowo

Jak tworzyć kapitał społeczny? Dr hab. Anna Giza-Poleszczuk Instytut Socjologii UW Pracownia Kapitału Społecznego

Jak tworzyć kapitał społeczny? Dr hab. Anna Giza-Poleszczuk Instytut Socjologii UW Pracownia Kapitału Społecznego Jak tworzyć kapitał społeczny? Dr hab. Anna Giza-Poleszczuk Instytut Socjologii UW Pracownia Kapitału Społecznego O czym będzie mowa? Zagadka społeczeństwa Dylematy współdziałania Czym jest kapitał społeczny

Bardziej szczegółowo

Społeczno-ekonomiczne zróŝnicowanie obszarów wiejskich a perspektywy rozwoju wsi

Społeczno-ekonomiczne zróŝnicowanie obszarów wiejskich a perspektywy rozwoju wsi INSTYTUT ROZWOJU WSI I ROLNICTWA POLSKIEJ AKADEMII NAUK KONFERENCJA pt. Społeczno-ekonomiczne zróŝnicowanie obszarów wiejskich a perspektywy rozwoju wsi POD PATRONATEM HONOROWYM Ministra Rolnictwa i Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Badanie kapitału społecznego w Wielkopolsce

Badanie kapitału społecznego w Wielkopolsce Projekt jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bardziej szczegółowo

Współpraca bibliotek publicznych i szkolnych na terenach wiejskich - zarys problemów

Współpraca bibliotek publicznych i szkolnych na terenach wiejskich - zarys problemów Polsko-Amerykańska Fundacja Wolności jest partnerem Fundacji Billa i Melindy Gates w przedsięwzięciu, które ma ułatwić polskim bibliotekom publicznym dostęp do komputerów, internetu i szkoleń. Program

Bardziej szczegółowo

ZAPRASZAMY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE: Edukacja ekonomiczna z wykorzystaniem gry symulacyjnej Chłopska Szkoła Biznesu

ZAPRASZAMY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE: Edukacja ekonomiczna z wykorzystaniem gry symulacyjnej Chłopska Szkoła Biznesu ZAPRASZAMY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE: Edukacja ekonomiczna z wykorzystaniem gry symulacyjnej Chłopska Szkoła Biznesu O projekcie Chłopskiej Szkoły Biznesu Inspiracją dla projektu była niezwykła historia społeczno-gospodarcza

Bardziej szczegółowo

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne

Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne Egzamin licencjacki na kierunku socjologia zagadnienia. Zagadnienia ogólne 1. Struktura społeczna współczesnego polskiego społeczeństwa - główne kierunki zmian. 2. Religijność Polaków dynamika i uwarunkowania

Bardziej szczegółowo

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990

Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Ruch komitetów obywatelskich 1989-1990 Charakter Małopolskiego Komitetu Obywatelskiego Siedzą w środkowym rzędzie: prof. Jerzy Mikułowski Pomorski późniejszy rektor AE, prof. Aleksander Koj ówczesny rektor

Bardziej szczegółowo

Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022

Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022 Lokalna Strategia Rozwoju 2016-2022 Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania Dolina Stobrawy Kluczbork, 08 grudnia 2015 r. Filar gospodarczy Analiza SWOT Filar społeczno - środowiskowy Filar gospodarczy

Bardziej szczegółowo

Model Współpracy JST - NGO

Model Współpracy JST - NGO Rola organizacji pozarządowych w środowisku lokalnym Model Współpracy JST - NGO Agnieszka Wróblewska Fundacja EOS PROJEKT RAZEM JESTEŚMY NAJSILNIEJSI WDROŻENIE MODELU WSPÓŁPRACY W 6 GMINACH POWIATU ŁUKOWSKIEGO

Bardziej szczegółowo

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI

TYTUŁ PROJEKTU:. NAZWA WNIOSKODAWCY:.. WNIOSKOWANA KWOTA Z EFRR:... DATA WPŁYNI Karta oceny merytorycznej wniosku o dofinansowanie projektu współfinansowanego ze środków Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2007-203 W ramach 4 Osi Rozwój infrastruktury

Bardziej szczegółowo

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego

Brak podatku od zysków kapitałowych (tzw. podatku Belki ) przy konwersji jednostek funduszu inwestycyjnego ZALETY POLIS Z FUNDUSZEM INWESTYCYJNYM Ponadprzeciętna stopa zwrotu inwestycji Inwestycja w oparciu o portfel funduszy pozwala przynieść ponadprzeciętną stopę zwrotu. MoŜna to uzyskać dzięki inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie dobrobytu i jakości życia w regionie południowym

Zróżnicowanie dobrobytu i jakości życia w regionie południowym Zróżnicowanie dobrobytu i jakości życia w regionie południowym Renata Ptak Monika Wałaszek Krzysztof Jakóbik Urząd Statystyczny w Krakowie Augustów, 3-4,09,2015 .. - Dobrobyt, dobrostan, jakość życia (oczekiwania,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

Analiza danych wtórnych dla powiatów woj. zachodniopomorskiego za rok 2005 i I półrocze 2006

Analiza danych wtórnych dla powiatów woj. zachodniopomorskiego za rok 2005 i I półrocze 2006 Analiza danych wtórnych dla powiatów woj. zachodniopomorskiego za rok 2005 i I półrocze 2006 Spis treści SPIS WYKRESÓW... 6 SPIS TABEL... 12 WSTĘP... 25 WNIOSKI... 26 WPROWADZENIE DANE OGÓLNE... 26 RYNEK

Bardziej szczegółowo

Procesy informacyjne zarządzania

Procesy informacyjne zarządzania Procesy informacyjne zarządzania Społeczny ład informacyjny dr inż. Janusz Górczyński 1 Podstawowe pojęcia (1) Informacja, procesy informacyjne i systemy informacyjne odgrywały zawsze istotną rolę w przebiegu

Bardziej szczegółowo

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r.

Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Konkurs zamknięty nr 17/POKL/8.1.3/2010 Spotkanie informacyjne 17 marca 2010 r. Wojewódzki Urząd Pracy w Rzeszowie Wydział Rozwoju Kadr Regionu Plan prezentacji Typy projektów. Uprawnieni wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA

OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA OPRACOWANIE ZINTEGROWANEGO PROGRAMU AKTYWIZACJI I PARTYCYPACJI SPOŁECZNEJ NA TERENIE OBSZARU FUNKCJONALNEGO BLISKO KRAKOWA - w ramach projektu Razem Blisko Krakowa zintegrowany rozwój podkrakowskiego obszaru

Bardziej szczegółowo

Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce

Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce Wiek a aktywność społeczna: osoby 50+ w Polsce Anna Nicińska Karol Osłowski Uniwersytet Warszawski Wyrównywanie szans na rynku pracy dla osób 50+ Solidarność pokoleń Lublin, 8 listopada 2012 Plan prezentacji

Bardziej szczegółowo

Badania ankietowe w procesie tworzenia LPR

Badania ankietowe w procesie tworzenia LPR Badania ankietowe w procesie tworzenia LPR podstawowe załoŝenia, najczęstsze problemy Adam Stańczyk Kujawsko-Pomorskie Biuro Planowania Przestrzennego i Regionalnego we Włocławku - Oddział w Bydgoszczy

Bardziej szczegółowo

Prawo administracyjne. Mateusz Stręk, Jacek Radomański, Karol Trajkowski

Prawo administracyjne. Mateusz Stręk, Jacek Radomański, Karol Trajkowski Prawo administracyjne Mateusz Stręk, Jacek Radomański, Karol Trajkowski Administracja Łac. ministrare słuŝyć administrare być pomocnym, obsługiwać, zarządzać system podmiotów utworzonych i wyposaŝonych

Bardziej szczegółowo

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW W KOMPUTEROWYM SYMULATORZE DZIAŁANIA PRZEDSIĘBIORSTWA

STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW W KOMPUTEROWYM SYMULATORZE DZIAŁANIA PRZEDSIĘBIORSTWA Wydział Informatyki i Zarządzania STRATEGICZNA KARTA WYNIKÓW W KOMPUTEROWYM SYMULATORZE DZIAŁANIA PRZEDSIĘBIORSTWA Dr Agnieszka Bojnowska Symulacja komputerowa Gra pojęcie wieloznaczne - forma współzawodnictwa

Bardziej szczegółowo

Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój

Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój Program rewitalizacji obszarów miejskich Rabki Zdrój Ewa Sołek-Kowalska, Grzegorz Godziek Definicja rewitalizacji Rewitalizacja - proces przemian przestrzennych, społecznych i ekonomicznych, mający na

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych

Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Czym są badania jakościowe? David Silverman : Interpretacja danych jakościowych Główne zagadnienia Kiedy porównujemy badania ilościowe i jakościowe, znajdujemy głownie róŝne rozłoŝenie akcentów między

Bardziej szczegółowo

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA

RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA RACHUNKOWOŚĆ ZARZĄDCZA wykład XI dr Marek Masztalerz Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 2011 EKONOMICZNY CYKL śycia PRODUKTU 1 KOSZTY CYKLU śycia PRODUKTU OKRES PRZEDRYNKOWY OKRES RYNKOWY OKRES POSTRYNKOWY

Bardziej szczegółowo

Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej. Warszawa-Poznań, marzec 2011 r.

Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej. Warszawa-Poznań, marzec 2011 r. Kompetencje obywatelskie uczniów w Polsce i Unii Europejskiej Warszawa-Poznań, marzec 2011 r. Porządek prezentacji I. Co wiemy w badań? I. Co wiemy z doświadczeń? I. Co robić? II. Co proponuje UE? 2 Kompetencje

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

Fundusz dla Organizacji Pozarządowych w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG szansą dla III sektora

Fundusz dla Organizacji Pozarządowych w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG szansą dla III sektora ECORYS Polska Iwona Burakowska Fundusz dla Organizacji Pozarządowych w ramach Norweskiego Mechanizmu Finansowego i Mechanizmu Finansowego EOG szansą dla III sektora Kraków, 11 października 2007 r. Finansowanie

Bardziej szczegółowo

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE

WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE WIEDZA INNOWACJE TRANSFER TECHNOLOGII EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UE RCITT to: Doświadczony Zespół realizujący projekty Baza kontaktów w sferze nauki i biznesu Fachowe doradztwo Otwartość na nowe pomysły

Bardziej szczegółowo

Polityczny i kulturowy kontekst rozwoju gospodarczego

Polityczny i kulturowy kontekst rozwoju gospodarczego Janusz T. Hryniewicz Polityczny i kulturowy kontekst rozwoju gospodarczego Wydawnictwo Naukowe SCHOLAR Warszawa 2004 SPIS TREŚCI Rozdział 1 PRZEMIANY KSZTAŁTU ORGANIZACJI POLITYCZNYCH w EUROPIE OD ŚREDNIOWIECZNEGO

Bardziej szczegółowo

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych

Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych J. T. Hryniewicz Historyczne przesłanki kształtowania się kultury organizacyjnej oraz jej współczesne manifestacje w postawach i doznaniach psychicznych Geneza współczesnych organizacji gospodarczych powstanie

Bardziej szczegółowo

Biblioteka - trzecie miejsce. dr Justyna Jasiewicz

Biblioteka - trzecie miejsce. dr Justyna Jasiewicz Biblioteka - trzecie miejsce dr Justyna Jasiewicz Plan prezentacji kontekst rozwój nowych technologii zmieniające się otoczenie bibliotek trzecie miejsce koncepcja charakterystyka trzecie miejsce a społeczność

Bardziej szczegółowo

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów

Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Rola sektora kreatywnego w rozwoju miast i regionów Przemysły kreatywne stają cię coraz ważniejsze dla kształtowania rozwoju gospodarczego regionów i miast. Trudności definicyjne Działalność, która wywodzi

Bardziej szczegółowo

FACES IV David H. Olson, Ph.D.

FACES IV David H. Olson, Ph.D. FACES IV ANALIZA DANYCH Z UśYCIEM WYNIKÓW FACES IV David H. Olson, Ph.D. 2010 Life Innovations P.O. Box 190 Minneapolis, MN 55440 www.facesiv.com ANALIZA DANYCH Z UśYCIEM WYNIKÓW FACES IV Główne hipotezy

Bardziej szczegółowo

Finansowanie projektów w PPP

Finansowanie projektów w PPP Finansowanie projektów w PPP Plan Prezentacji Przepływy finansowe w transakcji PPP Kryteria zastosowania róŝnych rodzajów finansowania kredyty obligacje leasing Wykorzystanie funduszy UE przy realizacji

Bardziej szczegółowo

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego

Robocze wyniki analizy SWOT. w ramach procesu przygotowania. Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Robocze wyniki analizy SWOT w ramach procesu przygotowania Strategii Rozwoju Województwa Opolskiego Opiekun naukowy procesu przygotowania SRWO: prof. dr hab. Krystian Heffner Analiza SWOT nasze podejście

Bardziej szczegółowo

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU

KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU ROMAN CIEPIELA WICEMARSZAŁEK WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKEIGO MOSKWA 18-19 WRZEŚNIA 2009 odzyskanie KULTURA JAKO ISTOTNY CZYNNIK POLITYKI ROZWOJU NAJISTOTNIEJSZE

Bardziej szczegółowo

70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską?

70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską? 70 lat później Jak Polacy oceniają stosunki polsko-niemieckie i niemiecką politykę europejską? Komunikat z badań 1 września mija siedemdziesiąta rocznica wybuchu II wojny światowej. Kilkadziesiąt lat po

Bardziej szczegółowo

Wolontariat w Małopolsceszanse

Wolontariat w Małopolsceszanse Wolontariat w Małopolsceszanse i wyzwania Wolontariat w Polsce...od czynu społecznego do.. Ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności poŝytku publicznego i o wolontariacie I mamy jeszcze Wolontariat

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

CZY WYMAGANIA OKREŚLONE W ROZPORZĄDZENIU O NADZORZE PEDAGOGICZNYM MOGĄ ZMIENIĆ SZKOŁĘ? Cezary Kocon Warszawa, 25 września 2013 r.

CZY WYMAGANIA OKREŚLONE W ROZPORZĄDZENIU O NADZORZE PEDAGOGICZNYM MOGĄ ZMIENIĆ SZKOŁĘ? Cezary Kocon Warszawa, 25 września 2013 r. CZY WYMAGANIA OKREŚLONE W ROZPORZĄDZENIU O NADZORZE PEDAGOGICZNYM MOGĄ ZMIENIĆ SZKOŁĘ? Cezary Kocon Warszawa, 25 września 2013 r. Czy szkoła, która w najwyższym stopniu spełni wszystkie formalne wymagania,

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej

Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Wydział Nauk Ekonomicznych i Technicznych Państwowej Szkoły Wyższej im. Papieża Jana Pawła II w Białej Podlaskiej Zestaw pytań do egzaminu magisterskiego na kierunku Ekonomia II stopień PYTANIA NA OBRONĘ

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna.

Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. Przedsiębiorczość i przedsiębiorczość społeczna. ekspert: Szymon Medalion prowadząca: Marzena Szewczyk-Nelson Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc

Bardziej szczegółowo

PILOT WYCIECZEK. Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Szczecinie

PILOT WYCIECZEK. Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Szczecinie PILOT WYCIECZEK Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej w Szczecinie ul. A. Mickiewicza 41 70-383 Szczecin tel. 0-91 42 56 126, 0-91 42 56 128 fax 0-91 42 56 125 e-mail: cipkz-szczecin@wup.pl

Bardziej szczegółowo

Środa z Funduszami dla instytucji kultury

Środa z Funduszami dla instytucji kultury Środa z Funduszami dla instytucji kultury Wałbrzych, 3 czerwca 2015 r. Ilona Kwiecińska Punkt Informacyjny Funduszy Europejskich w Wałbrzychu BUDŻET PROGRAMU - 226 mln EUR z EFRR Oś priorytetowa Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie grupami i zespołami roboczymi

Zarządzanie grupami i zespołami roboczymi Materiał do użytku wewnętrznego dla studentów PWSZ w Głogowie Zarządzanie grupami i zespołami roboczymi Wykład XV Źródło: opracowano na podstawie R.W.Gryffin, Podstawy zarządzania organizacjami. Warszawa:

Bardziej szczegółowo

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r.

Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA. Toruń, 28.04.2015 r. Stowarzyszenie Klaster Grupa Meblowa HORECA Toruń, 28.04.2015 r. GRUPA MEBLOWA HORECA 9 firm produkcyjnych oraz WSZP/UMK 2 firmy z branży informatycznej Produkcja mebli w technologiach: drewno, płyty meblowe,

Bardziej szczegółowo

Jak współdecydowanie wzmacnia postawę obywatelską uczniów. Michał Tragarz Centrum Edukacji Obywatelskiej Warszawa, 2.07.2014

Jak współdecydowanie wzmacnia postawę obywatelską uczniów. Michał Tragarz Centrum Edukacji Obywatelskiej Warszawa, 2.07.2014 Jak współdecydowanie wzmacnia postawę obywatelską uczniów Michał Tragarz Centrum Edukacji Obywatelskiej Warszawa, 2.07.2014 Po co jest szkoła? gruntownie uczyć wiedzy ogólnej i specjalistycznych umiejętności

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalny w planowaniu strategicznym na lata 2014-2020 w województwie podlaskim

Rozwój lokalny w planowaniu strategicznym na lata 2014-2020 w województwie podlaskim Rozwój lokalny w planowaniu strategicznym na lata 2014-2020 w województwie podlaskim Spotkanie Krajowej Sieci Tematycznej ds. Partnerstwa Augustów, 13-14 czerwca 2013 r. 1 Departament Zarządzania Regionalnym

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE

KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE KONCEPCJA SZKOŁY PROMUJĄCEJ ZDROWIE Program Szkoła Promująca Zdrowie (SzPZ) realizowany jest obecnie w 47 krajach Europy w Polsce od 1991 r. Popularyzację idei SzPZ w Polsce rozpoczęto od trzyletniego

Bardziej szczegółowo

Ustawa. z dnia 2009 r.

Ustawa. z dnia 2009 r. Projekt Ustawa z dnia 2009 r. o zmianie ustawy - Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, ustawy - Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików

Bardziej szczegółowo

REZOLUCJA Z KONFERENCJI W WILNIE

REZOLUCJA Z KONFERENCJI W WILNIE DO LEPSZYCH SZKÓŁ PRZEZ ZDROWIE (Better Schools Through Health) Trzecia Europejska Konferencja Szkół Promujących Zdrowie 15-17 czerwca 2009 r. Wilno, Litwa REZOLUCJA Z KONFERENCJI W WILNIE Wstęp Sektor

Bardziej szczegółowo

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020

POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 ZINTEGROWANE INWESTYCJE TERYTORIALNE POLITYKA SPÓJNOŚCI NA LATA 2014-2020 W grudniu 2013 r. Rada Unii Europejskiej formalnie zatwierdziła nowe przepisy i ustawodawstwo dotyczące kolejnej rundy inwestycji

Bardziej szczegółowo

WY H C OWA W N A I N E

WY H C OWA W N A I N E Co nauczyciel wiedzieć powinien? WaŜne pojęcia WaŜne pojęcia WYCHOWANIE to mądre towarzyszenie uczniowi na drodze jego rozwoju i stworzenie mu wartościowego środowiska wychowawczego. W jego wyniku uczeń

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH (zarządzanie inwestycjami a zarządzanie źródłami finansowania)

FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH (zarządzanie inwestycjami a zarządzanie źródłami finansowania) FINANSOWANIE PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH (zarządzanie inwestycjami a zarządzanie źródłami finansowania) Warunkiem realizacji kaŝdego projektu inwestycyjnego jest zgromadzenie odpowiedniego kapitału. MoŜliwości

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO Ministerstwo Edukacji Narodowej REFORMA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLACZEGO JEST POTRZEBNA? Jeśli chcemy obniŝyć wiek szkolny, to trudno o lepszy moment tys. 400 390 380 370 360 350 340 330 320 Liczba

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15

KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu: ROZ-S8-15 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: ORGANIZACJE POZARZĄDOWE I ICH SPOŁECZNE FUNKCJE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2012/2013 4. Forma

Bardziej szczegółowo

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA

PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA Załącznik Nr 1 do Uchwały Rady Gminy Ustka Nr XV/162/2008 PLAN ODNOWY MIEJSCOWOŚCI ZIMOWISKA ZIMOWISKA 2008 ROK RYS HISTORYCZNY Zimowiska to wieś w granicach sołectwa Grabno, połoŝona przy drodze krajowej

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008

Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych. Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Instrumenty finansowe oferta banków dla organizacji pozarządowych Tadeusz Durczok, 8 grudnia 2008 Bank przedsiębiorstwo wykonujące działalność polegającą na przyjmowaniu depozytów, udzielaniu kredytów,

Bardziej szczegółowo

Społeczeństwo informacyjne w Częstochowie

Społeczeństwo informacyjne w Częstochowie Społeczeństwo informacyjne w Częstochowie TEMAT I : Internet jako źródło wiedzy Temat I: Internet jako źródło wiedzy Funkcje Internetu: - jest pośrednikiem w zdobywaniu wiedzy, - umożliwia szybki i łatwy

Bardziej szczegółowo

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009

I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 I Spotkanie Rady Strategii Rozwoju Tczewa przy Prezydencie Miasta Tczewa Luty, 2009 Strategią rozwoju nazywa się rozmaite sposoby oddziaływania w celu pobudzenia wzrostu gospodarczego Strategia rozwoju

Bardziej szczegółowo

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju

Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych. Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Opracowanie wniosków i rekomendacji na Ogólnopolskie Forum Inicjatyw Pozarządowych Rola trzeciego sektora w rozwoju kraju Diagnoza Po odzyskaniu przez Polskę wolności w 1989 r. nastąpił dynamiczny rozwój

Bardziej szczegółowo

Formularz wniosku o dotację etap pierwszy (diagnoza)

Formularz wniosku o dotację etap pierwszy (diagnoza) Ogólnopolski Konkurs Grantowy w ramach Programu Równać Szanse 2010 Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności administrowanego przez Polską Fundację Dzieci i Młodzieży Formularz wniosku o dotację etap pierwszy

Bardziej szczegółowo

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT POśYTKU PUBLICZNEGO ul. Nowogrodzka 1/3/5, 00-513 Warszawa, tel. +48 22 693 47 59, fax +48 22 693 46 60 www.mpips.gov.pl;www.pozytek.gov.pl; e-mail:

Bardziej szczegółowo

International Social Survey Programme, 1999: "Social Inequality III"

International Social Survey Programme, 1999: Social Inequality III PGSS POLSKI GENERALNY SONDAś SPOŁECZNY 1999 INSTYTUT STUDIÓW SPOŁECZNYCH UNIWERSYTET WARSZAWSKI ul. Stawki 5/7, 00-183 Warszawa tel. (22) 8315153 / fax (22) 8314933 www.iss.uw.edu.pl; http://pgss.iss.uw.edu.pl;

Bardziej szczegółowo

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA

Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Andrzej Sobczyk PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA PLANOWANIE STRATEGICZNE ANALIZA EKONOMICZNO-SPOŁECZNA Terytorium i mieszkańcy Jeżeli rozwój lokalny dotyczy zarówno jednostek, jak

Bardziej szczegółowo

wartości i dylematy rozwoju lokalnego Świecie 28.07.2014

wartości i dylematy rozwoju lokalnego Świecie 28.07.2014 Partycypacja społeczna wartości i dylematy rozwoju lokalnego Piotr Tomaszewski Świecie 28.07.2014 Polska? poczucie nierównego podziału zasobów, brak poczucia równości wobec prawa, dominujące znaczenie

Bardziej szczegółowo

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe

Kluczowy fragment Rozdziału 2 Koncepcja przedsięwziecia z książki Biznesplan w 10 krokach. Konkurenci. Geneza przedsięwzięcia. Kluczowe dane finansowe Koncepcja to zbiór założeń, które będą stanowić podstawę sporządzenia biznesplanu. Powinny one dotyczyć genezy pomysłu, oceny pojemności potencjalnych rynków zbytu wraz z identyfikacją potencjalnych konkurentów,

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1 Cel główny i cele szczegółowe Programu

Rozdział 1 Cel główny i cele szczegółowe Programu Załącznik do uchwały Nr 168/XXXV/2013 Rady Miasta Podkowy Leśnej z dnia 12 grudnia 2013 r. Program współpracy władz miasta Podkowy Leśnej z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami wymienionymi w art.

Bardziej szczegółowo