Dziedziniec Dialogu str Kard. Ravasi: także ateiści potrzebują Kościoła. 3 Zebranie plenarne Konferencji Episkopatu Polski

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Dziedziniec Dialogu str. 2. 16 Kard. Ravasi: także ateiści potrzebują Kościoła. 3 Zebranie plenarne Konferencji Episkopatu Polski"

Transkrypt

1 3 Zebranie plenarne Konferencji Episkopatu Polski 16 Kard. Ravasi: także ateiści potrzebują Kościoła 27 W obecności Franciszka można rozmawiać o wszystkim ISSN (1123) niedziela, 20 października BIULETYN KATOLICKIEJ AGENCJI INFORMACYJNEJ Fot. Andrzej Hulimka/east news Dziedziniec Dialogu str. 2

2 WYDARZENIA 2 EDITORIAL Dialog, ale nie od święta Dialog katolików z niewierzącymi przynosi korzyść obydwu stronom w tych dniach tę jakże cenną uwagę słychać było bardzo często. Szkoda, że trzeba było na to aż Dziedzińca Dialogu i Dnia Papieskiego, który w tym roku właśnie na dialog kładł akcent. Ale, z drugiej strony, lepiej późno niż wcale. Powiedzmy sobie szczerze: świadomość, że poważna publiczna debata na podstawowe dla ludzkiego życia tematy może być czymś dla obydwu stron ważnym nie była dotąd w Polsce zbyt popularna. Wątku tego nie drążył ani Kościół, ani też jego ateistyczni, agnostyczni czy też poszukujący adwersarze. Tymczasem taka rozmowa wydaje się bardzo potrzebna, zarówno jednej, jak i drugiej stronie, choćby po to, by spotykając się twarzą w twarz, zweryfikować wzajemne uprzedzenia i stereotypy. Dla ateisty może być czymś ciekawym (a może i owocnym duchowo?) spokojna wymiana opinii z wierzącym; katolik chętnie zmierzy się z argumentami niewierzącego, być może także znajdując inspirujące, duchowe tropy. Dla katolików takie spotkania stanowią doskonałą okazję do odnawiania świadomości wiary zgodnie z zaleceniem św. Piotra (przypomnianym w tych dniach przez kard. Ravasiego): Bądźcie zawsze gotowi do obrony wobec każdego, kto domaga się od was uzasadnienia tej nadziei, która w was jest (1 P 3, 15). Jest to także praktyczna realizacja ducha Soboru Watykańskiego II i jego imperatywu otwarcia na świat. Jeszcze przed rozpoczęciem Dziedzińca Dialogu metropolita warszawski wyraził nadzieję, że wydarzenie to zainauguruje cykl stałych spotkań w formie wykładów uniwersyteckich otwartych na ludzi różnych światopoglądów. Oby tak się stało. Oby nie tylko w Warszawie. Dziedziniec Dialogu W Warszawie odbył się Dziedziniec Dialogu, czyli cykl debat z udziałem wierzących i niewierzących na temat relacji między wiarą a nauką, kulturą i społeczeństwem. W dyskusjach prowadzonych od 10 do 12 października w różnych miejscach stolicy uczestniczyli m.in. kard. Gianfranco Ravasi z Watykanu, prezydent Bronisław Komorowski, ks. prof. Michał Heller, Aleksander Smolar i prof. Krzysztof Pomian. Warszawski Dziedziniec był jednym z wielu spotkań organizowanych na całym świecie pod hasłem Dziedziniec Pogan. Zainicjował je dwa lata temu papież Benedykt XVI. W Polsce zgodnie z intencją metropolity warszawskiego kard. Kazimierza Nycza wydarzenie to ma zapoczątkować stały dialog Kościoła z reprezentującymi różne światopoglądy ludźmi nauki, kultury i życia społecznego. Do źródeł Dziedzińca Dziedziniec Dialogu zainaugurowała 10 października debata na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego. W spotkaniu Do źródeł Dziedzińca uczestniczyli: o. dr Wiesław Dawidowski, prof. Andrzej Eliasz, prof. Zbigniew Stawrowski oraz Hanna Wróblewska. Debatę poprowadził dr Michał Łuczewski z Centrum Myśli Jana Pawła II. O. Dawidowski skupił się na wyjaśnieniu pojęcia dziedzińca. Nigdy nie było łatwo żyć wiarą chrześcijańską zauważył. W swojej historii Kościół przeżył wiele kryzysów. Wyznając jedyną prawdę absolutną, jaką jest osoba Jezusa Chrystusa, wielokrotnie popełniał i popełnia błędy. Niemniej ten Kościół ma świadomość, że nie jest samotną wyspą ani zamkniętą twierdzą. Żyje w świecie, w którym fenomenem jest ruch i zmiany kulturowe, którym sam podlega mówił. Zakonnik zwrócił uwagę na to, że w dobie cywilizacji medialnej Kościół staje przed światem, w którym niczego nie da się już zamknąć zaryglowanymi drzwiami. 50 lat temu Kościół sam podjął powolny, trudny i nieodwracalny proces odkurzenia własnego obrazu, zlikwidowania zmarszczek swojej starości. Nie po to, aby dokonać medialnego liftingu, ale żeby podjąć wysiłek ukazania się światu jako prawdziwa oblubienica Chrystusa, bez zmarszczki czy skazy. O. Dawidowski zauważył, że dziś już nie tylko katolicy wychodzą naprzeciw niewierzącym, lecz także sami niewierzący zadają im niewygodne pytania. W przestrzeni publicznej pojawia się coraz więcej pytań o Boga. Co więcej, pytania o Boga zdają się dzisiaj zmieniać ludzi i społeczeństwa mówił o. Dawidowski. I jeżeli doświadczamy jakiegoś przebudzenia religijnego, to mamy świadomość, że dzieje się to często niezależnie od instytucji kościelnych. Nie można jednak podejmować dialogu w przestrzeni, która nas dzieli, czyli w świątyni. Stąd idea spotkania się w przedsionku. Przedsionek świątyni zwany potocznie dziedzińcem pogan miał być przestrzenią stworzoną po to, by niewierzący mogli zbliżać się do Boga wyjaśnił o. Dawidowski. Z kolei prof. Zbigniew Stawrowski zwrócił uwagę na samą definicję dialogu. Dialog to w potocznym języku rozmowa, dyskusja, debata. Rdzeń wskazuje na obecność słowa, rozumu, myśli, które cd. na str. 12

3 363. zebranie plenarne KEP Przygotowania do kanonizacji bł. Jana Pawła II, Światowe Dni Młodzieży w Krakowie, wizyta ad limina i reagowanie Kościoła w sytuacjach kryzysowych to niektóre tematy zakończonego 9 października w Warszawie 363. zebrania plenarnego KEP. Biskupi przyjęli też aneksy precyzujące procedury, które będą stosowane wobec przypadków pedofilii wśród duchownych. Ponadto zatwierdzono odrębny dokument o prewencji w tej sprawie. Wobec problemu pedofilii Wytyczne dotyczące wstępnego dochodzenia kanonicznego w przypadku oskarżeń duchownych o czyny przeciwko 6. przykazaniu Dekalogu z osobą niepełnoletnią poniżej 18. roku życia biskupi przyjęli w marcu. Na ostatnim zebraniu zatwierdzili zaś trzy aneksy. Określają one precyzyjne reguły: udzielania pomocy ofiarom, prowadzenia dochodzenia przeciw kapłanom oskarżanym o pedofilię, formacji przyszłych księży. Aneks pierwszy dotyczy konkretnych form troski o ofiarę przestępstwa. Wychodzi się w nim z założenia, że troska o ofiary nadużyć seksualnych to podstawowy akt sprawiedliwości ze strony wspólnoty Kościoła odczuwającej ból i wstyd z powodu krzywdy wyrządzonej dzieciom i młodzieży. Dalej wymienione zostają różnorodne formy pomocy duchowej i psychologicznej, jaką zobowiązany jest zapewnić biskup lub przełożony zakonny będący zwierzchnikiem oskarżanego kapłana zarówno osobie poszkodowanej, jak i jej bliskim. Mowa jest też m.in. o konieczności podjęcia działań mających na celu uzdrowienie zaufania i przywrócenie właściwego klimatu dla kontynuacji pracy duszpasterskiej we wspólnocie kościelnej, zranionej niegodnym postępowaniem duchownych. Aneks drugi określa dokładnie procedurę postępowania, jaka obowiązuje przy przeprowadzaniu wstępnego dochodzenia kanonicznego w przypadku oskarżeń duchownych o czyny pedofilskie. Wytyczne Episkopatu za przestępstwo w tym zakresie uważają czyny o charakterze seksualnym dokonane z osobą poniżej 18. roku życia. I są ostrzejsze od polskiego prawa, które za przestępstwo uznaje takie czyny popełnione z osobą poniżej 15. roku życia. Drugi aneks przypomina ponadto zasadę, że w przypadku oskarżenia duchownego o popełnienie czynu o charakterze pedofilskim przełożony kościelny, którym jest odpowiednio biskup diecezjalny (w przypadku księdza diecezjalnego) lub przełożony zakonny (w przypadku zakonnika), zobowiązany jest do wszczęcia wstępnego dochodzenia kanonicznego. Dochodzenie to obejmuje: przyjęcie zgłoszenia, procedurę związaną z badaniem faktów i zbieraniem dowodów, a także procedurę związaną z gromadzeniem dokumentacji. Ponadto przełożony kościelny ma obowiązek powołać odpowiednią osobę lub komisję uprawnioną do przyjmowania zgłoszeń o tego rodzaju przestępstwach. Przyjmujący zgłoszenie w każdym wypadku powinien wyjaśnić osobie skarżącej, że postępowanie kanoniczne jest jedynie postępowaniem wewnątrzkościelnym oraz że ma ona prawo zgłoszenia doniesienia do państwowych organów ścigania zgodnie z przepisami prawa polskiego. W aneksie wskazuje się też, że przełożony kościelny może zawiesić podejrzanego duchownego w obowiązkach wynikających z powierzonych mu urzędów, posług i zadań. Powinien jednak zapewnić podejrzanemu odpowiednią opiekę psychologiczno-terapeutyczną oraz wskazać mu miejsce zamieszkania. Po zakończeniu wstępnego dochodzenia kanonicznego, w wyniku którego stwierdzono, że oskarżenia wobec duchownego były wiarygodne, przełożony kościelny przekazuje sprawę Kongregacji Nauki Wiary. Z kolei jeśli wstępne dochodzenie nie potwierdza wiarygodności zarzutów, przełożony kościelny zobowiązany jest przywrócić niesłusznie podejrzewanego duchownego na pełnione przez niego wcześniej stanowisko i uczynić wszystko, aby odzyskał dobre imię. Trzeci aneks dotyczy programu formacji do kapłaństwa i zwraca uwagę, że nie może zabraknąć w niej właściwego traktowania i przeżywania sfery seksualnej oraz umiejętnego przygotowania do życia w czystości i celibacie. Przypomina się, że rozeznanie ewentualnych trudności w sferze seksualnej powinno mieć miejsce już w momencie przyjmowania kandydata do seminarium lub zakonu. Dlatego powinien on przejść stosowne badania psychologiczne, należy też przeprowadzić z nim pogłębiony wywiad, pozwalający rozpoznać jego dojrzałość w sprawach dotyczących seksu oraz wykryć ewentualne zaburzenia. Oznacza to, że do seminarium duchownego lub instytutu zakonnego nie należy przyjmować kandydatów, u których stwierdzono występowanie zaburzeń w sferze seksualnej, w tym głęboko zakorzenionej orientacji homoseksualnej. Na etapie formacji przedmiotem wykładów i konferencji powinna być z kolei tematyka pozwalająca budować w alumnach dojrzałą seksualność. Należy ją również uwzględnić w pracy kierownictwa duchowego oraz w innych działaniach służących rozwojowi życia duchowego. Ponadto kandydaci do kapłaństwa lub życia zakonnego powinni otrzymać konieczną wiedzę w zakresie odpowiedzialności prawnej, zarówno wewnątrzkościelnej, jak i cywilnej. Z kolei stwierdzenie zaburzeń seksualnych w okresie formacji (przygotowania do kapłaństwa) powinno powodować odmowę kontynuacji tej formacji. A przed dopuszczeniem do święceń lub profesji zakonnej przełożeni mają obowiązek odbycia kolejnych rozmów z kandydatem także na temat dojrzałości seksualnej. W aneksie podkreśla się jednocześnie, że prewencja nadużyć seksualnych wobec nieletnich stanowi integralną część zaangażowania Kościoła w pracę z dziećmi i młodzieżą. Aneksy jak poinformował sekretarz generalny Episkopatu bp Wojciech Polak zostały przygotowane przez Radę Prawną KEP. Zapoznali się z nimi wiosną tego roku wszyscy księ- WYDARZENIA 3

4 KRAJ 4 ża biskupi. 22 czerwca podczas zebrania plenarnego w Wieliczce wnieśli jeszcze pewne uwagi. Aneksy zostały ponownie rozesłane biskupom w końcu września, a 9 października przyjęte drogą głosowania. Teraz aneksy przekazane zostaną do Stolicy Apostolskiej w celu uzyskania recognitio (zatwierdzenia). Wówczas zostaną ogłoszone w Aktach Konferencji Episkopatu Polski. Dokument o prewencji Biskupi przyjęli także odrębny dokument o zasadach prewencji wobec przypadków pedofilii, jakie mogą się zdarzyć w Kościele. Ten obszerny tekst określa również obowiązki koordynatora ds. ochrony dzieci i młodzieży, którym od czerwca br. jest o. Adam Żak SJ. Biskup Wojciech Polak przypomniał w rozmowie z KAI, że decyzja o przygotowaniu specjalnego dokumentu o prewencji została podjęta w marcu br. On też zostanie wysłany do Stolicy Apostolskiej w celu uzyskania recognitio. Problem pedofilii trzeba jasno i zdecydowanie napiętnować podkreślał na konferencji prasowej po zakończeniu obrad bp Wojciech Polak. Zero tolerancji dla pedofilii, zero tolerancji dla pedofilii w Kościele! oświadczył. Podkreślił, że to problem wszystkich grup zawodowych w całym kraju średnio zapadają bowiem dwa prawomocne wyroki w sprawie pedofilii dziennie. Współdziałanie całego społeczeństwa w walce z tym zjawiskiem byłoby więc bardzo potrzebne. Abp Michalik przeprasza i prostuje Tuż przed rozpoczęciem obrad przewodniczący KEP abp Józef Michalik pytany o nagłaśniany w ostatnich tygodniach w mediach wątek księży pedofilów powiedział, że każde doświadczenie grzechu jest trudne. Ubolewam nad takimi przypadkami nie akceptuje tego ani Kościół, ani żaden człowiek Kościoła podkreślił. Przestrzegł jednocześnie przed swoistą, stosowaną w debacie publicznej redukcją problemów dzieci do pedofilii, są one bowiem krzywdzone nie tylko w taki sposób. Ile jest ran w dziecięcych sercach i życiorysach, gdy rodzice się rozchodzą? pytał przewodniczący Episkopatu, podkreślając, że rzadko zwraca się uwagę na to, iż rozwód też jest dla dziecka krzywdą. Słyszymy nieraz, że często wyzwala się ta niewłaściwa postawa czy nadużycie, kiedy dziecko szuka miłości. Ono lgnie, ono szuka i zagubi się samo, i jeszcze tego drugiego człowieka wciąga mówił przewodniczący KEP. Wypowiedź ta spotkała się z ostrą krytyką mediów, wobec czego po południu abp Michalik wyjaśniał dziennikarzom, że jego słowa zostały błędnie zinterpretowane i wyraził z tego powodu ubolewanie. Dziecko nie ma siły wciągać drugiego człowieka, to zły człowiek wciąga to dziecko w orbitę swoich niewłaściwych zainteresowań stwierdził przewodniczący KEP, zapewniając, że tak właśnie należy rozumieć jego wcześniejsze słowa oraz że inne ich rozumienie jest ewidentną pomyłką, za którą przeprosił. Uzupełniając wystąpienie abp. Michalika, rzecznik KEP ks. dr Józef Kloch powiedział, że w chwili kiedy trwa zebranie plenarne Episkopatu poświęcone m.in. problemowi pedofilii, nie może być żadnych znaków zapytania i żadnych niepewnych interpretacji. Sytuacja jest jasna: zero tolerancji dla pedofilii podkreślił. Przed wizytą ad limina Podczas obrad biskupi omawiali też zbliżającą się wizytę ad limina apostolorum w Watykanie. Spotkanie z papieżem Franciszkiem trwać będzie od 1 do 8 lutego 2014 r. Kard. Nycz w rozmowie z KAI powiedział, że biskupi spotkają się z Ojcem Świętym w pięciu grupach. W każdej z nich będą biskupi diecezjalni, biskupi pomocniczy i biskupi seniorzy z 2 lub 3 polskich metropolii. Rozmowa papieża z każdą z grup dotyczyć będzie 5 7 reprezentowanych przez nią diecezji. Poza tym każda z grup biskupów złoży wizytę we wszystkich kongregacjach i radach Stolicy Apostolskiej, zapoznając się szczegółowo z ich działalnością, a ponadto dyskutując o problemach w konkretnych polskich diecezjach. Wszyscy biskupi lecą razem do Rzymu 1 lutego i poza wizytami w urzędach watykańskich będą się spotykać na wspólnych liturgiach w czterech bazylikach Wiecznego Miasta. Kard. Nycz poinformował, że każda z diecezji przed wizytą ad limina przygotowuje się do niej co najmniej przez rok. Jest to wielki wysiłek polegający na opracowaniu specjalnego dokumentu, który szczegółowo opisuje życie danej diecezji, ujęte w 24 rozdziałach, wedle podziału na kongregacje, rady i zespoły Stolicy Apostolskiej wyjaśnił. Obecnie wszystkie polskie diecezje mają już opracowane te dokumenty i złożyły je w Nuncjaturze Apostolskiej w Warszawie, skąd trafią do watykańskiego Sekretariatu Stanu i poszczególnych kongregacji. Przygotowania do kanonizacji Jana Pawła II Biskupi postanowili, że na dwa tygodnie przed kanonizacją Jana Pawła II Papieski pociąg do świętości objedzie 14 metropolii w kraju. Pomysł Fundacji Dzieło Nowego Tysiąclecia, Stowarzyszenia Absolwentów Dzieło we współpracy z PKP angażuje przede wszystkim młodych ludzi powiedział w rozmowie z KAI kard. Nycz, który jest członkiem ogólnopolskiego zespołu ds. wizyty Ojca Świętego w 2016 r. Pociąg, który od 2006 r. sezonowo woził turystów do miejsc szczególnie bliskich papieżowi Polakowi od Łagiewnik przez Kalwarię Zebrzydowską do Wadowic, w 2014 r. wyruszy w swoją najdłuższą podróż. Od 28 marca do 12 kwietnia objedzie 14 metropolii. Wystartuje w Wadowicach miejscu urodzin Karola Wojtyły. W Krakowie, z sanktuarium łagiewnickiego zabierze ogień symbolizujący iskrę, o której za św. Faustyną mówił Jan Paweł II podczas swojej ostatniej wizyty w Polsce. Trasę pociągu opracuje PKP. Najprawdopodobniej z Krakowa pociąg pojedzie do Przemyśla, a potem do Lublina. Podróżować nim będą biskupi danej archidiecezji oraz świeccy. Potem biskup odwiezie relikwie oraz iskrę do kolejnej archidiecezji powiedział KAI ks. prałat Jan Drob, przewodniczący zarządu Fundacji Dzieło Nowego Tysiąclecia. Relikwie zostają w katedrze przez całą dobę, a delegacje wszystkich parafii przejmują iskrę i zawożą w lampionach do siebie. W parafiach proboszczowie zorganizują nabo-

5 żeństwa, podczas których każdy będzie mógł zabrać iskrę do domu. Kard. Nycz poinformował, że przyszłoroczne rekolekcje wielkopostne w polskich parafiach będą ukierunkowane na przygotowanie do kanonizacji papieża. Kończył je będzie przyjazd papieskiego pociągu dodał. Zdaniem ks. Droba rekolekcje będą prowadzone przez Jana Pawła II, bo przypomniane zostaną jego słowa. Z kolei wierni będą mogli przynieść do pociągu swoje postanowienia, podziękowania czy zobowiązania. Pociąg nie będzie jeździł w czasie Świąt Wielkanocnych i Wielkiego Tygodnia. Dopiero pod jego koniec wyruszy z Warszawy do Watykanu, z noclegiem w Wiedniu. Biskupi oraz delegacja świeckich zawiozą do Stolicy Apostolskiej wszystkie zebrane podczas objazdu metropolii prośby, podziękowania i zobowiązania. Złożą je na ołtarzu podczas Mszy św. kanonizacyjnej. ŚDM w Krakowie Biskupi omawiali też przygotowania do 31. Światowych Dni Młodzieży, które odbędą się w 2016 r. w Krakowie. Najbardziej prawdopodobny termin to lipca poinformował KAI metropolita krakowski kard. Stanisław Dziwisz. Trzyletni program przygotowań zbiegnie się z obchodami rocznicy chrztu Polski. Wytyczne w tym zakresie na każdy rok opracowała już Komisja Duszpasterska Konferencji Episkopatu Polski. Tematyka przygotowań duszpasterskich koncentrować się ma na trzech zagadnieniach: Słowie Bożym, sakramentach i caritas. Jak powiedział bp Henryk Tomasik, przewodniczący Rady ds. Duszpasterstwa Młodzieży KEP, najważniejsze jest przygotowanie duchowe, duszpasterskie, skoncentrowanie się na Słowie Bożym, także przygotowanie młodzieży do dobrego przeżycia peregrynacji krzyża Światowch Dni Młodzieży. W pierwszym roku będziemy się koncentrować na Słowie Bożym, które prowadzi człowieka do wiary, do Jezusa. Proponujemy też młodzieży specyficzną akomodację tego programu zapowiedział bp Tomasik. Na każdy miesiąc zaplanowano m.in. cotygodniowe tematyczne medytacje biblijne, konspekty ewangelicznej rewizji życia, program celebracji dla wspólnot parafialnych, propozycje ewangelizacji zewnętrznej (poza kościołami) oraz internetowe wideokomentarze do niedzielnych czytań Ewangelii. Na początku września o przygotowaniach do 31. ŚDM w Krakowie rozmawiali duszpasterze młodzieży z całego kraju. Trwa opracowywanie planów peregrynacji po Polsce znaków ŚDM krzyża oraz ikony Matki Bożej Salus Populi Romani. Młodzi Polacy odbiorą je od młodych Brazylijczyków (gospodarzy ostatnich ŚDM w Rio de Janeiro) w Watykanie podczas Niedzieli Palmowej, 13 kwietnia 2014 r. Na uroczystość pojedzie do Rzymu ok. 100-osobowa delegacja polskiej młodzieży, prawdopodobnie po dwie osoby z każdej diecezji. Już 14 kwietnia krzyż i ikona zawitają do archidiecezji poznańskiej. Przyjmuje się umownie, że to właśnie tego dnia w 966 r. miał miejsce chrzest Polski. W każdej diecezji krzyż i ikona spędzą po ok. 20 dni. Termin ŚDM został już przedyskutowany na forum Papieskiej Rady ds. Świeckich poinformował KAI kard. Stanisław Dziwisz. Miejscem głównych celebr będą najprawdopodobniej krakowskie Błonia. Wykorzystany zostanie także park Jordana, dwa nowoczesne stadiony piłkarskie Cracovii i Wisły oraz kampus uniwersytecki, który dysponuje 10 tys. miejsc noclegowych. Marzy nam się nabożeństwo drogi krzyżowej sprawowanej wraz z papieżem Franciszkiem na bulwarach Wisły. Młodzież modliłaby się, idąc wzdłuż rzeki, a papież płynąc statkiem powiedział KAI kard. Dziwisz. W trzecim dniu katechez planuje się zorganizowanie pielgrzymek poszczególnych grup młodzieży do sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Łagiewnikach oraz tamtejszego Centrum Jana Pawła II Nie lękajcie się!. Wizyta w rocznicę chrztu Metropolita poznański abp Stanisław Gądecki poinformował KAI, że biskupi chcieliby, aby podczas swojej wizyty w 2016 r., oprócz Krakowa, papież Franciszek odwiedził także Warszawę, Częstochowę, Poznań i Gniezno. Obchody rocznicy chrztu Polski, zbiegające się z pielgrzymką Ojca Świętego oraz Światowymi Dniami Młodzieży, będą nie tylko wielkim wspólnym świętem, lecz także okazją do pogłębienia duchowości chrzcielnej wierzących w naszym kraju wskazywał abp Gądecki. Fakt historyczny, jakim był chrzest Polski, skłania do dyskusji na temat kondycji współczesnego chrześcijaństwa podkreślił wiceprzewodniczący Episkopatu. Dodał, że po ponad tysiącu lat trwania w sercu Europy trzeba zauważyć, że są pewne symptomy kryzysu tożsamości katolicyzmu w Polsce. Abp Gądecki ocenił, że zarówno wpływ totalitaryzmów XX wieku, jak i neoliberalizmu prowokującego dziś do milczącej apostazji Boga sprawiają, że wbrew historii i wbrew tożsamości część społeczeństwa wykazuje wielką dezorientację poglądów i postaw, kontestacji autorytetów i niewłaściwe użycie daru wolności. Metropolita poznański stwierdził też, że świadomość własnej tożsamości dla wielu katolików w Polsce stała się problemem, jednak nie umniejsza to w niczym ewangelicznej aktywności innych członków Kościoła, którzy z zapałem podtrzymują płomień wiary przyjęty przez naszych przodków. Celem obchodów jubileuszowych jest więc odszukanie przez Polaków najlepszej drogi w świetle wyzwań, jakie niesie chrześcijańska przyszłość tłumaczył abp Gądecki. Chodzi też o odczytanie na nowo konsekwencji płynących z chrztu przyjętego przez pierwszego władcę Polski przed 1050 laty. Wiceprzewodniczący Episkopatu poinformował, że przez najbliższe cztery lata począwszy od najbliższego Adwentu aż po rok 2017 celem duszpasterzy będzie pogłębianie u wiernych duchowości chrzcielnej i ukazywanie wiary chrześcijańskiej w powiązaniu z tożsamością narodową, i co za tym idzie budzenie patriotyzmu. Równolegle do przygotowań duchowych będą prowadzone prace badawcze dotyczące chrztu Polski, jego przyczyn i uwarunkowań politycznych, społecznych, religijnych oraz KRAJ 5

6 konsekwencji dla dziejów narodu, także dla dzisiejszego społeczeństwa. Przygotowania będą się odbywać również na płaszczyźnie edukacyjno-katechetycznej. Polegać mają nie tylko na przypomnieniu faktów historycznych, lecz także na uświadomieniu uczniom na różnych poziomach kształcenia konsekwencji chrztu Polski. Obchody jego rocznicy będą wiązać się także z licznymi wydarzeniami kulturalno-artystycznymi spektaklami, koncertami, wystawami. W archidiecezji poznańskiej zostaną zrealizowane programy szkolne, przeprowadzone konferencje naukowe o chrystianizacji Europy (2014 r.), chrystianizacji młodej Europy (2015 r.), chrzcie Polski (2016 r.) oraz diecezji poznańskiej (2017 r.) W tym czasie powstać ma film dokumentalno-fabularny o początkach państwa polskiego i chrzcie Polski. Planowana jest rekonstrukcja chrztu na Ostrowie Tumskim, turniej rycerski i wiele innych imprez. Zespół ds. wizyty Ojca Świętego Podczas zebrania plenarnego biskupi zatwierdzili skład powołanego w sierpniu przez biskupów diecezjalnych Ogólnopolskiego Zespołu ds. Wizyty Ojca Świętego w 2016 r. Na czele tego gremium stanął kard. Stanisław Dziwisz, a krakowskim komitetem organizacyjnym pokieruje jego biskup pomocniczy Damian Muskus. W skład zespołu weszli także: przewodniczący KEP abp Józef Michalik, prymas Polski abp Józef Kowalczyk, metropolita warszawski kard. Kazimierz Nycz, metropolita poznański abp Stanisław Gądecki, metropolita częstochowski abp Wacław Depo, sekretarz Episkopatu bp Wojciech Polak i biskup radomski Henryk Tomasik, krajowy duszpasterz młodzieży. Bł. Karolina patronką polskiej młodzieży Karolina Kózkówna dziewica i męczennica, która w czasie I wojny światowej zginęła w obronie swojej czystości będzie obok św. Stanisława Kostki patronką młodzieży polskiej. Urodziła się 2 sierpnia 1898 r. w wielodzietnej rodzinie w podtarnowskiej wsi Wał-Ruda. Mimo młodego wieku, bardzo aktywnie działała na rzecz społeczności lokalnej. Była animatorką i liderką życia środowiskowego. Wrażliwa na potrzeby chorych i biednych odwiedzała ich w domach i wspierała w potrzebach. Była przykładem pracowitości i uczciwości oraz poczucia odpowiedzialności za rodzinę. W swoim krótkim 16-letnim życiu zdobyła powszechne uznanie i szacunek wśród rówieśników i dorosłych. Zawdzięczała to swej dojrzałości i pięknej osobowości, a także społecznemu i religijnemu zaangażowaniu w rozwój drugiego człowieka, przypieczętowanemu heroiczną walką w obronie swojej godności i honoru, gdy 18 listopada 1914 r. została zaatakowana i w bestialski sposób zamordowana przez carskiego żołnierza. Jan Paweł II 10 czerwca 1987 r. beatyfikował Karolinę w Tarnowie. I od tego czasu jej kult zaczął się dynamicznie rozwijać. Jest ona dziś patronką Ruchu Czystych Serc, Szkolnych Kół Caritas, Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży i diecezji rzeszowskiej, a jej wspomnienie liturgiczne przypada 18 listopada. Od ogłoszenia Karoliny Kózkówny błogosławioną na jej temat powstają wiersze, pieśni, obrazy, prace naukowe itp. W ostatnich latach przeprowadzonych zostało wiele inicjatyw, których celem było krzewienie kultu błogosławionej. Były to m.in. ogólnopolska peregrynacja relikwii bł. Karoliny, pierścień czystości, kaplica męczenników, Różaniec Karoliny, Pomnik Ofiar Wypadków Komunikacyjnych, Miasteczko Modlitewne i konkurs, którego finał odbył się na początku października w szkole w Woli Radłowskiej. Podczas zebrania plenarnego wybrano też nowego przewodniczącego Rady KEP ds. Apostolstwa Świeckich. Został nim biskup świdnicki Ignacy Dec. Zastąpił abp. Mariana Gołębiewskiego, który w maju br. przeszedł na emeryturę. aw, awo, im, lk, mp, tk Komunikat z 363. zebrania plenarnego Konferencji Episkopatu Polski KRAJ 6 W dniach od 8 do 9 października 2013 r. w Warszawie odbyło się zebranie plenarne Konferencji Episkopatu Polski, któremu przewodniczył abp Józef Michalik. W obradach wziął udział także nuncjusz apostolski w Polsce abp Celestino Migliore. 1. Biskupi polscy z ogromną wdzięcznością przyjęli decyzję Ojca Świętego Franciszka o kanonizacji błogosławionych papieży Jana XXIII i Jana Pawła II w Niedzielę Miłosierdzia Bożego, 27 kwietnia 2014 roku w Rzymie. W ten sposób wypełnią się pragnienia wiernych, wyrażone już w dniu pogrzebu Ojca Świętego Jana Pawła II na placu św. Piotra wołaniem: Santo subito!. Czas dzielący nas od tego radosnego wydarzenia będzie naznaczony różnymi działaniami duszpasterskimi, które mają za cel rozbudzenie pragnienia świętości u wszystkich wierzących. W związku z kanonizacją uda się do Rzymu pielgrzymka narodowa, organizowana w ramach poszczególnych diecezji, parafii czy ruchów lub stowarzyszeń katolickich. Do udziału w niej biskupi zachęcają jak największą liczbę naszych Rodaków. Niech sama uroczystość kanonizacji i następujące później ogólnopolskie uroczystości dziękczynne na Jasnej Górze, w Gnieźnie, w Krakowie oraz w Warszawie staną się okazją do wdzięczności Panu Bogu za ten niezwykły i wspaniały dar, jakim był dla Kościoła, Polski i świata pontyfikat bł. Jana Pawła II. 2. W dniach od 1 do 8 lutego 2014 roku biskupi polscy, zgodnie

7 z wielowiekową tradycją, udadzą się do Watykanu z wizytą ad limina apostolorum, aby spotkać się z Papieżem Franciszkiem oraz przy grobach Apostołów św. Piotra i św. Pawła, a także bł. Jana Pawła II modlić się w intencji Kościoła i naszej Ojczyzny. Podczas wizyt w watykańskich dykasteriach i bezpośrednich spotkań z Papieżem Franciszkiem biskupi będą wsłuchiwać się we wskazania papieskie i umacniać jedność z Następcą Piotra. Będą też chcieli podzielić się ewangelicznym bogactwem wiary, a także problemami i niepokojami. 3. W Niedzielę Palmową, 13 kwietnia 2014 roku, delegacja polskiej młodzieży otrzyma w Rzymie Krzyż Światowych Dni Młodzieży. Rozpocznie się czas modlitewnego przygotowania do spotkania młodych w Krakowie w 2016 roku. Modlitwa przy Krzyżu będzie szczególną formą wyznania wiary, które złączymy z dziękczynieniem za Chrzest Polski. Wspomnienie rocznicy tego historycznego wydarzenia zobowiązuje nas do pogłębiania naszej formacji chrześcijańskiej, aby nie tylko słowami, lecz całym życiem wyznawać: Jestem chrześcijaninem i dlatego zdecydowanie idę za Chrystusem we wspólnocie Jego Kościoła. 4. Biskupi przyjęli dokumenty związane z Wytycznymi dotyczącymi postępowania w przypadkach oskarżeń duchownych o pedofilię. Odnoszą się one do pomocy pokrzywdzonym, formacji przygotowujących się do kapłaństwa i życia zakonnego oraz prawnej procedury postępowania w tych przypadkach. Episkopat Polski zatwierdził także dokument na temat zapobiegania nadużyciom seksualnym wobec dzieci i młodzieży oraz osób niepełnosprawnych. W osobnym zaś dokumencie biskupi wyrazili stanowisko w sprawie ochrony najmłodszych. W kontekście aktualnie prowadzonej kampanii medialnej biskupi nie zgadzają się na wykorzystywanie grzechów niektórych duchownych do piętnowana całego środowiska Kościoła. Krzywdzące jest także pomijanie prawdy o ofiarnej pracy duszpasterskiej tysięcy księży zatroskanych o wiarę Polaków i dobro narodu. Zło powinno być nazwane po imieniu, przy czym odpowiedzialność i zadośćuczynienie za czyny spoczywa na sprawcy popełnionego zła. W miesiącu październiku polecamy Matce Bożej Różańcowej sprawy naszej Ojczyzny i Kościoła. Błogosławimy wszystkim rodakom w kraju i poza jego granicami. Pasterze Kościoła katolickiego w Polsce, zgromadzeni na 363. zebraniu plenarnym Konferencji Episkopatu Polski Warszawa, 9 października 2013 r. BP KEP Bądźmy wrażliwi na bezpieczeństwo dzieci i młodzieży Stanowisko Konferencji Episkopatu Polski w sprawie ochrony dzieci i młodzieży Dzieci i młodzież są wielkim skarbem całego narodu i nadzieją na jego dobrą przyszłość. Większość rodzin z wielką troską podejmuje trud ich wychowania. Jednakże w ostatnich miesiącach wielokrotnie media informowały o maltretowaniu dzieci, kaleczeniu ich, próbach zabójstwa dziecka przez rodziców, a nawet pozbawianiu ich życia. Wśród tych krzywd wołających o pomstę do nieba, jakich doznają dzieci, jest też i pedofilia. Jest ona jednym z najcięższych przewinień. Negatywna ocena tej krzywdy przez Kościół jest jednoznaczna, podobnie jak mocne i jednoznaczne są słowa Chrystusa: kto by się stał powodem grzechu dla jednego z tych małych, którzy wierzą we Mnie, temu byłoby lepiej kamień młyński zawiesić u szyi i utopić go w głębi morza (Mt 18, 6). Dlatego też apelujemy o większą wrażliwość na krzywdę wyrządzaną dzieciom i młodzieży. Nie bądźmy obojętni na zło i nieprawość, jaka ich spotyka. Problem pedofilii dotyka całe społeczeństwo. Dane statystyczne w tym względzie są alarmujące. Każdego dnia w Polsce zapadają średnio dwa prawomocne wyroki z tytułu pedofilii. W 2012 roku orzeczono ich 615, a blisko jedna trzecia skazanych to osoby w wieku od 17 do 21 lat. Co drugie dziecko drogą elektroniczną otrzymało nieprzyzwoite zdjęcia. W Internecie jest bardzo wiele stron z pornografią dziecięcą, a wiele dzieci jest w związku z tym szantażowanych i zmuszanych do dalszego udziału w tym procederze. Problem pedofilii pojawia się w szkołach, klubach sportowych, placówkach związanych z edukacją i wychowaniem, a także, co z bólem stwierdzamy w środowiskach kościelnych. Przepraszamy za tych duchownych, którzy skrzywdzili dzieci. Robimy wszystko, co w naszej mocy, by w przyszłości takie sytuacje się nie powtórzyły. Skrzywdzonym dzieciom i młodzieży niesiemy i będziemy nieść nadal pomoc duszpasterską i terapeutyczną. Z całą mocą podkreślamy nie ma żadnej tolerancji dla pedofilii. Takie stanowisko zajmuje cały Kościół w Polsce tak duchowni, jak i świeccy katolicy. Społeczeństwo powinno przejść gruntowną edukację w zakresie ochrony dzieci i młodzieży. Ufamy, że taka sytuacja przyniesie dobre owoce w postaci większej wrażliwości wszystkich ludzi dobrej woli na krzywdę dzieci, młodzieży oraz ich najbliższych. Kierujemy nasz apel również do ludzi dobrej woli o solidarność i współpracę w reagowaniu na wszelką krzywdę i przemoc, których ofiarami stają się najmłodsi. Nie możemy być obojętni na sygnały i oznaki ich cierpienia. Prosimy również ludzi ze świata mediów nie tyl- KRAJ 7

8 ko o informowanie o przemocy, lecz także o pomoc w edukowaniu społeczeństwa na temat wyrządzanej dzieciom krzywdy, w tym wielu zagrożeń, jakie niosą najnowsze technologie komunikacyjne. Apelujemy o to, aby nie epatować nieustannie społeczeństwa obrazami ukazującymi przemoc wobec dzieci. Chodzi o wrażliwość odpowiedzialnych za media co do czasu i pory, w których najmłodsi stykają się z tymi przekazami, zwłaszcza w telewizji, w godzinach popołudniowych i wczesnowieczornych. Bombardowanie w mediach elektronicznych tą tematyką prowadzi również do osłabienia wrażliwości na krzywdę dzieci. Demoralizujące są te programy telewizyjne, które wykazują charakter praktycznej instrukcji w zakresie zachowań pedofilskich. Ponadto nagłaśnianie w mediach pedofilii nie może naruszać godności dzieci i ich najbliższych oraz ich prawa do prywatności. Nie może też krzywdzić osób trzecich, rodzin, szkół, parafii oraz ogółu duchownych. Przemoc wobec dzieci i ich krzywda nigdy nie powinny zaistnieć. Wspólnie wspólnota kościelna, społeczeństwo, instytucje państwowe, a także media zróbmy wszystko, byśmy byli bardziej wrażliwi na cierpienie dzieci i reagowali na najmniejsze nawet przejawy i oznaki krzywdy, która ich dotyka. Biskupi zgromadzeni na 363. zebraniu plenarnym Konferencji Episkopatu Polski Warszawa, 9 października 2013 r. BP KEP Jak zapobiegać nadużyciom omówienie dokumentu Episkopatu KRAJ 8 Działania prewencyjne mające zapobiegać nadużyciom seksualnym wobec nieletnich stanowią integralną część zaangażowania Kościoła w pracę z dziećmi i młodzieżą to główna zasada, jaką Kościół w Polsce zamierza się kierować, zapobiegając czynom pedofilnym. 9 października Konferencja Episkopatu Polski przyjęła specjalny dokument w tej sprawie. Dokument pt. Prewencja nadużyć seksualnych wobec dzieci i młodzieży i osób niepełnosprawnych w pracy duszpasterskiej i wychowawczej Kościoła w Polsce wskazuje, co robić, by do takich przestępstw nie doszło. Czytamy tam, że prewencja ma na celu wyeliminowanie ryzyka popełnienia nadużyć seksualnych w ścisłym tego słowa znaczeniu przez kogokolwiek z uczestników duszpasterstwa dzieci i młodzieży. Ma również pomóc w uniknięciu psychicznych i fizycznych przekroczeń granic intymności. Kościół w Polsce chce dzięki działaniom prewencyjnym być bezpiecznym środowiskiem dla dzieci i młodzieży. Ponadto pragnie promować ochronę nieletnich przed różnymi formami przemocy i wykorzystania poza środowiskiem kościelnym. Nową jakością, jaką wnosi przyjęty przez KEP dokument, jest zobowiązanie różnego rodzaju kościelnych jednostek wychowawczych oraz grup duszpasterskich dzieci i młodzieży do przyjęcia i stosowania procedur prewencyjnych. Standardy te zostaną opracowane i wprowadzone w życie przy współudziale osób zaangażowanych w pracę z dziećmi i młodzieżą. Dokument zawiera też szczegółowe zasady obowiązujące w pracy z dziećmi i młodzieżą. Wśród nich wymienia konieczność przeszkolenia wszystkich wychowawców, opiekunów i animatorów oraz umożliwienie im korzystania zarówno z pomocy, jak i superwizji (czyli konsultacji) fachowców. W dokumencie zwraca się także uwagę na zasady zatrudniania i przygotowania wychowawców oraz opiekunów. Każda zatrudniana osoba powinna przedstawić zawiadomienie o niekaralności i podpisać zobowiązanie przestrzegania kodeksu zachowań. Dotyczy to pracowników etatowych, duchownych i świeckich, w instytucjach katolickich, jak i wolontariuszy czytamy w Prewencji nadużyć seksualnych. W przyjętym przez Episkopat dokumencie opisano również zakres kompetencji koordynatora ds. ochrony dzieci i młodzieży. W czerwcu Konferencja Episkopatu Polski powierzyła to zadanie jezuicie o. Adamowi Żakowi. Ma on koordynować działalność prewencyjną na skalę ogólnopolską, wspierać wymianę doświadczeń na poziomie krajowym, wypracować standardy jakości w zakresie prewencji i je upowszechnić. Do jego zadań należeć będzie również opracowanie i rozwój ogólnopolskich programów szkoleniowych oraz współpraca z odpowiednimi organami państwowymi odpowiedzialnymi za prewencję. awo Biskup polowy Józef Guzdek sprawował 6 października trzy Msze św. w Legionowie w parafii św. Józefa Oblubieńca, w której posługę pełnił Jacek S., były duchowny, oskarżony m.in. o gwałt i seksualne wykorzystanie nieletnich. Podczas wizyty w parafii bp Guzdek spotkał się z radą parafialną i odpowiadał na pytania jej członków. Przyczyną utraty wiary jest antyświadectwo, np. księdza. Ono rzeczywiście może usprawiedliwić ludzi letnich i tych słabej wiary podkreślił. Dodał, że nie ma innej recepty na grzech, na powrót do Boga i do wspólnoty, jak tylko stanąć w prawdzie wobec Boga, wspólnoty i samego siebie. Niech to dzisiejsze spotkanie i modlitwa tu, w Legionowie, we wspólnocie ostatnio tak bardzo doświadczonej umocnią nas w wierze powiedział. Przed wejściem do kościoła wolontariusze miejscowej Caritas za ofiarę rozdawali chleb. Dochód przeznaczony będzie na pomoc najuboższym rodzinom z parafii. kos

9 W całym kraju obchodzono XIII Dzień Papieski Pod hasłem Jan Paweł II Papież dialogu obchodzono 13 października XIII Dzień Papieski. W całym kraju odbywały się dyskusje, koncerty i modlitwy, których głównym motywem była potrzeba dialogu. Przed kościołami, jak co roku, zbierano pieniądze na rzecz Fundacji Dzieło Nowego Tysiąclecia (FDNT), która finansuje stypendia dla zdolnej młodzieży z najuboższych rodzin, przyznaje nagrody Totus i wspiera chrześcijańską kulturę. Już 6 października odczytano w kościołach list pasterski, jaki z okazji Dnia Papieskiego wystosowali polscy biskupi. Przypomnieli oni, że podstawowym warunkiem dialogu jest poszanowanie prawdy, wsłuchiwanie się we wzajemne opinie, powstrzymanie od pospiesznych sądów. W przededniu Dnia Papieskiego, w sobotę 12 października, podczas gali na Zamku Królewskim w Warszawie wręczono nagrody Totus przyznawane przez Fundację Dzieło Nowego Tysiąclecia. W wywiadzie wyemitowanym wieczorem w TVP kard. Kazimierz Nycz zaznaczył, że XIII Dzień Papieski jest szczęśliwy, a nie pechowy, bo nim rozpoczynamy przygotowanie do kanonizacji Jana Pawła II. Metropolita warszawski stwierdził też, że najważniejszy wymiar Dnia Papieskiego to przybliżanie osoby, dzieła i nauczania Jana Pawła II. Przypomniał, że już w 1999 r. jego inicjatorzy mówili o tym, że będzie potrzebny szczególnie wtedy, kiedy Jana Pawła II zabraknie. Już prawie 9 lat mija od jego śmierci i wyrasta nowe pokolenie, które go nie znało zauważył arcybiskup Warszawy, dodając, że przypominanie Jana Pawła II jest naszym wielkim obowiązkiem. Niedzielne obchody Dnia Papieskiego rozpoczęły się Mszą Św. w bazylice św. Krzyża w Warszawie, celebrowaną przez bp. Wojciecha Polaka. Trzeba wychodzić z naszych ludzkich ciasnych nieraz horyzontów, uprzedzeń, przyzwyczajeń i nawyków apelował sekretarz generalny Episkopatu. Przypomniał, że źródłem siły i mocy do prowadzenia dialogu z drugim człowiekiem było dla papieża żywe i głębokie spotkanie z Jezusem. Trzeba i nam podejmować wskazaną dziś drogę, trzeba wychodzić z naszych ludzkich ciasnych nieraz horyzontów, uprzedzeń, przyzwyczajeń i nawyków. Trzeba przekraczać próg i burzyć mur, który przebiega przez ludzkie serca to mur zbudowany z lęku i agresji, z braku zrozumienia dla ludzi o innym pochodzeniu, kolorze skóry, przekonaniach religijnych, z egoizmu politycznego czy gospodarczego oraz z osłabienia wrażliwości na życie każdego człowieka mówił bp Polak. Godzinę później Mszy św. w stołecznym sanktuarium św. Andrzeja Boboli przewodniczył abp Tadeusz Gocłowski. Dialog z innymi ludźmi tak należącymi do Kościoła, jak i z tymi, którzy są na boku musi być nieustannie prowadzony, żadnego człowieka nie można z niego wykluczyć mówił b. przewodniczący Rady FDNT. Zachęcał, by z okazji Dnia Papieskiego powrócić do nauczania papieża Polaka. Nauczania, w którym są głęboki humanizm, jasne i klarowne chrześcijaństwo, mądry dialog z otoczeniem tłumaczył. Młodzież jest skarbem naszego narodu kontynuował kaznodzieja ta młodzież nie doznała już ani hitleryzmu, ani komunizmu, ale dziś w epoce skrajnego relatywizmu gdy mówi się, że wszystko można zmienić oni się gubią. Jednocześnie abp Gocłowski dodał, że jest to młodzież, która ma swoje problemy, ale szuka ich rozwiązania, by jeszcze bardziej ubogacić swoje człowieczeństwo w jego wymiarze fizycznym, psychicznym i duchowym. Wyjaśniając hasło XIII Dnia Papieskiego Jan Paweł II Papież dialogu, emerytowany metropolita gdański stwierdził, że Ojciec Święty prowadził dialog przede wszystkim z Bogiem, o czym przypominają np. jego wymawiane w ciszy modlitwy. Ten dialog jest potrzebny także nam, jeśli mamy być ludźmi nie tylko głębokiego humanizmu, lecz także ewangelicznej postawy powiedział abp Gocłowski. Przy sanktuarium św. Andrzeja Boboli od roku byli i obecni stypendyści FDNT spotykają się raz w miesiącu na wspólnej Eucharystii oraz katechezach formacyjnych. Wielu z nich było obecnych na niedzielnej Mszy św. Przed świątynią prowadzono zbiórkę na rzecz stypendystów. Podczas galowego koncertu, który odbył się w popołudnie na placu Zamkowym w Warszawie, przypominano postać bł. Jana Pawła II przyjaciela młodzieży, który umiał jej słuchać i wskazywać drogę. Wystąpili m.in. Małgorzata Ostrowska, Piotr Cugowski, Darek Malejonek, Janusz Radek i zespół Pectus. Solistom towarzyszył chór stypendystów Fundacji Dzieło Nowego Tysiąclecia. Koncert w reżyserii Konrada Smugi poprowadził Krzysztof Ziemiec. Po koncercie o godz. 16 odbył się przygotowany przez stypendystów FDNT Apel Modlitewny Warszawy z Ojcem Świętym Franciszkiem. Obchody Dnia Papieskiego zorganizowano w całej Polsce. Mszy św. w sanktuarium bł. Jana Pawła II w Łagiewnikach przewodniczył kard. Stanisław Dziwisz. Dlaczego dziś jest tyle uprzedzeń do Kościoła? Dlaczego niszczy się w środkach masowego przekazu kapłanów i biskupów, często bez powodu i usprawiedliwienia? To nas boli. To prawda, że w Kościele są grzesznicy, ale Kościół jest Chrystusowy, jest święty. Pamiętajmy: sprawiedliwość bez miłosierdzia jest okrutna i nieludzka mówił metropolita krakowski. Jego zdaniem kanonizacja Jana Pawła II powinna być wyzwaniem, byśmy porządkowali sprawy w naszej Ojczyźnie, by między nami było mniej sporów i kłótni; by między nami nie było niesprawiedliwych oskarżeń, niechęci i wrogości wyliczał kard. Dziwisz. Chcemy, by w nas i wokół nas było więcej ludzkiej życzliwości, wrażliwości i solidarności apelował. W podobnym duchu wypowiedział się podczas Mszy św. w gnieźnieńskiej archikatedrze abp Józef Kowalczyk. Nie jest dialogiem język nienawiści. Niestety, w naszej Ojczyźnie tego języka nienawiści nie brakuje mówił prymas Polski. KRAJ 9

10 Błogosławiony Jan Paweł II w pełni zasługuje na to miano, gdyż uczynił niezmiernie wiele dla dialogu. Dla posługiwania się nim jako narzędziem zbliżania człowieka do człowieka i człowieka do Boga, narzędziem rozwiązywania problemów ludzkich nie przy pomocy siły, ale przy pomocy rozmowy, wymiany myśli, wzajemnego zbliżenia mówił abp Kowalczyk. Podczas obchodów Dnia Papieskiego w Poznaniu bp Grzegorz Balcerek zaznaczył, że żyjemy w trudnych czasach, które promują kulturę śmierci. Potrzeba dialogu serca, by na wzór Maryi, rozważając Boże Słowo, właściwie odczytywać prawdę i na jej fundamencie budować cywilizację miłości. Podczas liturgii w kościele pw. Wszystkich Świętych wystąpił Chór Akademii Muzycznej im. Ignacego Jana Paderewskiego. Obchody Dnia Papieskiego wykroczyły już poza Polskę i w tym roku zostały zorganizowane w polskich parafiach w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Irlandii, Szwecji, Norwegii, Kanadzie, Australii, Francji, Hiszpanii i Stanach Zjednoczonych. FDNT opracowała konspekty zajęć lekcyjnych dla szkół wszystkich szczebli poświęconych dialogowi, który jest głównym motywem tegorocznego Dnia Papieskiego. Fundacja Dzieło Nowego Tysiąclecia od 13 lat prowadzi program stypendialny dla uzdolnionej, a niezamożnej młodzieży pochodzącej z niewielkich miejscowości. Z okazji XIII Dnia Papieskiego tradycyjnie odbyła się zbiórka pieniędzy na stypendia. W okresie od 6 do 22 października około 100 tys. wolontariuszy zbiera w całym kraju przy kościołach i na ulicach miast pieniądze na program stypendialny, który obecnie obejmuje około 2500 młodych ludzi. Kampanii Dnia Papieskiego towarzyszy także akcja SMS-owa. Od 15 września do 31 października, wysyłając SMS o treści Pomoc pod numer 7250 (koszt 2,46 zł z VAT) lub dzwoniąc pod numer (koszt 2,50 zł z VAT), można zasilić fundusz stypendialny fundacji. Wesprzeć fundusz stypendialny można także poprzez stronę gdzie znajduje się formularz do wpłat online. Na fundację można też odpisać 1 proc. podatku oraz przekazać darowiznę od organizacji i osób indywidualnych. Stałymi partnerami programu stypendialnego fundacji są Narodowy Bank Polski, Poczta Polska Rozwoju Wsi Polskiej oraz Zakład Narodowy im. Ossolińskich. am, awo, bgk, led, lk, ms, tk Totusy rozdane KRAJ 10 Na Zamku Królewskim w Warszawie odbyła się uroczysta gala wręczenia nagród Totus 2013 przyznawanych przez Fundację Dzieło Nowego Tysiąclecia. Statuetki otrzymali: Zofia Posmysz-Piasecka, Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi, ks. dr Robert Skrzypczak i miesięcznik Mały Gość Niedzielny. W tym roku przyznano również nagrodę Totus Specjalny. Trafił do Zespołu Pieśni i Tańca Śląsk. Za osiągnięcia w dziedzinie kultury chrześcijańskiej Totus 2013 został przyznany Zofii Posmysz-Piaseckiej. Laureatka przyznała, że w tak ważnej i szczególnej dla niej chwili nie znajduje odpowiedniego słowa, aby wyrazić wdzięczność. Pokornie powiem tylko najserdeczniejsze dzięki, Bóg zapłać kapitule i Duchowi Świętemu. Zofia Posmysz-Piasecka jest pisarką, scenarzystką, dziennikarką, znaną z książek o tematyce łagrowej. Za wszechstronną opiekę edukacyjno-wychowawczą, rehabilitacyjną, socjalną oraz religijną nad dziećmi ociemniałymi w kategorii Promocja człowieka, praca charytatywna i edukacyjno-wychowawcza uhonorowane zostało Towarzystwo Opieki nad Ociemniałymi w Laskach. Chcemy, żeby niewidomi byli dowartościowani, żeby przyznana im była godność ludzka i o to walczymy od przeszło stu lat mówili przedstawiciele towarzystwa, odbierając nagrodę. W kategorii Propagowanie nauczania Ojca Świętego Jana Pawła II statuetkę otrzymał ks. dr Robert Skrzypczak, teolog, psycholog o specjalności klinicznej, wykładowca akademicki. Laureat został doceniony za pracę intelektualną nad nauczaniem Jana Pawła II, w szczególności za przygotowanie publikacji Karol Wojtyła na Soborze Watykańskim II. Zbiór wystąpień. Kiedyś próbowałem sobie wyobrazić, jak przeżywali życie ludzie, którzy mieli szczęście być współczesnymi np. św. Franciszka z Asyżu. Myśmy mieli to szczęście, że mogliśmy większą część życia przeżyć, mając takiego świętego giganta jak Jan Paweł II mówił ks. Skrzypczak. Totus medialny dla upamiętniania bp. Jana Chrapka oraz jego roli w ukazywaniu osoby i nauczania Jana Pawła II w mediach otrzymała w tym roku redakcja Małego Gościa Niedzielnego. Nagrodę odebrała redaktor naczelna pisma Gabriela Szulik. Została ona przyznana za kształtowanie kolejnych pokoleń młodych czytelników w duchu Ewangelii. Z kolei nagrodę Totus Specjalny otrzymał za całokształt działalności kulturalnej Zespół Pieśni i Tańca Śląsk. Uroczystość na Zamku Królewskim w Warszawie poprowadziła Grażyna Torbicka, gala była przeplatana muzycznymi występami Andrzeja Pasiecznego oraz finalistów The Voice of Poland Michała Sobierajskiego i Doroty Osińskiej. am Drużyna Jezusa, tworzona przez młodych ewangelizatorów i księży w tym jednego w sutannie przebiegła trasę 14. Poznańskiego Maratonu. Biegłem w sutannie, aby w ten sposób głosić Jezusa, dawać świadectwo o szczęśliwym życiu w kapłaństwie i wszystkim przypomnieć, że Bóg jest powiedział KAI ks. Adam Pawłowski. Blisko sześć tysięcy biegaczy z 26 państw pokonało w niedzielę 13 października trasę liczącego 42-kilometry maratonu wokół centrum Poznania. ms

11 Media społecznościowe teren misyjny Wykorzystanie mediów społecznościowych w ewangelizacji było tematem spotkania Rady ds. Środków Społecznego Przekazu KEP 10 października w Warszawie. Uczestnicy podkreślali konieczność większej medialnej aktywności katolików, gdyż inaczej istnieje niebezpieczeństwo, że Kościół zniknie z tej rzeczywistości. Otwierając obrady, przewodniczący rady abp Wacław Depo zacytował św. Augustyna, który stwierdził, że kochać to upominać niezdyscyplinowanych, pocieszać małodusznych, podtrzymywać słabych, zbijać argumenty przeciwników, strzec się złośliwych, nauczać nieumiejętnych, zachęcać leniwych, mitygować kłótliwych, powstrzymywać ambitnych, podnosić na duchu zniechęconych, godzić walczących, pomagać potrzebującym, uwalniać uciśnionych, okazywać uznanie dobrym, tolerować złych i niestety kochać wszystkich (Sermo 340, 3). Wyjaśnił, że słowa te wypowiedziane wiele wieków temu trafnie oddają stosunek, jakim Kościół powinien kierować się w odniesieniu do współczesnych środków przekazu. O Roli portali społecznościowych w komunikacji międzyosobowej mówił Andrzej Garapich, prezes Polskich Badań Internetu, będący zarazem członkiem rady nadzorczej kościelnej Fundacji Opoka. Stwierdził, że współczesne media społecznościowe tym różnią się od mediów tradycyjnych, że te ostatnie opierały się na komunikatach przekazywanych od nadawcy do odbiorcy, natomiast media społecznościowe bazują na wzajemnej, wielokierunkowej interakcji. Przytoczył dane, z których wynika, że ponad 22 mln Polaków korzysta z internetu, z czego 17,5 mln z portali społecznościowych. Z tej liczby 10 mln jest uczestnikami różnorodnych forów społecznościowych, 10 mln blogów, 3,6 mln korzysta z portali randkowych, a 2 mln z internetowych czatów. Z kolei wśród serwisów społecznościowych najchętniej wykorzystywany jest Facebook 15 mln uczestników oraz Nasza Klasa 8,7 mln. Co więcej, popularność serwisów społecznościowych z roku na rok rośnie. Zdaniem prezesa Garapicha portale społecznościowe spełniają dziś analogiczną funkcję, jak ongiś kawiarnie w Paryżu czy Londynie, umożliwiając bezpośrednie spotkania między ludźmi oraz nieskrępowaną wymianę idei, poglądów i informacji. Ks. dr Józef Kloch, rzecznik Episkopatu, przedstawił wyniki przeprowadzonych przez siebie badań dotyczących aktywności duchownych i wiernych świeckich na portalach społecznościowych w Polsce. Zostały one przeprowadzone na próbie 2824 osób w różnym wieku, pomiędzy 25 lutego a 10 kwietnia 2013 r. Jeśli chodzi o tych, co publikują w internecie, to 50 proc. z nich związana jest ze środowiskami diecezjalnymi, a drugie 50 proc. z zakonnymi. Świadczy to o dużej aktywności zakonów w tym obszarze. Z kolei zdecydowana większość (77 proc.) przedstawicieli diecezji publikuje w internecie na stronach WWW, a 21 proc. w serwisach społecznościowych. Kanał na platformie wideo wykorzystuje 8 proc. badanych. 19 proc. publikuje treści na Facebooku, 13 proc. na listach mailingowych, 6 proc. na mikroblogach (Twitter, Blip), 5 proc. na forach internetowych, a zaledwie 3 proc. wykorzystuje do tego blogi. Podobne proporcje przejawia środowisko zakonne. Zdecydowanie wyższy wskaźnik wykorzystania portali społecznościowych jako miejsca publikacji (30 proc.) prezentuje środowisko ruchów i stowarzyszeń. Generalny jednak wniosek jest taki podkreślił ks. Kloch że niewielki jest zakres wykorzystania w Kościele w Polsce portali społecznościowych. Drugim wnioskiem jest potrzeba szerokiej edukacji na ten temat, gdyż wielu księży zadeklarowało podczas badań, że nie potrafi posługiwać się tym narzędziem. Ks. Kloch postulował zatem, aby tematowi temu poświęcić specjalny list pasterski oraz zorganizować systematyczne szkolenia w seminariach duchownych. Prof. Andrzej Drzycimski podkreślił, że zdaniem młodych ludzi, z którymi pracuje, obecność na portalach społecznościowych oznacza istnienie kogoś lub nieistnienie w środowisku młodych. A dla Kościoła wynika z tego jeden wniosek: albo Kościół poważnie wejdzie w tę przestrzeń, albo nie będzie istnieć. Skonstatował, że w ciągu ostatnich 5 lat w cyberprzestrzeni dokonała się tak ogromna rewolucja, że Kościół koniecznie musi wyciągnąć z tego wnioski albo czeka go generalna pokoleniowa porażka. A to dlatego, że obecne młode pokolenie informacje o Kościele, jego stanowisku i nauczaniu czerpie głównie z internetu. W oparciu o to, co tam znajdzie, kształtuje jego obraz. Ks. Marek Gancarczyk, redaktor naczelny Gościa Niedzielnego, postulował, by nie tylko Kościół był bardziej obecny w cyberprzestrzeni, lecz także katolicy świeccy, gdyż to oni mogą dawać tam świadectwo i prezentować swoje poglądy. Ks. Mariusz Frukacz z Radia Fiat, który prowadzi kilka blogów, zaprezentował swoje doświadczenia ewangelizacyjne. Mówił m.in., że jako miłośnik jazzu prowadzi specjalny blog na ten temat, dzięki czemu komunikuje się z wieloma ludźmi niewierzącymi bądź poszukującymi, odpowiadając na liczne ich pytania i wątpliwości. Adam Hlebowicz, dyrektor Radia Plus w Gdańsku, zwrócił uwagę na rolę moderatorów najbardziej oglądanych portali, spośród których duża część preferuje treści o posmaku zdecydowanie antykościelnym, gdyż stwarzają one napięcie i skutkują większą klikalnością. Owocuje to jednak przekazywaniem zupełnie skrzywionego obrazu Kościoła. Bp Józef Szamocki mówił, że mimo pozornej otwartości przekazu internetowego na wszelkie treści, ci, którzy pragną przekazać za pomocą tego środka informacje o wydarzeniach religijnych, napotykają na wielkie trudności, co trudno jest wytłumaczyć. Na zakończenie spotkania Marcin Przeciszewski zaproponował opracowanie specjalnego poradnika adresowanego do wszystkich liderów katolickich, w tym proboszczów, aby w sposób bardzo praktyczny ukazać im różne sposoby posługiwania się internetem w celach ewangelizacyjnych. mp KRAJ 11

12 Dziedziniec Dialogu KRAJ 12 cd. ze str. 2 są pomiędzy osobami mówił. Żeby dobrze uchwycić to, czym jest dialog, profesor zaproponował zwrócenie uwagi na to, czym dialog nie jest. Na pewno nie jest monologiem, bo w nim nie ma słuchania powiedział. Psycholog prof. Andrzej Eliasz zauważył, że owocem dialogu jest wzajemne poznanie. Ludzie są szalenie różni w doświadczeniach, wykształceniu, cechach osobowości. To sprawia, że pojmują to samo pojęcie w różny sposób. Stąd trudności wyjaśnił. Podkreślił jednak, że w każdej działalności człowieka konfrontacja poglądów jest ważna, bo inaczej zaczynamy żyć we własnej wyimaginowanej rzeczywistości. Nie wystarczy rozmawiać z podobnie myślącymi, trzeba dążyć do kontaktu z ludźmi, którzy mają inne od moich poglądy. Jest to niezbędna gimnastyka umysłu, zjawisko tak zwanej empatii poznawczej tłumaczył prof. Eliasz. Hanna Wróblewska, dyrektor Zachęty, rozpoczęła swoje wystąpienie od pytania, czy sztuka może być miejscem dialogu? Sztuka to dla mnie przedmiot negocjacji między artystą i społeczeństwem mówiła. Tak się dzieje co najmniej od połowy XIX wieku, kiedy sztuka oderwała się od pewnej użyteczności i trafiła przez salony mieszczańskie do otwartej przestrzeni publicznej. Jeśli więc jest formą negocjacji, to jest też formą dialogu. W dialog, w ideę sztuki wpisany jest jednak konflikt. Dlatego jeśli zgadzamy się na dialog, musimy też uznać obecność konfliktu zakończyła dyrektor Zachęty. Wiara i nauka konflikt czy uzupełnienie Czy wiara i nauka są w konflikcie, czy też uzupełniają się i wzajemnie wzbogacają? na to pytanie szukano odpowiedzi 11 października. Na Uniwersytecie Warszawskim dyskutowali: kardynał, ksiądz naukowiec oraz dwaj fizycy i biolog. Przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury i główny realizator papieskiej idei Dziedzińca kard. Gianfranco Ravasi mówił o trzech modelach relacji między nauką a wiarą. Pierwszy określił jako fundamentalistyczny. Z jednej strony reprezentowany był przez teologów, którzy używali Biblii jako narzędzia do naukowej interpretacji. Z drugiej postawę taką można spotkać także wśród naukowców, pozytywistów, np. Augusta Comte a, który twierdził, że tylko to, co jest doświadczalne, można uznać za prawdę. To formuła scjentystyczna, ale też fundamentalistyczna stwierdził kard. Ravasi. Kolejny model określił jako metodę dwóch równych poziomów. Zakłada on, że nauka i teologia nie wchodzą w konflikt ze sobą, bo są niemierzalne, mają różne gramatyki, stosują różne środki wyrazu. Jest to przekonanie, sformułowane przez filozofa Stevena Golda że sposoby poznania nie nakładają się na siebie: wiedza ludzka jest polimorficzna, człowiek ma kilka kanałów poznawczych, np. naukowy, ale i estetyczny, artystyczny. Malarz Paul Klee twierdził, że sztuka pokazuje to, czego nie widać, ale co jest widoczne. To inna próba poznania rzeczywistości. Na poziomie egzystencjalnym poznanie przez zakochanie nie jest racjonalnym poznaniem, ale jest uprawnione. Nauka interesuje się zjawiskiem, zadaje pytanie jak? Z kolei filozofia, estetyka i teologia interesują się fundamentami, wartościami, pytają skąd, dlaczego? Nie należy wyłączać nauki ani teologii podkreślił watykański hierarcha, przypominając cytat z Pascala, którzy pisał, że nie wolno dopuścić do dwóch nadmiarów. Przypomniał też myśl Maxa Planka. Był on przekonany, że nauka i religia, jeżeli są autentyczne, potrzebują siebie nawzajem, uzupełniają się w umyśle człowieka, który chce mieć kompletną wizję świata. Fizyk prof. Łukasz Turski, przewodniczący Rady Programowej Centrum Nauki Kopernik, powiedział, że dialog między nauką a wiarą często przybiera kształt demagogii i pozbawiony jest wartości. Spór wybucha po odkryciach w naukach biologicznych i medycznych, a także społecznych. Naukowiec zwrócił uwagę, że Krzysztof Kolumb, nim wypłynął, by poszukiwać nowe lądy, odbył debatę z ekspertami nawigacji Uniwersytetu w Salamance. Oni twierdzili, że obliczenia Kolumba są błędne, a ekspedycja skazana na zagładę. Bronili więc ludzkiego życia. Ci z uczestników ekspedycji, którzy nie wrócili z Kolumbem, byli ofiarami eksperymentu naukowego, który zmienił świat na lepsze mówił prof. Turski. Na jednego uczestnika odkrywcę nowych światów kilkunastu straciło życie. Rozwój nauk to zmienił dziś pasażerowie mogą bezpiecznie lecieć z Portugalii do Dominikany, nie ryzykując życiem. Powinniśmy o tym pamiętać, rozważając konflikt nauka religia dowodził profesor, dodając, że chodzi tu także o konflikt wokół in vitro. Krytyka procedur wielozarodkowych jest zapewne krytyką nawigatorów, którzy się pomylili. I tak jak z podróżami Kolumba, trzeba przejść przez ten trudny okres postępu, by za ileś lat in vitro nie było związane z wytworzeniem wielu zarodków, a stało się rutynową procedurą laboratoryjną. I wtedy pacjentki nie będą oskarżane o naruszanie jakichkolwiek norm religijnych mówił naukowiec, dodając, że tak było ze szczepionką na chorobę Heinego- -Medina. Dziś, podczas debaty Wiara nauka trzeba pamiętać i o ofiarach wyprawy Kolumba, i o ich korzyściach stwierdził prof. Turski. Filozof i kosmolog ks. prof. Michał Heller mówił w swoim wystąpieniu o obcości świata nauki i teologii. Obie dziedziny mają odrębne metody badań i dowodzenia, a typowi przedstawiciele każdego z tych światów mają słabe pojęcie o tych drugich. Jest to powód nieporozumień, ich geneza sięga zaś kształcenia, i to już na szczeblu podstawowym. Ks. prof. Heller zauważył, że dziś dużym zainteresowaniem cieszą się kierunki badające relacje między nauką i wiarą. Jego zdaniem potrzebna jest praca organiczna nastawiona na długofalowe skutki, by przedstawiciele tych światów poznali się i mogli dostrzec swoiste dopełnianie się obu dziedzin. Nauka bowiem jest racjonalna, jest wartością, ale religia pokazuje źródło tej wartości. Obie razem są

13 obroną racjonalności w świecie, w którym narasta irracjonalizm. Potrzebna jest teologia na nasze czasy, wypracowanie właściwego stosunku do nauki, potrzeba ludzi pomostowych postulował ks. prof. Heller, który ubolewał, że brakuje np. popularnych książek teologicznych. Niech będzie wzajemne zainteresowanie zachęcał. Fizyk z UW prof. Karol Meissner powiedział, że od czasów oświecenia nauka została podniesiona do rangi absolutu, który jest w stanie odpowiedzieć na każde pytanie. O ile w XIX wieku fizykom mogło się wydawać, że to prawda, to wiek XX, mechanika kwantowa i teoria względności ujawniły obszary dla naszego poznania niedostępne. Pytania należące do metafizyki, a nie do fizyki, na które nauka nie odpowie, z konieczności są religijne stwierdził uczony. Zwrócił on uwagę także na rolę religii w rozwoju nauki. Nauki przyrodnicze rozwinęły się wyłącznie w obrębie chrześcijaństwa, gdzie oddzielono sacrum od profanum. W kręgu cywilizacji chińskiej, w Egipcie czy Indiach, choć tamtejsi twórcy mieli cenne osiągnięcia, nie sformułowano praw naukowych. Dopiero dziedzictwo Grecji, wchłonięte później przez chrześcijaństwo, zaowocowało powstaniem nauki stwierdził prof. Meissner. Zdaniem genetyka prof. Piotra Węgleńskiego z UW w przypadku nauk o życiu wpływ religii był negatywny. Negowała ona teorię Darwina, sprzeciwiała się szczepieniom, transplantacji, zapłodnieniu in vitro. Uczony podkreślił, że znalazł tylko jeden przykład na dofinansowanie badań przez Watykan było to badanie komórek macierzystych, na które przeznaczył milion euro. Znacznie więcej środków płynie na wsparcie stowarzyszeń religijnych i finansowanie ruchu kreacjonistycznego ubolewał. Debatę prowadził prof. Piotr Gutowski. Wyzwanie wielokulturowości Pomimo wielkich przemian na przestrzeni wieków, chrześcijańska wizja człowieka wciąż pozostaje dla świata ważnym punktem odniesienia mówił podczas debaty na temat relacji wiary i kultury kard. Gianfranco Ravasi. Zastanawiano się m.in., czy możliwe jest dziś pokojowe współistnienie różnych kultur. Organizatorzy debaty, która odbywała się 11 października w Teatrze Polskim, zwracali uwagę, że kultura pozostaje wciąż miejscem spotkania tego, co święte, i tego, co świeckie, zaś nawet kwestionowanie sacrum przez artystów może skłaniać odbiorców do stawiania sobie najważniejszych pytań o istnienie Boga, sens czynienia dobra, o skandal zła. Kard. Ravasi nawiązał m.in. do głośnej tezy Huntingtona o zderzeniu cywilizacji jako jednym z głównych wyzwań współczesnego świata. Pojawia się pytanie o dialog w świecie multikulturowości wskazywał gość z Watykanu. Dodał, że chrześcijanie znają praktykę inkulturacji, to znaczy wpisania chrześcijaństwa (które narodziło się w świecie semickim, po czym przeszło przez grekę i łacinę) w realia np. kultury chińskiej czy japońskiej. Kard. Ravasi zwrócił też uwagę, że w dzisiejszych czasach niechętnie wypowiada się słowo prawda, tymczasem kultura ma do czynienia z prawdą. Problem polega na tym, że funkcjonują dziś różne koncepcje prawdy, podczas gdy koncepcja klasyczna, wskazana przez Platona mówi o odkrywaniu coraz dalszego jej horyzontu. Prawda jest przed nami, prawda nas wyprzedza, jest ponad wszystko, jest obiektywna tłumaczył watykański hierarcha. Niestety, obecnie, wskazywał, każdy buduje swoją jej koncepcję. Powoli dochodzimy do subiektywizmu prawdy, do czegoś, co Benedykt XVI nazywał relatywizmem przypomniał kardynał, dodając, że prawda musi być zdobywana poprzez podróż w prawdę. Krytyk literatury i antropolog prof. Andrzej Mencwel wskazywał, że tradycja europejska i chrześcijańska które są w gruncie rzeczy tożsame prowadzi nas do relatywizmu kulturowego. Jego zdaniem ów relatywizm jest jedynym ubezpieczeniem przed jakąkolwiek racjonalizacją eksterminacji. Zastrzegł przy tym, że mówiąc o relatywizmie kulturowym, nie ma na myśli relatywizmu moralnego, a więc akceptacji dla np. kazirodztwa czy kanibalizmu. Relatywizm oznacza tylko świadomość, że każda kultura jest pewną całością, która posiada pewien spójny system wartości i dąży do jakiejś pełni tłumaczył antropolog. Żyjemy dziś w świecie odradzających się fundamentalistów i powstaje pytanie, jak do tej rzeczywistości ma się postulat wszechrozumienia innych kultur zastanawiał się prof. Mencwel. Człowiek patrząc przez krzywe zwierciadło podstawione przez diabła, widzi skrzywione oblicze drugiego człowieka, tego innego i jeżeli uzna to za prawdę, to wówczas zaczyna się straszliwy, diabelski taniec przekonywała z kolei dr Anna Karoń-Ostrowska. Dodała, że konsekwencje fałszywego spojrzenia na drugiego człowieka przekłada się na różne poziomy życia: społeczne, polityczne, rodzinne. Z opinią tą polemizował Andrzej Seweryn. Czy wola dominacji, chęć zawłaszczenia, władza, to też bierze się z fałszywego obrazu czy po prostu ze zła, które w nas istnieje? pytał znany aktor. Dyrektor Teatru Polskiego spróbował też odpowiedzieć na pytanie o to, czy i w jaki sposób przekazywane na scenie treści np. filozoficzne czy religijne wpływają na egzystencję aktorów. Wyznał, że nie jest optymistą, bowiem wiedza o człowieku, jaką aktor może posiąść przez lata pracy nad Sofoklesem, Szekspirem czy Molierem, nie oznacza, że automatycznie aktorzy stają się lepsi. Nie wydaje mi się, byśmy jako słabi ludzie, egocentrycy potrafili z tego korzystać. Nie wiem, czy stajemy się bardziej otwarci na innych przyznał dyrektor Teatru Polskiego. Seweryn powiedział też, że im częściej spotyka się z zarzutami, iż wystawiając Zwiastowanie Claudela, jednego z największych dramaturgów katolickich, a także Quo vadis czy Irydiona, spotyka się z zarzutami, że prowadzi rekolekcje wielkanocne tym większą ma ochotę takie rekolekcje prowadzić. Pisarz Jacek Dukaj zwracał uwagę, że na poziomie hollywoodzkiej popkultury narzuconej światu za sprawą globalizacji dominuje model opowieści, archetypu oparty w dużej mierze na kulturze chrześcijańskiej. Pytany o to, czy nie tęskni niekiedy za czasami średniowiecznej christianitas, kiedy to porządek świata urządzony był wedle zasad wskazywanych KRAJ 13

14 KRAJ 14 przez Kościół, kard. Ravasi odpowiedział, że nie jest to możliwe m.in. dlatego, że obecny świat jest już zupełnie inny choćby przez swoją multikulturowość. Jednocześnie zwrócił uwagę, że antropologia chrześcijańska pozostaje dla świata bardzo ważnym punktem odniesienia, o czym przekonuje się choćby podczas debat z intelektualistami na całym świecie. Takie postacie jak św. Tomasz, św. Augustyn, Pascal czy Kierkegaard są wciąż obecne w kulturze wskazywał gość z Watykanu. Debatę poprowadził publicysta i pisarz Jerzy Sosnowski. Prezydent: Kościół ważnym elementem społeczeństwa obywatelskiego Postrzegam Kościół jako ważny element społeczeństwa obywatelskiego, ważny punkt odniesienia dla większości obywateli powiedział prezydent Bronisław Komorowski, otwierając 12 października ostatnią debatę Dziedzińca zatytułowaną Wiara a społeczeństwo. Podczas spotkania w Galerii Porczyńskich prezydent wskazał, że polskie doświadczenie przyjaznego, a nie wrogiego rozdziału państwa i Kościoła, zobowiązuje wszystkich wierzących i wszystkich niewierzących. Wiara jest doświadczeniem osobistym, ale wierni to wspólnota. Współtworzą oni społeczeństwo, żyjąc w nim według zasad, które często czerpią z nauk społecznych swoich Kościołów przypomniał prezydent. Odniósł się także do postaci papieża Franciszka. Jego Kościół ubogi, jego otwartość na cierpienie, jego skromność, a zarazem wielka umiejętność komunikowania są ogromnie cenne. Budzą nadzieję wielu wiernych czekających na dobre zmiany mówił Bronisław Komorowski. Wyraził przekonanie, że Kościół za pontyfikatu obecnego papieża ma ogromną szansę odpowiedzieć na potrzeby tych, którzy pragną pozostać we wspólnocie wiernych, ale w zgodzie i z akceptacją dla dynamiki współczesnego świata. Widać to także w tym mocnym akcencie w kwestii szeroko dziś omawianej, wywołującej emocje debaty na temat bolesny, jakim jest pedofilia, przecież obejmująca nie tylko Kościół, lecz także całość społeczeństwa podkreślił prezydent. Następnie przypomniał postać bp. Juliana Wojtkowskiego, biskupa seniora archidiecezji warmińskiej, znanego z postawy, która zdaniem prezydenta była i jest bardzo zbieżna z postawą papieża Franciszka. To biskup pielgrzym, niekorzystający z samochodu, wizytujący pociągiem i osobiście spowiadający wiernych charakteryzował bp. Wojtkowskiego prezydent. Źródłem nadziei dla Kościoła w Polsce będzie jego zdaniem także zbliżająca się kanonizacja bł. Jana Pawła II. Miejmy nadzieję i działajmy na rzecz tego, by ta kanonizacja utrwaliła w naszych sercach i umysłach jego otwartą postawę wobec świata, jego dzieło pojednania Kościołów, pracę nad ekumenicznym dialogiem, a przede wszystkim wprowadzony przez niego kult Bożego miłosierdzia, nadziei na przebaczenie przypominał prezydent. Przekonania, że najważniejsze rzeczy trzeba mówić w prosty sposób, potrzeba nam także dzisiaj argumentował Komorowski. Nasz papież ma we Franciszku wiernego naśladowcę i kontynuatora dodał. Dalej podkreślił, że w relacji między wiarą a społeczeństwem wierzących, niewierzących i poszukujących ważne jest otwarcie na wszelkie grupy ludzi wykluczonych ze wspólnoty wiary. Nawiązał przy tym m.in. do duszpasterstw ludzi niewierzących, par niesakramentalnych. Bardzo sobie cenię duchownych, którzy są otwarci na problemy ludzi, którzy choć rozwiedzeni według prawa cywilnego przez nowe związki są wykluczeni z Kościoła. (...) Ten problem dotyczy niestety coraz większej części społeczeństwa, także polskiego; dotyczy coraz częściej liczącej się części wiernych zaznaczył prezydent. Zdaniem Bronisława Komorowskiego trudno też nie dostrzec zagrożeń związanych z tempem zmian cywilizacyjnych, za którymi czasami trudno nadążyć tak ogromnej instytucji. Za zagrożenie dla Kościoła katolickiego uznał złą komunikację, nieostrożne słowo i brak dialogu. Przez 150 lat niewoli wspólnota wiary i wspólnota kultury zastępowały w Polsce instytucję państwa. Zagrożeniem jest, z jednej strony, zmarnowanie tego wielkiego mandatu zaufania, tego wielkiego dorobku; z drugiej strony, koniecznością jest przełamanie relacji wtedy, w tych szczególnych warunkach, ukształtowanych między państwem a Kościołem mówił dalej Bronisław Komorowski. Wierzę, że Kościół polski zdoła go jednak [mandat zaufania przyp. KAI] w dialogu z wiernymi, z korzyścią dla siebie, dla wiernych i dla całego społeczeństwa niekoniecznie składającego się z ludzi wiary wykorzystać dodał prezydent. Najważniejsze dla mnie pytanie na dzisiaj to pytanie, na ile wiara może wspierać nowoczesne społeczeństwo w Polsce po 25 latach jego transformacji; na ile moralny autorytet Kościoła może nie tylko tworzyć dobry klimat dla rodziny, lecz także uczyć szacunku dla państwa, dla prawa [...]. I na ile dzieło Solidarności i sukces przeobrażeń w Polsce możemy przekazać innym wspólnotom świata, które dopiero uczą się demokracji? zastanawiał się Bronisław Komorowski. Podkreślił, że Kościół w Polsce w najtrudniejszych latach był sojusznikiem demokracji i wolności. Potrzebny jest także w szybkim i chaotycznym świecie do formowania sumień czy do wewnętrznego rozwoju takiego, który wzmacnia wiarę w siebie. Rzetelny dialog wyrasta z założenia, które musi być przyjęte przez obie strony. Trzeba uczyć się wzajemnego szacunku przy istniejących różnicach, trzeba ludzi życzliwie zainteresować sobą nawzajem, pomimo naturalnych i oczywistych różnic mówił prezydent, nawiązując do słów ks. Józefa Tischnera. Wspólnota polityczna i Kościół są każde na własnym terenie od siebie niezależne i autonomiczne przypominał. Jednak i państwo, i Kościół, choć z różnego tytułu, służą osobistemu powołaniu tych samych ludzi podkreślał. Będą mogły pełnić tę służbę dla dobra wszystkich tym skuteczniej, im lepiej będą ze sobą prowadzić zdrową współpracę i stały dialog. To nasze, polskie doświadczenie przyjaznego, a nie wrogiego rozdziału, którego też doświadczyliśmy w czasach PRL, zobowiązuje wszystkich wierzących i wszystkich niewierzących zakończył prezydent RP.

15 Gdzie jest konsensus Następnie podczas debaty zastanawiano się, czy i gdzie w społeczeństwie tak podzielonym jak polskie istnieje choćby niewielki konsensus między wyznawcami krańcowo odmiennych stylów życia. Kard. Ravasi podkreślił, że budowanie relacji między wiarą a polityką, między ludźmi wierzącymi a resztą społeczeństwa, jest dla chrześcijaństwa konieczne. To nie jest element marginalny, ale fundamentalny, nawet gdy częścią tych relacji są napięcia i momenty dramatyczne mówił purpurat. Tłumaczył dalej, że w koncepcji chrześcijańskiej państwo, gospodarka czy polityka są autonomiczne, mają swoje prawa, które nie zostały stworzone przez inną władzę, także religijną. Inaczej niż np. w islamie, gdzie model teokratyczny państwa uznaje się za najbardziej idealny, a prawo religijne staje się tożsame z kodeksem karnym i cywilnym. Istnieje czasem pokusa z obydwu stron: Kościół chciałby wkroczyć na poziom zarezerwowany dla państwa czy gospodarki, a państwo wejść na obszary przynależne Kościołowi. Niemniej obydwie strony muszą szukać wzajemnego porozumienia, człowiek bowiem szuka dialogu tak ze sobą samym, jak i z Bogiem tłumaczył przewodniczący Papieskiej Rady ds. Kultury. Jego zdaniem należy widzieć w drugim człowieku, nawet we wrogu, brata. Prof. Krzysztof Pomian stwierdził, że społeczeństwa ludzkie nie mogą istnieć bez wierzeń, czyli bez uznania, że poza tym, co postrzegamy tu i teraz, jest jakaś inna rzeczywistość, obecnie niewidzialna i nieuchwytna dla naszych zmysłów, która może się ukazać nielicznym wybranym (albo wszystkim), a nawet zastąpić tę, w jakiej obecnie przebywamy. Zdaniem prof. Pomiana religia jest tylko jednym z wierzeń zbiorowych, a w społeczeństwach współczesnych dominującą formą wierzeń są ideologie. Większość ludzi oczekuje od religii w osobach jej prawomocnych przedstawicieli wskazań dotyczących może nie tyle tego, jak żyć, choć tego również, ile tego, jak sprostać nieprzewidywalnym sytuacjom, z którymi każdy może się nagle zderzyć w sferze zawodowej i publicznej czy w życiu osobistym. Jak tłumaczył filozof, religia nie pełni we współczesnych społeczeństwach roli politycznej. Kościoły przestały być instytucjami politycznymi, gdyż nie współorganizują całokształtu życia zbiorowego. I właśnie dlatego żąda się od nich bardziej stanowczo niż kiedykolwiek, by stały się instytucjami zaufania publicznego i wzorami przestrzegania norm etycznych dodawał prof. Pomian. Prof. Jerzy Kłoczowski zwrócił uwagę na problem rozwijającej się w krajach Zachodu (czy też bogatej europejskiej Północy) rewolucji kulturalnej, która aby osiągnąć swoje cele, chce wpierw zwalczyć religie, zwłaszcza monoteistyczne, gdyż to one odpowiadały do tej pory za usystematyzowanie sfery moralnej w społeczeństwie. Zdaniem prof. Kłoczowskiego chodzi o wprowadzanie zasady, że liczy się tylko nasza osobista przyjemność, a żaden przymus religijny czy państwowy nie jest ważny. Człowiek musi żyć według własnych instynktów, tylko wtedy będzie się rozwijał. Uczony podał przykład traktowania w tej narracji małżeństwa jako przymusu, niewoli, której poddawane są kobiety, oraz promowania swobody seksualnej. Określający się jako agnostyk prof. Andrzej Zybertowicz zastanawiał się, czy w najbliższych dekadach Kościół katolicki jako jeden z wielkich, zorganizowanych podmiotów życia społecznego zostanie zredukowany jedynie do roli wehikułu obiecującego ludzkości drogę do zbawienia, czy też uzyska zdolność odmieniania świata tego, który jest. Zybertowicz ubolewał, że Kościół być może będzie musiał przyjąć formułę Bądź sobą, wybierz Jezusa Chrystusa (na podobieństwo jednego ze sloganów reklamowych), by być zdolnym do konkurowania z ofertami tak wielkich korporacji, jak i ideologiami państwowymi czy formułowanymi przez świeckie ruchy społeczne, a także przez przekazy innych religii. Nadzieję może przynieść program ubóstwo, który dzięki papieżowi Franciszkowi niesie w sobie potencjał istotnej zmiany społecznej, ale nie wiadomo, czy i on nie upadnie pod ideologicznym naporem doczesnych instytucji. Rzecznik praw obywatelskich Irena Lipowicz stwierdziła, że jesteśmy świadkami rozpadu wspólnego konsensusu moralnego, który integrował społeczeństwa. Nie wiadomo, co tę wspólną podstawę zastąpi w przyszłości, wiadomo jednak, że to prawo a nie np. wartości formułowane przez religię jest dla wielu ludzi ostatnim gwarantem porządku społecznego i więzi międzyludzkich, choć tak być nie powinno, gdyż odwoływanie się do prawa oznacza, że możliwość porozumienia na inne sposoby zawiodła. Prof. Lipowicz przestrzegała przed zbytnią ufnością do systemu prawa jako ostatniej siatki bezpieczeństwa. Polacy po odzyskaniu niepodległości bardzo wierzą prawu i wypatrują w nim nadziei. W moim przekonaniu jest to niewłaściwe prawo nie tylko buduje harmonię społeczną, lecz może także ją niszczyć ostrzegała rzecznik praw obywatelskich. Jak przekonywała, należy odbudowywać inne więzi tak, jak do tego zachęcają wspólnoty wyznaniowe. To one, a nie prawo, proponując określony system wartości, pozwolą lepiej odnajdywać np. poczucie godności i sprawiedliwości, których wyegzekwowania żądamy od prawa. Zdaniem Aleksandra Smolara, prezesa Fundacji im. Stefana Batorego, dialog wierzących i niewierzących najlepiej realizowany był w czasach PRL, gdy sprzymierzone ze sobą przeciwko władzy komunistycznej były opozycyjne środowiska inteligencji laickiej i Kościół. Obecna rozmowa katolików z ludźmi, którzy inaczej myślą i wierzą lub też nie wierzą wcale, powinna uwzględniać wyjątkowe doświadczenia tamtego dialogu lat 70. i 80. ub. wieku. Konieczna jest też refleksja nad przyczynami jego dramatycznego przerwania po 1989 r., gdy pojawiło się wiele konfliktów światopoglądowych, m.in. na temat aborcji, a obecnie in vitro czy związków partnerskich. Debatę prowadził Zbigniew Nosowski, redaktor naczelny kwartalnika Więź. KRAJ 15

16 Koncerty, wystawy, medytacje Głównym debatom towarzyszyło wiele wydarzeń: koncerty, spotkania, wystawy, happeningi. Wraz ze startem cyklu spotkań na 1Piętrze, na Salonie24 ruszyła blogosfera, w której młode, opiniotwórcze środowiska polskich intelektualistów debatują na tematy światopoglądowe, religijne czy etyczno-społeczne. W blogosferze pojawiły się wypowiedzi przedstawicieli m.in. duszpasterstwa dominikanów, portalu Rebelya, środowisk ludzi niewierzących, naukowców oraz publicystów czasopism Kontakt, Dywiz, Christianitas, Fronda, Nowe Peryferie, Nowy Obywatel, Tygodnik Powszechny. Na skwerze im. ks. Twardowskiego przed kościołem Wizytek odsłonięto ławeczkę jego imienia. Podczas debat w kontenerach ustawionych w różnych punktach miasta dyskutowano o tym, czy wiara i nauka skazane są na konflikt oraz jakie jest miejsce Kościoła w przestrzeni publicznej. W kościele środowisk twórczych na placu Teatralnym Wspólnota Medytacji Chrześcijańskiej prowadziła sesje medytacji. W sobotę od godz. 10 do 20 w świątyni zorganizowano strefę ciszy z przerwą na adorację Najświętszego Sakramentu i Mszę św. Ponadto od 1 do 14 października przed bramą Uniwersytetu Warszawskiego na Krakowskim Przedmieściu można było obejrzeć wystawę Papież dialogu Papież spotkania. Od 7 do 9 października w kinie Muranów odbywały się pokazy filmowe ( Lourdes, Ludzie Boga, Siódma pieczęć ). Efektem Dziedzińca ma być publikacja podsumowująca i archiwizująca całe wydarzenie, która zawierać ma także poradnik, jak założyć u siebie w parafii filię Dziedzińca Dialogu. Organizatorami Dziedzińca Dialogu były Archidiecezja Warszawska i Centrum Myśli Jana Pawła II. am, aw, awo, is, lk, opr. tk Także ateiści potrzebują chrześcijaństwa i Kościoła Rozmowa z kard. Gianfranco Ravasim, przewodniczącym Papieskiej Rady ds. Kultury ROZMOWA KAI 16 Eminencja przyjechał do stolicy Polski na Dziedziniec Dialogu, który był pierwszą polską edycją Dziedzińca Pogan, organizowanego przez Księdza Kardynała od 2011 r. w różnych miastach Europy. Jaka jest zasadnicza idea i cel tego spotkania? Polska ma długą, szlachetną tradycję kulturową, która miała różne wyrazy w wielu dziedzinach. Spotkanie warszawskie ma więc pobudzić na nowo dialog międzykulturowy, między różnymi wizjami. Dzieje się to w świecie zglobalizowanym, w którym powstały wizje znacznie różniące się między sobą. Po drugie w płaszczyźnie bardziej ogólnej podejmowane przez nas dzieło opiera się praktycznie na dziedzictwie Soboru Watykańskiego II, który zachęcił do prowadzenia dialogu ze światem mimo świadomości, że możemy napotkać bardzo różne sytuacje, niekiedy nawet odrzucenie. Tym niemniej w świecie istnieją wartości, pytania, a chrześcijaństwo ma siłę, by dać odpowiedzi. U podstaw tego doświadczenia jest właściwa chrześcijaństwu, typowa dla niego kategoria dialogu. Jego nakazem etycznym jest miłość. Tak więc miłość jest szczytem dialogu, konfrontacji z drugim człowiekiem, nawet wówczas gdy jest on całkiem różny, a może nawet odrzuca naszą propozycję. Ważnym elementem warszawskiego Dziedzińca była debata o relacjach wiary i nauki. Czy możemy mówić o sprzeczności pomiędzy wiarą a nauką co wielu wciąż podkreśla czy raczej o dwóch skrzydłach niezbędnych człowiekowi, co podkreślał w swojej encyklice Jan Paweł II. W czym te relacje: wiary i nauki, powinny się wyrażać i w jaki sposób mogą być one komplementarne? W istocie istnieją cztery zasadnicze punkty dialogu w kulturze współczesnej: absolutnie pierwszym jest dialog między nauką a wiarą. Następnie relacja między wiarą a sztuką, po trzecie: wiara a społeczeństwo ekonomia, polityka oraz wiara a kultura młodych. Sprawa relacji między nauką a wiarą należy do kwestii najbardziej delikatnych, gdyż istnieje w naszej podświadomości powszechne przekonanie, że nauka była szalejącą burzą, która usiłowała zakwestionować wiarę, religię, sam Kościół. W przeszłości utrzymywano, że wiara należy do mitów, natomiast nauka udowadnia, udokumentowuje swoje twierdzenia, potwierdza je na drodze doświadczalnej. Obecnie postawa taka na szczęście zanikła, ponieważ zdajemy sobie sprawę, że osoba poznaje nie tylko na jednej drodze, naukowej. Kiedy na przykład ktoś się w kimś zakocha, aby mówić o drugiej osobie, nie używa jedynie kategorii z dziedziny biologii czy fizyki. Kiedy ktoś tworzy prawdziwe arcydzieło, używa języka, który nie przedstawia tego, co widzialne, lecz niewidzialne, zawarte w tym, co widzialne i jako takie wykraczające poza granice nauki. Istnieje więc coraz powszechniejsza świadomość, że są różne poziomy poznania, które należy respektować, zaś między nimi nie ma konfliktów. Na czym więc polega prawdziwy problem? Na tym, że często interesując się jedynie jedną dziedziną osoba, świat, rzeczywistość łatwo dochodzimy do wyjścia poza jej granice na przykład nauka, która pragnie orzec o nieistnieniu duszy, czy teolog, który chce powstrzymać naukę, aby nie podejmowała pewnych zagadnień. Wzajemne poszanowanie kompetencji ma znaczenie podstawowe. Problem poszanowania dotyczy także relacji ze sztuką. Jesteśmy niekiedy świadkami bardzo burzliwej dyskusji, kiedy artyści w imię swobody wypowiedzi dopuszczają się bluźnierstwa, raniąc uczucia ludzi wierzących... Właśnie dlatego często powtarzam, że sztuka bluźniercza, poza pewnymi przypadkami dotyczącymi islamu obraza proroka Mahometa czy Koranu, jest zazwyczaj antychrześcijańska. Oznacza to, że pośrednio uznaje się znaczenie chrześcijaństwa,

17 skoro trzeba go nadal używać jako symbolu, w który należy uderzyć. W Portugalii spotkałem wybitnego pisarza José de Sousa Saramago, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie literatury z 1998 r. Wymowa jego dzieł zawsze była skierowana przeciw chrześcijaństwu, przeciw Kościołowi. Zwróciłem mu na to uwagę i powiedziałem: Gdyby nas nie było, nie mógłby pan chyba napisać żadnej książki!. Odpowiedział: To prawda! Bez chrześcijaństwa nie miałbym możliwości wyrażenia samego siebie, pewnych spraw inaczej niż wy, jesteście dla mnie punktem odniesienia. Z drugiej strony trzeba jednak uzmysłowić światu, że chrześcijaństwo ma wielkie wartości i dlatego postanowiliśmy, aby Stolica Apostolska uczestniczyła w Biennale w Wenecji. Chodzi nie tyle o przyjęcie tych wartości, ile o ich uwzględnienie także przez kulturę całkowicie wrogą czy odległą wobec chrześcijaństwa. Niekiedy słyszymy w debacie publicznej głosy twierdzące, że chrześcijaństwo stanowi przeszkodę w wytworzeniu nowoczesnego państwa czy społeczeństwa. Jak zdaniem Księdza Kardynała powinniśmy odpowiadać na takie wypowiedzi? Zasadniczą tajemnicą chrześcijaństwa jest misterium Wcielenia. Oznacza ono także powiązanie z historią, a więc i ograniczeniami. Istniały w dziejach okresy sojuszu tronu i ołtarza, bywały sytuacje zwyrodnienia także w samym środowisku kościelnym. Trzeba to uznać. Jan Paweł II był pierwszym papieżem, który uznał winy ludzi Kościoła. Trzeba też uznać, że współczesne społeczeństwo, tak powierzchowne i puste, potrzebuje bodźca. Takim bodźcem jest obecność ludzi autentycznie wierzących, Kościoła, głoszącego wielkie prawdy. Państwo, społeczeństwo musi interesować się prawdami przedostatecznymi, ale i prawdy ostateczne są dla człowieka niezbędne. Tak więc Kościół jest niezbędny, jest pochodnią moralności, która apeluje o wartości. Po około dwudziestu spotkaniach Dziedzińca Pogan w Europie i na świecie Ksiądz Kardynał widzi także pewne ich efekty, doświadcza z pewnością ich skutków... Najistotniejsze skutki dostrzegłbym na trzech poziomach: po pierwsze wielkie tematy podejmowane podczas tych spotkań, które są następnie rozwijane dalej, np. kwestie piękna, prawdy, zła, cierpienia, które pobudzają z kolei następne wydarzenia. Drugi poziom wiąże się z kategoriami poszczególnych osób. Na przykład bardzo sugestywny był pociąg dzieci. Mali pasażerowie różnych narodowości pochodzili z rozbitych bądź patologicznych rodzin i nierzadko sami mają problemy osobowościowe. Zorganizowana specjalnie dla nich podróż przez piękno dała im okazję spotkania się po drodze z rówieśnikami, a także z dziedzictwem artystycznym Włoch. Także oni mogli na przykład w Asyżu zobaczyć, jaki jest świat, jak człowiek wierzący odczytuje kosmologię, jak ją odczytuje nauka. W Palermo w ramach Dziedzińca Pogan poruszaliśmy kwestie prawa, sprawiedliwości, mafii, co to oznacza dla rodzin. Mówiliśmy też o problemach ekonomicznych podejmowanych przez specjalistów wierzących i niewierzących. Zastanawialiśmy się nad tematem daru, bezinteresowności, niezbędnych dla współczesnej ekonomii. Trzecim ostatnim elementem niezwykle pozytywnym jest dotarcie do środowisk bardzo dalekich od Kościoła. A kiedy przybyłem do Akademii Nauk w Sztokholmie, gdzie świat jest bardzo laicki, bardzo zsekularyzowany i antykatolicki, nawiązany został bardzo intensywny dialog, a sam jej prezes uznał znaczenie tego wydarzenia. Powiedział: Trzeba było, aby przybył z Rzymu katolicki kardynał, abyśmy mówili o kwestiach, których sami, nasze Kościoły, nie chcą podejmować publicznie, a które są w istocie najważniejszymi pytaniami dotyczącymi ludzkiej egzystencji. Tak więc akceptują nas pewne środowiska świeckie, jak to widzimy choćby po relacjach papieża Franciszka, jego rozmowach z dziennikarzami, w listach z niewierzącymi. Przede wszystkim został przezwyciężony klerykalizm i antyklerykalizm. W jednym z wywiadów Ksiądz Kardynał stwierdził, że istnieją granice dialogu: nie można rozmawiać z tymi, którzy występują arogancko, wymieniając w tym kontekście m.in. Piergiorgio Odifreddiego. Pod koniec września dziennik La Repubblica opublikował list papieża seniora Benedykta XVI stanowiący odpowiedź na jego polemiczną książkę Drogi papieżu, piszę do ciebie. Jak to więc jest z tymi granicami dialogu? Muszę powiedzieć, że niedawno Odifreddi napisał do mnie i uzyskał możliwość udziału we Mszy św. sprawowanej przez papieża Franciszka. Nie zapominajmy, że był on alumnem seminarium duchownego w Cuneo, a jego kolegą był w tamtym czasie obecny nuncjusz apostolski w Polsce abp Celestino Migliore. On, podobnie jak Christopher Hitchens czy Richard Dawkins, w świecie anglosaskim narzucają pewne ograniczenia z jednego powodu gdyż nie znają i nie rozpoznają godności systemu teologicznego. To jest ich wielkie ograniczenie. W istocie przecież papież Benedykt krytykuje Odifreddiego za to, że pisze on o postaci Chrystusa w sposób przerażająco powierzchowny. Ja nie chciałem podejmować debaty z Odifreddim nie ze wzglądu na moje uprzedzenia, ale ponieważ autentyczni ateiści nie chcą z nim dyskutować. Uważają, że ta polemika jest nazbyt banalna i że nie będzie też ona owocna dla agnostycyzmu. Rozmawiał o. Stanisław Tasiemski OP XIII Ogólnopolska Pielgrzymka Rodziny Szkół noszących imię Jana Pawła II odbyła się 10 października na Jasnej Górze. Uczniowie w rozpoczynającym się nowym roku szkolnym powierzyli Maryi trud wprowadzania w życie Ewangelii według wskazań swojego patrona. W Polsce i na świecie jest ponad 1,2 tys. placówek oświatowych, których patronem jest Jan Paweł II. Tegoroczna pielgrzymka połączona była z dziękczynieniem za 15 lat działalności Rodziny Szkół im. Jana Pawła II. Uczniowie, wychowawcy i nauczyciele zgromadzili się pod szczytem Jasnej Góry na Mszy św. pod przewodnictwem bp. Henryka Tomasika. ilp ROZMOWA KAI 17

18 Z DIECEZJI 18 Moja Diecezja BIELSKO ŻYWIEC Różaniec od wieków był i jest modlitwą pielgrzymującego ludu Bożego i najpełniej wyraża syntezę pobożności chrześcijańskiej mówił 7 października, w liturgiczne wspomnienie Najświętszej Maryi Panny Różańcowej, w Bielsku-Białej bp Tadeusz Rakoczy. Ordynariusz bielsko-żywiecki w koncelebrze z biskupem pomocniczym Piotrem Gregerem oraz licznymi kapłanami sprawował Mszę św. w kościele Najświętszego Serca Pana Jezusa z okazji I Diecezjalnego Spotkania Wspólnot Żywego Różańca. W modlitwie uczestniczyli przedstawiciele parafialnych Róż Różańcowych niemal z wszystkich zakątków diecezji. Bp Rakoczy w homilii podkreślił, że różaniec, wyrażający syntezę pobożności chrześcijańskiej, jest w pewnym sensie żywym źródłem wiary, nadziei i miłości. Zasługuje więc na wielki szacunek nie tylko ze względu na ogromną historyczną rolę, jaką odegrał w życiu Kościoła, lecz także jako modlitwa dziś wyjątkowo aktualna, gdyż uczy nas wrażliwości na Boga i na człowieka zaznaczał kaznodzieja i nawiązując do ewangelicznej przypowieści o miłosiernym Samarytaninie, apelował o pielęgnowanie wrażliwości wobec cierpienia drugiego człowieka. W specjalnym liście apostolskim, czytanym niedawno w kościołach diecezji bielsko-żywieckiej, ordynariusz przypomniał, że w parafiach na Podbeskidziu Żywy Różaniec jest najstarszą i najpowszechniej kultywowaną formą zorganizowanej, wspólnotowej modlitwy. Poszczególne Róże Różańcowe tworzy dwadzieścia osób. Przez miesiąc każda z nich odmawia codziennie wyznaczoną tajemnicę różańca. W ten sposób każdego dnia cała Róża odmawia cały różaniec. Róże tworzą kobiety, mężczyźni, małżeństwa i całe rodziny, dzieci i młodzież. rk Przegląd najważniejszych wydarzeń diecezjalnych CZĘSTOCHOWA Do obrony cywilizacji chrześcijańskiej we współczesnym świecie wezwał 12 października dziennikarzy bp Antoni Pacyfik Dydycz. Na Jasną Górę po raz drugi w zorganizowanej grupie przybyli przedstawiciele mediów. Spotkanie zorganizowały Stowarzyszenie Dziennikarzy Polskich i Katolickie Stowarzyszenie Dziennikarzy. Podczas Mszy św. w Kaplicy Matki Bożej bp Dydycz z Drohiczyna wzywał przedstawicieli mediów do obrony cywilizacji chrześcijańskiej we współczesnym świecie. Wskazywał na dwa sposoby. Najważniejsze jest to, byśmy sami znali dobrze nasze fundamenty i całą rzeczywistość naszej cywilizacji. Dobra znajomość to połowa sukcesu. Dobra promocja tej cywilizacji to coś ważnego dla nas, nigdy nie przeceni się jej wagi mówił bp Dydycz. Wyjaśniał, że drugą połowę stanowi wysiłek, aby zasady tej cywilizacji wprowadzać w życie. Kaznodzieja zauważył, że dziennikarze mają coraz więcej do powiedzenia. Czujemy to wszyscy, doświadczamy na każdym kroku. Dziennikarze istotnie mogą wiele, są w stanie stać na straży prawdy, sprawiedliwości, miłości, ale też bywają groźni, kiedy złączą się ze złem mówił bp Dydycz. it EŁK Peregrynacja obrazu Matki Bożej Jasnogórskiej w diecezji ełckiej będzie miała również wymiar ewangelizacyjny, skierowany na turystów. Na jej zakończenie 7 czerwca 2014 r. z Giżycka do Mikołajek wypłynie łódź z kopią częstochowskiej ikony. Do tych regat zaproszeni są turyści. Peregrynacja rozpoczęła się 21 września br. Cała diecezja przygotowywała się do niej poprzez rekolekcje i misje święte w parafiach oraz 9-miesięczną nowennę. Każdy proboszcz otrzymał kalendarium wizyty obrazu i w swojej parafii modli się w łączności z tą parafią, która właśnie gości ikonę. Każda parafia otrzymała także łódź w sumie jest ich 151, do której wierni składają swoje dary duchowe. Na koniec peregrynacji po diecezji delegacje parafii przyjadą do Ełku, przywożąc łodzie pełne duchowych zobowiązań. Zachęceni przez papieża Franciszka diecezjanie wychodzą z ewangelizacją na ulicę. Temu ma służyć spektakl teatralny w plenerze zobaczyć go można w Ełku, Suwałkach, Augustowie, Piszu i innych miastach. Wystawiany jest przed centrami handlowymi, na stadionach, na placach. Opowiada o Maryi jako Gwieździe Ewangelizacji, która prowadzi wszystkich do swojego Syna. W ten sposób przechodnie są zachęcani do wzięcia udziału w peregrynacji. Spektakl będzie też elementem spotkania maturzystów diecezji w przyszłym roku uczniowie nie pojadą do Częstochowy, lecz spotkają się z jasnogórską Matką Bożą w Suwałkach i Ełku. Elementem peregrynacji jest też wystawa Chińskie oblicza Matki Bożej. Ma ona zwrócić uwagę na Kościół cierpiący i prześladowany. im GDAŃSK Obyśmy tego zasmakowali tak o szansach na Oscara dla filmu Andrzeja Wajdy Wałęsa. Człowiek z nadziei mówił KAI abp Sławoj Leszek Głódź. Amerykańska Akademia Filmowa opublikowała listę 76 filmów, które ubiegają się o nominację do Oscara w kategorii najlepszy film obcojęzyczny. Za dobrą wiadomość uznał metropolita gdański zgłoszenie jako polskiego kandydata najnowszego filmu Andrzeja Wajdy. Na swoje 70-lecie Pan Prezydent otrzymałby wspaniały tort powiedział abp Głodź.

19 Rozwijając symbolikę tortu, arcybiskup wskazał na jego warstwy. Jest tam warstwa Solidarności, warstwa tego czasu nadziei, warstwa osobista prezydenta Wałęsy, warstwa oczekiwań, czyli bardzo dobry, aktualny przekładaniec mówił metropolita. Jego zdaniem gdyby film zdobył Oscara, na torcie jeszcze raz zapaliłyby się świeczki i prezydent Wałęsa miałby co gasić. Abp Głódź dodał, że otrzymanie statuetki byłoby także swego rodzaju uwieńczeniem dokonań filmowych reżysera Andrzeja Wajdy, który w swojej kolekcji ma już Oscara z 2000 r. przyznanego za całokształt twórczości. rl Z okazji IV gdańskiego Marszu dla Życia i Rodziny w auli Jana Pawła II w Oliwie odbyła się 12 października dyskusja panelowa pt. Obrona rodziny we Francji. Gender w Polsce. I co dalej?. Specjalnym gościem spotkania był francuski działacz pro-life Bernard Bisch. Stwierdził, że w 2009 r. we Francji rozpoczęła się kampania nienawiści wymierzona w Kościół katolicki. Każdy ksiądz podejrzewany o pedofilię był niszczony w mediach. Dzisiaj mamy dokładnie taką samą sytuację w Polsce i nie jest to przypadek stwierdził. Dlaczego? pytał uczestników debaty. Ponieważ we Francji jedynie biskupi i kardynałowie zajęli jednoznacznie negatywne stanowisko wobec ustawy Małżeństwo dla wszystkich promującej związki homoseksualne, a zarazem niszczącej tradycyjną rodzinę wyjaśnił. Zdaniem Bischa pod wpływem twardej postawy Kościoła powstały we Francji organizacje przeciwstawiające się ideologii gender. Jedną z nich była La Manif pour tous. Celem ruchu jest obrona prawa dziecka do mamy i taty. Dzięki tej organizacji zrozumiałem, że sprzeciw wobec ideologii gender nie jest homofobią przyznał działacz pro-life. Według niego ruch La Manif pour tous jako pierwszy informował społeczeństwo o zagrożeniach związanych z działaniami lobby homoseksualnego. Niewiele osób zdawało sobie sprawę z niebezpieczeństwa, w jakim znalazły się rodzina i małżeństwo. Ruch nagłośnił sprawę w mediach, doprowadził do debaty publicznej tłumaczył Bisch. Innym stowarzyszeniem opisanym przez Francuza było Les veilleurs. Ruch ten skupia młodzież francuską, która kilka razy w tygodniu spotyka się na cichych modlitwach w obronie życia. Bernard Bisch podzielił się także swoim doświadczeniem uczestnika wielkich manifestacji w obronie rodziny we Francji. Na proteście narodowym, który miał miejsce 24 marca 2013 r., było nas ponad 1,3 mln. W głównych mediach podawano, że zaledwie 450 tys. Wielu polityków określało nasze manifestacje jako wydarzenia promujące przemoc. Następnie francuski działacz pro-life opowiedział o sposobach wdrażania ideologii gender we Francji i zagrożeniach, które z niej wynikają. Zdaniem Bischa w najbliższych latach lobby homoseksualne będzie dążyło do penalizacji tzw. mowy nienawiści ze względu na orientację seksualną, wprowadzi do szkół tzw. edukację seksualną uwzględniającą poglądy ideologów LGBT na kwestię orientacji seksualnej. Lobby to będzie się także starało zrównać związki partnerskie z małżeństwem, zrobi wszystko, by przyznać parom homoseksualnym prawo do nieograniczonej adopcji dzieci oraz zaostrzy walkę z ludźmi, środowiskami, instytucjami niezgadzającymi się z poglądami środowiska LGBT. jah GNIEZNO Kościół nie jest wylęgarnią pedofilów, jak to się czasami słyszy. Duchowni to ludzie, którzy wychowują do czystości, do godnego poszanowania każdej osoby ludzkiej powiedział 12 października w radiowej Jedynce abp Józef Kowalczyk. Zero tolerancji dla ludzi, którzy uprawiają tego rodzaju przestępstwo i popełniają tego rodzaju grzech oświadczył metropolita gnieźnieński. Przyznał, że pedofilia jest sprawą niezwykle bolesną, która dotyczy całego społeczeństwa. Badania pokazują, że zjawisko to występuje w szkołach, placówkach opiekuńczych i wychowawczych, w klubach sportowych i rodzinach, co jest bardzo bolesne. Oczywiście zdarzają się także przypadki w środowiskach kościelnych. My z tego bierzemy ogromny temat do dyskusji i do podejmowania działań podkreślił. Prymas przypomniał również, że w Kościele opracowane zostały specjalne wytyczne, jak postępować z duchownymi, którzy okazali się pedofilami. bgk KATOWICE Ręce precz od naszych dzieci pod tym hasłem protestowało pod siedzibą katowickiego kuratorium oświaty kilkanaście osób. Znaczną część grupy protestujących przeciw wprowadzaniu ideologii gender do polskich szkół stanowiły rodziny z małymi dziećmi. Protest zorganizowała Prawica Rzeczypospolitej. Wśród uczestników był też prezes partii Marek Jurek. Domagamy się formalnego odrzucenia przez Polskę zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia odnośnie edukacji seksualnej dzieci. Te zalecenia naruszają konstytucyjne prawo rodziców do decydującego wpływu na wychowanie (czyli art. 48 konstytucji) oraz do ich ochrony przed demoralizacją (czyli art. 72 konstytucji). Jednocześnie zaprzeczają chrześcijańskiemu dziedzictwu, za które jak mówi konstytucja jesteśmy wdzięczni naszym przodkom i które powinniśmy przekazać przyszłym pokoleniom. Program WHO to program budowania społeczeństwa bez etyki, na której oparte s małżeństwo i rodzina mówił Marek Jurek. Musimy też mówić otwarcie podkreślił prezes Prawicy Rzeczypospolitej że program ten przyjmuje założenia środowisk, które w niektórych krajach Europy próbowały usprawiedliwiać pedofilię. To oni twierdzą, że dzieci są zdolne do zadowolenia seksualnego i mogą mieć takie doświadczenia. To założenia kompletnie chore stwierdził. msp KOSZALIN KOŁOBRZEG Potrzebujemy w diecezji koszalińsko-kołobrzeskiej ludzi wiary, zdolnych i przygotowanych do tego, aby Z DIECEZJI 19

20 Z DIECEZJI 20 głosić Ewangelię. Trzeba, aby robili to także świeccy. Pragnę powiedzieć wam wszystkim, którzy dzisiaj rozpoczynacie nowy rok akademicki, klerykom i świeckim, że te studia są również po to mówił 12 października bp Edward Dajczak. W seminarium w Koszalinie rok akademicki 2013/2014 rozpoczęło 56 kleryków, z których 14 to nowi kandydaci przyjęci na tzw. rok propedeutyczny. Pierwsze dwa semestry spędzą oni w domu formacyjnym im. Jana Pawła II w Połczynie-Zdroju. Pewnie, że jeszcze bardziej bym się cieszył, gdyby ich było więcej. Ale 14 to taka liczba, która, jak dla nas, zapowiada pewną stabilizację. Jest nadzieja na dostateczną ilość księży cieszy się bp Dajczak. W naszej diecezji wyjaśnia z kolei rektor ks. dr Wojciech Wójtowicz liczba powołań od kilku lat utrzymuje się na stałym poziomie. Cieszymy się z tego, bo wiadomo, jaki jest klimat wokół Kościoła. Spoglądając na kandydatów, którzy zgłaszają się do seminarium, trzeba powiedzieć, że jest to bardzo zróżnicowana grupa. Niektórzy gdzieś już kiedyś studiowali lub pracowali. Z drugiej strony widać różnice, także jeśli chodzi o formację duchową. Są tacy, którzy bardzo aktywnie uczestniczyli w życiu Kościoła, byli we wspólnotach, ale są i tacy, którzy do tej pory byli nieco na dystans zauważa rektor. Do seminarium w Koszalinie zgłosił się w tym roku także czterdziestokilkuletni bezdzietny wdowiec. Już przed rokiem rozpoczął studia teologiczne dla świeckich, angażował się w inicjatywy podejmowane przez Szkołę Nowej Ewangelizacji, był także nadzwyczajnym szafarzem komunii św. xwp LUBLIN Co miesiąc w archidiecezji lubelskiej w różnych kościołach i domach modlitwy organizowane są modlitwy ekumeniczne. Współpraca między różnymi wyznaniami oceniana jest bardzo dobrze. Życzylibyśmy może sobie tylko bardziej licznego uczestnictwa wiernych i duchowieństwa powiedział KAI ks. dr Sławomir Pawłowski SAC po dorocznym spotkaniu Archidiecezjalnej Rady Ekumenicznej i lubelskiego oddziału Polskiej Rady Ekumenicznej, jakie odbyło się 11 października w Lublinie. W spotkaniu, na którym co roku dokonuje się oceny ekumenicznej współpracy w minionym roku oraz planuje inicjatywy na rok następny, wzięli udział m.in. metropolita lubelski abp Stanisław Budzik i abp Abel prawosławny biskup diecezji lubelsko- -chełmskiej. Do lubelskiego kalendarza spotkań ekumenicznych na stałe już weszły takie wydarzenia jak: 1 listopada procesja i modlitwy ekumeniczne na cmentarzu, styczniowy Tydzień modlitw o jedność chrześcijan oraz droga krzyżowa na Starym Mieście w Wielki Piątek. Oprócz tego raz w miesiącu w wybranych kościołach czy domach modlitwy różnych wyznań odbywają się modlitwy opowiada ks. dr Pawłowski SAC, przewodniczący Archidiecezjalnej Rady Ekumenicznej. Już 21 października odbędzie się międzynarodowa konferencja naukowa w 30-lecie Instytutu Ekumenicznego KUL połączona z ogólnopolskim zjazdem referentów ds. ekumenizmu. Konferencja pt. Jeden Pan jedna wiara. O ekumenizmie w Roku Wiary rozpocznie się o godz. 9 w Collegium Iuridicum KUL i będzie przebiegać pod honorowym patronatem m.in. kard. Kurta Kocha, przewodniczącego Papieskiej Rady ds. Popierania Jedności Chrześcijan, oraz abp. Józefa Michalika, przewodniczącego KEP. awo ŁÓDŹ Mamy do czynienia z systematyczną i planowaną walką z Kościołem mówił 12 października w łódzkiej katedrze abp Marek Jędraszewski. Metropolita łódzki przewodniczył Mszy św. z okazji inauguracji roku akademickiego w WSD w Łodzi. Całe dzieje Kościoła to dzieje ludzi, którzy spotkali się z Ewangelią. Przyjęli ją jako prawdę zbawczą, dobrą Nowinę o tym, że Bóg do końca nas umiłował mówił abp Jędraszewski w homilii. Przypomniał, że zwłaszcza na początku dziejów Kościoła to przyjmowanie Bożego słowa i wypełnianie było sprawą niezwykle trudną, wymagającą heroizmu, aż po granice męczeństwa. Jednocześnie hierarcha zastanawiał się, dlaczego chrześcijaństwo poddane jest atakom dzisiaj. Według niego można tę sytuację porównać z czasami rzymskiego cesarza Konstantyna. Chrześcijanie stanowili prawdziwy wyrzut sumienia dla ówczesnego społeczeństwa ze względu na styl życia oparty na miłości podkreślał abp Jędraszewski. Ta miłość dotyczyła najpierw małżeństwa. Dalej troski o dzieci, a przecież w tamtym społeczeństwie nie chciano mieć dzieci. Po trzecie wreszcie chodziło o miłość społeczną, którą określamy mianem caritas wyliczał metropolita łódzki. Władcy Rzymu widzieli w tej postawie szansę, że dzięki niej cesarstwo podniesie się z wyraźnych już oznak kryzysu oceniał. Według abp. Jędraszewskiego nie można dziwić się, że i obecnie chrześcijaństwo jawi się jako największe zagrożenie, które trzeba usunąć. Dzisiaj odrzuca się instytucję małżeństwa. Dzisiaj tak bardzo lekceważy się los dzieci, zwłaszcza nienarodzonych. Dzisiaj, w imię prawa, tworzy się egoistyczne zasady pełne zbrodniczej obojętności mówił metropolita łódzki. Nawiązał do medialnych doniesień związanych z przypadkami pedofilii wśród księży. Jakże mało mówi się o tym, że w ubiegłym roku w naszym państwie wydano ponad 700 prawomocnych wyroków w sprawie pedofilii. Nie wiem, czy był wśród nich skazany ksiądz. Gdzie zatem są proporcje, gdzie najbardziej podstawowa uczciwość. Można powiedzieć, że robi się wszystko, aby uderzyć w to, czym Kościół się cieszył wysoki autorytet moralny mówił abp Jędraszewski. Właśnie dlatego że świat jest taki, jaki jest kontynuował potrzeba ludzi, którzy w dzisiejszym języku, w odpowiedzi na dzisiejsze wyzwania będą umieli powiedzieć za Justynem: Nikt o zdrowych zmysłach nie przejdzie od wiary do bezbożności. Po liturgii, już w auli WSD, odbyła się prezentacja nowego rektora ks. Marka Marczaka oraz przekazanie mu insygniów. Naukę rozpoczęło w tym roku 13 nowych kleryków. lg

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA

VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA ZELATOR wrzesień2015 3 VI DIECEZJALNA PIELGRZYMKA ŻYWEGO RÓŻAŃCA Sobota, 3 października, 2015 Niniejszy numer Zelatora ukazuje się głównie ze względu na VI Diecezjalną pielgrzymkę Żywego Różańca do Łagiewnik.

Bardziej szczegółowo

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA

PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA PAPIESKI LIST W SPRAWIE ODPUSTÓW NA ROK MIŁOSIERDZIA Papież Franciszek wydał rozporządzenia dotyczące odpustów i sakramentu spowiedzi w Roku Miłosierdzia. Uczynił to w liście do przewodniczącego Papieskiej

Bardziej szczegółowo

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle

Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle JAN PAWEŁ II Świętość jest dla dzisiejszego świata tematem z jednej strony wstydliwym i wręcz niechcianym, a z drugiej, czasem co prawda nie wprost, ale niezwykle pożądanym. Niektórzy zdają się nie interesować

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU

Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II JEGO OBRAZ W MOIM SERCU Jan Paweł II Jan Paweł II właściwie Karol Józef Wojtyła, urodził się 18 maja 1920 w Wadowicach, zmarł 2 kwietnia 2005 w Watykanie polski biskup rzymskokatolicki, biskup

Bardziej szczegółowo

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego

W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego Sens życia Gdy na początku dnia czynię z wiarą znak krzyża, wymawiając słowa "W imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego", Bóg uświęca cały czas i przestrzeń, która otworzy

Bardziej szczegółowo

Jan Paweł II. "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II

Jan Paweł II. Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię! Jan Paweł II Jan Paweł II "Nie bój się, nie lękaj! Wypłyń na głębię!" Jan Paweł II Krótkie kalendarium ur. 18 maja 1920 - w Wadowicach 1.11.1946- przyjęcie święceń kapłańskich 4.07. 1958- minowanie na biskupa 16.10.1978-

Bardziej szczegółowo

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY.

PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. PRACA ZBIOROWA ELŻBIETA GIL, NINA MAJ, LECH PROKOP. ILUSTROWANY KATALOG POLSKICH POCZTÓWEK O TEMATYCE JAN PAWEŁ II. PAPIESKIE CYTATY I MODLITWY. CZĘŚĆ I b OPRACOWAŁ I WYKONAŁ LECH PROKOP, UL. ZAMKOWA 2/1,

Bardziej szczegółowo

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI

REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI REKOLEKCJE U ŚW. ANDRZEJA BOBOLI W styczniu 2013 roku wzorem lat ubiegłych w Domu Rekolekcyjnym Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rycerstwa Niepokalanej w Strachocinie rozpoczęły się rekolekcje dla prezesów

Bardziej szczegółowo

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów

WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ. Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów WIELE JEST SERC, KTÓRE CZEKAJĄ NA EWANGELIĘ Kolęda 2013/2014 Materiały dla koordynatorów ale, to już było W roku wiary, idąc za Matką Bożą Loretańską peregrynującą po Diecezji Warszawsko-Praskiej byliśmy

Bardziej szczegółowo

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się

Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, politycznym i kulturalnym. domagają się Zauważamy, że nowe sytuacje w rodzinach, a także w życiu społecznym, ekonomicznym, Szukamy: politycznym i kulturalnym 1. Doświadczenia żywej wiary 2. Uzasadnienia swojej wiary domagają się 3. Wspólnoty

Bardziej szczegółowo

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa

były wolne od lęków wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. z tęsknotami Jezusa I. Świadkowie Chrystusa 2 3 4 5 6 określa sposoby odnoszenia się do Boga na wzór Jezusa wyjaśnia, czym charakteryzuje się postępowanie ludzi, którzy mają nadzieję. określa sposoby odnoszenia się do Boga

Bardziej szczegółowo

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012 Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej na semestr letni roku akademickiego 2011/2012 LUTY 06 II (n) Koniec przerwy międzysemestralnej. Powrót alumnów do seminarium do godziny 20.00. 07 II (po) Rozpoczęcie

Bardziej szczegółowo

Zestaw pytań o Janie Pawle II

Zestaw pytań o Janie Pawle II Zestaw pytań o Janie Pawle II 1. Jakie wydarzenie miało miejsce 18.02.1941r? 2. Dokąd Karol Wojtyła przeprowadził się wraz z ojcem w sierpniu 1938 r? 3. Jak miała na imię matka Ojca Św.? 4. Kiedy został

Bardziej szczegółowo

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH

STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH STATUT SERCAŃSKIEJ WSPÓLNOTY ŚWIECKICH I Natura i cel 1 Sercańska Wspólnota Świeckich (SWŚ) jest ruchem apostolskim osób świeckich, które uczestnicząc w duchowości i misji Zgromadzenia Księży Najśw. Serca

Bardziej szczegółowo

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016

Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016. Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Oficjalny program wizyty papieża Franciszka w Polsce i podczas Światowych Dni Młodzieży Kraków 2016 Kraków Jasna Góra Oświęcim: 27 31 lipca 2016 Środa, 27 lipca 16.00 przylot na Lotnisko Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI

WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY. w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA PROGRAMOWE I KRYTERIA WYMAGAŃ z KATECHEZY w SZKOLE PODSTAWOWEJ w KOŃCZYCACH MAŁYCH KLASY IV - VI WYMAGANIA Z RELIGII DLA KLASY IV I. Znajomość modlitw: poznane w kl. I- III; Modlitwa różańcowa.

Bardziej szczegółowo

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej

Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej Pielgrzymka uczestników Dziennego Domu Pomocy Społecznej do Krakowa, Łagiewnik i Kalwarii Zebrzydowskiej W dniu 13 marca 2015 roku uczestnicy Dziennego Domu Pomocy Społecznej w Krasnymstawie wyjechali

Bardziej szczegółowo

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie?

Pytania konkursowe. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo Wojtyłowie? Pytania konkursowe 1. Podaj imię i nazwisko Jana Pawła II. 2. Podaj imię brata Karola Wojtyły. 3. Kim z zawodu był ojciec Karola Wojtyły i gdzie pracował? 4. Przy jakiej ulicy w Wadowicach mieszkali Państwo

Bardziej szczegółowo

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU

ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU ZESPÓŁ SZKÓŁ INTEGRACYJNYCH IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W INOWROCŁAWIU JAN PAWEŁ II ORĘDOWNIK RODZINY NASZA SPOŁECZNOŚĆ SZKOLNA ŁĄCZY SIĘ Z TYMI SŁOWAMI PAMIĘTAMY 27 kwietnia 2015 roku odbył się w naszej

Bardziej szczegółowo

Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 BISKUP GRZEGORZ BALCEREK D E K R E T

Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 BISKUP GRZEGORZ BALCEREK D E K R E T BISKUP GRZEGORZ BALCEREK Poznań, dnia 29 lutego 2016 roku N. 689/2016 D E K R E T Zgodnie z kanonem 396 par. 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego, z mandatu Jego Ekscelencji Księdza Arcybiskupa Stanisława Gądeckiego,

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji

ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM. TEMAT Godz. TREŚCI NAUCZANIA WYNIKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY Czas realizacji ROZKŁAD MATERIAŁU NAUCZANIA RELIGII W KLASACH I LICEUM Numer programu : AZ-4-01/10 Tytuł programu: Świadek Chrystusa Numer podręcznika AZ-41-01/10-Wa-1/12 Tytuł podręcznika: Być świadkiem Zmartwychwstałego

Bardziej szczegółowo

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka

Wizytacja ks. bpa Zdzisława. 7 maja 2012. Fortuniaka Wizytacja ks. bpa Zdzisława 7 maja 2012 Fortuniaka Plan wizytacji w parafii Wszystkich Świętych w Tarnowie Podgórnym 7 maja 2012 r. 9.00 Eucharystia z udzieleniem Sakramentu chorych (koncelebracja, Prezbiter

Bardziej szczegółowo

Życzenia z Okazji Bożego Narodzenia - 2012 roku

Życzenia z Okazji Bożego Narodzenia - 2012 roku Wybrane wydarzenia z Duszpasterstwa Szpitala nr 2 ul.lwowska w Rzeszowie Życzenia z Okazji Bożego Narodzenia - 2012 roku Przez wiarę Maryja przyjęła słowa Anioła i uwierzyła w zwiastowanie, że stanie się

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT Prezydium Konferencji Episkopatu Polski w sprawie pełnej ochrony życia człowieka

KOMUNIKAT Prezydium Konferencji Episkopatu Polski w sprawie pełnej ochrony życia człowieka KOMUNIKAT Prezydium Konferencji Episkopatu Polski w sprawie pełnej ochrony życia człowieka Życie każdego człowieka jest chronione piątym przykazaniem Dekalogu: Nie zabijaj!. Dlatego stanowisko katolików

Bardziej szczegółowo

Światowe Dni Młodzieży

Światowe Dni Młodzieży Światowe Dni Młodzieży 2016 Czym są ŚDM? Światowe Dni Młodzieży to międzynarodowe spotkanie młodych całego świata, którzy razem ze swoimi katechetami, duszpasterzami, biskupami i papieżem gromadzą się

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IX Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Wszystkich Świętych (1 listopada)......6 Wspomnienie wszystkich wiernych zmarłych (2 listopada)......7 Prawdziwie w Bogu (3 listopada)......8 Przełamać duchową pustkę (4 listopada)......9

Bardziej szczegółowo

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16

Tradycja w Rodzinie s. 11. Tradycja w Kościele s. 16 Tradycja w Rodzinie s. 11 w n u m e r z e : Tradycja w Kościele s. 16 od redakcji Przygotuj się do Liturgii Niedziela Zmartwychwstania Pańskiego, 31 marca: I czytanie: Dz 10,34a,37-43; II czytanie: Kol

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej

Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Kryteria oceniania w klasie VI szkoły podstawowej Wymagania podstawowe: Ocena celująca: Uczeń posiada wiedzę wykraczającą poza program religii własnego poziomu edukacji. Zna obowiązujące modlitwy i mały

Bardziej szczegółowo

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie.

Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. nr 1 (1) marzec kwiecień 2014 SANKTUARIUM MATKI BOŻEJ FATIMSKIEJ Sosnowiec Zagórze Niech Jezus zawsze będzie twoim początkiem i twoim centrum, i twoim celem, niech wchłania całe twoje życie. św. Ojciec

Bardziej szczegółowo

Jezus przyznaje się do mnie

Jezus przyznaje się do mnie Jezus przyznaje się do mnie Natalia Podosek: ( ) w świecie aktorstwa, w którym na co dzień się obracasz, temat Pana Boga jest spychany na margines zainteresowania, a czasami wręcz wyśmiewany przez niektóre

Bardziej szczegółowo

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs

1 Rozważania na każdy dzień. Cz. IV Marcin Adam Stradowski J.J. OPs 1 2 Spis treści Triduum Paschalne......5 Wielki Czwartek (5 kwietnia)......5 Droga Krzyżowa (6-7 kwietnia Wielki Piątek, Wielka Sobota)......8 Chrystus zmartwychwstał! (8 kwietnia Niedziela Wielkanocna)....

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi.

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I Ocena celująca Uczeń: twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY W KLASIE I twórczo rozwija uzdolnienia i zainteresowania, dzieląc się zdobytą wiedzą z innymi. reprezentuje klasę lub szkołę w parafii lub diecezji, np. poprzez udział w

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z religii kl. 4

Kryteria ocen z religii kl. 4 Kryteria ocen z religii kl. 4 Ocena celująca - spełnia wymagania w zakresie oceny bardzo dobrej - prezentuje treści wiadomości powiązane ze sobą w systematyczny układ - samodzielnie posługuje się wiedzą

Bardziej szczegółowo

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV

Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Religia ks. Paweł Mielecki Klasa IV Na ocenę celującą uczeń: Posiada wiedzę i umiejętności przewidziane na ocenę bardzo dobrym (co najmniej w 90%), a nad to: Samodzielnie i twórczo rozwija własne zainteresowania

Bardziej szczegółowo

List pasterski Biskupa Świdnickiego w sprawie przygotowania do przyjęcia sakramentu bierzmowania w diecezji świdnickiej

List pasterski Biskupa Świdnickiego w sprawie przygotowania do przyjęcia sakramentu bierzmowania w diecezji świdnickiej Bp Ignacy Dec List pasterski Biskupa Świdnickiego w sprawie przygotowania do przyjęcia sakramentu bierzmowania w diecezji świdnickiej Umiłowani Diecezjanie, W ciągu roku kościelnego można zauważyć dwa

Bardziej szczegółowo

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum

Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum Wybór Patrona dla naszej szkoły to projekt, który rozpoczął się w roku szkolnym 2004/2005. Spośród kilku kandydatur zgłoszonych w szkolnym referendum przeprowadzonym wśród nauczycieli, uczniów i rodziców,

Bardziej szczegółowo

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI

Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI Polish FF Curriculum Translation in Polish Studium Katechetyczne Wychowując w Wierze tłumaczenie po Polsku. OBJAWIENIE W PIŚMIE ŚWIĘTYM I TRADYCJI 1. Objawienie: Pismo Św. i Tradycja a. Pismo Święte: Części,

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE. Uwzględniając wniosek Zarządu Osiedla Wilamowice oraz Burmistrza Wilamowic, po konsultacji z Księdzem Proboszczem Michałem Bogutą

OŚWIADCZENIE. Uwzględniając wniosek Zarządu Osiedla Wilamowice oraz Burmistrza Wilamowic, po konsultacji z Księdzem Proboszczem Michałem Bogutą OŚWIADCZENIE Rady Miejskiej w Wilamowicach z dnia 26 września 2012 roku w sprawie ustanowienia Św. Abpa Józefa Bilczewskiego Uwzględniając wniosek Zarządu Osiedla Wilamowice oraz Burmistrza Wilamowic,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA

PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA PODSTAWA PROGRAMOWA NAUCZANIA RELIGII PRAWOSŁANEJ POLSKIEGO AUTOKEFALICZNEGO KOŚCIOŁA PRAWOSŁAWNEGO SZKOŁA PODSTAWOWA Szkoła podstawowa Etap I Klasy I- III Cele katechetyczne: 1. Zachęcanie do aktywnego

Bardziej szczegółowo

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia.

Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Załącznik 2. Przedmioty wskazujące drogę zdjęcia. Źródło zdjęć: 1. Drogowskazy. [online], [dostęp: 16 maja 2013], Dostępny w Internecie: . 2.

Bardziej szczegółowo

Religia klasa III. I Modlimy się

Religia klasa III. I Modlimy się Religia klasa III I Modlimy się 1. Nowy rok szkolny czasem pogłębienia przyjaźni z Jezusem wie, że każda katecheza jest spotkaniem z Jezusem wyjaśnia i uzasadnia, co pogłębia naszą przyjaźń z Jezusem 2.

Bardziej szczegółowo

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz

I. Ty ścieżkę życia mi ukażesz Ks. Michał Miecznik ROZKŁAD MATERAŁU W KLASACH LO (zgodny z programem nauczania nr AZ-4-0/). Ty ścieżkę życia mi ukażesz MESĄC LCZBA GODZN TREŚC NAUCZANA WYNKAJĄCE Z PODSTAWY PROGRAMOWEJ KATECHEZY. Ukochani

Bardziej szczegółowo

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.)

(Jan Paweł II, Warszawa, 2 czerwca 1979 r.) Przybywam do was jako syn tej ziemi, tego narodu, a zarazem, z niezbadanych wyroków Opatrzności, jako następca Świętego Piotra na tej właśnie rzymskiej stolicy. Dziękuję wam, żeście nie zapomnieli o mnie,

Bardziej szczegółowo

Ewangelizacja O co w tym chodzi?

Ewangelizacja O co w tym chodzi? Ewangelizacja O co w tym chodzi? Droga małego ewangelizatora ;) Warsztaty ewangelizacyjne: 11 maja 2013 r. Ks. Tomek Moch, Diecezjalna Diakonia Ewangelizacji Ruchu Światło-Życie Archidiecezja Warszawska

Bardziej szczegółowo

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html

http://www.opoka.org.pl/biblioteka/w/wp/jan_pawel_ii/homilie/8pl_blonia_18082002.html Zakres tematyczny: Podczas powitalnego przemówienia Jana Pawła II na krakowskim lotnisku Balice, w czasie ostatniej Pielgrzymki do Ojczyzny, której główną myślą były słowa: Bóg bogaty w miłosierdzie, najmocniej

Bardziej szczegółowo

ZASADY WSPÓŁPRACY OSÓB KONSEKROWANYCH Z DUCHOWIEŃSTWEM DIECEZJALNYM

ZASADY WSPÓŁPRACY OSÓB KONSEKROWANYCH Z DUCHOWIEŃSTWEM DIECEZJALNYM ZASADY WSPÓŁPRACY OSÓB KONSEKROWANYCH Z DUCHOWIEŃSTWEM DIECEZJALNYM Kościół wie, że ostateczną normą życia zakonnego jest naśladowanie Chrystusa ukazane w Ewangelii (DZ 2), dlatego, przypominając o zadaniach

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA CARITAS W ZESPOLE SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH W BORKACH WYRKACH. Rozdział I. Postanowienia ogólne

REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA CARITAS W ZESPOLE SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH W BORKACH WYRKACH. Rozdział I. Postanowienia ogólne REGULAMIN SZKOLNEGO KOŁA CARITAS W ZESPOLE SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH W BORKACH WYRKACH Szkoła jest miejscem edukacji i kształtowania postaw młodego pokolenia. Temu służą powoływane od 2002 roku Szkolne Koła

Bardziej szczegółowo

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą.

KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII. Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KRYTERIUM WYMAGAŃ Z RELIGII Uczeń otrzymujący ocenę wyższą spełnia wymagania na ocenę niższą. KLASA I Semestr I Ocena dopuszczająca -Umie wykonać znak krzyża, -Zna niektóre modlitwy i wymaga dużej pomocy

Bardziej szczegółowo

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u

Informator dla Przyjaciół CeDeH-u CDH w Zakroczymiu jest kapucyńskim klasztorem oraz miejscem formacji w duchowości franciszkańskiej, kapucyńskiej i honorackiej, dla osób konsekrowanych i świeckich. Ma tu swoją siedzibę Biblioteka, Archiwum

Bardziej szczegółowo

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia

Wiadomości, umiejętności i postawy. ucznia dopuszczająca oceny dostateczna dobra bardzo dobra Wiadomości, umiejętności i postawy Uczeń wykazuje się znajomością: Aktów wiary, nadziei, miłości, żalu Stacji drogi krzyżowej Sakramentów Darów Ducha

Bardziej szczegółowo

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła.

Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. I. Sakramenty 1. Chrzest Co to jest Chrzest Święty? Chrzest Święty to pierwszy i najpotrzebniejszy sakrament, który gładzi grzechy, daje nam godność dziecka Bożego oraz czyni członkiem Kościoła. Udzielamy

Bardziej szczegółowo

Życie parafialne we wrześniu 2011

Życie parafialne we wrześniu 2011 Życie parafialne we wrześniu 2011 Kochani! Witam po wakacyjnej przerwie. Mędrzec Pański pisał: Wszystko ma swój czas jest czas odpoczynku i czas pracy. Dla części spośród nas zakończył się czas wakacji,

Bardziej szczegółowo

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II

PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II PEREGRYNACJA RELIKWII ŚWIĘTEGO JANA PAWŁA II W ODDZIALE OKRĘGOWYM W BIAŁYMSTOKU AUGUSTÓW, 4-5 PAŹDZIERNIKA BAZYLIKA NAJŚWIĘTSZEGO SERCA PANA JEZUSA, UL. KSIĘDZA SKORUPKI 6 4 października 18:00 Eucharystia

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI.

WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. WYMAGANIA PROGRAMOWE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z RELIGII DLA KLASY VI. Przedmiot oceny 1. Cytaty z Pisma św., modlitwy, pieśni 2. Zeszyt przedmioto wy 3. Prace domowe 4. Testy i sprawdziany OCENA celująca

Bardziej szczegółowo

XXIV Niedziela Zwykła

XXIV Niedziela Zwykła XXIV Niedziela Zwykła Nikt inny jak tylko Pan Bóg wspomaga i prowadzi tych, którzy pragną Mu służyć. Ta droga wymaga ofiary i poświęcenia w pokonywaniu przeciwności. Ten duchowy trening wzmaga odwagę,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej

INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej INSTRUKCJA o przygotowaniu młodzieży szkolnej do sakramentu bierzmowania w Diecezji Warszawsko Praskiej Wprowadzenie U początku zmian w dotychczasowej formie przygotowania kandydatów do sakramentu bierzmowania

Bardziej szczegółowo

Rozpoczęcie Roku Jubileuszowego

Rozpoczęcie Roku Jubileuszowego Pamięć Wdzięczność Wierność Program Jubileuszu 100. Rocznicy Odrodzenia i Reformy Zgromadzenia Marianów w Prowincji Opatrzności Bożej 8 XII 2008 8 XII 2009 Rozpoczęcie Roku Jubileuszowego W domach zakonnych:

Bardziej szczegółowo

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne

Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne Nabożeństwo powołaniowo-misyjne (Wystawienie Najświętszego Sakramentu) K: O Boże, Pasterzu i nauczycielu wiernych, któryś dla zachowania i rozszerzenia swojego Kościoła

Bardziej szczegółowo

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE

Spis treści MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE Spis treści Słowo wstępne MARYJNE I HAGIOGRAFICZNE O. ANTONI BOCHM OMI Przygotować drogę Chrystusowi Kazanie odpustowe z okazji Narodzenia Świętego Jana Chrzciciela. 11 O. ANTONI BOCHM OMI Wzór odwagi

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne

I. Postanowienia ogólne S t r o n a 1 R E G U L A M I N K O N K U R S U WIEDZY O JANIE PAWLE II JAN PAWEŁ II SANTO SUBITO I. Postanowienia ogólne 1 1. Konkurs Wiedzy o Janie Pawle II ma za zadanie pogłębianie wiedzy na temat

Bardziej szczegółowo

U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE

U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE GAZETA PARAFII ŚW. BARTŁOMIEJA APOSTOŁA W MIERZESZYNIE ` U SW. BARTŁOMIEJA W MIERZESZYNIE Numer 34 (140) Mierzeszyn, 15 listopada 2014 r. ISSN 2082-0089 Rok 5 91. URODZINY KS. KARDYNAŁA HENRYKA GULBINOWICZA

Bardziej szczegółowo

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów.

Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Jak przygotować i przeprowadzić oazę modlitwy? Wskazania dla animatorów. Dla organizujących po raz pierwszy oazę modlitwy, a także dla innych w celu przypomnienia, podajemy poniżej wskazania dotyczące

Bardziej szczegółowo

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I

Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1. Klasa I WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE STOPNIE Z RELIGII Wymagania zgodne z programem AZ - 1-01/1 i AZ-2-01/1 Klasa I Ocena Wymagania programowe Uczeń: - potrafi opowiedzieć o patronie kościoła parafialnego

Bardziej szczegółowo

Odnowa w Duchu Świętym

Odnowa w Duchu Świętym Odnowa w Duchu Świętym Historia Pierwsze grupy charyzmatyczne pojawiły się w USA. Historyczną datą jest rok 1967, kiedy grupa studentów i profesorów z katolickiego Uniwersytetu pod wezwaniem Ducha Świętego,

Bardziej szczegółowo

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ

ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ ZAPROSZENIE NA MISJE PARAFIALNE 9 marca - 16 marca 2014 rok BÓG JEST MIŁOŚCIĄ DRODZY PARAFIANIE! W dniach od 9 16 marca nasza Wspólnota przeżywać będzie Misje parafialne. Tak jak przed ponad dwoma tysiącami

Bardziej szczegółowo

Program Akcji Katolickiej Archidiecezji Przemyskiej na 2013 rok

Program Akcji Katolickiej Archidiecezji Przemyskiej na 2013 rok Program Akcji Katolickiej Archidiecezji Przemyskiej na 2013 rok Wy jesteście solą dla ziemi. Lecz jeśli sól utraci swój smak, czymże ją posolić? Na nic się już nie przyda, chyba na wyrzucenie i podeptanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła Stróża Modlitwa

Bardziej szczegółowo

Informacje ogólne, historia. Ruch "Światło życie"

Informacje ogólne, historia. Ruch Światło życie Ruch "Światło życie" Ruch Światło-Życie (znany powszechnie jako Oaza) - jeden z ruchów odnowy Kościoła według nauczania Soboru Watykańskiego II. Ruch ten powstał w Polsce, a jego założycielem był sługa

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI

Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI Wymagania programowe i kryteria oceniania z religii dla klas 0 VI WYMAGANIA PODSTAWOWE I PONADPODSTAWOWE Z RELIGII DLA KLASY 0 KLASA 0 I. Znajomość modlitw: II. WIADOMOŚCI Znak Krzyża; Modlitwa do Anioła

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra

WYMAGANIA Z RELIGII. I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Ocena Dobra WYMAGANIA Z RELIGII I. Czy przyjaźnię się z Panem Jezusem? Niedostateczna Dopuszczająca Dostateczna Dobra bardzo dobra Celująca Wykazuje rażący brak wiadomości programowych klasy IV. Wykazuje zupełny brak

Bardziej szczegółowo

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego]

LITURGIA DOMOWA. Spis treści. Modlitwy w rodzinach na niedziele Adwentu 2015. Gliwice 2015 [Do użytku wewnętrznego] Spis treści Wprowadzenie do Liturgii Domowej na Adwent 2015 r.... 3 Spotkania na niedziele Adwentu: I Niedziela Adwentu [C]... 4 LITURGIA DOMOWA II Niedziela Adwentu [C]... 6 III Niedziela Adwentu [C]...

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia

Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia Kryteria oceniania w klasie I, II i III - Religia KLASA I ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia kryteriów na ocenę dopuszczającą ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: odróżnia modlitwę

Bardziej szczegółowo

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa

Ks. Ryszard Selejdak. Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Ks. Ryszard Selejdak Stawać się i być kapłanem Chrystusa Częstochowa 2013 Redaktor serii: ks. Ireneusz Skubiś Redaktor tomu: Margita Kotas Redakcja

Bardziej szczegółowo

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej rok akademicki 2015/2016. Luty 2016 r.

Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej rok akademicki 2015/2016. Luty 2016 r. Kalendarium WSD Diecezji Świdnickiej rok akademicki 2015/2016 Luty 2016 r. 08.02.2016 poniedziałek Początek zajęć dydaktycznych w sem. letnim wybór seniorów 09.02.2016 wtorek Rada Pedagogiczna Podsumowanie

Bardziej szczegółowo

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski

JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II. opracowanie ks. Marek Chmielewski JAK ŻYĆ PO CHRZEŚCIJAŃSKU? Uczy św. Jan Paweł II opracowanie ks. Marek Chmielewski Wydawnictwo AA Kraków 2014 SPIS TREŚCI Wprowadzenie...5 Rozdział pierwszy DĄŻYĆ DO ŚWIĘTOŚCI...7 1. Świętość...7 2. Zjednoczenie

Bardziej szczegółowo

Światowe Dni Młodzieży. Pawłowice Kraków 2016

Światowe Dni Młodzieży. Pawłowice Kraków 2016 Światowe Dni Młodzieży Pawłowice Kraków 2016 Temat ŚDM XXIX Światowy Dzień Młodzieży, 2014 w wymiarze diecezjalnym Błogosławieni ubodzy w duchu, albowiem do nich należy królestwo niebieskie (Mt 5,3) XXX

Bardziej szczegółowo

Modlitwa o głębię życia sakramentalnego - VI dzień Nowenny Nowenna w Pratulinie to czas odkrywania źródła duchowej mocy, tych, którzy w obronie wiary

Modlitwa o głębię życia sakramentalnego - VI dzień Nowenny Nowenna w Pratulinie to czas odkrywania źródła duchowej mocy, tych, którzy w obronie wiary Modlitwa o głębię życia sakramentalnego - VI dzień Nowenny Nowenna w Pratulinie to czas odkrywania źródła duchowej mocy, tych, którzy w obronie wiary oddali swoje życie. W naszych zatrzymaniu nad tajemnicą

Bardziej szczegółowo

Dlatego umiejętność posługiwania się mediami, właściwego ich wyboru i dobrego korzystania z nich staje się ważną cechą współczesnego człowieka.

Dlatego umiejętność posługiwania się mediami, właściwego ich wyboru i dobrego korzystania z nich staje się ważną cechą współczesnego człowieka. MEDIA CZYM SĄ??? Nowe technologie pozwalają ludziom na spotykanie się ponad granicami przestrzeni i własnych kultur : mamy do dyspozycji już nie tylko prasę, radio, tv, kino ale przede wszystkim Internet

Bardziej szczegółowo

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4

Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 Diecezjalna inauguracja kolejnego roku pracy Domowego Kościoła A W S D W S Z C Z E C I N I E 3 1 S I E R P N I A 2 0 1 4 ( ) Jesteśmy zapraszani, by odnawiać swe osobiste spotkanie z Jezusem ( ) Inauguracja

Bardziej szczegółowo

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO"

RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat RYTUAŁU RODZINNEGO Rytuał domowy RYTUAŁ DOMOWY. Rok rodziny katolickiej to najnowsze wydanie popularnego od wielu lat "RYTUAŁU RODZINNEGO" Ocena: Nie ma jeszcze oceny Cena 67,00 zł 67,00 zł Kwota rabatu: Zadaj pytanie o

Bardziej szczegółowo

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności

Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK. w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Józef Augustyn SJ INTEGRACJA SEKSUALNA PRZEWODNIK w poznawaniu i kształtowaniu własnej seksualności Wydawnictwo WAM Kraków 2009 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 5 ROZDZIAŁ I ROZWÓJ SEKSUALNY W OKRESIE DZIECIŃSTWA

Bardziej szczegółowo

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej

K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej K R Y T E R I A O C E N I A N I A z katechezy w zakresie klasy VI szkoły podstawowej Kryteria w zakresie oceny niedostatecznej Uczeń : - nie spełnia wymagań koniecznych na ocenę dopuszczającą, - odmawia

Bardziej szczegółowo

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Życie i nauczanie Kardynała Stefana Wyszyńskiego Młodość 3 sierpnia 1901; Zuzela- narodziny drugiego dziecka Stanisława i Julianny Wyszyńskich. 1910- rodzina przenosi się do Andrzejewa, gdzie umiera mu

Bardziej szczegółowo

NORMY PARAFIALNYCH ZESPOŁÓW CARITAS DLA WSPÓLNOT PARAFIALNYCH DIECEZJI ŁOWICKIEJ

NORMY PARAFIALNYCH ZESPOŁÓW CARITAS DLA WSPÓLNOT PARAFIALNYCH DIECEZJI ŁOWICKIEJ NORMY PARAFIALNYCH ZESPOŁÓW CARITAS DLA WSPÓLNOT PARAFIALNYCH DIECEZJI ŁOWICKIEJ Zgodnie ze Statutem Caritas Diecezji Łowickiej, oraz w oparciu o Instrukcję Episkopatu Polski O pracy charytatywnej w parafiach

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej

Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Kryteria oceniania z religii dla klasy drugiej szkoły podstawowej Przedmiotowy system oceniania z religii został opracowany na podstawie Programu nauczania religii rzymskokatolickiej w przedszkolach i

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DIECEZJALNEGO KONGRESU RODZIN MATKĘ SWOJĄ

PROGRAM DIECEZJALNEGO KONGRESU RODZIN MATKĘ SWOJĄ PROGRAM DIECEZJALNEGO KONGRESU RODZIN CZCIJ OJCA SWEGO I MATKĘ SWOJĄ 1 5 czerwca 2005 r. NIEDZIELA INAUGURACJA KONGRESU MSZA ŚWIĘTA W BAZYLICE KATEDRALNEJ O GODZ. 17.30 ADORACJA NAJŚW. SAKRAMENTU w Rejonie

Bardziej szczegółowo

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6

Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 Wymagania podstawowe i ponadpodstawowe z religii Klasa 6 I. MODLITWY:,,Wierzę w Kościół Program AZ-2-01/10 Podręcznik AZ-23-01/10-PO-2/13 I. Znajomość modlitw: -Wyznanie wiary,,wierzę w Boga, - Dekalog,

Bardziej szczegółowo

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9

niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Spis treści niektóre pytania, na które Czytelnik będzie mógł znaleźć odpowiedź w trakcie lektury książki 7 Wstęp 9 Rozdział 1 Na czym opiera się nauczanie Kościoła o seksualności? 13 Wyjaśniać prosto jak

Bardziej szczegółowo

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II.

DOBRA PRAKTYKA. Pogłębianie wśród dzieci wiedzy o życiu, działalności i osobowości Ojca Świętego Jana Pawła II. DOBRA PRAKTYKA Nazwa szkoły: Imię i nazwisko dyrektora: Dobra praktyka(nazwa programu, działań): Ilość uczniów objętych programem/działaniami: Odpowiedzialni, organizatorzy i partnerzy: Okres czasowy realizacji:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII WYMAGANIA EDUKACYJNE Z RELIGII KLASA I ROK SZKOLNY 2012/ 2013 katechetka Genowefa Szymura Ocena dopuszczająca * podstawowe prawdy wiary: Wierzę w Boga, 10 Przykazań, Przykazanie Miłości Ocena dostateczna,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej

WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej WYMAGANIA Z RELIGII dla klasy szóstej szkoły podstawowej Ks. Tadeusz Szamara SDB katecheta I. PODSTAWOWE: Na ocenę celującą uczeń: Spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą. Posiada wiedzę i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm.

Wprowadzać pokój. Pojęcia, postaci: pokój Chrystusa, sakrament kapłaństwa, kapłani bohaterowie, antyklerykalizm. 15 Wprowadzać pokój 1 Cele katechetyczne wymagania ogólne: odkrywanie wartości egzystencjalnej Ośmiu błogosławieństw, ze szczególnym uwzględnieniem roli szerzenia pokoju (wobec jego zagrożeń we współczesnym

Bardziej szczegółowo

PARAFIA ŚW. ANNY W NIEMYSŁOWICACH /NIEMYSŁOWICE, CZYŻOWICE/ e-mail: parafianiemyslowice@op.pl; www.niemyslowice.pl tel.

PARAFIA ŚW. ANNY W NIEMYSŁOWICACH /NIEMYSŁOWICE, CZYŻOWICE/ e-mail: parafianiemyslowice@op.pl; www.niemyslowice.pl tel. PARAFIA ŚW. ANNY W NIEMYSŁOWICACH /NIEMYSŁOWICE, CZYŻOWICE/ e-mail: parafianiemyslowice@op.pl; www.niemyslowice.pl tel.: 601-861-252 27 września 11 października 2015 r. MATKO BOŻA RÓŻAŃCOWA MÓDL SIĘ ZA

Bardziej szczegółowo

osobowy rzeczowy geograficzny miary

osobowy rzeczowy geograficzny miary Liczba Autor Sygnatura Daty Indeks Indeks Indeks L.p. Nazwa zespołu/zbioru jednostek fotografii/ zespołu / Proweniencja skrajne osobowy rzeczowy geograficzny miary atelier zbioru 1 Wizytacja parafii Boguszyce

Bardziej szczegółowo

KALENDARIUM. Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie. 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny

KALENDARIUM. Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie. 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej etap szkolny Wydział Katechetyczny Kurii Metropolitalnej w Krakowie www.katecheza.diecezja.krakow.pl e-mail: katecheza@diecezja.pl tel. +48/ 12/ 628 81 59; +48/ 12/ 628 81 60 KALENDARIUM 29 XI Olimpiada Teologii Katolickiej

Bardziej szczegółowo

Wielka to łaska, że poprzez świętych obcowanie, możemy uczestniczyć z naszymi błogosławionymi w Eucharystii.

Wielka to łaska, że poprzez świętych obcowanie, możemy uczestniczyć z naszymi błogosławionymi w Eucharystii. 5 czerwiec 1991 roku to dzień wielkiej radości naszego miasta. Bo oto Jan Paweł II nawiedza Białystok. To dzień wielkiej radości wszystkich Sióstr Misjonarek Świętej Rodziny. Bo oto Papież, Jan Paweł II,

Bardziej szczegółowo

BIULETYN ŚDM. WIADOMOŚCI z DIECEZJI. nr 6 / marzec 2016 WSPOMNIENIE ŚWIĘTEGO WALENTEGO. www.mlodziez.drohiczynska.pl. Facebook: ŚDM Kalwaria Drohiczyn

BIULETYN ŚDM. WIADOMOŚCI z DIECEZJI. nr 6 / marzec 2016 WSPOMNIENIE ŚWIĘTEGO WALENTEGO. www.mlodziez.drohiczynska.pl. Facebook: ŚDM Kalwaria Drohiczyn WIADOMOŚCI z DIECEZJI WSPOMNIENIE ŚWIĘTEGO WALENTEGO W niedzielę 14-go lutego we wspomnienie św. Walentego, do naszej parafii przybył ks. Mieczysław Rzepniewski, znany z pisania wierszy, także o Matce

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych

Kryteria oceniania z religii. w zakresie 1 klasy technikum. opracowane na podstawie materiałów katechetycznych Kryteria oceniania z religii w zakresie 1 klasy technikum opracowane na podstawie materiałów katechetycznych W Kościele z serii Drogi świadków Chrystusa podręcznik nr AZ-41-01/10-KR-1/12 do nauczania religii

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Poz. 30 O B W I E S Z C Z E N I E M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1)

DZIENNIK URZĘDOWY. Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Poz. 30 O B W I E S Z C Z E N I E M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) DZIENNIK URZĘDOWY MINISTRA SPRAW ZAGRANICZNYCH Warszawa, dnia 28 listopada 2014 r. Poz. 30 O B W I E S Z C Z E N I E M I N I S T R A S P R AW Z A G R A N I C Z N Y C H 1) z dnia 27 listopada 2014 r. Na

Bardziej szczegółowo