Wpływ funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Wpływ funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego"

Transkrypt

1

2 Wpływ funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego Pod redakcją: Anny Lewandowskiej Zespół autorski: Anna Lewandowska Grzegorz Humenny Michał Janas Rzeszów, grudzień 2008

3 Recenzent: dr hab. Zbigniew Strzelecki, prof. nadzw. SGH Współpraca: Małgorzata Janiec Projekt okładki Anna Lewandowska, Paweł Pikor Zdjęcia na okładce: woj. podkarpackie Dolina lotnicza, autor SGPPL "Dolina Lotnicza" woj. lubelskie Azoty Puławy, autor Sławomir Kłak woj. podlaskie SM MLEKOVITA, autor SM MLEKOVITA Publikacja powstała w wyniku realizacji projektu pt. Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego w ramach konkursu dotacji organizowanego przez Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna. ISBN Copyright by IG WSIiZ w Rzeszowie Publikacja dystrybuowana bezpłatnie Wydawca: Instytut Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania ul. Sucharskiego 2; Rzeszów tel. (0-17) , fax (0-17) Druk i oprawa: Drukarnia offsetowa - MARLEX Sp. z o.o. ul. Spacerowa 2a, Stalowa Wola tel. (0-15)

4 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego SPIS TREŚCI... str. Wstęp... 5 Rozdział 1. Uwagi metodologiczne Przedmiot badań empirycznych i dobór próby badawczej Metoda i narzędzie badawcze. Organizacja i przebieg badań Charakterystyka społeczno-gospodarcza badanego obszaru Rozdział 2. Małe i średnie przedsiębiorstwa a rozwój regionalny Definicja i rola małych i średnich przedsiębiorstw Wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw na szczeblu regionalnym Sektor MŚP w Strategiach rozwoju regionalnego województwa podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego Rozdział 3. Polityka regionalna Unii Europejskiej wobec MŚP Uwarunkowania polityki regionalnej UE Cele oraz zasady polityki regionalnej UE wobec sektora MŚP Instrumenty finansowania polityki regionalnej Metody finansowego wspierania MŚP w krajach UE Rozdział 4. System wdrażania funduszy strukturalnych na lata Fundusze strukturalne w Polsce w latach podstawy wsparcia Najważniejsze źródła finansowania firm w świetle programów operacyjnych Ogólne zasady przygotowania projektów Największe bariery w dostępie do funduszy. Formalizacja procesu i niezrozumienie celów poszczególnych działań Rozdział 5. Oddziaływanie funduszy strukturalnych na rozwój sektora MŚP i regionów na podstawie prowadzonych badań Problemy badawcze i metodologia Charakterystyka przedsiębiorstw biorących udział w badaniu Korzystanie z funduszy strukturalnych Plany firm dotyczące funduszy strukturalnych na lata Wnioski z badań Podsumowanie Bibliografia Spis tabel Spis rysunków

5

6 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego Wstęp Głównym celem realizowanego projektu było zbadanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego. Cel ten został osiągnięty poprzez realizację celów szczegółowych, które polegały na: określeniu stopnia wiedzy oraz ocena umiejętności pozyskiwania środków pomocowych z Unii przez przedsiębiorców z województw: podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego; identyfikacji i analizie obszarów problemowych związanych z pozyskiwaniem funduszy strukturalnych; ustaleniu kierunków inwestowania wspieranych środkami Unii; określeniu stopnia wykorzystania funduszy strukturalnych na potrzeby rozwoju regionalnego poprzez wspieranie MŚP. Projekt polegał na przeprowadzeniu badań nt. wpływu wsparcia przez fundusze strukturalne małych i średnich przedsiębiorstw w rozwoju MŚP oraz w rozwoju województw podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego. Badania były prowadzone z wykorzystaniem wielu metod badań, gwarantując tym samym najpełniejszą charakterystykę relacji między funduszami strukturalnymi dla MŚP a rozwojem regionalnym województw: podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego. Przedmiotem badań empirycznych był sektor małych i średnich przedsiębiorstw z obszaru województw: podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego. Badaniami zostało objętych 400 przedsiębiorstw z uwzględnieniem wielkości przedsiębiorstwa oraz charakteru prowadzonej działalności. 5

7

8 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego Rozdział 1. Uwagi metodologiczne 1.1. Przedmiot badań empirycznych i dobór próby badawczej. Anna Lewandowska Badania były prowadzone z wykorzystaniem wielu metod badań, gwarantujących najpełniejszą charakterystykę relacji między funduszami strukturalnymi na lata dla MŚP a rozwojem regionalnym województw podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego. Przedmiotem badań empirycznych był sektor małych i średnich przedsiębiorstw z obszaru województwa podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego. Badaniami zostało objętych 400 przedsiębiorstw z uwzględnieniem wielkości przedsiębiorstwa (mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa) oraz sektora działalności (EKD). W celu uzyskania próby reprezentatywnej zastosowano dobór warstwowy 1. Jest to metoda pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby 2. Aby uzyskać taką próbę populacja podzielona została na trzy grupy (mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa), następnie zaś z każdej warstwy losowano niezależne próby. W tym celu pozyskano z GUS-u z trzech województw dane o przedsiębiorstwach z uwzględnieniem wielkości i charakteru prowadzonej działalności. Dobór przedsiębiorstw został dokonany w oparciu o: wielkość przedsiębiorstwa (mikro, małe, średnie) charakter prowadzonej działalności (EKD). Następnie zebrano dane o udziale MŚP w tworzeniu produktu krajowego brutto, który w 2005r. wyniósł 47,7%, z tego mikroprzedsiębiorstw - 30,7%, małych przedsiębiorstw - 7,5%, a średnich - 9,5%. Wielkości te uwzględniają szacunki działalności ukrytej 1 W teorii doboru próby w przypadku doboru warstwowego błąd z próby jest redukowany przez czynnik związany z próbą, czyli z populacji homogenicznej otrzymujemy próby obciążone mniejszym błędem niż te, które otrzymujemy z populacji heterogenicznej. Badacz gwarantuje, że w próbie znajdzie się odpowiednia liczba elementów wylosowanych z homogenicznych podzbiorów tej populacji, zamiast zdawać się na losowanie próby z całej populacji. Ostatecznym celem warstwowania (stratyfikacji) jest uporządkowanie populacji w homogeniczne podzbiory, a potem wylosowanie odpowiedniej liczby elementów z każdego z nich. 2 E. Babbie, Badania społeczne w praktyce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s

9 (tzw. szarej strefy) 3. W dalszej części badań wykonano ponumerowany spis wszystkich grup, osobno dla mikroprzedsiębiorstw, małych i średnich przedsiębiorstw i wylosowano konieczne liczebności proporcjonalnie do udziału przedsiębiorstw w tworzeniu produktu krajowego brutto w poszczególnych warstwach. W ten sposób przebadano łącznie 400 przedsiębiorstw (w tym: 256 mikroprzedsiębiorstwa, 63 małych i 81 średnich firm), co umożliwiło wnioskowanie z błędem nie większym niż +/- 5%. W analizie statystycznych związków i zależności zastosowano test niezależności chi-kwadrat i współczynnik C Pearsona 4. Ponadto zastosowano współczynnik tau-b Kendalla 5. Innych współczynników statystycznych nie stosowano, z uwagi na tendencję odchodzenia od nurtu uprawiania badań empirycznych w socjologii, przejawiających się w stosowaniu wielu współczynników statystycznych. Stosowanie wielu współczynników statystycznych zmniejszyłoby znacznie czytelność całości wywodów z uwagi na wielkość i różnorodność uwzględnionych materiałów Metoda i narzędzie badawcze. Organizacja i przebieg badań. W badaniu oceny relacji pomiędzy rozwojem regionalnym województw Polski Wschodniej (podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego) a wsparciem małych i średnich przedsiębiorstw przez fundusze strukturalne na lata wykorzystane zostały dwa rodzaje kryteriów: ilościowe i jakościowe. Wykorzystywanie funduszy strukturalnych, jako źródła finansowania przedsiębiorstw w sensie wzrostu konkurencyjności polega na umiejętnym posługiwaniu się tymi kryteriami oceny działań przedsiębiorstw. 3 Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach , Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2006, s Należy pamiętać, że na podstawie wielkości wartości testu chi-kwadrat możemy wnioskować tylko o niezależności zmiennych na określonym poziomie istotności i nie wolno nam wnioskować o sile tej zależności. Siłę związku badanych zmiennych można określić na podstawie współczynnika kontyngencji C, który pokazuje siłę zależności bez kierunku tej zależności. Zob. Cz. Lewicki, E. Obodyńska, M. Obodyński, Wybrane metody statystyczne w naukach o wychowaniu fizycznym i sporcie. Przykłady zastosowań, Rzeszów 1998, ss oraz Tau b Kendalla opiera się na różnicy między prawdopodobieństwem tego, że dwie zmienne układają się w tym samym porządku w obrębie obserwowanych danych a prawdopodobieństwem, że ich uporządkowanie się różni. Może być interpretowany jako prawdopodobieństwo, że dowolny przypadek j ma wyższą rangę niż przypadek i w zakresie zmiennej zależnej gdy ma on wyższą rangę w zakresie zmiennej niezależnej. Zmienność od 1 do +1 jednak wartości skrajne osiąga tylko dla tabel kwadratowych. Wartość dodatnia oznacza, że liczba zgodnych uporządkowań przewyższa liczbę niezgodnych wartość ujemna odwrotną sytuację. 8

10 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego W ramach analizy ilościowej przeprowadzone zostały badania na reprezentatywnej grupie przedsiębiorstw. Rolę kryteriów ilościowych stanowiły: istnienie i stopień wykorzystania funduszy strukturalnych. W wyniku badań ilościowych wyselekcjonowane zostały przedsiębiorstwa, które były odzwierciedleniem głównych typów firm (np. typ charakteryzujący się dużym doświadczeniem w wykorzystaniu funduszy strukturalnych na przestrzeni lat oraz kierunek wykorzystania funduszy, zbieżny z celami określanymi w strategii rozwoju województw podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego). Do badań jakościowych zostały wybrane firmy analizowane w badaniach ilościowych i zaklasyfikowane do typu charakteryzującego się dużym doświadczeniem w wykorzystaniu funduszy strukturalnych na lata Celem tej techniki badawczej było poznanie motywów działania i poglądów oraz opinii zwykle na co dzień nieuświadamianych przez respondentów. Z tego też względu byłoby bardzo trudno poznać je za pomocą innej techniki gromadzenia danych 6. Zogniskowany wywiad grupowy (od ang. Fokus Group Interview - FGI) jest badaniem opartym na bezpośrednim kontakcie i ma charakter twórczej, zbiorowej dyskusji, poświęconej konkretnej tematyce. O zastosowaniu jakościowej metody badawczej zadecydował przede wszystkim fakt, że metoda ta, ze względu na swą miękkość i mniejszą standaryzację, pozwoliła poznać w jaki sposób przedsiębiorcy postrzegają badaną rzeczywistość związaną z pomocą unijną. Ponadto wywiady FGI znajdują zastosowanie w badaniach, gdzie problem wymaga znacznie głębszego poznania poglądów i postaw badanych, niż jest to możliwe przy użyciu standaryzowanego wywiadu kwestionariuszowego. Są one niezastąpione w badaniach liderów opinii czy osób trudno dostępnych, jak np. przedsiębiorców. Istotnym problemem podnoszonym na tym etapie było określenie faktu, czy pomoc miała charakter dodatkowy czy była niezbędna do uzyskania rzeczywistych efektów gospodarczych przez przedsiębiorstwa, czy też również bez tej pomocy firmy zrealizowałyby swoje przedsięwzięcia. Należy przyjąć, że prowadząca do kompleksowych wniosków analiza wpływu funduszy strukturalnych na lata skierowanych do małych i średnich przedsiębiorstw na rozwój regionalny województw leżących na ścianie wschodniej Polski musi uwzględniać następujące elementy: przedmiot (zakres) wsparcia, sposób realizacji danego 6 L. Sołoma, Metody i techniki badań socjologicznych. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2002, s

11 programu, rodzaj (charakter) programu, w którym zawarta jest pomoc, struktura rynku objętego działaniem programów dla małych i średnich przedsiębiorstw, charakterystyka rynku województwa podkarpackiego. Dobór przedsiębiorstw został dokonany z rejestru REGON: wielkość przedsiębiorstwa (mikro, małe, średnie), sektor działalności. Istotne w planowanych badaniach było wyodrębnienie przedsiębiorstw różniących się stopniem wiedzy oraz umiejętnością pozyskiwania środków pomocowych z Unii, które oparte zostały na stosunku badanych do następujących grup zagadnień: 1) deklaracjach o stosunku do funduszy strukturalnych dla przedsiębiorstw; 2) uzyskanie informacji o tym, jak przedsiębiorcy oceniają dostępność funduszy strukturalnych i jaki jest ich poziom wiedzy o możliwych do uzyskania w ich ramach środków finansowych; 3) oceny korzyści i strat płynących dla przedsiębiorców z dotychczasowej współpracy z UE (w zakresie wykorzystywania funduszy strukturalnych). Badania składały się z dwóch zasadniczych etapów: 1) Określenie typu charakteryzującego się dużym doświadczeniem w wykorzystaniu funduszy strukturalnych przedsiębiorstw wobec możliwości absorpcji funduszy strukturalnych. Ich charakterystyka społeczno-ekonomiczno-demograficzna za pomocą reprezentacyjnych badań ankietowych (badania ilościowe). Badania te przeprowadzone zostały przy pomocy metody CATI (Computer Aided Telephone Interwiew wywiadów telefonicznych wspomaganych komputerowo) zawierającej pytania zamknięte spełniające warunki, rzetelności i trafności. Ogółem przebadano 400 firm, co umożliwiło wnioskowanie z błędem nie większym niż +/- 5%. Na podstawie badań ilościowych wyselekcjonowano typy przedsiębiorstw odzwierciedlających możliwości absorpcji funduszy strukturalnych. 2) Jakościowa weryfikacja wniosków płynących z etapu pierwszego nastąpiła poprzez przeprowadzenie 3 badań focusowych 7 (zogniskowane wywiady grupowe - FGI) 7 Focus group interviews, focus group lub focus to różne nazwy określające ten sam sposób zdobywania danych. Odpowiednikiem angielskich terminów jest wyrażenie zogniskowany wywiad. 10

12 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego wśród celowo wybranych firm reprezentujących wyodrębniony homogeniczny typ przedsiębiorstw, charakteryzujących się największym stopniem absorpcji funduszy strukturalnych.. Badania ankietowe przeprowadzono w sierpniu 2008 roku wśród przedsiębiorstw na obszarze województwa podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego, z uwzględnieniem wielkości przedsiębiorstwa oraz udziału w tworzeniu Produktu Krajowego Brutto. Zrealizowanie badań wśród małych i średnich przedsiębiorstw, miało na celu ukazanie znaczenia funduszy strukturalnych na lata dla MŚP w rozwoju przedsiębiorstw oraz w rozwoju regionalnym. Narzędziem badawczym był kwestionariusz ankiety pt. Wpływ funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małych i średnich przedsiębiorstw na rozwój regionalny, opracowany w Instytucie Gospodarki Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. Kwestionariusz ankiety składał się z 22 pytań, w tym 6 pytań metryczkowych. Najobszerniej zostały potraktowane sprawy związane z zagadnieniem wykorzystania funduszy strukturalnych. Część pytań dotyczyła motywów ubiegania się o dotację, zakresu wsparcia oraz efektów jakie to przyniosło dla danego przedsiębiorstwa. Ostatnia część narzędzia badawczego zawierała pytania dotyczące zamiaru ubiegania się w przyszłości o fundusze strukturalne oraz powody takiej decyzji. Kwestionariusz ankiety pozwolił na uchwycenie spectrum możliwości i efektów wykorzystania funduszy strukturalnych na lata Wszystkie pytania sondujące opinie i poglądy respondentów były pytaniami zamkniętymi 8. Wypełnienie kwestionariusza poprzedzało krótkie wprowadzenie omawiające charakter, cel i metodę przeprowadzanych badań. Część respondentów odmówiła wzięcia udziału w badaniach, jednak w takiej sytuacji kontaktowano się z przedsiębiorstwem z listy rezerwowej. Generalnie należy podkreślić, że kwestionariusz ankiety został przychylnie przyjęty przez przedsiębiorców. Nie zanotowano lekceważącego podejścia respondentów 8 Pytanie jest zamknięte, gdy respondentowi podany jest zbiór możliwych odpowiedzi. Alternatywnie dopuszczone odpowiedzi stanowią część pytania, ukierunkowują bowiem odpowiedzi. Ponadto łatwiej jest odpowiadać na pytania zamknięte, a ilościowe ujęcie odpowiedzi jest prostsze. Wadą zamkniętych pytań jest to, że odpowiedzi nie są spontaniczne nigdy nie wiemy, co respondenci powiedzieliby sami od siebie. Narzucając im skończony zbiór odpowiedzi, stawiamy ich wobec alternatywy, która być może nie przyszłaby im samym do głowy. Zob. A. N. Oppenheim, Kwestionariusze, wywiady, pomiary postaw, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2004, s

13 do ankiety, tylko w niektórych przypadkach zaobserwowano brak zainteresowania problematyką badań. W dalszej części badań przeprowadzono zogniskowane wywiady grupowe, zwane również focusami (od ang. fokus group interview). Celem tej techniki badawczej było poznanie motywów działania i poglądów oraz opinii zwykle na co dzień nieuświadamianych przez respondentów. Z tego też względu byłoby bardzo trudno poznać je za pomocą innej techniki gromadzenia danych 9. Zakres tematów obejmował między innymi: doświadczenie w korzystaniu z funduszy strukturalnych na lata , ocena znaczenia dotacji z funduszy strukturalnych na lata dla przedsiębiorstw biorących udział w programie, efekty programów finansowanych z funduszy strukturalnych na lata , system wdrażania programów, trwałość efektów projektu, plany na przyszłość dot. ubiegania się o dotację z funduszy strukturalnych na lata Wywiady te były realizowane według opracowanego scenariusza problemowego dla badania pogłębionego z określoną kolejnością poruszanych problemów. Wywiady były realizowane w niewielkich (ok. 3-osobowych) grupach 10 i polegały na kreatywnej dyskusji, doprowadzonej do konstruktywnych wniosków. Wszystkie wywiady zrealizowane zostały w Rzeszowie, z celowo wybranymi przedstawicielami przedsiębiorstw. Postępowanie takie jest efektem przyjętej metody zgodnie, z którą badania te nie są reprezentatywne. Służą one do weryfikacji hipotez natury egzystencjalnej (będących podstawą do konstruowania narzędzi ilościowych) lub (jak w omawianym przypadku) pogłębiania wyników badań ilościowych. Za każdym razem mają doprowadzić do lepszego zrozumienia poruszanych zagadnień, a nie do weryfikacji hipotez ilościowych. Nad kierunkiem dyskusji czuwał moderator, który jednocześnie miał za zadanie łagodzić pojawiające się ewentualne wewnątrz grupy antagonizmy, które ewentualnie mogłyby 9 L. Sołoma, Metody i techniki badań socjologicznych. Wybrane zagadnienia, Wydawnictwo Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, Olsztyn 2002, s Badanie to w warunkach europejskich i amerykańskich przybiera nieco odmienny kształt. Dotyczy to przede wszystkim liczebności grupy (3-7 osób) oraz czasu trwania badania. 12

14 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego zagrozić merytorycznej dyskusji. Wyrażane w trakcie dyskusji opinie stopniowo doprowadzały jej uczestników do wniosków będących wynikiem (celem) badania. Czas trwania jednego seansu nie przekraczał 2 godzin 11. Na początku wywiadu moderator wyjaśnił cel wywiadu oraz zapewnił uczestników o poufności i dyskrecji oraz zasadach prowadzenia wywiadu 12. Do analizy problemu tą techniką wykorzystano materiał z 3 grup dyskusyjnych. Ostateczną analizę materiału badawczego przeprowadził moderator wraz z innym badaczem nie biorącym udziału w seansach dyskusyjnych. W celu zapewnienia odpowiednich możliwości analizy zogniskowany wywiad grupowy był udokumentowany za pomocą techniki audio Charakterystyka społeczno-gospodarcza badanego obszaru Województwo podkarpackie utworzone zostało na mocy reformy samorządowej państwa z dniem 1 stycznia 1999 r. Powstało w wyniku połączenia byłych województw: rzeszowskiego, przemyskiego, krośnieńskiego oraz częściowo tarnobrzeskiego i tarnowskiego. Całość tych obszarów, z małymi wyjątkami, tworzyła w latach stare województwo rzeszowskie. Pomimo, że przez ostatnie 25 lat obszary te rozwijały się oddzielnie, to dzięki wykształconym uprzednio więzom można uznać, że posiadają one cechy typowe dla regionu ekonomicznego. Wszystkie ziemie, które weszły do województwa podkarpackiego, mają ten sam profil rolno-przemysłowy, stąd też wynikają dla nich wspólne problemy, istnieje poczucie wspólnoty tradycji i tożsamości kulturowej, a przede wszystkim funkcjonują w świadomości społecznej 13. Powierzchnia województwa wynosi km 2 (9. miejsce w kraju). Obszar ten zamieszkuje 2, 98 mln osób (5,5 % ludności kraju) w 45 miastach, miejscowościach wiejskich, które tworzą z kolei sołectwa, 159 gmin i 21 powiatów. Największymi miastami regionu są: Rzeszów (158,5 tys.), Stalowa Wola (66 tys.), Przemyśl (66,9 tys.), Mielec (61 tys.), Tarnobrzeg (50 tys.) i Krosno (47 tys.) 14. Od 1999 r. liczba mieszkańców województwa zmniejszyła się o ok. 1,4%. W 2004 r. 11 P. Kisiel, Społeczne aspekty badań marketingowych. Wybrane problemy, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 1996, s M. Hammersley, P. Atkinson, Metody badań terenowych, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2000, s Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata Aktualizacja na lata , Urząd Marszałkowski województwa podkarpackiego, Rzeszów, kwiecień 2004 r., s Dane Głównego Urzędu Statystycznego stan na 31 grudnia 2005 r. 13

15 podkarpackie było jednym z 6 województw, w których zanotowano przyrost liczby ludności o 727, podczas gdy w kraju liczba ludności spadła o prawie 17 tys. Miejsce województwa podkarpackiego w dużym stopniu w porównaniu do innych centrów w kraju determinowane jest poprzez pozycję stolicy regionu. W koncepcji polityki przestrzennego zagospodarowania kraju miasto Rzeszów określone zostało jako potencjalny europol i metropolia 15. Obserwacje porównawcze wskazują jednocześnie, że województwa, na obszarze których znajdują się obecne lub potencjalne metropolie, osiągają z reguły wyższe wskaźniki rozwoju 16. Podstawową rolą centrów regionalnych jest organizowanie rozwoju regionu. Jest to pełnienie wielu funkcji o charakterze ponadregionalnym, głównie w zakresie szkolnictwa wyższego, nauki, kultury, sądownictwa, administracji czy wyspecjalizowanego lecznictwa. Rzeszów, dysponując podobnym potencjałem jak Olsztyn, w hierarchii metropolii polskich zalicza się do grupy czwartej, najniższej wymagającej szczególnego wzmocnienia, tak by móc właściwie wypełniać powyższe funkcje. Położenie Rzeszowa u zbiegu granicy południowej i wschodniej Polski zobowiązuje go dodatkowo do organizowania współpracy transgranicznej. Należy to postrzegać szczególnie w perspektywie sąsiedztwa Lwowa, którego funkcje, od czasów powojennych, w pewnej mierze przejmuje miasto Rzeszów. Uwzględniając powyższe, uzasadnione jest postrzeganie Rzeszowa jako ośrodka równoważenia rozwoju wschodniej części Polski, co znalazło wyraz w koncepcji polityki 15 Europole to ośrodki rozwoju społeczno-gospodarczego, o znaczeniu europejskim, które tworzą silne węzły przedsiębiorczości i innowacji oddziaływujące na polską i europejską przestrzeń. Są cztery kryteria główne zaliczenia miasta do europolu. Wśród nich są między innymi, liczba studentów oraz posiadanie lotniska regionalnego o określonym standardzie. W przypadku metropolii kryterium stanowi wskaźnik ludnościowy tysięcy mieszkańców dla metropolii. Zob. Serwis samorządowy PAP SA Metropolie posiadają dominującą pozycję w systemie osadniczym zarówno jako centra regionalne, jak i główne elementy systemu krajowego. To ośrodki o największym potencjale i dużej dynamice gospodarczej i naukowo-technologicznej, a także społecznej i kulturalnej. Stanowią czynnik stabilności gospodarki kraju. Decyduje o tym ilość (gęstość) powiązań gospodarczych, wielkość obrotów w sieci międzynarodowej, relatywnie mało zależnych od bieżącej sytuacji politycznej i finansowej państwa. Zob. J. Lendzion, Znaczenie obszarów metropolitalnych i ich otoczenia oraz współczesnych procesów metropolizacyjnych w kształtowaniu polityki regionalnej Państwa, Ekspertyza przygotowana na zlecenie Departamentu Polityki Regionalnej Ministerstwa Gospodarki i Pracy, grudzień Strategia rozwoju województwa podkarpackiego na lata , op. cit., s

16 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego przestrzennego zagospodarowania kraju 17. Na tej podstawie można stwierdzić, iż warunkiem osiągnięcia przez Rzeszów statusu faktycznej stolicy regionu jest umieszczenie funkcji metropolitalnych Rzeszowa we wszystkich priorytetach zawartych w strategii rozwoju województwa podkarpackiego. Podstawowe wskaźniki społeczno - ekonomiczne sytuują województwo podkarpackie w grupie województw słabiej rozwiniętych. Obrazują to, wybrane wskaźniki syntetyczne 18 : Produkt Krajowy Brutto na 1 mieszkańca 15. pozycja w kraju, stopa bezrobocia 10. pozycja w kraju, przeciętna płaca 16. pozycja w kraju, spółki z udziałem kapitału zagranicznego na 1000 mieszkańców 13. pozycja w kraju. Reasumując, województwo podkarpackie zajmuje w układzie regionalnym kraju niską pozycję strategiczną. W grupie województw Polski wschodniej jest to pozycja porównywalna z województwami lubelskim i warmińsko mazurskim, podczas gdy w obszarze Polski południowej z województwem opolskim. W otoczeniu województw będących bezpośrednimi sąsiadami, województwo podkarpackie zajmuje niską pozycję strategiczną, wspólnie z województwami: lubelskim i świętokrzyskim. Dzieli je natomiast znaczny dystans konkurencyjny do województwa małopolskiego, którego pozycja oscyluje między średnią i wysoką pozycją strategiczną w kraju. By dystans regionu - w porównaniu do najlepszych - nie ulegał dalszemu zwiększeniu, konieczne jest wzmacnianie tendencji rozwojowych, ucieczki do przodu, co znalazło odzwierciedlenie w wizji rozwoju zawartej w strategii województwa. Województwo podkarpackie cechuje jedna z najniższych w kraju liczba podmiotów MŚP w relacji do liczby ludności. Ponadto bardzo niska była w 2004 roku efektywność małych i średnich firm regionu zarówno w ujęciu wpływów ze sprzedaży innowacji na firmę, jak i wydajności pracy. Bardzo niskie w skali kraju były też nakłady na innowacje 17 Koncepcja polityki przestrzennego zagospodarowania kraju, opracowana przez CUP pod kierunkiem prof. Jerzego Kołodziejskiego, przyjęta w dniu 5 października 1999 r. przez Radę Ministrów oraz w dniu 17 listopada 2000 r. przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej (Mon. Pol. Nr 26 z dnia 16 sierpnia 2001 r. poz. 432). 18 Dane Głównego Urzędu Statystycznego stan na 31 grudnia 2005 r. 15

17 w przeliczeniu na podmiot w 2004 roku. Mocną stroną jest jednak działalność badawcza MŚP w ujęciu nakładów na podmiot. Innowacyjność MŚP regionu w postaci odsetka firm innowacyjnych była w latach dosyć wysoka. Najwyższy w kraju był też udział małych firm innowacyjnych, które posiadały w tym okresie porozumienia o współpracy w procesie innowacyjnym. Jednak w grupie średnich firm współpraca w procesie innowacyjnym była bardzo słaba. Stosunkowo małe było też znaczenie MŚP w regionalnych nakładach inwestycyjnych przedsiębiorstw oraz rynku pracy 19. Województwo lubelskie położone jest we wschodniej części kraju. Obejmuje obszar ponad 25tys. km 2 i liczy 2191tys. mieszkańców. Region jest jednym z największych w kraju zajmuje 3 pozycję pod względem powierzchni, ale jednocześnie najsłabiej zaludnionym i zurbanizowanym z województw w Polsce. Województwo lubelskie graniczy od wschodu z Białorusią i Ukrainą, od południa z województwem podkarpackim, od zachodu z województwem świętokrzyskim i mazowieckim, które jest też sąsiednim regionem od północy. Na krótkim czterokilometrowym odcinku, Lubelszczyzna graniczy przez rzekę Bug z województwem podlaskim. Obszar województwa w całości leży w dorzeczu Wisły. Istotnym problemem strukturalnym, przez którym stoi region, jest duże zróżnicowanie wewnętrzregionalne pod względem poziomu rozwoju społeczno-gospodarczego. W latach liczba bezrobotnych wzrastała we wszystkich podregionach województwa. Stopa bezrobocia w województwie kształtowała się na poziomie 17,8% (w kraju 19,1%) z tym, że w podregionie lubelskim w 2003 roku wskaźnik ten był najniższy (14,7%), w bialskopodlaskim wynosił 16,1%, a najwyższy był w podregionie chełmsko-zamojskim (16,4%). Nakłady inwestycyjne w przedsiębiorstwach w województwie, w przeliczeniu na 1 mieszkańca wynosiły 773 zł (kraj zł). Analiza nakładów inwestycyjnych w przedsiębiorstwach w układzie podregionów wykazała, że na pierwszym miejscu uplasował się podregion lubelski zł/m, na drugim chełmsko zamojski 477 zł/m, a na ostatnim bialskopodlaski 368zł/M. We wszystkich podregionach najwięcej 19 Raport o stanie sektora małych i średnich przedsiębiorstw w Polsce w latach , Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2006, s

18 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego inwestowano w sekcji przemysł, odpowiednio: 52,9%, 56,1 % i 42,2 %, najmniej w rolnictwo: 0,9%, 0,5 % i 3,5% 20. W rankingach atrakcyjności inwestycyjnej, województwo lubelskie jest oceniane jako jedno z najmniej atrakcyjnych regionów (15 miejsce w kraju). Inwestorzy poza kompleksową makroekonomiczną oceną klimatu inwestycyjnego dokonują waloryzacji tylko niektórych aspektów charakteryzujących region (tzw. mikroklimatów), na które składają się: biznesu, transformacja gospodarki, atrakcyjność turystyczna i stan środowiska przyrodniczego. Województwo podlaskie położone jest w północno wschodniej Polsce. Zajmuje obszar km 2 (6,4% powierzchni kraju 6 miejsce) i jest zamieszkane przez 1224 tys. mieszkańców. Ludność województwa stanowi 3,2% ludności Polski, co daje 14 miejsce w kraju. Ponad 700 tys. ludności, czyli 57,3% populacji, to mieszkańcy miast. Niski stopień urbanizacji regionu powoduje, że wskaźnik liczby ludności na 1 km 2 jest najniższy w kraju i wynosi 61 osób (średnia w Polsce - 124). Podlaskie sąsiaduje z trzema województwami: warmińsko-mazurskim, mazowieckim i lubelskim, a od wschodu graniczy z Białorusią i Litwą. Województwo podlaskie podzielone jest na 14 powiatów, 3 miasta na prawach powiatu, 118 gmin oraz 3275 sołectw. Sieć osadniczą stanowi 36 miast i 3950 wsi. Stolicą województwa i największym miastem jest Białystok (283 tys. mieszkańców). Spośród pozostałych miast przeważają ośrodki małe (do 20 tys. mieszkańców), a tylko 2 miasta - Suwałki i Łomża są miastami średniej wielkości, liczącymi powyżej 60 tys. mieszkańców. Aktualnie w województwie podlaskim zarejestrowanych jest ponad 88,9 tys. podmiotów gospodarczych, z czego 85,7 tys. to jednostki prywatne. Wśród podmiotów prywatnych przeważa własność osób fizycznych ponad 71,5 tys. podmiotów, które jako małe i średnie przedsiębiorstwa tworzą określony potencjał rozwojowy regionu. Sektor MŚP pozwala na wchłanianie części osób odchodzących z rolnictwa, co utrzymuje stosunkowo niski, jak na region typowo wiejski, poziom bezrobocia. Rośnie liczba spółek prawa handlowego - zarejestrowanych było tego typu podmiotów. 20 Strategia Rozwoju Województwa Lubelskiego na lata , Zarząd Województwa Lubelskiego, lipiec 2005, s Dane GUS stan na 2006 r. 17

19 Największy udział w strukturze powstawania dochodów gospodarki województwa mają usługi rynkowe (40,9%) oraz przemysł (21,8%). W usługach nierynkowych wytworzone było 18%, a w budownictwie 5,6%. Na rolnictwo, leśnictwo i rybołówstwo przypada 13,7% wytworzonej wartości dodanej brutto 22. Konkurencyjność firm w regionie podlaskim nie jest duża. Jest to wynik długiego okresu niedoinwestowania, w rezultacie czego wiele lokalnych przedsiębiorstw nie może sprostać swym konkurentom, nie tylko z Europy, ale także z innych, słabiej rozwiniętych regionów Polski. Barierą w osiągnięciu sukcesu w obszarze nowych technologii jest niewątpliwie szczupłość posiadanych środków finansowych. Duże znaczenie ma tworzenie pozabankowych źródeł zewnętrznego zasilania finansowego przedsięwzięć gospodarczych (fundusze, gwarancje, dotacje, itp) 23. W celu zwiększenia aktywności MŚP uważa się również zapewnienie możliwości łatwiejszego uzyskania wsparcia edukacyjnego m.in. w zakresie podejmowania i prowadzenia działalności gospodarczej. Warunkiem wzrostu aktywności i przyspieszenia rozwoju gospodarczego jest dostęp do nowych technologii i innowacji, dający szansę na podniesienie konkurencyjności. Innowacje wsparte inwestycjami w kapitał ludzki i wiedzę biznesową stworzą podstawy pomyślnego rozwoju dla małej i średniej przedsiębiorczości. Liczba firm (w 1997r , w 1998r , 1999r , 2006r ) oraz tempo ich przybywania nie odbiegają znacząco od średniej krajowej. Najwięcej podmiotów gospodarczych skupia białostocka aglomeracja miejska ok. 33,7 tys. (41,1%), następnie zespół miejski suwalsko-augustowski ok. 9,3 tys. (11,4%) i zespół miejski łomżyńsko-zambrowski ok. 7,5 tys. (9,2%), zespół bielsko-hajnowsko-siemiatycki skupia ok. 5,3 tys. (6,5%) podmiotów gospodarczych. Głównymi problemami sektora MŚP są m.in. brak kapitału, niewystarczająca ilość instytucji otoczenia biznesu, brak wykwalifikowanej kadry pracowniczej, nowych technologii oraz nowoczesnych systemów informacyjnych. Działania niwelujące wyżej wymienione trudności mają prowadzić do pełnego wykorzystania możliwości funkcjonujących na rynku podmiotów gospodarczych. Potencjał podlaskiego przemysłu sytuuje to województwo na ostatnim, szesnastym miejscu w kraju. Udział podlaskiego w PKB (produkt krajowy brutto) jest najniższy ze 22 Strategia Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2010, Zarząd Województwa Podlaskiego, wrzesień 2003, s jw. 18

20 Badanie wpływu funduszy strukturalnych wykorzystanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa na rozwój regionalny woj. podkarpackiego, lubelskiego i podlaskiego wszystkich województw i wynosi 2,4%. W przeliczeniu na jednego mieszkańca wartość PKB wynosi 80% średniej krajowej. 19

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1

Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej. Fundusze unijne. a zróżnicowanie regionalne kraju. Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Departament Koordynacji Polityki Strukturalnej Fundusze unijne a zróżnicowanie regionalne kraju Warszawa, 27 marca 2008 r. 1 Proces konwergencji w wybranych krajach UE (zmiany w stosunku do średniego PKB

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r.

Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata Kielce, kwiecień 2008 r. Szanse rozwoju gospodarczego Województwa Świętokrzyskiego w perspektywie realizacji RPOWŚ na lata 2007-2013 Kielce, kwiecień 2008 r. Problemy ograniczające rozwój Województwa Świętokrzyskiego Problemy

Bardziej szczegółowo

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki.

Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Przekazujemy Państwu efekt pierwszego etapu prac nad Programem Rozwoju Miasta Łomża dotyczącego gospodarki. Efektem pierwszego etapu prac na Programem Rozwoju Miasta Łomża było powstanie analizy SWOT i

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA OBSZARÓW PRZYGRANICZNYCH PRZY ZEWNĘTRZNEJ GRANICY UNII EUROPEJSKIEJ NA TERENIE POLSKI

CHARAKTERYSTYKA OBSZARÓW PRZYGRANICZNYCH PRZY ZEWNĘTRZNEJ GRANICY UNII EUROPEJSKIEJ NA TERENIE POLSKI GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY URZĄD STATYSTYCZNY W RZESZOWIE Informacja sygnalna Warszawa Rzeszów, 30 marca 2012 r. CHARAKTERYSTYKA OBSZARÓW PRZYGRANICZNYCH PRZY ZEWNĘTRZNEJ GRANICY UNII EUROPEJSKIEJ NA TERENIE

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE

DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW UE 2012 2011 Jakub Moskal Dyrektor, Departament Koordynacji Wdrażania Programów Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości DOŚWIADCZENIA PARP Z POPRZEDNIEJ PERSPEKTYWY W REALIZACJI PROGRAMÓW I PROJEKTÓW FINANSOWANYCH

Bardziej szczegółowo

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego

Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Urząd d Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego Instrumenty wsparcia przedsiębiorstw w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Świętokrzyskiego na lata 2007 - Ostrowiec Świętokrzyski,

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze W województwie lubuskim

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA LIZBOŃSKA A POLITYKA ZATRUDNIENIA W POLSCE

STRATEGIA LIZBOŃSKA A POLITYKA ZATRUDNIENIA W POLSCE STRATEGIA LIZBOŃSKA A POLITYKA ZATRUDNIENIA W POLSCE Wpływ funduszy unijnych na tworzenie nowych miejsc pracy dr Jerzy Kwieciński Podsekretarz Stanu Warszawa, 17 maja 2007 r. 1 Odnowiona Strategia Lizbońska

Bardziej szczegółowo

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r.

Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020. Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Podstawy procesu programowania perspektywy finansowej 2014-2020 Konsultacje społeczne Gliwice, 24 maja 2013 r. Uwarunkowania programowe Unia Europejska Strategia Europa 2020 Pakiet legislacyjny dla Polityki

Bardziej szczegółowo

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora

Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Zdolności finansowe organizacji pozarządowych w Lubuskiem (aplikowane o środki FIO, EFS, samorządowe) potrzeby III sektora Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Zielonej Górze Ekonomia społeczna to

Bardziej szczegółowo

System programowania strategicznego w Polsce

System programowania strategicznego w Polsce System programowania strategicznego w Polsce Dr Piotr Żuber Dyrektor Departamentu Koordynacji Polityki Strukturalnej Ministerstwo Rozwoju Regionalnego Warszawa, listopad 2007 r. 1 Podstawowe zalety programowania

Bardziej szczegółowo

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r.

Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej. Andrzej Regulski 28 września 2015 r. Wpływ funduszy europejskich perspektywy finansowej 2007-2013 na rozwój społeczno-gospodarczy Polski Wschodniej Andrzej Regulski 28 września 2015 r. moduł 1 moduł 2 moduł 3 Analiza zmian społecznogospodarczych

Bardziej szczegółowo

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego http://www.zporr.gov.pl/

Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju Regionalnego http://www.zporr.gov.pl/ Oficjalne serwisy poświęcone funduszom pomocowym Fundusze strukturalne http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/ Fundusz Spójności http://www.funduszspojnosci.gov.pl/ Zintegrowany Program Operacyjny Rozwoju

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r.

Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Dorota Bryk Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II Lublin, 23.03.2010 r. Projekt Tendencje rozwojowe przedsiębiorstw i popyt na pracę w województwie lubelskim w kontekście organizacji przez Polskę

Bardziej szczegółowo

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA

ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA ZINTEGROWANY ROZWÓJ PRZEWORSKO- DYNOWSKIEGO OBSZARU WSPARCIA projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Techniczna

Bardziej szczegółowo

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej

Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Projekt Europejski Wymiar Łodzi Wsparcie przedsiębiorców z Łodzi środkami Unii Europejskiej Towarzystwo Inicjatyw Europejskich ul. Próchnika 1 lok. 303 90-408 Maj 2013 Operator Programu Wolontariatu Długoterminowego

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020

Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Wsparcie dla przedsiębiorców w nowej perspektywie finansowej 2014-2020 Marcin Łata Departament Konkurencyjności i Innowacyjności Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Katowice, 15 kwietnia 2015 r. Alokacja

Bardziej szczegółowo

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy

Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Strategiczne planowanie na Mazowszu jako Regionie Wiedzy Konferencja pt. Innowacyjność i e-rozwój Województwa Mazowieckiego jako kluczowe czynniki wdrażania polityki strukturalnej w latach 2007-2013 26

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 maja 2012 r. Tomasz Geodecki Piotr Kopyciński Łukasz Mamica Marcin Zawicki Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do

Bardziej szczegółowo

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja

Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja 1 PROGRAM FUNDUSZ INICJATYW OBYWATELSKICH NA LATA 2014-2020 2020 Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej Departament PoŜytku Publicznego 2 Projekt Programu FIO na lata 2014-2020 Kontynuacja Projekt jest

Bardziej szczegółowo

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO

PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE DEPARTAMENT ROZWOJU REGIONALNEGO Rzeszów, 13 grudnia 2013 r. Plan prezentacji I PODKARPACKIE FORUM TERYTORIALNE Podkarpackie Forum Terytorialne wprowadzenie Wybrane elementy

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 19 RYNEK PRACY A ROZWÓJ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE (Z UWZGLĘDNIENIEM PRZYKŁADU WOJ. MAŁOPOLSKIEGO)

ROZDZIAŁ 19 RYNEK PRACY A ROZWÓJ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE (Z UWZGLĘDNIENIEM PRZYKŁADU WOJ. MAŁOPOLSKIEGO) Dagmara K. Zuzek ROZDZIAŁ 19 RYNEK PRACY A ROZWÓJ MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE (Z UWZGLĘDNIENIEM PRZYKŁADU WOJ. MAŁOPOLSKIEGO) Wstęp Funkcjonowanie każdej gospodarki rynkowej oparte jest

Bardziej szczegółowo

ELASTYCZNE FORMY ŚWIADCZENIA PRACY

ELASTYCZNE FORMY ŚWIADCZENIA PRACY ELASTYCZNE FORMY ŚWIADCZENIA PRACY Badanie zostało zrealizowane w ramach projektu Partnerstwo w realizacji projektów szansą rozwoju sektora MSP Projekt realizowany jest w ramach Programu Operacyjnego Kapitał

Bardziej szczegółowo

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY

INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY INTERREG IVC CELE I PRIORYTETY Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego Departament Polityki Regionalnej W prezentacji przedstawione zostaną: Cele programu Interreg IVC Priorytety programu Typy działań

Bardziej szczegółowo

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI

ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI ZASOBY ROZWOJOWE POLSKI POŁUDNIOWEJ METROPOLIE I KAPITAŁ LUDZKI 2012-04-24 Jacek Woźniak Pełnomocnik Zarządu WM ds. planowania strategicznego WYZWANIA ORAZ SILNE STRONY MIAST KRAKÓW KATOWICE Źródło: Raport

Bardziej szczegółowo

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku

Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał 2011 roku Raport upadłości polskich firm D&B Poland / II kwartał roku W pierwszych sześciu miesiącach roku sądy gospodarcze ogłosiły upadłość 307 polskich przedsiębiorstw. Tym samym blisko 12 tys. Polaków straciło

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008

Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO. Opole, 7 marca 2008 Wsparcie przedsiębiorczości jako jeden z głównych priorytetów NSRO ElŜbieta Bieńkowska Minister Rozwoju Regionalnego Fundusze strukturalne jako instrument wsparcia rozwoju gospodarczego Opolszczyzny Opole,

Bardziej szczegółowo

Lokalna Grupa Działania Przyjazna Ziemia Limanowska. Analiza SWOT

Lokalna Grupa Działania Przyjazna Ziemia Limanowska. Analiza SWOT Lokalna Grupa Działania Przyjazna Ziemia Limanowska Analiza SWOT Wrzesień 2015 Analiza SWOT jest to jedna z najpopularniejszych i najskuteczniejszych metod analitycznych wykorzystywanych we wszystkich

Bardziej szczegółowo

Białystok jako ośrodek krajowy pełniący niektóre funkcje metropolitalne w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju w perspektywie 20 lat

Białystok jako ośrodek krajowy pełniący niektóre funkcje metropolitalne w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju w perspektywie 20 lat Białystok jako ośrodek krajowy pełniący niektóre funkcje metropolitalne w Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju w perspektywie 20 lat Toruń, 15-16 listopada 2012 r. dr Dariusz Piotrowski Joanna

Bardziej szczegółowo

Rola Mazowieckiego Systemu Informacji Przestrzennej w programowaniu i monitorowaniu rozwoju województwa

Rola Mazowieckiego Systemu Informacji Przestrzennej w programowaniu i monitorowaniu rozwoju województwa Rola Mazowieckiego Systemu Informacji Przestrzennej w programowaniu i monitorowaniu rozwoju województwa KRZYSZTOF MĄCZEWSKI ANETA STANIEWSKA BIURO GEODETY WOJEWÓDZTWA MAZOWIECKIEGO STRATEGIA ROZWOJU WOJEWÓDZTWA

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 62 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 29 września 2014

Warszawa, 29 września 2014 Warszawa, 29 września 2014 KRAJOWY SYSTEM ZARZĄDZANIA ROZWOJEM STRATEGIE MAKROREGIONALNE STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO POLSKI WSCHODNIEJ DO ROKU 2020 przyjęta przez Radę Ministrów 11 lipca

Bardziej szczegółowo

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013

Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007 2013 Regionalny program operacyjny jest narzędziem słuŝącym realizacji strategii rozwoju regionu przy wykorzystaniu środków Unii Europejskiej w latach

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji

Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Źródła finansowania badań przemysłowych i prac rozwojowych oraz wdrożeń innowacji Agnieszka Matuszak 1 Strona 0 ŹRÓDŁA FINANSOWANIA BADAŃ PRZEMYSŁOWYCH I PRAC ROZWOJOWYCH ORAZ WDROŻEŃ INNOWACJI Jednym

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców. Wrocław, 19 marca 2015 Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Wrocław, 19 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Mojemu synowi Rafałowi

Mojemu synowi Rafałowi Mojemu synowi Rafałowi Recenzenci: dr hab. Wiesław Gumuła, prof. UJ dr hab. Tomasz Grzegorz Grosse, prof. UW Redakcja i korekta: Magdalena Pluta Projekt okładki: Katarzyna Juras Zdjęcie na okładce: lblechman

Bardziej szczegółowo

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych

Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Priorytet 3: Promocja zatrudnienia, w tym przeciwdziałanie bezrobociu, łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych Analiza SWOT 56 MOCNE STRONY 1. Wzrost środków na aktywne formy

Bardziej szczegółowo

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA

LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA Pole C Gospodarstwo, kapitał, kreatywność, technologie LISTA WSKAŹNIKÓW OGÓLNYCH I ICH DEKOMPOZYCJA przygotowana przez Warszawa, 25 lipca 2005 r. Wstęp Niniejszy dokument prezentuje listę wskaźników ogólnych

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP

OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP W związku z ubieganiem się o przyznanie dofinansowania w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Działanie 5.1 Dyfuzja Innowacji POIG.05.01.00-00-008/08

Bardziej szczegółowo

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r.

rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. Stan i główne g wyzwania rozwoju obszarów w wiejskich w Polsce Warszawa, 9 października 2007 r. 1 Cele konferencji Ocena stanu i głównych wyzwań rozwoju obszarów wiejskich w Polsce Ocena wpływu reform

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr

Bardziej szczegółowo

Wydatkowanie czy rozwój

Wydatkowanie czy rozwój Wydatkowanie czy rozwój priorytety Polityki Spójności 2014-2020 i nowego RPO Województwa Łódzkiego Agnieszka Dawydzik Dyrektor Departamentu Koordynacji Strategii i Polityk Rozwoju Łódź, 27 maja 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Skrócona wersje raportu

Skrócona wersje raportu Centrum Euro Info PL-410 w Rzeszowie w ubiegłym roku organizowało panele dyskusyjne w ramach projektu ERE Europejskie Forum Przedsiębiorczości. Projekt pozwolił przedsiębiorcom wyrazić opinie oraz oczekiwania

Bardziej szczegółowo

Perspektywa województwa podkarpackiego

Perspektywa województwa podkarpackiego Potencjalne tematy współpracy pomiędzy subregionem tarnowskim a ośrodkami województwa podkarpackiego: Mielcem i Dębicą Perspektywa województwa podkarpackiego Jerzy Rodzeń Dyrektor Departamentu Strategii

Bardziej szczegółowo

Ocena potencjału gospodarczego w świetle wskaźników rozwoju gospodarczego

Ocena potencjału gospodarczego w świetle wskaźników rozwoju gospodarczego Ocena potencjału gospodarczego w świetle wskaźników rozwoju gospodarczego dla powiatów biłgorajskiego, tomaszowskiego i zamojskiego Transgraniczny Rezerwat Biosfery Roztocze szansą na zrównoważony rozwój

Bardziej szczegółowo

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej

Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Możliwości finansowania inwestycji w gospodarce odpadami ze środków Unii Europejskiej Aleksandra Malarz Z-ca Dyrektora Departament Integracji Europejskiej Ministerstwo Środowiska Katowice, 23 marca 2004

Bardziej szczegółowo

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku

Jacek Szlachta. Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego. Białystok 20 luty 2014 roku Jacek Szlachta Panel 2 Rola współpracy transgranicznej dla rozwoju województwa podlaskiego Białystok 20 luty 2014 roku 1 Struktura prezentacji 1. Zapisy strategii województwa podlaskiego do roku 2020 w

Bardziej szczegółowo

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13

Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami... 13 Spis treści Słowo wstępne (Marek Matejun).................................................. 11 Część 1. Kierunki badań nad zarządzaniem małymi i średnimi przedsiębiorstwami.................................

Bardziej szczegółowo

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE. Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw RAPORT O STANIE SEKTORA MAŁYCH I ŚREDNICH PRZEDSIĘBIORSTW W POLSCE Rozdział 8. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Warszawa, 2011 Spis treści Województwo dolnośląskie...3 Województwo kujawsko-pomorskie...6

Bardziej szczegółowo

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r.

Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020. Warszawa, 14 października 2014 r. Nowa perspektywa finansowa Unii Europejskiej 2014-2020 Warszawa, 14 października 2014 r. 1 Cele tematyczne 2 Programy operacyjne na poziomie krajowym i regionalnym 3 Programy ramowe Unii Europejskiej Wsparcie

Bardziej szczegółowo

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020.

Rozwój konkurencyjności polskiej gospodarki poprzez cyfryzację Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 2014-2020. Raport Społeczeństwo informacyjne w liczbach 2012 http://www.mac.gov.pl/raporty-i-dane/ 2 3% populacji firm w Polsce 1540 firm dużych Potencjał sektora

Bardziej szczegółowo

ANALIZA PEST I SWOT DLA TRANSFORMACJI WIEDZY W SIECIACH GOSPODARCZYCH WIELKOPOLSKI

ANALIZA PEST I SWOT DLA TRANSFORMACJI WIEDZY W SIECIACH GOSPODARCZYCH WIELKOPOLSKI ANALIZA PEST I SWOT DLA TRANSFORMACJI WIEDZY W SIECIACH GOSPODARCZYCH WIELKOPOLSKI Dr Hanna WŁODARKIEWICZ-KLIMEK Dr inż. Joanna KAŁKOWSKA Dr inż. Marek GOLIŃSKI CELE ANALIZY PEST DLA OCENY TRANSFORMACJI

Bardziej szczegółowo

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013

LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 MOśLIWO LIWOŚCI FINANSOWANIA ROZWOJU INNOWACJI W LATACH 2008-2013 2013 Działalno alność PARP na rzecz wspierania rozwoju i innowacyjności ci polskich przedsiębiorstw Izabela WójtowiczW Dyrektor Zespołu

Bardziej szczegółowo

Fundusze unijne dziś i jutro

Fundusze unijne dziś i jutro Fundusze unijne dziś i jutro Mechanizmy wsparcia przedsiębiorstw Dotacje Usługi doradcze Szkolenia Powiązania kooperacyjne (klastry) Instrumenty inżynierii finansowej - pożyczki, mikropożyczki, poręczenia,

Bardziej szczegółowo

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej

Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Wsparcie przedsiębiorców w latach 2014-2020 możliwości pozyskania dofinansowania w nowej perspektywie unijnej Iwona Wendel Podsekretarz Stanu Ministerstwo Infrastruktury i Rozwoju Warszawa, 22 maja 2014

Bardziej szczegółowo

O C O Ś O 1 C B Ę. Katowice, 12 listopada 2007 r.

O C O Ś O 1 C B Ę. Katowice, 12 listopada 2007 r. A Ł A I B I O C O Ś K T S O 1 S L Z A E C BI MI IOR B Ę I S D E Z R P Katowice, 12 listopada 2007 r. Bielsko-Biała to miasto ludzi przedsiębiorczych, czego potwierdzeniem jest wysoki odsetek zarejestrowanych

Bardziej szczegółowo

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne:

Metodologia badania. Cele szczegółowe ewaluacji zakładają uzyskanie pogłębionych odpowiedzi na wskazane poniżej pytania ewaluacyjne: Ewaluacja ex post projektu systemowego PARP pt. Utworzenie i dokapitalizowanie Funduszu Pożyczkowego Wspierania Innowacji w ramach Pilotażu w III osi priorytetowej PO IG Metodologia badania Cel i przedmiot

Bardziej szczegółowo

Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku

Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku Specjalne Strefy Ekonomiczne po 2020 roku Analiza dotychczasowej działalności i perspektywy funkcjonowania Paweł Tynel Czy Europa oraz Polska jest atrakcyjnym miejscem na lokalizację inwestycji? Który

Bardziej szczegółowo

NSS. Programy pomocowe (operacyjne)

NSS. Programy pomocowe (operacyjne) Możliwości wsparcia Startup-ów z funduszy Unii Europejskiej Anna Widelska Maciej Wiśniewski Branżowy Punkt Kontaktowy dla IT NSS Narodowa Strategia Spójności Programy pomocowe (operacyjne) Program Infrastruktura

Bardziej szczegółowo

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA

FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA FINANSOWANIE INNOWACJI REKOMENDACJE DLA DOLNEGO ŚLĄSKA prof. nzw. dr hab. Beata Filipiak Unia Europejska stoi wobec konieczności wzmocnienia swojej międzynarodowej pozycji konkurencyjnej w obliczu zmieniających

Bardziej szczegółowo

Strategia Badań i Innowacyjności (RIS3) Od absorpcji do rezultatów jak pobudzić potencjał Województwa Świętokrzyskiego

Strategia Badań i Innowacyjności (RIS3) Od absorpcji do rezultatów jak pobudzić potencjał Województwa Świętokrzyskiego Strategia Badań i Innowacyjności (RIS3) Od absorpcji do rezultatów jak pobudzić potencjał Województwa Świętokrzyskiego 2014-2020+ Spotkanie animacyjne 12.12.2013 r. Główne założenia: Efektywne środki unijne

Bardziej szczegółowo

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka

Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka Cel główny: Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Cele szczegółowe: zwiększenie innowacyjności przedsiębiorstw, wzrost konkurencyjności

Bardziej szczegółowo

Wsparcie małej i średniej przedsiębiorczości w ramach WRPO założenia programowe

Wsparcie małej i średniej przedsiębiorczości w ramach WRPO założenia programowe Wsparcie małej i średniej przedsiębiorczości w ramach WRPO 2014+ - założenia programowe Wielkopolskiego Departament Wdrażania Programu Regionalnego Wsparcie przedsiębiorczości w ramach WRPO 2007-2013 Podział

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców

Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Raport o sytuacji mikro i małych firm poprawa nastrojów polskich przedsiębiorców Sopot, 13 marca 2015 Piąty raport Banku Pekao SA o sytuacji mikro i małych firm innowacje tematem specjalnym 6 910 wywiadów

Bardziej szczegółowo

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi

Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi Wsparcie rozwoju obszarów wiejskich w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Restrukturyzacja i modernizacja sektora żywnościowego oraz rozwój obszarów wiejskich i w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego

Bardziej szczegółowo

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl

Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Ewa Cłapa www.ewaclapa.pl październik 2011 Fundusze nie tylko europejskie - jak z nich skorzystać? Pomoc przedakcesyjna począwszy od roku 2000 przyznana

Bardziej szczegółowo

Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej

Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej Gdzie szukać pieniędzy? Źródła finansowania projektów i działalności turystycznej Seminarium branży turystycznej Warszawa, 23 września 2011 r. Możliwości pozyskania środków z funduszy wspólnotowych Program

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia)

Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Załącznik nr 2 do Programu Rozwoju Innowacji Województwa Lubuskiego (Załącznik do uzupełnienia) Szczegółowe nakłady na realizację Programu Rozwoju Innowacji województwa lubuskiego. Dokument przedstawia

Bardziej szczegółowo

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko

Polityka regionalna Unii Europejskiej. mgr Ewa Matejko Polityka regionalna Unii Europejskiej mgr Ewa Matejko Polityka regionalna w UE Dlaczego polityka regionalna? Cele polityki regionalnej Fundusze Strukturalne i Fundusz Spójności Zasady działania funduszy

Bardziej szczegółowo

Budowa i wdrażanie strategii rozwoju gminy. Dr Piotr Szamrowski Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie

Budowa i wdrażanie strategii rozwoju gminy. Dr Piotr Szamrowski Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Budowa i wdrażanie strategii rozwoju gminy Dr Piotr Szamrowski Wydział Nauk Ekonomicznych Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie Czym jest strategia? Strategia jest to kierunek i zakres działania,

Bardziej szczegółowo

Oświadczenie Wnioskodawcy

Oświadczenie Wnioskodawcy ... Nazwa i adres Wnioskodawcy Oświadczenie Wnioskodawcy 1) Oświadczam, że wszystkie informacje, które zawarłem w niniejszym wniosku oraz dane zamieszczone w załączonych dokumentach są prawdziwe. 2) Oświadczam,

Bardziej szczegółowo

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich

Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Rozwój lokalnych rynków pracy a strategie powiatów ziemskich Maciej Tarkowski Sympozjum Wsi Pomorskiej. Obszary wiejskie - rozwój lokalnego rynku pracy - przykłady, szanse, bariery 31 maja - 1 czerwca

Bardziej szczegółowo

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw

Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw Finansowanie MSP w Polsce ze środków finansowych UE jako czynnik wpływający na konkurencyjność przedsiębiorstw B 316447 Spis treści Wstęp 9 Rozdział I. Konkurencyjność sektora małych i średnich przedsiębiorstw,

Bardziej szczegółowo

Fundusze strukturalne - aktualne możliwości wsparcia finansowego startup-ów i innowacji

Fundusze strukturalne - aktualne możliwości wsparcia finansowego startup-ów i innowacji Fundusze strukturalne - aktualne możliwości wsparcia finansowego startup-ów i innowacji Monika Grajewska 17 listopad 2007r. Programy Operacyjne w latach 2007-2013 16 Regionalnych Programów Operacyjnych

Bardziej szczegółowo

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm

Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Projekty proinnowacyjne inicjatywy instytucji otoczenia biznesu wspierające innowacyjność firm Bydgoszcz, 14.05.2014 Pracodawcy Pomorza i Kujaw Związek Pracodawców Pracodawcy Pomorza i Kujaw to regionalny

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH. Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek ekonomia Promotorzy prac dyplomowych Promotorzy prac dyplomowych Profesorowie i doktorzy habilitowani Prof. dr hab. Stanisław CZAJA Prof. dr hab.

Bardziej szczegółowo

... (pełna nazwa Wnioskodawcy zgodnie z dokumentem rejestrowym oraz adres siedziby)

... (pełna nazwa Wnioskodawcy zgodnie z dokumentem rejestrowym oraz adres siedziby) OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP Załącznik 1 do wniosku o pożyczkę W związku z ubieganiem się o przyznanie pożyczki z Regionalnego Towarzystwa Inwestycyjnego S.A....... (pełna nazwa Wnioskodawcy

Bardziej szczegółowo

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r.

I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020. Szczecinek, 24 września 2015r. I oś priorytetowa Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Zachodniopomorskiego 2014-2020 Szczecinek, 24 września 2015r. GOSPODARKA- INNOWACJE- NOWOCZESNE TECHNOLOGIE Celem głównym OP 1 jest podniesienie

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO MIASTA KOŚCIANA (zarys prognoz do 2015r.)

STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO MIASTA KOŚCIANA (zarys prognoz do 2015r.) STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO (zarys prognoz do 2015r.) "Żeglarz, który nie wie dokąd płynie, nigdy nie będzie miał pomyślnych wiatrów" Seneka STRATEGIA ROZWOJU SPOŁECZNO - GOSPODARCZEGO

Bardziej szczegółowo

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020

Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 Wsparcie dla MŚP w ramach Programu Operacyjnego Polska Wschodnia 2014-2020 INFORMACJE OGÓLNE Dodatkowe wsparcie dla Polski Wschodniej województw: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP

OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP OŚWIADCZENIE O SPEŁNIANIU KRYTERIÓW MSP W związku z ubieganiem się o przyznanie dofinansowania w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego dla Województwa Pomorskiego na lata 2007-2013... (numer działania)...

Bardziej szczegółowo

4. Analiza porównawcza potencjału Ciechanowa

4. Analiza porównawcza potencjału Ciechanowa 4. Analiza porównawcza potencjału Ciechanowa Analiza potencjału rozwojowego powinna się odnosić między innymi do porównywalnych danych z miast o zbliżonych parametrach. Dlatego też do tej części opracowania

Bardziej szczegółowo

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe

DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA. mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe DOFINANSOWANIE NOWOCZESNYCH TECHNOLOGII W ZAKRESIE DROGOWNICTWA mgr Małgorzata Kuc-Wojteczek FORTY doradztwo gospodarczo-kadrowe Programy Operacyjne (PO) Krajowe Programy Operacyjne (PO) 16 Regionalnych

Bardziej szczegółowo

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego

Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Wpływ integracji europejskiej w obszarze rynków finansowych na dostępność sektora MSP do finansowania zewnętrznego Artykuł wprowadzający do e-debaty Sektor małych i średnich przedsiębiorstw (MSP) ma istotne

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie

Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw. Województwo dolnośląskie Melania Nieć, Joanna Orłowska, Maja Wasilewska Rozdział 4. Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Województwo dolnośląskie Struktura podmiotowa przedsiębiorstw aktywnych W 2013 r. o ponad

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż.

Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Uwarunkowania i ekonomiczna ocena wdrażania systemów zarządzania jakością w produkcji i przetwórstwie mięsa wieprzowego mgr inż. Sławomir Stec Zakład Rolnictwa i Rozwoju Obszarów Wiejskich Państwowa Wyższa

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013. Wrocław, 9 kwietnia 2014 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Wrocław, 9 kwietnia 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

3.5. Stan sektora MSP w regionach

3.5. Stan sektora MSP w regionach wartość wyniosła 57,4 tys. na podmiot. W Transporcie przeciętna wartość eksportu w średnich firmach wyniosła 49 tys. euro na podmiot, natomiast wartość importu 53 tys. euro. W Pośrednictwie finansowym

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

GOSPODARKĘ REGIONALNEJ SZANSY

GOSPODARKĘ REGIONALNEJ SZANSY Małopolskie Centrum Przedsiębiorczości jako Instytucja Pośrednicząca II stopnia w ramach Małopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2007-2013 wdraża II Osi Priorytetową GOSPODARKĘ REGIONALNEJ

Bardziej szczegółowo

System wskaźników monitorowania

System wskaźników monitorowania Aneks nr 4 do Strategii Rozwoju Województwa Podlaskiego do roku 2020 z dnia 9 września 2013 r. System wskaźników monitorowania Białystok, wrzesień 2013 r. Wskaźniki monitorowania celów strategicznych SRWP

Bardziej szczegółowo

WSPARCIE ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W MAŁOPOLSCE

WSPARCIE ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W MAŁOPOLSCE WSPARCIE ROZWOJU PRZEDSIĘBIORCZOŚCI W MAŁOPOLSCE Iwona Harnik 24 kwietnia 2007 r. Kraków 2007 Rola MARR S.A. Efektywne i skuteczne wspieranie rozwoju społecznego i gospodarczego Małopolski poprzez podejmowanie

Bardziej szczegółowo

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw

Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw Rozdział 8 Marzena Talar, Maja Wasilewska, Dorota Węcławska Profile regionalne małych i średnich przedsiębiorstw W rozdziale przedstawiona została charakterystyka stanu sektora małych i średnich przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014

Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 Anna Ober Aleksandra Szcześniak 09.05.2014 http://www.funduszeeuropejskie.gov.pl/2014_2020/strony/ glowna.aspx 2 I Wsparcie prowadzenia prac B+R przez przedsiębiorstwa oraz konsorcja naukowoprzemysłowe

Bardziej szczegółowo

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce

Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Znaczenie klastrow dla innowacyjności gospodarki w Polsce Arkadiusz Michał Kowalski 4. OFICYNA WYDAWNICZA SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE OFONAWTDAWN^ WARSZAWA 2013 SPIS TREŚCI wstęp : 9 1. Przedmiot,

Bardziej szczegółowo