BADANIE LUZU SWORZNI ZWROTNIC W ASPEKCIE WŁAŚCIWOŚCI TRAKCYJNYCH SAMOCHODU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "BADANIE LUZU SWORZNI ZWROTNIC W ASPEKCIE WŁAŚCIWOŚCI TRAKCYJNYCH SAMOCHODU"

Transkrypt

1 INSTYTUT MECHATRONIKI NANOTECHNOLOGII I TECHNIKI PRÓŻNIOWEJ mgr inż. Michał Żebrowski-Kozioł BADANIE LUZU SWORZNI ZWROTNIC W ASPEKCIE WŁAŚCIWOŚCI TRAKCYJNYCH SAMOCHODU Autoreferat rozprawy doktorskiej Promotor: prof. dr hab. inż. Wojciech Tarnowski Koszalin 2010

2 Publikacja współfinansowana jest przez Unię Europejską z Europejskiego Funduszu Społecznego i Budżetu Państwa Poddziałanie Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki w ramach projektu Inwestycja w wiedzę motorem rozwoju innowacyjności w regionie Projekt współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego (75%) oraz środków budżetu państwa (25%) w ramach Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w roku 2009 jako projekt badawczy N N pt. Akcelerometryczna metoda badania luzu sworzni zwrotnic w aspekcie właściwości trakcyjnych samochodu. 2

3 1 Cel i zakres pracy Celem pracy jest przedstawienie nowej metody pomiaru luzu w przegubach par kinematycznych zawieszenia przedniego samochodu osobowego przydatnej w samochodowych stacjach diagnostycznych oraz określenie kryteriów dopuszczalności samochodu do ruchu ze względu wartość luzów. Niniejsze opracowanie jest rezultatem rozwiązania następujących zadań: Określenie związku między wartością luzów a własnościami trakcyjnymi samochodu. Opracowanie metody pomiarów wartości bezwzględnej luzów bez demontażu zawieszenia. Określenie dopuszczalnej wartości luzów na podstawie podanych przez producentów samochodów dopuszczalnej wartości odchyłek ustawienia zbieżności kół przednich. Opracowanie modelu matematycznego zawieszenia ujmującego luzy w parach kinematycznych. Zweryfikowano następujące hipotezy pracy: Dla samochodów osobowych na podstawie wyników dynamicznych badań nieinwazyjnych zawieszenia przedniego pojazdu można określić wartość luzu w przegubach kulistych zawieszenia. Jeśli znane jest dopuszczalne odchylenie zbieżności kół przednich samochodu, to wyznaczone w ten sposób wartości bezwzględne luzu w przegubach kulistych pozwolą na jednoznaczne określenie dopuszczalności do ruchu pojazdu ze względu na stan zawieszenia. 1.1 Geneza pracy Na skutek użytkowania samochodów, zużyciu eksploatacyjnemu podlegają wszystkie pracujące zespoły i elementy pojazdu. Zadaniem użytkowników jest ciągłe dbanie o to, aby pojazd zawsze był gotowy do jazdy, oraz aby nie stwarzał zagrożenia użytkownikowi i innym uczestnikom ruchu. Cel ten pomagają osiągnąć okresowe kontrole w stacjach diagnostycznych, oraz własne wrażenia kierowcy, które dostarcza użytkowanie samochodów. Wieloletnia praca zawodowa w stacjach obsługi samochodów, oraz poczynione obserwacje podczas diagnozowania stanu zawieszenia samochodów osobowych pozwoliły autorowi sformułować następujące przesłanki pracy. 1. Ocena stanu jest wynikiem obserwacji prowadzonej przez diagnostę. Powolność wmuszeń oraz mała zmienność wymuszeń nie sprzyjają dokładnej analizie stanu zawieszenia. Brak jednoznacznie sprecyzowanych parametrów dopuszczalności ze względu na wartość luzów powoduje małą wiarygodność prowadzonego badania, jednak ze względu na brak innych metod diagnostycznych, badanie organoleptyczne jest stosowane w samochodowych stacjach diagnostycznych. 2. Ocena stanu układu zawieszenia samochodu jest jednym z podstawowych wyznaczników bezpieczeństwa jazdy i prawidłowej eksploatacji pojazdu. W trakcie badań diagnostycznych dokładnie badany jest między innymi układ hamulcowy, sprawność amortyzatorów i oświetlenie zewnętrzne, natomiast nie dokonuje się pomiarów wartości luzów w elementach zawieszenia samochodu. 3. Współpracujące ze sobą części zawieszenia samochodu podlegają przyspieszonemu zużyciu na skutek działania sił tarcia. W wyniku długotrwałej współpracy oraz w wyniku zewnętrznych oddziaływań w efekcie zużycia powstaje luz, który w trakcie eksploatacji powiększa się. Pomiar stanu wyeksploatowania par kinematycznych pozwala na wczesne wykrycie usterki i podjęcie kroków zmierzających do usunięcia usterki nim dojdzie do awarii całego układu. Obecność luzów w układzie przedniego zawieszenia samochodu pociąga za sobą dwojakie skutki. Jest przyczyną zmiany trajektorii ruchu poprzez obniżenie sterowności pojazdu oraz zmiany zbieżności kół przednich. Niewłaściwa zbieżność prowadzi do wzrostów oporów ruchu, czego efektem jest zwiększone zużycie paliwa i opon. Jedną z metod diagnozy jest pomiar wzajemnego przemieszczenia współpracujących części par kinematycznych zawieszenia. Istnieje wiele metod pomiaru przemieszczeń. Niniejsze opracowanie dotyczy akcelerometrycznego pomiaru luzów. W Zakładzie Napędów i Sterowań Politechniki Koszalińskiej skonfigurowano i zrealizowano stanowisko pomiarowe dla celów badawczych, w celu sprawdzenia przydatności proponowanej metody diagnozowania. Metoda ta może zostać zaaplikowana do pomiaru luzów w wielu innych mechanizmach maszyn. 3

4 2 Obiekt badań Obiektem badań są zawieszenia przednie samochodów osobowych, w szczególności elementy zawieszeń narażone na eksploatacyjne zużycie. Zawieszenie, układ kierowniczy, układ hamulcowy oraz powiązane z nimi elementy układu napędowego wraz z kołami, wchodzą w skład podwozia samochodu, jest podstawowym mechanizmem, który oddziela nadwozie od drogi. Jego zadaniem jest izolowanie nadwozie od skutków działania sił powstających podczas pokonywania nierówności, zapewnia płynność ruchu i łagodzi wpływ drgań pochodzących od nawierzchni na podróżujących samochodem. Ponadto zawieszenie powinno zapewniać nieprzerwany kontakt kół z jezdnią i utrzymywać stałe (w pewnych granicach) ich położenie względem niej. Jest to ważne z punktu widzenia kierowalności (zdolność szybkiej i dokładnej odpowiedzi na skręt kierownicy) oraz stateczności ruchu (zdolność utrzymywania żądanego kierunku jazdy) pojazdu. W swojej najbardziej podstawowej formie, zawieszenie składa się z dwóch podstawowych elementów: Sprężyny Tłumika Zawieszenia pojazdów są różnorakimi kombinacjami kinematycznymi tych dwóch elementów. W wyniku długotrwałej pracy elementy zawieszeń podlegają zużyciu eksploatacyjnemu. 3 Dotychczasowa metoda badania zawieszeń Sposób i zakres przeprowadzania badań technicznych pojazdów w Okręgowych Stacjach Kontroli Pojazdów reguluje rozporządzenie Ministra Infrastruktury. Dokument ten w sposób jednoznaczny określa tryb i kolejność postępowania diagnosty. Badanie stanu zawieszenia jest organoleptyczne. Wymuszenie ruchu może być wykonywane ręcznie (rysunek 3.1) lub przy pomocy szarpaka (rysunek 3.2). Polega ono na tym, że przykłada się siłę lub moment sił do koła pojazdu i obserwuje zachowanie elementów układu zawieszenia i kierowniczego. Przy wykorzystaniu szarpaka umieszcza się koła badanego pojazdu na tzw. najazdach poziomych. Przyłożenie wolnozmiennego wymuszenia siłowego do płyt najazdów powoduje przekazanie siły do elementów zawieszenia. Zadaniem diagnosty jest obserwacja zachowania zawieszenia i wykrycie niesprawnych elementów. Na podstawie wyników obserwacji podejmuje się decyzję o dopuszczeniu lub niedopuszczeniu pojazdu do ruchu ze względu na stan zawieszenia. Badanie polega na ręcznym wymuszeniu przemieszczenia koła. Przykładane są momenty sił a i b (rysunek 3.1). Operator obserwuje zachowanie koła i na tej podstawie wyciąga wnioski o obecności luzów. Rysunek 3.1. Ręczne przyłożenie siły 4

5 Rysunek 3.2. Szarpak do mechanicznego wymuszenia przemieszczenia kół. Urządzenia do wymuszania szarpnięć kołami (zwany również detektorami luzów) mogą być elektryczne, pneumatyczne bądź hydrauliczne. Wykonują one krótkie przemieszczenia i (lub) obroty w różnych poziomych kierunkach. W celu zwiększenia obserwowalności urządzenia te wyposażone są w silne źródła światła. Urządzenia będące aktualnie w sprzedaży mają wysoko zaawansowane układy sterowania zmiany kierunków działania siły, jednak wyniki badań są nieporównywalne i nieobiektywne. 4 Wstępne badania rozpoznawcze 4.1 Badania statyczne Badania statyczne przeprowadzono w celu oszacowania wielkości luzów, które mogą pojawiać się w wyeksploatowanych przegubach kulistych. Do badań wzięto pięć przegubów kulowych pochodzących z jednego modelu samochodu: Peugeot 307, o dużym stopniu wyeksploatowania, i jeden nowy. Powodem demontażu były luzy zauważone podczas kontroli w serwisie samochodowym lub nieznośny stukot dochodzący z zawieszenia, będący powodem niepokoju użytkownika. Pomiaru dokonano w kierunku poziomym i pionowym. W wyniku przeprowadzonych badań nie wykryto korelacji pomiędzy wielkością luzu w kierunku poziomym i pionowym. Bardzo ważnym wnioskiem, jaki wyciągnięto z badań jest wartość luzu, która może osiągać kilka milimetrów. Luz nowego przegubu ma wartość 0,1 mm. O ile luz pionowy w ekstremalnych przypadkach może doprowadzić do rozłączenia się pary kinematycznej, to jego wartość ma mały wpływ na zmianę geometrii zawieszenia przedniego, natomiast luz poziomy nie zagraża rozdzieleniu przegubu, ale ma duży wpływ na zmianę parametrów geometrycznych zawieszenia. 4.2 Badania dynamiczne Badania dynamiczne przeprowadzono w celu sprawdzenia możliwości pomiaru luzu akcelerometrem oraz dokonania wyboru najlepszego rodzaju wymuszenia dla jego pomiarów. Zbudowano stanowisko (rysunek 4.1) będące modelem połowy zawieszenia przedniego samochodu osobowego. W badanym zawieszeniu zamontowano zmodyfikowany do badań przegub kulowy. Modyfikacja polegała na tym, iż dzięki śrubie możliwa była płynna regulacja wartości luzu. Ustawiono luz na wartość 1 mm. Pierwszym etapem było badanie odpowiedzi układu na wymuszenie ruchu impulsem siły. Przyłożono do opony impuls o energii od 50 do 80 J. Podstawowym wnioskiem, jaki wysunięto na podstawie wyników badań jest brak korelacji otrzymanego wyniku pomiaru przemieszczenia z wartością luzu. Jest to spowodowane tym, iż impuls siły przyłożonej do opony nie jest w stanie wywołać ruchu zawieszenia 5

6 w pełnym zakresie luzu. Aby wywołać pełny ruch należałoby przyłożyć dwa impulsy siły, przeciwnie skierowane działające w pewnym przesunięciu czasowym. Kolejnym etapem było badanie ruchu z kinematycznym wymuszeniem harmonicznym ruchu podstawy, na której stoi koło (rysunek 4.1). Zastosowano ten sam tor pomiarowy, co przy wymuszeniu impulsem siły. Wymuszający sygnał harmoniczny uzyskano przy zastosowaniu silnika prądu przemiennego i przemiennika częstotliwości. Amplituda wymuszenia była zmieniana skokowo od wartości 1 mm do 6 mm ze skokiem 1 mm. Zmianę amplitudy uzyskano wykorzystując mechanizm mimośrodowy z płynną zmianą wartości mimośrodu. Dla każdej wartości amplitudy przeprowadzono pomiar w paśmie częstotliwości wymuszeń od 0 do 30 Hz. W wyniku przeprowadzonych badań stwierdzono, że przy amplitudzie mniejszej niż 5 mm wyniki pomiarów nie są adekwatne do założonych: nie odczytano ustawionej wartości luzu 1 mm, lecz mniejszą, nawet dwa rzędy wielkości przy amplitudzie 1 mm. Wraz ze wzrostem wartości amplitudy rosła odczytana wartość luzu. Przy amplitudzie wymuszenia 5 i 6 mm udało się uzyskać wyniki bardzo bliskie zakładanym, przy częstotliwościach w paśmie 15 do 25 Hz. Zastosowanie niższej częstotliwości powodowało uzyskanie wartości luzu większej od ustawionej, natomiast przy częstotliwościach powyżej 25 Hz układ wpadał w rezonans powodując duże zniekształcenie odczytanych wartości. Rysunek 4.1. Stanowisko do badań wstępnych dynamicznych 4.3 Badania wstępne zawieszenia samochodów osobowych Celem badań wstępnych jest określenie optymalnych parametrów pobudzenia harmonicznego układu zawieszenia samochodu oraz optymalne rozmieszczenie czujników, łatwe w montażu, zapewniające niezmienność położenia podczas badania, oraz możliwe w stosowaniu w możliwie dużej ilości pojazdów. Analiza wyników wstępnych badań rozpoznawczych pozwoliła wysunąć wnioski o możliwości dokonania pomiaru luzu w przegubach zawieszenia przedniego samochodu przy pomocy 6

7 akcelerometrów. Aby osiągnąć zamierzony cel, konieczne było określenie dokładności pomiaru akcelerometrem Wybór czujnika pomiarowego, tor pomiarowy Na podstawie badań rozpoznawczych postawiono wymagania, jakim powinien odpowiadać czujnik pomiarowy akcelerometr. Wymagania te spełniał zastosowany czujnik pomiarowy Memsic MXR7010ML. Jest to tani, dwuosiowy czujnik termiczny o niskim paśmie częstotliwości pomiarowej (do 200 Hz). Zasada jego działania opiera się na wykorzystaniu bezładności ogrzewanego gazu w komorze pomiarowej czujnika. Różnica temperatur jest mierzona za pomocą termopar połączonych w mostek elektryczny. Napięcie na wyjściu czujnika jest proporcjonalne do przyspieszenia. Czujniki te umożliwiają pomiar zarówno wibracji jak i przyspieszenia statycznego (grawitacyjnego). Masa czujnika wynosi 2 gramy. Dzięki zastosowaniu wysoko zaawansowanej filtracji sygnału pomiarowego osiągnięto następujące parametry pomiarowe toru pomiarowego (dla stanów quasi ustalonych): amplituda drgań od 10 µm do 10 mm częstotliwość od 0,5 do 200 Hz względna dokładność 0,23 % zakresu pomiarowego Sprawdzenie dokładności pomiarów Sprawdzenia dokładności pomiarów dokonano przy pomocy laserowego czujnika przemieszczeń ILD Biorąc pod uwagę maksymalną odchyłkę liniowości czujnika laserowego określaną, jako 2 % zakresu pomiarowego, co przy amplitudzie 10 mm wynosi 0,02 mm stwierdzono, iż dokładność pomiarowa akcelerometrów w wybranym paśmie częstotliwości wynosi 40µm Stanowisko do pomiaru luzu przegubów w zawieszeniach przednich samochodów osobowych Zaprojektowano i wykonano wzbudnik drgań zawieszenia. Najważniejsze rozwiązania techniczne: Płyta o wymiarach 600 x 280 mm oparta na czterech łożyskach wzdłużnych. Napędzana jest za pomocą silnika prądu przemiennego, sześciobiegunowego o mocy 4 kw. Poprzez przekładnię kątową moment obrotowy jest przekazywany na mimośród, następnie przy pomocy cięgien przekazywany jest przeciwsobnie ruch posuwisto-zwrotny do płyt najazdów Pomiar wstępny Wstępne pomiary realizowano na zbudowanym urządzeniu z użyciem specjalnie do tego celu zmodyfikowanym zawieszeniem samochodu osobowego Opel Vectra. Modyfikacja polegała na zamontowaniu przegubu kulowego zwrotnicy o znanym luzie a pozostałe elementy zawieszenia (przeguby układu kierowniczego i silentbloki zawieszenia) były pozbawione luzów. Czujniki rozmieszczono w kilku punktach obręczy koła (rysunek 4.3) oraz na zwieszeniu (rysunek 4.4): na wahaczu, na zwrotnicy i ramie nadwozia samonośnego. Dodatkowo umieszczono czujnik na pokrywie silnika w celu wykrycia drgań samochodu wywołanego wymuszeniem harmonicznym kół jezdnych. 7

8 Rysunek 4.2. Stanowisko do pomiaru luzów bezpośrednio po montażu Rysunek 4.3. Zdjęcie rozmieszczenia czujników na obręczy Rozmieszczenie czujników na obręczy koła nie przekracza średnicy tarczy zwrotnicy, ze względu na odkształcalność felgi. 8

9 Rysunek 4.4. Zdjęcie rozmieszczenia czujników na elementach zawieszenia Wnioski z badań wstępnych Badania wstępne pozwoliły wyciągnąć szereg wniosków. Założenia dotyczące konstrukcji wzbudnika drgań zawieszenia okazały się słuszne: o wzbudnik nie generuje drgań podłoża; o wzbudnik nie generuje drgań nadwozia; o rozstaw najazdów umożliwia badanie samochodów osobowych i małych ciężarowych typu Pick-up; o zastosowanie łożysk wzdłużnych i prowadnic łożyskowych pozwala na badanie pojazdów o nacisku do 10000N, nie powodując dużych oporów ruchu; amplituda pobudzenia 10 mm jest wystarczająca do badań samochodów osobowych; zastosowany przedział częstotliwości pobudzenia nie powoduje powstania zjawiska rezonansu; pomimo przeprowadzonych badań z różnymi kombinacjami rozmieszczenia, nie udało się znaleźć optymalnego rozmieszczenia na obręczy koła, reprezentatywnego dla badanego luzu; stwierdzono podczas badań, że czujniki na feldze mogą dać pogląd na stan zawieszenia, lecz nie dają dokładnego pomiaru; rozmieszczenie czujników na elementach zawieszenia (wahacz, zwrotnica i rama) daje możliwość dokładnego pomiaru luzu przegubu kulistego zawieszenia. 5 Model pojazdu 5.1 Model fizyczny Cel modelowania Celem naukowym modelowania ruchu samochodu jest umożliwienie numerycznego badania wpływu luzu przegubu kulowego zwrotnicy przedniej na właściwości trakcyjne auta. Zakres modelowania Model matematyczny samochodu ujmuje ruch pojazdu dwuosiowego po nieodkształcalnej powierzchni. Wielkościami wejściowymi do modelu są przemieszczenie listwy kierowniczej i moment napędowy kół. Ze względu na badanie wpływu luzów zawieszenia przedniego, jest ono przedmiotem szczególnego zainteresowania autora. Zawieszenie tylne jest w dużym stopniu uproszczone. Duży nacisk 9

10 w modelowaniu położono na luzy w zawieszeniu przednim, które modelowano, jako połączenie o właściwościach sprężysto-lepkich. Zjawiska Modelowanie obejmuje zjawiska zachodzące podczas płaskiego ruchu samochodu w czasie jazdy, przy czym uwzględniono zmienne wartości reakcji na podłoże wynikające z dynamiki ruchu pojazdu. Szczególną uwagę zwrócono na zachowanie się modelowanych przegubów kulistych wynikające ze zmiennych sił ruchu modelowanego zawieszenia. Składowe modelu i ich stopnie swobody Przyjęto model składający się z jedenastu brył sztywnych: nadwozia o środku masy w punkcie C i sześciu stopniach swobody (x c, y c, z c, ψ, υ, τ); czterech mas nieresorowanych, przy czym każda ma środek masy w początku układu (zk). Zawieszenia przednie mają cztery stopnie swobody w ruchu względem nadwozia: ruch resorowania (z zk ), ruch skrętu koła (δ), ruch w kierunku poprzecznym (y zk ) i ruch w kierunku wzdłużnym (x zk ); ruchy y zk i x zk wynikają z modelowania luzów. Zawieszenia tylne mają jeden stopień swobody: ruch resorowania z zk ; czterech kół jezdnych wykonujących ruch obrotowy. Każde ma środek masy w początku układu współrzędnych zk i jeden stopień swobody obrót wokół własnej osi; dwóch wahaczy przednich o trzech stopniach swobody, wykonujących następujące ruchy względem nadwozia: przesunięcie wzdłuż osi lokalnych x w, y w i obrót wokół lokalnej osi pionowej z w. Założenia Ruch podstawowy opisano stosując współrzędne kartezjańskie położenia (pozycji i orientacji) bryły nadwozia i ich pochodne względem czasu. Pojazd traktowany jest jako zbiór brył sztywnych połączonych elementami sprężystymi i sprężysto-tłumiącymi. Wzajemny ruch brył ograniczony jest więzami o charakterze podatnym (elementy zawieszenia i skrętu kół kierowanych) lub jednostronnym. Przemieszczenia mas nieresorowanych (koła i zawieszenie) określają zmiany orientacji przestrzennej zawieszeń i kół, położenia środków kół oraz przemieszczenia styku kół z jezdnią, występujących podczas przechyłu wzdłużnego i poprzecznego nadwozia. Założono, że nawierzchnia jest nieodkształcalna, istnieje możliwość wprowadzenia zakłóceń takich jak najazd na studzienkę kanalizacyjną lub karb. Dla pojazdu przyjęto następujące wymuszenia: siłowe: momenty napędowe lub hamujące wywołujące ruch pojazdu; kinematyczne: przemieszczenie listwy układu kierowniczego wywołujące skręt kół przednich. Uproszczenia Podczas modelowania przyjęto szereg założeń upraszczających model: luz przegubu kulistego zamodelowano jako połączenie sprężysto tłumiące ze zmiennym współczynnikiem sprężystości zależnym od wzajemnego położenia elementów przegubu, i tłumienia zależnego od prędkości względnej elementów przegubu; pominięto tarcie suche i spoczynkowe w przegubie kulowym zwrotnicy; tłumienie smaru w przegubie kulowym zawieszenia uproszczono do wyciskania smaru z przestrzeni między wkładką a gniazdem; łączniki zawieszenia (silentbloki zamodelowano jako połączenie sprężyste (pominięto tłumienie); pominięto histerezę w elementach zawieszenia wynikającą z działania sił tarcia; amortyzatory zamodelowano jako tłumiki ze stałym współczynnikiem tłumienia; sprężyny zawieszenia zamodelowano jako elementy idealnie sprężyste ze stałym współczynnikiem sprężystości; przyjęto pionowe ustawienie kół, nie brano pod uwagę możliwości zmiany ustawienia kół spowodowanych ruchami zawieszenia i nadwozia; 10

11 zmiana momentu napędowego ma wpływ tylko na prędkość obrotową kół jezdnych, pominięto wpływ na wzrost sił pionowych; moment napędowy zamodelowano jako dwustanowy, działający przy spadku prędkości środka ciężkości poniżej ustalonej wartości; przyjęto, że środek ciężkości porusza się ze stałą zadaną prędkością liniową; podczas analizy sił napędowych samochodu pominięto tłumienie opon; nie modelowano górnego połączenia kolumny zawieszenia z nadwoziem, przyjęto, że jest to idealne połączenie przegubowe; przyjęto stały środek obrotu wahaczy przednich; pominięto wpływ zmiany kąta skrętu kół na zmianę kątów pochylenia i wyprzedzenia zwrotnicy wynikających z pracy zawieszenia; przyjęto zerowy promień zataczania kół; pominięto stabilizator przechyłów nadwozia; pominięto wpływ ruchów pionowych zawieszenia kół na zmiany sił wzdłużnych i poprzecznych kół; zawieszenie tylne zamodelowano jako pionowe (takie nie istnieje), pominięto w związku z tym wszelkie oddziaływania sił wzdłużnych i poprzecznych, pozostawiając jedynie opór toczenia; pominięto wpływ bocznego wiatru; 5.2 Model matematyczny samochodu Ruch bryły nadwozia względem punktu C opisano kątami Eulera (rysunek 5.1). Do opisu ruchu pojazdu wprowadzono układy współrzędnych lokalnych. Układy o indeksach zk1 i zk2 (rysunek 5.2) opisują ruch koła przedniego. Układy o indeksie w1 i w2 opisują ruch wahaczy przednich. Układ współrzędnych lokalnych o indeksie c przypisano do układu pojazdu. Układy współrzędnych o indeksie zk związano z osią obrotu koła napędowego. Łączny ruch samochodu odbywa się w układzie współrzędnych globalnych x, y, z. Kropki nad współrzędnymi oznaczają prędkości i przyspieszenia liniowe elementów wskazanych w indeksie dolnym. Rysunek 5.1 Kąty Eulera dla ruchu kulistego samochodu 11

12 Rysunek 5.2 Układy współrzędnych lokalnych Oddziaływanie jezdni na koło Toczenie się koła ogumionego odkształcanego wielokierunkowo jest procesem bardzo złożonym. Reakcje jezdni na koło zależą od wielkości odkształceń ogumienia i od prędkości elementów koła znajdujących się we współpracy i poza nim. W modelu matematycznym wykorzystano model koła ogumionego opracowany przez Dugoffa i innych. Zawieszenie samochodu Zamodelowano zawieszenie samochodu o zerowym promieniu zataczania, z pojedynczym trójkątnym wahaczem zawieszenia. Zawieszenie posiada 16 stopni swobody. Mocowanie wahaczy (silentbloki) do nadwozia modelowano jako połączenie sprężyste. Przeguby kulowe zwrotnicy zamodelowano jako połączenie o własnościach sprężysto-lepkich o zmiennym współczynniku sprężystości (luz połączenia). Napęd pojazdu realizowany jest na przednią oś. 5.3 Model komputerowy Na podstawie wyprowadzonych równań utworzono model komputerowy ruchu samochodu w programie Matlab Simulink. Parametrami wejściowymi do modelu jest przemieszczenie listwy kierowniczej y lk i średnia prędkość środka ciężkości v c. 6 Badania laboratoryjne całego układu Badania przeprowadzono w celu weryfikacji modelu matematycznego luzu przegubu kulistego oraz w celu sprawdzenia metody pomiarowej. Wątpliwe pomiarowo przypadki weryfikowano w Okręgowej Stacji Diagnostycznej w Sianowie koło Koszalina. 6.1 Sprawdzenie metody pomiarowej Do badania wzięto 20 samochodów. Łącznie przebadano 40 przegubów kulowych zamontowanych w samochodach różnych marek o różnym stopniu wyeksploatowania zawieszenia i o różnym przebiegu. Jedyną wspólną cechą badanych samochodów było to, że wszystkie miały ważne badania techniczne. Przy okazji badań wypytywano właścicieli o historię napraw zawieszenia samochodów. Poniżej przedstawiono kilka charakterystycznych wyników badań. Czujniki pomiarowe 12

13 rozmieszczano tak, jak wskazano na rysunku 4.4. Luzem przegubu jest różnica między maksymalnym i minimalnym wychyleniem amplitudy przemieszczenia względnego. Rysunek 6.1 Wyniki badania luzu przegubu zwrotnicy Na rysunku 6.1 pokazano wyniki pomiarów trzech przegubów kulowych. Bezpośrednio po badaniu udano się Peugeotem 406 do OSKP. Podczas badania diagnosta nie stwierdził żadnego luzu w zawieszeniu przednim, mimo tego, że zmierzona wartość luzu wynosi 0,35 mm, i była widoczna podczas wymuszenia drgań zawieszenia. Podczas badania zawieszenia zauważono w jednym przypadku zwiększone przemieszczenie wahacza (rysunek 6.2). Również tym samochodem pojechano do OSKP. Badania prowadzone przez diagnostę nie wykazały żadnych uchybień w zawieszeniu, lecz podczas jazdy próbnej auto wykazywało tzw. myszkowanie, tzn. nie trzymało toru jazdy. 0,4 0,3 Przemieszczenie wahacza przemieszczenie [mm] 0,2 0,1 0-0,1-0,2-0,3-0,4 0 0,05 0,1 0,15 0,2 czas [s] Ford Escort Peugeot 206 VW polo Rysunek 6.2. Wyniki badania silentbloków wahacza 13

14 6.2 Weryfikacja modelu matematycznego samochodu W celu weryfikacji poprawności modelu dokonano porównania symulacji modelu z wynikami pomiaru luzu dokonanymi na stanowisku laboratoryjnym. Symulację przeprowadzono dla luzu o wartości 0,14 mm, 0,56 mm i 0,8 mm. Są to dane uzyskane w badaniach samochodów. Mały rozrzut luzów spowodowany był tym, że wszystkie badane samochody posiadały ważne badania techniczne, mimo relatywnie dużych wartości luzu sworzni zwrotnic. Wprowadzono harmoniczne siłowe wymuszenie ruchu, o częstotliwości 15 Hz i amplitudzie 1500N. Wyniki pokazano na rysunku 6.3. Wszystkie pozostałe parametry modelu pozostawiono bez zmian. x symulacja pomiar 2 przemieszczenie, m czas, s Rysunek 6.3. Porównanie wyników symulacji i pomiarów dla wartości luzu 0,8mm Wyniki uzyskane w procesie symulacji pozwalają na wyciągnięcie wniosku, iż model samochodu jest poprawny, aczkolwiek dla małych wartości luzu występują różnice spowodowane mało dokładnym doborem modelu tłumienia przegubu. Biorąc pod uwagę różnicę wartości zadanej oraz wyniku symulacji można uznać model za poprawny. Model przegubu kulowego jest wrażliwy na współczynnik tłumienia. Zmniejszenie współczynnika o 10% powoduje szarpanie podczas zbliżania się do granic luzu. Zwiększenie o 10% powoduje brak przemieszczenia w całym zakresie luzu, czego efektem jest zafałszowanie wyników badań poprzez brak przemieszczenia główki przegubu w całym zakresie luzu. Na rysunku 6.4 pokazano zmiany luzu podczas zmiany kierunku ruchu pojazdu we współrzędnych pojazdu. 14

15 przemieszczenie zwrotnicy względem nadwozia w osi y pojazdu, m 8 x luz 0 mm luz 0,5 mm luz 1 mm luz 1,5 mm droga w osi x, m Rysunek 6.4. Luz poprzeczny y zk(1) 7 Wartości dopuszczalne luzów Analiza wartości dopuszczalnych luzu Do określenia dopuszczalnej wartości luzu przegubu zwrotnicy posłużono się wartościami granicznymi tzw. zbieżności połówkowej pojazdów. Autor jest świadom tego, iż dla poszczególnych modeli wartości te się różnią, jednak ze względu na podjętą próbę unifikacji tych parametrów, wartości poszczególnych wymiarów i tolerancji są uśrednione. Tolerancja zbieżności w większości analizowanych modeli [Data_08] nie przekracza α =± 0 10 (α = ± rad), stąd tolerancja zbieżności połówkowej α p = ±0 5, co w wartościach bezwzględnych daje α p max = 0 10 (α p max = rad). Długość ramienia zwrotnicy zazwyczaj nie przekracza 150 mm. Jak wiadomo, podczas przyspieszania i hamowania, podczas skrętu, podczas jazdy po nierównościach itp. siły zewnętrzne działające na koło zmieniają kierunek wypadkowego wektora siły w kierunku zwiększenia bądź zmniejszenia zbieżności kół. Zakładając brak luzu w układzie kierowniczym, a luz przegubu kulowego y, dla podanych parametrów zawieszenia (rysunek 7.1): y max = b tg α p max y max = 0,43 mm Luz przegubu kulistego zwrotnicy nie może przekraczać wartości 0,43 mm. Korzystając z modelu komputerowego przeprowadzono symulację jazdy samochodem z zamodelowanym luzem o wartościach od 0 do 1,5 mm. Obserwacji podlegały parametry toru jazdy. Jedynym zakłóceniem, jakie wprowadzono do układu jest stopień zwilgocenia drogi, który zmienia się jednakowo dla każdej symulacji. Na rysunku 7.2 pokazano wyniki symulacji drogi, jaką przebyło auto z zadaną wartością luzu przegubów kulowych zwrotnicy od 0 do 1,5 mm. 15

16 Rysunek 7.1.Schemat zwrotnicy przemieszczenie środka ciężkości ojazdu w osi y, m luz 0 mm luz 0,5 mm luz 1,0 mm luz 1,5 mm przemieszczenie środka ciężkości pojazdu w osi x, m 8 Zakończenie 8.1 Podsumowanie pracy W niniejszej rozprawie przestawiono, jaki jest związek między wartością luzów a właściwościami trakcyjnymi samochodu. Opracowana metoda pomiaru wartości bezwzględnej luzów bez demontażu elementów zawieszenia może być wykorzystana w samochodowych stacjach diagnostycznych do arbitralnej oceny stanu zawieszenia ze względu na luzy w parach kinematycznych. Aktualnie ten proces wykonywany jest organoleptycznie, bez pomiaru i wskazania wartości dopuszczalnych. Zaproponowane w pracy dopuszczalne wartości luzów opracowano na podstawie wartości odchyłek zbieżności kół przednich podanych przez producentów samochodów. Jak pokazano w pracy granica jest umowna i tyko tak należy ją traktować, gdyż właściwości trakcyjne zaczynają pogarszać się od najmniejszych wartości luzu. 16

17 Opracowano model matematyczny samochodu, ujmujący luzy w parach kinematycznych zawieszenia przedniego. Na podstawie modelu matematycznego utworzono model komputerowy, dzięki któremu możliwa jest symulacja ruchu pojazdu. Wyniki symulacji, jakie uzyskano podczas różnych wartości luzu pozwalają na stwierdzenie, iż głównym powodem niestabilności jazdy samochodem zakłócenia pojawiające się podczas jazdy po drogach. Takimi najczęstszymi zakłóceniami są dziury, koleiny, okresowe zlodzenia nawierzchni itd. Zakłócenia powodują pojawianie się sił przeciwdziałających ruchowi, a te z kolei są przyczyną ruchów przegubowych przestrzeniach luzów, a to z kolei prowadzi do zmian w zamierzonej trajektorii ruchu. Pojedyncze zakłócenia nie są groźne, gdyż kierowca jest w stanie reagować na zmiany, lecz nawarstwienie się i nałożenie na siebie zakłóceń może być przyczyną groźnych sytuacji. Takim przykładem może być na przykład koleina zalana wodą. Może to powodować powstanie niekontrolowanych sił poprzecznych oraz zmniejszenie przyczepności poprzez powstanie poduszki wodnej. Mimo znacznych uproszczeń poczynionych w modelu matematycznym takie symulacje można przeprowadzić, a ich wyniki można uznać za prawdziwe. Do najważniejszych osiągnięć autora należą: opracowanie modelu matematycznego i komputerowego samochodu osobowego, w którym zamodelowano luzy w parach kinematycznych zawieszenia,; opracowanie modelu matematycznego przegubu kulowego zawierającego luzy; przeprowadzenie symulacji komputerowej ruchu pojazdu i oznaczenie wpływu luzów przegubów kulistych na zmianę trajektorii ruchu; opracowanie nowej metody pomiaru luzów w zawieszeniu przednim samochodu, bez demontażu badanych części i przetestowanie jej na rzeczywistych obiektach samochodach osobowych, a w szczególności: o zaprojektowanie i zbudowanie wzbudnika drgań zawieszenia samochodu, nieprzenoszącego zakłóceń do środowiska; o opracowanie taniej i relatywnie dokładnej, akcelerometrycznej metody pomiaru przemieszczeń względnych; o określenie rozmieszczenia akcelerometrów na badanym obiekcie; opracowanie wartości dopuszczalnej luzów; przedstawiona w pracy metoda pomiaru luzów w zawieszeniach samochodów jest metodą nowatorską, dotąd nigdzie niestosowaną. Zarówno urządzenie jak i metoda pomiarowa stały się wnioskiem do Urzędu Patentowego RP o ochronę praw autorskich. 8.2 Wnioski zaproponowana metoda pomiaru luzów jest metodą tanią, dokładną, łatwą do realizacji i nie wymaga demontażu badanych elementów; opracowana metoda pomiarowa została zweryfikowana. Może ona znaleźć zastosowanie w przemysłowych pomiarach zawieszeń pojazdów; pomiar odniesiony do zaproponowanych wartości dopuszczalnych może stanowić wyznacznik dopuszczalności do ruchu samochodu ze względu na stan zawieszenia; tylko luz w kierunkach poziomych ma wpływ na parametry geometryczne zawieszenia samochodu, wymuszenie jak i pomiar luzu odbywa się wyłącznie w płaszczyźnie poziomej; wraz ze wzrostem luzu poziomego wzrasta luz pionowy, jednak nie zaobserwowano stałej zależności pomiędzy nimi; obróbka cyfrowa sygnału nie obniża dokładności pomiarowej dzięki zastosowaniu wysoko zaawansowanej filtracji sygnału pomiarowego; wymuszenie impulsem siły nie daje właściwych wyników pomiarów, przyłożenie zbyt dużej energii do opony może ją zniszczyć; optymalne parametry wymuszenia harmonicznego to częstotliwość 15 Hz, amplituda 10 mm; symulacja przeprowadzona w oparciu o opracowany model matematyczny samochodu daje poprawne wyniki. 17

18 8.3 Kierunki dalszych badań Zamodelowany samochód osobowy posiada szereg uproszczeń. W dalszym etapie pracy można zmniejszyć ilość uproszczeń, szczególnie tych dotyczących pracy zawieszenia. Model przegubu kulowego, mimo że w ocenie autora jest wystarczająco dokładny, do symulacji jest mało dokładny w ocenie tłumienia. Celowym byłoby podjąć badania eksperymentalne w celu szerszego opracowania tematu. W trakcie badań dynamicznych samochodów zauważono, iż jeden z badanych egzemplarzy miał zdecydowanie odbiegające od innych parametry podatności łączników metalowo-gumowych zawieszenia. Wątpliwości autora nie uzyskały akceptacji uprawnionego diagnosty samochodowego, z powodu braku wytycznych dotyczących tych elementów. Jazda próbna wykonana tym samochodem potwierdziła wątpliwości autora w kierunku niewłaściwych parametrów silentbloków (samochód myszkował). Celowym byłoby podjąć badania w kierunku określenia dopuszczalności ugięcia wahacza przedniego. Osiągnięta dokładność pomiarów jest wystarczająco duża dla pomiarów warsztatowych, jednak w celu uzyskania jednoznacznej analizy wskazanym byłoby przeprowadzenie optymalizacji cenowodokładnościowej innych typów czujników. 9 Publikacje własne Żebrowski-Kozioł M.: Modelowanie luzów w elementach zawieszeń samochodów osobowych. Materiały Krajowej Konferencji Naukowej - Doktoranci Dla Gospodarki 2006 w Sarbinowie w dniach Wydawnictwo Politechniki Koszalińskiej, Koszalin Żebrowski-Kozioł M.: Symulacja luzów par kinematycznych w elementach zawieszeń samochodów osobowych z zastosowaniem programu Simulink. Materiały XX Konferencji Naukowej Problemy rozwoju maszyn roboczych Zakopane 2007 s Żebrowski-Kozioł M. Eksperymentalne badanie luzu sworznia zwrotnicy w aspekcie własności trakcyjnych samochodu. Materiały X Konferencji Naukowo- Technicznej Innowacje w motoryzacji a ochrona środowiska Słupsk 2007, s , Starostwo Powiatowe w Słupsku, Słupsk Żebrowski-Kozioł M.: Diagnozowanie luzów współpracujących części maszyn za pomocą akcelerometrów. Materiały z XXVI Konferencji Naukowej Polioptymalizacja i CAD Mielno 2009, s , Wydawnictwo Politechniki Koszalińskiej, Koszalin Żebrowski-Kozioł M., Tarnowski W.: Diagnozowanie luzów w połączeniach przegubowych przedniego zawieszenia samochodu. Acta mechanica et automatic v3 nr 2, s Oficyna Wydawnicza Politechniki Białostockiej, Białystok Żebrowski-Kozioł M. Pomiar luzów w parach kinematycznych zawieszenia przedniego samochodu osobowego. Logistyka 6/2009, dodatek CD, Instytut Logistyki i magazynowania, Poznań Żebrowski-Kozioł M., Tarnowski W.: Wniosek Patentowy P , UPRP Warszawa

Dwa w jednym teście. Badane parametry

Dwa w jednym teście. Badane parametry Dwa w jednym teście Rys. Jacek Kubiś, Wimad Schemat zawieszenia z zaznaczeniem wprowadzonych pojęć Urządzenia do kontroli zawieszeń metodą Boge badają ich działanie w przebiegach czasowych. Wyniki zależą

Bardziej szczegółowo

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści

Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, Spis treści Mechanika ruchu / Leon Prochowski. wyd. 3 uaktual. Warszawa, 2016 Spis treści Wykaz ważniejszych oznaczeń 11 Od autora 13 Wstęp 15 Rozdział 1. Wprowadzenie 17 1.1. Pojęcia ogólne. Klasyfikacja pojazdów

Bardziej szczegółowo

Układ kierowniczy. Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek:

Układ kierowniczy. Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek: 1 Układ kierowniczy Potrzebę stosowania układu kierowniczego ze zwrotnicami przedstawia poniższy rysunek: Definicja: Układ kierowniczy to zbiór mechanizmów umożliwiających kierowanie pojazdem, a więc utrzymanie

Bardziej szczegółowo

13. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK ORAZ PRZEŁOŻENIA UKŁADU KIEROWNICZEGO

13. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK ORAZ PRZEŁOŻENIA UKŁADU KIEROWNICZEGO 13. WYZNACZANIE CHARAKTERYSTYK ORAZ PRZEŁOŻENIA UKŁADU KIEROWNICZEGO 13.0. Uwagi dotyczące bezpieczeństwa podczas wykonywania ćwiczenia 1. Studenci są zobowiązani do przestrzegania ogólnych przepisów BHP

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH. Nr 2 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Laboratorium MASZYN I URZĄDZEŃ TECHNOLOGICZNYCH Nr 2 POMIAR I KASOWANIE LUZU W STOLE OBROTOWYM NC Poznań 2008 1. CEL ĆWICZENIA Celem ćwiczenia jest

Bardziej szczegółowo

BADANIE ZJAWISK PRZEMIESZCZANIA WSTRZĄSOWEGO

BADANIE ZJAWISK PRZEMIESZCZANIA WSTRZĄSOWEGO BADANIE ZJAWISK PRZEMIESZCZANIA WSTRZĄSOWEGO 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest poznanie kinematyki i dynamiki ruchu w procesie przemieszczania wstrząsowego oraz wyznaczenie charakterystyki użytkowej

Bardziej szczegółowo

Kąty Ustawienia Kół. WERTHER International POLSKA Sp. z o.o. dr inż. Marek Jankowski 2007-01-19

Kąty Ustawienia Kół. WERTHER International POLSKA Sp. z o.o. dr inż. Marek Jankowski 2007-01-19 WERTHER International POLSKA Sp. z o.o. dr inż. Marek Jankowski 2007-01-19 Kąty Ustawienia Kół Technologie stosowane w pomiarach zmieniają się, powstają coraz to nowe urządzenia ułatwiające zarówno regulowanie

Bardziej szczegółowo

DIAGNOSTYKA. 1. Diagnozowanie podzespołów i zespołów pojazdów samochodowych. Uczeń:

DIAGNOSTYKA. 1. Diagnozowanie podzespołów i zespołów pojazdów samochodowych. Uczeń: DIAGNOSTYKA 1. Diagnozowanie podzespołów i zespołów Uczeń: 1) przyjmuje pojazd samochodowy do diagnostyki oraz sporządza dokumentację tego przyjęcia; 2) przygotowuje pojazd samochodowy do diagnostyki;

Bardziej szczegółowo

Zawieszenia pojazdów samochodowych

Zawieszenia pojazdów samochodowych Pojazdy - zawieszenia Zawieszenia pojazdów samochodowych opracowanie mgr inż. Ireneusz Kulczyk 2011 2012 2013 Zespół Szkół Samochodowych w Bydgoszczy Amortyzatory Wykład Pojazdy zawieszenia Podział mas

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych

ĆWICZENIE NR.6. Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych ĆWICZENIE NR.6 Temat : Wyznaczanie drgań mechanicznych przekładni zębatych podczas badań odbiorczych 1. Wstęp W nowoczesnych przekładniach zębatych dąży się do uzyskania małych gabarytów w stosunku do

Bardziej szczegółowo

Metoda "2 w 1" w praktyce diagnostycznej

Metoda 2 w 1 w praktyce diagnostycznej Metoda "2 w 1" w praktyce diagnostycznej Rys. Jacek Kubiś, Wimad Dotychczas stosowane jednofazowe testery zawieszeń analizują tylko jeden parametr: metoda Eusama - przyleganie, a metoda Boge tłumienie.

Bardziej szczegółowo

Znów trochę teorii...

Znów trochę teorii... Znów trochę teorii... Rys. Toyota, Jacek Kubiś, Wimad Tego rodzaju artykuły są trudne w pisaniu i odbiorze, bo przyzwyczajeni już jesteśmy do reklam opisujących najbardziej złożone produkty i technologie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie D - 4. Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn

POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN. Ćwiczenie D - 4. Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn POLITECHNIKA ŁÓDZKA INSTYTUT OBRABIAREK I TECHNOLOGII BUDOWY MASZYN Ćwiczenie D - 4 Temat: Zastosowanie teoretycznej analizy modalnej w dynamice maszyn Opracowanie: mgr inż. Sebastian Bojanowski Zatwierdził:

Bardziej szczegółowo

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych

Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych Wszystko co chcielibyście wiedzieć o badaniach technicznych ale Pół żartem, pół serio o naszej rutynie Czasem zdarza się, że pozwalamy wjechać klientowi na stanowisko Być może cierpi on na wadę wzroku

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 9

SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 9 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE... 9 ZASADY BHP I REGULAMIN LABORATORIUM POJAZDÓW... 10 Bezpieczne warunki pracy zapewni przestrzeganie podstawowych zasad bhp i przepisów porządkowych........... 10 Regulamin

Bardziej szczegółowo

Cysterny. Informacje ogólne na temat samochodów cystern. Konstrukcja. Nadwozia typu cysterna uważane są za bardzo sztywne skrętnie.

Cysterny. Informacje ogólne na temat samochodów cystern. Konstrukcja. Nadwozia typu cysterna uważane są za bardzo sztywne skrętnie. Informacje ogólne na temat samochodów cystern Informacje ogólne na temat samochodów cystern Nadwozia typu cysterna uważane są za bardzo sztywne skrętnie. Konstrukcja Rozstaw osi powinien być możliwie jak

Bardziej szczegółowo

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI

DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI DRGANIA ELEMENTÓW KONSTRUKCJI (Wprowadzenie) Drgania elementów konstrukcji (prętów, wałów, belek) jak i całych konstrukcji należą do ważnych zagadnień dynamiki konstrukcji Przyczyna: nawet niewielkie drgania

Bardziej szczegółowo

'MAPOSTAW' Praca zespołowa: Sylwester Adamczyk Krzysztof Radzikowski. Promotor: prof. dr hab. inż. Bogdan Branowski

'MAPOSTAW' Praca zespołowa: Sylwester Adamczyk Krzysztof Radzikowski. Promotor: prof. dr hab. inż. Bogdan Branowski Mały pojazd miejski o napędzie spalinowym dla osób w starszym wieku i samotnych 'MAPOSTAW' Praca zespołowa: Sylwester Adamczyk Krzysztof Radzikowski Promotor: prof. dr hab. inż. Bogdan Branowski Cel pracy

Bardziej szczegółowo

20. BADANIE SZTYWNOŚCI SKRĘTNEJ NADWOZIA. 20.1. Cel ćwiczenia. 20.2. Wprowadzenie

20. BADANIE SZTYWNOŚCI SKRĘTNEJ NADWOZIA. 20.1. Cel ćwiczenia. 20.2. Wprowadzenie 20. BADANIE SZTYWNOŚCI SKRĘTNEJ NADWOZIA 20.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest wykonanie pomiaru sztywności skrętnej nadwozia samochodu osobowego. 20.2. Wprowadzenie Sztywność skrętna jest jednym z

Bardziej szczegółowo

O Sposobie Sprawdzania Urządzeń do Pomiaru Geometrii Kół

O Sposobie Sprawdzania Urządzeń do Pomiaru Geometrii Kół WERTHER International POLSKA Sp. z o.o. opracował: dr inż Marek Jankowski 2007-01-18 O Sposobie Sprawdzania Urządzeń do Pomiaru Geometrii Kół Pomiar i regulacja kątów ustawienia kół jest jedną z ważniejszych

Bardziej szczegółowo

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego

WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH M.20.02.01. Próbne obciążenie obiektu mostowego WARUNKI WYKONANIA I ODBIORU ROBÓT BUDOWLANYCH Próbne obciążenie obiektu mostowego 1. WSTĘP 1.1. Przedmiot Warunków wykonania i odbioru robót budowlanych Przedmiotem niniejszych Warunków wykonania i odbioru

Bardziej szczegółowo

Betonomieszarki. Konstrukcja. Zabudowa betonomieszarki jest skrętnie podatna.

Betonomieszarki. Konstrukcja. Zabudowa betonomieszarki jest skrętnie podatna. Ogólne informacje na temat betonomieszarek Ogólne informacje na temat betonomieszarek Zabudowa betonomieszarki jest skrętnie podatna. Konstrukcja Betonomieszarki nie mają funkcji wywrotki, ale ponieważ

Bardziej szczegółowo

WZORU UŻYTKOWEGO PL Y1 B62K 5/04 ( ) Białoń Leszek, Nowy Sącz, PL BUP 22/07. Leszek Białoń, Nowy Sącz, PL

WZORU UŻYTKOWEGO PL Y1 B62K 5/04 ( ) Białoń Leszek, Nowy Sącz, PL BUP 22/07. Leszek Białoń, Nowy Sącz, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS OCHRONNY WZORU UŻYTKOWEGO (21) Numer zgłoszenia: 116072 (22) Data zgłoszenia: 19.04.2006 (19) PL (11) 64106 (13) Y1 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Nr O ROB 0011 01/ID/11/1

Nr O ROB 0011 01/ID/11/1 Symulator kierowania pojazdami uprzywilejowanymi podczas działań typowych i ekstremalnych. Nr O ROB 0011 01/ID/11/1 Andrzej Urban Wyższa Szkoła Policji Czas realizacji projektu 28 grudnia 2011 r. 31 maja

Bardziej szczegółowo

MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ DYNAMIKI POJAZDÓW

MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ DYNAMIKI POJAZDÓW MOBILNE STANOWISKO DO BADAŃ DYNAMIKI POJAZDÓW ADAM GOŁASZEWSKI 1, TOMASZ SZYDŁOWSKI 2 Politechnika Łódzka Streszczenie Badania dynamiki ruchu pojazdów wpływają w istotny sposób na rozwój ogólnie rozumianej

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób pomiaru cech geometrycznych obrzeża koła pojazdu szynowego i urządzenie do

(54) Sposób pomiaru cech geometrycznych obrzeża koła pojazdu szynowego i urządzenie do RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)167818 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 2 9 3 7 2 5 (22) Data zgłoszenia: 0 6.0 3.1 9 9 2 (51) Intcl6: B61K9/12

Bardziej szczegółowo

Dobór silnika serwonapędu. (silnik krokowy)

Dobór silnika serwonapędu. (silnik krokowy) Dobór silnika serwonapędu (silnik krokowy) Dane wejściowe napędu: Masa całkowita stolika i przedmiotu obrabianego: m = 40 kg Współczynnik tarcia prowadnic = 0.05 Współczynnik sprawności przekładni śrubowo

Bardziej szczegółowo

Podstawowe cechy urządzenia:

Podstawowe cechy urządzenia: GeoTest 60 jest komputerowym przyrządem do kontroli geometrii ustawienia kół samochodów posiadających obręcze w zakresie średnic od 12" do 24". Dzięki m.in. zastosowaniu komputera i kamer CCD uzyskiwane

Bardziej szczegółowo

DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH

DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH DYNAMIKA KONSTRUKCJI BUDOWLANYCH Roman Lewandowski Wydawnictwo Politechniki Poznańskiej, Poznań 2006 Książka jest przeznaczona dla studentów wydziałów budownictwa oraz inżynierów budowlanych zainteresowanych

Bardziej szczegółowo

30A. WIADOMOŚCI OGÓLNE Wysokość punktów pomiarowych 30A-14 PUNKTY POMIAROWE. Wymiar (R2) jest mierzony między podłożem a osią. koła przedniego.

30A. WIADOMOŚCI OGÓLNE Wysokość punktów pomiarowych 30A-14 PUNKTY POMIAROWE. Wymiar (R2) jest mierzony między podłożem a osią. koła przedniego. Wysokość punktów pomiarowych PUNKTY POMIAROWE W2 R1 R2 109317 Wymiar (R1) jest mierzony między podłożem a osią koła przedniego. Wymiar (R2) jest mierzony między podłożem a osią koła tylnego. 108937 Wymiar

Bardziej szczegółowo

Mechanika. Wykład nr 2 Wypadkowa dowolnego układu sił. Równowaga. Rodzaje sił i obciążeń. Wyznaczanie reakcji.

Mechanika. Wykład nr 2 Wypadkowa dowolnego układu sił. Równowaga. Rodzaje sił i obciążeń. Wyznaczanie reakcji. Mechanika Wykład nr 2 Wypadkowa dowolnego układu sił. Równowaga. Rodzaje sił i obciążeń. Wyznaczanie reakcji. Przyłożenie układu zerowego (układ sił równoważących się, np. dwie siły o takiej samej mierze,

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ OBSERWACJI. Kod egzaminatora. Numer stanowiska

ARKUSZ OBSERWACJI. Kod egzaminatora. Numer stanowiska ARKUSZ OBSERWACJI Zawód: mechanik pojazdów samochodowych Symbol cyfrowy zawodu: 723[04] Oznaczenie tematu: Oznaczenie zadania: - Kod egzaminatora Zmiana:. Numer sali (pomieszczenia) Data egzaminu Godz.

Bardziej szczegółowo

Opis ćwiczenia. Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Henry ego Katera.

Opis ćwiczenia. Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego Henry ego Katera. ĆWICZENIE WYZNACZANIE PRZYSPIESZENIA ZIEMSKIEGO ZA POMOCĄ WAHADŁA REWERSYJNEGO Opis ćwiczenia Cel ćwiczenia Poznanie budowy i zrozumienie istoty pomiaru przyspieszenia ziemskiego za pomocą wahadła rewersyjnego

Bardziej szczegółowo

BADANIE DRGAŃ TŁUMIONYCH WAHADŁA FIZYCZNEGO

BADANIE DRGAŃ TŁUMIONYCH WAHADŁA FIZYCZNEGO ĆWICZENIE 36 BADANIE DRGAŃ TŁUMIONYCH WAHADŁA FIZYCZNEGO Cel ćwiczenia: Wyznaczenie podstawowych parametrów drgań tłumionych: okresu (T), częstotliwości (f), częstotliwości kołowej (ω), współczynnika tłumienia

Bardziej szczegółowo

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA FIZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM WRAZ Z OKREŚLENIEM WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH

PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA FIZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM WRAZ Z OKREŚLENIEM WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH PLAN REALIZACJI MATERIAŁU NAUCZANIA FIZYKI W KLASIE PIERWSZEJ GIMNAZJUM WRAZ Z OKREŚLENIEM WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH Krzysztof Horodecki, Artur Ludwikowski, Fizyka 1. Podręcznik dla gimnazjum, Gdańskie Wydawnictwo

Bardziej szczegółowo

STACJE KONTROLI POJAZDÓW OD A DO Z

STACJE KONTROLI POJAZDÓW OD A DO Z Przyrząd GTO Laser do pomiarów geometrii kół samochodów osobowych i tzw. miniwanach, dostawczych, posiadających obręcze kół w zakresie średnic od 12" do 20" OPIS PRODUKTU GTO Laser umożliwia dokonanie

Bardziej szczegółowo

(54) (13)B1 PL B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)165054

(54) (13)B1 PL B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)165054 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)165054 (13)B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 289981 (22) Data zgłoszenia: 19.04.1991 (51) IntCl5: B63B 39/14 (54)

Bardziej szczegółowo

Obliczenia polowe silnika przełączalnego reluktancyjnego (SRM) w celu jego optymalizacji

Obliczenia polowe silnika przełączalnego reluktancyjnego (SRM) w celu jego optymalizacji Akademia Górniczo Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Wydział Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki Studenckie Koło Naukowe Maszyn Elektrycznych Magnesik Obliczenia polowe silnika

Bardziej szczegółowo

Konfiguracja układów napędowych. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu

Konfiguracja układów napędowych. Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Konfiguracja układów napędowych Opracował: Robert Urbanik Zespół Szkół Mechanicznych w Opolu Ogólna klasyfikacja układów napędowych Koła napędzane Typ układu Opis Przednie Przedni zblokowany Silnik i wszystkie

Bardziej szczegółowo

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu Kierunek Mechanika i Budowa Maszyn Specjalność Samochody i Ciągniki

POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu Kierunek Mechanika i Budowa Maszyn Specjalność Samochody i Ciągniki POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu Kierunek Mechanika i Budowa Maszyn Specjalność Samochody i Ciągniki Praca magisterska Model dynamiki wzdłuŝnej samochodu w czasie rzeczywistym

Bardziej szczegółowo

Okręgowy Zespół Działalności Gospodarczej Spółka z o.o. w Opolu. Stacja Diagnostyczna

Okręgowy Zespół Działalności Gospodarczej Spółka z o.o. w Opolu. Stacja Diagnostyczna Okręgowy Zespół Działalności Gospodarczej Spółka z o.o. w Opolu Stacja Diagnostyczna Odpowiednie utrzymanie stanu technicznego pojazdu ma bez wątpienia duży wpływ na bezpieczne poruszanie się nim po drodze.

Bardziej szczegółowo

PL 210006 B1. POLITECHNIKA WARSZAWSKA, Warszawa, PL

PL 210006 B1. POLITECHNIKA WARSZAWSKA, Warszawa, PL RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 210006 (21) Numer zgłoszenia: 380722 (22) Data zgłoszenia: 01.10.2006 (13) B1 (51) Int.Cl. A61G 5/02 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

Podstawy fizyki. [T.] 1 / David Halliday, Robert Resnick, Jearl Walker. wyd. 2. Warszawa, Spis treści

Podstawy fizyki. [T.] 1 / David Halliday, Robert Resnick, Jearl Walker. wyd. 2. Warszawa, Spis treści Podstawy fizyki. [T.] 1 / David Halliday, Robert Resnick, Jearl Walker. wyd. 2. Warszawa, 2015 Spis treści Od Wydawcy do drugiego wydania polskiego Przedmowa Podziękowania xi xiii xxi 1. Pomiar 1 1.1.

Bardziej szczegółowo

Teoria maszyn mechanizmów

Teoria maszyn mechanizmów Adam Morecki - Jan Oderfel Teoria maszyn mechanizmów Państwowe Wydawnictwo Naukowe SPIS RZECZY Przedmowa 9 Część pierwsza. MECHANIKA MASZYN I MECHANIZMÓW Z CZŁONAMI SZTYWNYMI 13 1. Pojęcia wstępne do teorii

Bardziej szczegółowo

Przyrząd Progeo 825 występuje w dwóch wersjach wykorzystujących ten sam program obsługowy:

Przyrząd Progeo 825 występuje w dwóch wersjach wykorzystujących ten sam program obsługowy: Progeo 825 jest komputerowym przyrządem do pomiaru geometrii kół i osi pojazdów samochodowych i przyczep o dmc. do 3,5 t, posiadających obręcze w zakresie średnic od 12" do 22". Przyrząd Progeo 825 występuje

Bardziej szczegółowo

(54) Sposób oceny szczelności komory spalania silnika samochodowego i układ do oceny

(54) Sposób oceny szczelności komory spalania silnika samochodowego i układ do oceny RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 189563 (21) Numer zgłoszenia: 332658 (22) Data zgłoszenia: 19.04.1999 (13) B1 (51) IntCl7 G01M 15/00 (54)

Bardziej szczegółowo

3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach

3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach 3 Podstawy teorii drgań układów o skupionych masach 3.1 Drgania układu o jednym stopniu swobody Rozpatrzmy elementarny układ drgający, nazywany też oscylatorem harmonicznym, składający się ze sprężyny

Bardziej szczegółowo

Pomiar rezystancji metodą techniczną

Pomiar rezystancji metodą techniczną Pomiar rezystancji metodą techniczną Cel ćwiczenia. Poznanie metod pomiarów rezystancji liniowych, optymalizowania warunków pomiaru oraz zasad obliczania błędów pomiarowych. Zagadnienia teoretyczne. Definicja

Bardziej szczegółowo

4. Schemat układu pomiarowego do badania przetwornika

4. Schemat układu pomiarowego do badania przetwornika 1 1. Projekt realizacji prac związanych z uruchomieniem i badaniem przetwornika napięcie/częstotliwość z układem AD654 2. Założenia do opracowania projektu a) Dane techniczne układu - Napięcie zasilające

Bardziej szczegółowo

Teoria ruchu pojazdów samochodowych

Teoria ruchu pojazdów samochodowych Opis przedmiotu: Teoria ruchu pojazdów samochodowych Kod przedmiotu Nazwa przedmiotu TR.SIP404 Teoria ruchu pojazdów samochodowych Wersja przedmiotu 2013/14 A. Usytuowanie przedmiotu w systemie studiów

Bardziej szczegółowo

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o.

Katalog szkoleń technicznych. Schaeffler Polska Sp. z o.o. Katalog szkoleń technicznych Schaeffler Polska Sp. z o.o. 08/2015 Treść katalogu szkoleń nie stanowi oferty w rozumieniu odpowiednich przepisów prawa. Informacje na temat wszystkich szkoleń dostępne są

Bardziej szczegółowo

Pojazdy samochodowe - opis przedmiotu

Pojazdy samochodowe - opis przedmiotu Pojazdy samochodowe - opis przedmiotu Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Pojazdy samochodowe Kod przedmiotu 06.1-WM-MiBM-KiEP-D-01_15W_pNadGenE5EFV Wydział Kierunek Wydział Mechaniczny Mechanika i budowa

Bardziej szczegółowo

PL B1. ANEW INSTITUTE SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Kraków, PL BUP 22/14. ANATOLIY NAUMENKO, Kraków, PL

PL B1. ANEW INSTITUTE SPÓŁKA Z OGRANICZONĄ ODPOWIEDZIALNOŚCIĄ, Kraków, PL BUP 22/14. ANATOLIY NAUMENKO, Kraków, PL PL 222405 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 222405 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 403693 (22) Data zgłoszenia: 26.04.2013 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

Wykaz czynności kontrolnych oraz metody oceny stanu technicznego pojazdu, przedmiotów jego wyposażenia i części

Wykaz czynności kontrolnych oraz metody oceny stanu technicznego pojazdu, przedmiotów jego wyposażenia i części ZAŁĄCZNIK Nr 8 WYKAZ CZYNNOŚCI KONTROLNYCH ORAZ METODY l KRYTERIA OCENY STANU TECHNICZNEGO POJAZDU, PRZEDMIOTÓW JEGO WYPOSAŻENIA I CZĘŚCI, DO PRZEPROWADZANIA DODATKOWEGO BADANIA TECHNICZNEGO POJAZDU Przedmiot

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA do ćwiczenia Wyważanie wirnika maszyny w łożyskach własnych

INSTRUKCJA do ćwiczenia Wyważanie wirnika maszyny w łożyskach własnych ZAKŁAD PODSTAW KONSTRUKCJI I EKSPLOATACJI MASZYN ENERGETYCZNYCH Instytut Maszyn i Urządzeń Energetycznych Politechnika Śląska INSTRUKCJA do ćwiczenia Wyważanie wirnika maszyny w łożyskach własnych Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 504

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 504 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 504 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 11 Data wydania: 28 kwietnia 2015 r. Nazwa i adres INSTYTUT

Bardziej szczegółowo

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny

Politechnika Śląska. Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki. Praca dyplomowa inżynierska. Wydział Mechaniczny Technologiczny Politechnika Śląska Wydział Mechaniczny Technologiczny Katedra Wytrzymałości Materiałów i Metod Komputerowych Mechaniki Praca dyplomowa inżynierska Temat pracy Symulacja komputerowa działania hamulca tarczowego

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 6 IZOLACJA DRGAŃ MASZYNY. 1. Cel ćwiczenia

Ćwiczenie 6 IZOLACJA DRGAŃ MASZYNY. 1. Cel ćwiczenia Ćwiczenie 6 IZOLACJA DRGAŃ MASZYNY 1. Cel ćwiczenia Przeprowadzenie izolacji drgań przekładni zębatej oraz doświadczalne wyznaczenie współczynnika przenoszenia drgań urządzenia na fundament.. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

1. POMIAR SIŁY HAMOWANIA NA STANOWISKU ROLKOWYM

1. POMIAR SIŁY HAMOWANIA NA STANOWISKU ROLKOWYM 1. POMIAR SIŁY HAMOWANIA NA STANOWISKU ROLKOWYM 1.0. Uwagi dotyczące bezpieczeństwa podczas wykonywania ćwiczenia 1. Studenci są zobowiązani do przestrzegania ogólnych przepisów BHP obowiązujących w Laboratorium

Bardziej szczegółowo

Mocowania zabudowy. Więcej informacji dotyczących wyboru mocowań znajduje się w dokumencie Wybieranie ramy pomocniczej i mocowania.

Mocowania zabudowy. Więcej informacji dotyczących wyboru mocowań znajduje się w dokumencie Wybieranie ramy pomocniczej i mocowania. Mocowanie w przedniej części ramy pomocniczej Mocowanie w przedniej części ramy pomocniczej Więcej informacji dotyczących wyboru mocowań znajduje się w dokumencie Wybieranie ramy pomocniczej i mocowania.

Bardziej szczegółowo

Równania różniczkowe opisujące ruch fotela z pilotem:

Równania różniczkowe opisujące ruch fotela z pilotem: . Katapultowanie pilota z samolotu Równania różniczkowe opisujące ruch fotela z pilotem: gdzie D - siłą ciągu, Cd współczynnik aerodynamiczny ciągu, m - masa pilota i fotela, g przys. ziemskie, ρ - gęstość

Bardziej szczegółowo

PL 213839 B1. Manipulator równoległy trójramienny o zamkniętym łańcuchu kinematycznym typu Delta, o trzech stopniach swobody

PL 213839 B1. Manipulator równoległy trójramienny o zamkniętym łańcuchu kinematycznym typu Delta, o trzech stopniach swobody PL 213839 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 213839 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 394237 (51) Int.Cl. B25J 18/04 (2006.01) B25J 9/02 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

PL B1. POLITECHNIKA WROCŁAWSKA, Wrocław, PL BUP 19/10

PL B1. POLITECHNIKA WROCŁAWSKA, Wrocław, PL BUP 19/10 PL 218159 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 218159 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 387380 (22) Data zgłoszenia: 02.03.2009 (51) Int.Cl.

Bardziej szczegółowo

1. STRUKTURA MECHANIZMÓW 1.1. POJĘCIA PODSTAWOWE

1. STRUKTURA MECHANIZMÓW 1.1. POJĘCIA PODSTAWOWE 1. STRUKTURA MECHANIZMÓW 1.1. POJĘCIA PODSTAWOWE 1.1.1. Człon mechanizmu Człon mechanizmu to element konstrukcyjny o dowolnym kształcie, ruchomy bądź nieruchomy, zwany wtedy podstawą, niepodzielny w aspekcie

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Paweł Pełczyński ppelczynski@swspiz.pl 1 Program przedmiotu Wprowadzenie definicja, cel i zastosowania mechatroniki Urządzenie mechatroniczne - przykłady

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/DE97/01900

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) (86) Data i numer zgłoszenia międzynarodowego: , PCT/DE97/01900 RZECZPOSPOLITA POLSKA Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 185097 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 332036 (22) Data zgłoszenia: 29.08.1997 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

PL 214592 B1. POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA, Częstochowa, PL 14.03.2011 BUP 06/11

PL 214592 B1. POLITECHNIKA CZĘSTOCHOWSKA, Częstochowa, PL 14.03.2011 BUP 06/11 PL 214592 B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 214592 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 388915 (51) Int.Cl. G01B 5/28 (2006.01) G01C 7/04 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY SYSTEM KONTR OLI TRAKCJI OLI ukła uk dy dy be zpiec zeńs zpiec zeńs a tw czyn czyn

SYSTEMY SYSTEM KONTR OLI TRAKCJI OLI ukła uk dy dy be zpiec zeńs zpiec zeńs a tw czyn czyn SYSTEMY KONTROLI TRAKCJI układy bezpieczeństwa czynnego Gdańsk 2009 Układy hamulcowe w samochodach osobowych 1. Roboczy (zasadniczy) układ hamulcowy cztery koła, dwuobwodowy (pięć typów: II, X, HI, LL,

Bardziej szczegółowo

Modelowanie biomechaniczne. Dr inż. Sylwia Sobieszczyk Politechnika Gdańska Wydział Mechaniczny KMiWM 2005/2006

Modelowanie biomechaniczne. Dr inż. Sylwia Sobieszczyk Politechnika Gdańska Wydział Mechaniczny KMiWM 2005/2006 Modelowanie biomechaniczne Dr inż. Sylwia Sobieszczyk Politechnika Gdańska Wydział Mechaniczny KMiWM 2005/2006 Zakres: Definicja modelowania Modele kinematyczne ruch postępowy, obrotowy, przemieszczenie,

Bardziej szczegółowo

SILNIK KROKOWY. w ploterach i małych obrabiarkach CNC.

SILNIK KROKOWY. w ploterach i małych obrabiarkach CNC. SILNIK KROKOWY Silniki krokowe umożliwiają łatwe sterowanie drogi i prędkości obrotowej w zakresie do kilkuset obrotów na minutę, zależnie od parametrów silnika i sterownika. Charakterystyczną cechą silnika

Bardziej szczegółowo

Sterowanie napędów maszyn i robotów

Sterowanie napędów maszyn i robotów Sterowanie napędów maszyn i robotów dr inż. Jakub Możaryn Wykład 1 Instytut Automatyki i Robotyki Wydział Mechatroniki Politechnika Warszawska, 2014 Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach

Bardziej szczegółowo

Naprawa samochodów Fiat 126P / Zbigniew Klimecki, Józef Zembowicz. Wyd. 28 (dodr.). Warszawa, Spis treści

Naprawa samochodów Fiat 126P / Zbigniew Klimecki, Józef Zembowicz. Wyd. 28 (dodr.). Warszawa, Spis treści Naprawa samochodów Fiat 126P / Zbigniew Klimecki, Józef Zembowicz. Wyd. 28 (dodr.). Warszawa, 2017 Spis treści 1. Wiadomości wstępne 5 1.1. Dane identyfikacyjne samochodu 5 1.2. Dane techniczne samochodu

Bardziej szczegółowo

WYZNACZENIE WSPÓŁCZYNNIKA OPORU TOCZENIA I WSPÓŁCZYNNIKA OPORU POWIETRZA

WYZNACZENIE WSPÓŁCZYNNIKA OPORU TOCZENIA I WSPÓŁCZYNNIKA OPORU POWIETRZA Cel ćwiczenia WYZNACZENIE WSPÓŁCZYNNIKA OPORU TOCZENIA I WSPÓŁCZYNNIKA OPORU POWIETRZA Celem cwiczenia jest wyznaczenie współczynników oporu powietrza c x i oporu toczenia f samochodu metodą wybiegu. Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

CENA netto. CENA netto G58 / G88. CENA netto. CENA netto 23 000 / 26 000

CENA netto. CENA netto G58 / G88. CENA netto. CENA netto 23 000 / 26 000 2013 2 E58 G18 14 900 21 000 G58 / G88 T18 23 000 / 26 000 35 000 3 E58 G18 G58 G88 T18 CECHY CHARAKTERYSTYCZNE Ilość czujników CCD 4 8 8 8 6 Ilość głowic 2 głowice pomiarowe przednie oraz 2 tylne elektroniczne

Bardziej szczegółowo

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH

Politechnika Białostocka INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Politechnika Białostocka Wydział Budownictwa i Inżynierii Środowiska INSTRUKCJA DO ĆWICZEŃ LABORATORYJNYCH Temat ćwiczenia: Zwykła próba rozciągania stali Numer ćwiczenia: 1 Laboratorium z przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

PL 203749 B1. Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica,Kraków,PL 17.10.2005 BUP 21/05. Bogdan Sapiński,Kraków,PL Sławomir Bydoń,Kraków,PL

PL 203749 B1. Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica,Kraków,PL 17.10.2005 BUP 21/05. Bogdan Sapiński,Kraków,PL Sławomir Bydoń,Kraków,PL RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 203749 (13) B1 (21) Numer zgłoszenia: 367146 (51) Int.Cl. B25J 9/10 (2006.01) G05G 15/00 (2006.01) Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (22)

Bardziej szczegółowo

Spis treści Zespół autorski Część I Wprowadzenie 1. Podstawowe problemy transportu miejskiego.transport zrównoważony

Spis treści Zespół autorski Część I Wprowadzenie 1. Podstawowe problemy transportu miejskiego.transport zrównoważony Spis treści Zespół autorski 11 Część I Wprowadzenie 15 1. Podstawowe problemy transportu miejskiego.transport zrównoważony 17 1.1. Uwagi wstępne 17 1.2. Analiza przydatności zastosowań rozwiązań technicznych

Bardziej szczegółowo

Mechanika i Budowa Maszyn

Mechanika i Budowa Maszyn Mechanika i Budowa Maszyn Materiały pomocnicze do ćwiczeń Wyznaczanie sił wewnętrznych w belkach statycznie wyznaczalnych Andrzej J. Zmysłowski Andrzej J. Zmysłowski Wyznaczanie sił wewnętrznych w belkach

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN POTWIERDZAJĄCY KWALIFIKACJE ZAWODOWE ETAP PRAKTYCZNY. Powodzenia! 723[04] CZERWIEC. Czas trwania egzaminu 180 minut

EGZAMIN POTWIERDZAJĄCY KWALIFIKACJE ZAWODOWE ETAP PRAKTYCZNY. Powodzenia! 723[04] CZERWIEC. Czas trwania egzaminu 180 minut Zawód: mechanik pojazdów samochodowych Symbol cyfrowy zawodu: 723[04] Oznaczenie tematu: Oznaczenie zadania: EGZAMIN POTWIERDZAJĄCY KWALIFIKACJE ZAWODOWE 723[04] ETAP PRAKTYCZNY CZERWIEC Informacja dla

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 150

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 150 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 150 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 9 Data wydania: 29 sierpnia 2013 r. Nazwa i adres AB 150 WOJSKOWY

Bardziej szczegółowo

Aplikacje Systemów. Nawigacja inercyjna. Gdańsk, 2016

Aplikacje Systemów. Nawigacja inercyjna. Gdańsk, 2016 Aplikacje Systemów Wbudowanych Nawigacja inercyjna Gdańsk, 2016 Klasyfikacja systemów inercyjnych 2 Nawigacja inercyjna Podstawowymi blokami, wchodzącymi w skład systemów nawigacji inercyjnej (INS ang.

Bardziej szczegółowo

SYSTEMY MES W MECHANICE

SYSTEMY MES W MECHANICE SPECJALNOŚĆ SYSTEMY MES W MECHANICE Drugi stopień na kierunku MECHANIKA I BUDOWA MASZYN Instytut Mechaniki Stosowanej PP http://www.am.put.poznan.pl Przedmioty specjalistyczne będą prowadzone przez pracowników:

Bardziej szczegółowo

Mechanika teoretyczna

Mechanika teoretyczna Wypadkowa -metoda analityczna Mechanika teoretyczna Wykład nr 2 Wypadkowa dowolnego układu sił. Równowaga. Rodzaje sił i obciążeń. Rodzaje ustrojów prętowych. Składowe poszczególnych sił układu: Składowe

Bardziej szczegółowo

PROPOZYCJA INNOWACYJNEJ TECHNOLOGII. Urządzenie do stabilizacji pozycji pacjenta zwłaszcza podczas transportu

PROPOZYCJA INNOWACYJNEJ TECHNOLOGII. Urządzenie do stabilizacji pozycji pacjenta zwłaszcza podczas transportu PROPOZYCJA INNOWACYJNEJ TECHNOLOGII Urządzenie do stabilizacji pozycji pacjenta zwłaszcza podczas transportu 1. WSTĘP Przedmiotem wynalazku jest urządzenie do stabilizacji pozycji pacjenta zwłaszcza podczas

Bardziej szczegółowo

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego

Nazwisko i imię: Zespół: Data: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne. opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego Nazwisko i imię: Zespół: Data: Cel ćwiczenia: Ćwiczenie nr 1: Wahadło fizyczne opis ruchu drgającego a w szczególności drgań wahadła fizycznego wyznaczenie momentów bezwładności brył sztywnych Literatura

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROGRAM SZKOLENIA

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego PROGRAM SZKOLENIA PROGRAM SZKOLENIA z zakresu doskonalenia techniki kierowania samochodem osobowym w ramach projektu pt. Droga do bezpiecznej służby realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, Priorytet

Bardziej szczegółowo

Test powtórzeniowy nr 1

Test powtórzeniowy nr 1 Test powtórzeniowy nr 1 Grupa A... imię i nazwisko ucznia...... data klasa W zadaniach 1. 19. wstaw krzyżyk w kwadracik obok wybranej odpowiedzi. Informacja do zadań 1. 5. Na wykresie przedstawiono zależność

Bardziej szczegółowo

Ruch drgający i falowy

Ruch drgający i falowy Ruch drgający i falowy 1. Ruch harmoniczny 1.1. Pojęcie ruchu harmonicznego Jednym z najbardziej rozpowszechnionych ruchów w mechanice jest ruch ciała drgającego. Przykładem takiego ruchu może być ruch

Bardziej szczegółowo

Badanie ugięcia belki

Badanie ugięcia belki Badanie ugięcia belki Szczecin 2015 r Opracował : dr inż. Konrad Konowalski *) opracowano na podstawie skryptu [1] 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest: 1. Sprawdzenie doświadczalne ugięć belki obliczonych

Bardziej szczegółowo

Mechanika ogólna. Kinematyka. Równania ruchu punktu materialnego. Podstawowe pojęcia. Równanie ruchu po torze (równanie drogi)

Mechanika ogólna. Kinematyka. Równania ruchu punktu materialnego. Podstawowe pojęcia. Równanie ruchu po torze (równanie drogi) Kinematyka Mechanika ogólna Wykład nr 7 Elementy kinematyki Dział mechaniki zajmujący się matematycznym opisem układów mechanicznych oraz badaniem geometrycznych właściwości ich ruchu, bez wnikania w związek

Bardziej szczegółowo

PL B BUP 26/ WUP 04/07 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11) (13) B1

PL B BUP 26/ WUP 04/07 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11) (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19)PL (11)194002 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 340855 (22) Data zgłoszenia: 16.06.2000 (51) Int.Cl. G01B 7/14 (2006.01)

Bardziej szczegółowo

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1 B23K 7/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej

(13) B1 (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) PL B1 B23K 7/10 RZECZPOSPOLITA POLSKA. Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 175070 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 306629 Data zgłoszenia: 29.12.1994 (51) IntCl6: B23K 7/10 (54) Przecinarka

Bardziej szczegółowo

AUTOMATYKA I STEROWANIE W CHŁODNICTWIE, KLIMATYZACJI I OGRZEWNICTWIE L2 STEROWANIE INWERTEROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W TRYBIE P

AUTOMATYKA I STEROWANIE W CHŁODNICTWIE, KLIMATYZACJI I OGRZEWNICTWIE L2 STEROWANIE INWERTEROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W TRYBIE P ĆWICZENIE LABORAORYJNE AUOMAYKA I SEROWANIE W CHŁODNICWIE, KLIMAYZACJI I OGRZEWNICWIE L2 SEROWANIE INWEREROWYM URZĄDZENIEM CHŁODNICZYM W RYBIE P Wersja: 2013-09-30-1- 2.1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

O amortyzatorach inaczej

O amortyzatorach inaczej O amortyzatorach inaczej Fot. ZF. Rys. Jacek Kubiś, Wimad Rozmieszczenie elementów: 1. czujniki, 2. elektrozawory, 3. elektroniczna jednostka sterująca Co około 10 lat ponawiane są próby wprowadzania na

Bardziej szczegółowo

Test powtórzeniowy nr 1

Test powtórzeniowy nr 1 Test powtórzeniowy nr 1 Grupa B... imię i nazwisko ucznia...... data klasa W zadaniach 1. 19. wstaw krzyżyk w kwadracik obok wybranej odpowiedzi. Informacja do zadań 1. 5. Wykres przedstawia zależność

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 6 Temat: BADANIE ŚWIATEŁ DO JAZDY DZIENNEJ

Ćwiczenie nr 6 Temat: BADANIE ŚWIATEŁ DO JAZDY DZIENNEJ 60-965 Poznań Grupa: Elektrotechnika, sem 3., Podstawy Techniki Świetlnej Laboratorium wersja z dn. 03.11.2015 Ćwiczenie nr 6 Temat: BADANIE ŚWIATEŁ DO JAZDY DZIENNEJ Opracowanie wykonano na podstawie

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory

Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne. Aktory Mechatronika i inteligentne systemy produkcyjne Aktory 1 Definicja aktora Aktor (ang. actuator) -elektronicznie sterowany człon wykonawczy. Aktor jest łącznikiem między urządzeniem przetwarzającym informację

Bardziej szczegółowo

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych.

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. 5. Fale mechaniczne 5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. Ruch falowy jest zjawiskiem bardzo rozpowszechnionym w przyrodzie. Spotkałeś się z pewnością w życiu codziennym z takimi pojęciami

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 174940 (13) B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 174940 (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 174940 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 305007 (22) Data zgłoszenia: 12.09.1994 (51) IntCl6: B25J 9/06 B25J

Bardziej szczegółowo