Vademecum. Ratownika. Stowarzyszenie Maltański Krzyż

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Vademecum. Ratownika. Stowarzyszenie Maltański Krzyż"

Transkrypt

1 Vademecum Ratownika Stowarzyszenie Maltański Krzyż

2 Wydawca: Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego w Lubinie Kopalniana Stacja Ratownictwa Górniczego O/ZG Lubin Kopalniana Stacja Ratownictwa Górniczego O/ZG Rudna Kopalniana Stacja Ratownictwa Górniczego O/ZG Polkowice -Sieroszowice ul. M. Skłodowskiej-Curie 188, Lubin tel. (76) ; fax. (76) Redakcja i korekta: Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego w Lubinie Książka wydana została na potrzeby szkoleniowe dla ratowników górniczych. Wydanie opracowano na podstawie instrukcji sprzętu, materiałów szkoleniowych z zakresu ratownictwa górniczego. nakład 550 egz. Wydawnictwo bezpłatne Projekt okładki: DB PRINT Polska Sp. z o.o. Skład, druk i oprawa: DB PRINT Polska Sp. z o.o., Grodzisk Mazowiecki, ul. Chrzanowska 32, tel. (22) , fax (22) ,

3 SPIS TREŚCI WSTĘP... 7 I HISTORIA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO... 8 II WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM GEOLOGIA I GEOTEKA ZŁOŻA HYDROGEOLOGIA III ZAGROŻENIA NATURALNE ZAGROŻENIE POŻAROWE ZAGROŻENIE TĄPANIAMI ZAGROŻENIE METANOWE ZAGROŻENIE KLIMATYCZNE ZAGROŻENIE PYŁOWE ZAGROŻENIE RADIACYJNE NATURALNYMI SUBSTANCJAMI PROMIENIOTWÓRCZYMI IV PRZEPISY RATOWNICZE PRAWO GEOLOGICZNO-GÓRNICZE ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI V JRGH-LUBIN ZADANIA, ORGANIZACJA ZADANIA I ORGANIZACJA VI KOPALNIANA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO WYMAGANIA I OBOWIĄZKI: RATOWNIKA GÓRNICZEGO ZASTĘPOWEGO MECHANIKA SPRZĘTU RATOWNICZEGO KIEROWNIKA STACJI RATOWNICTWA GÓRNICZEGO PLAN RATOWNICTWA VII ZASADY PROWADZENIA AKCJI RATOWNICZYCH OBOWIĄZKI ZGŁASZAJĄCEGO ZAGROŻENIE OBOWIĄZKI DYSPOZYTORA RUCHU ZAKŁADU GÓRNICZEGO OBOWIĄZKI KIEROWNIKA AKCJI ZADANIA SZTABU AKCJI OBOWIĄZKI KIEROWNIKA AKCJI DÓŁ OBOWIĄZKI KIEROWNIKA BAZY RATOWNICZEJ BAZA RATOWNICZA ZASTĘP RATOWNICZY W AKCJI AKCJE RATOWNICZE PRZECIWPOŻAROWE INNE AKCJE RATOWNICZE: AKCJE RATOWNICZE ZWIĄZANE Z TĄPNIĘCIAMI I ZAWAŁAMI SKAŁDFO WYROBISK AKCJE RATOWNICZE ZWIĄZANE Z WDARCIEM SIĘ DO WYROBISK WODY LUB WODY Z LUŹNYM MATERIAŁEM SKALNYM AKCJE RATOWNICZE PROWADZONE W TRUDNYCH WARUNKACH MIKROKLIMATU AKCJE ZWIĄZANE Z AWARIAMI ENERGOMECHANICZNYMI VIII SPRZĘT RATOWNICZY PRZYRZĄDY POMIAROWE... 89

4 4 SPIS TREŚCI 1.1. MX6 ibrid DETEKTOR itx WYKRYWACZ WIELOGAZOWY TMX WYKRYWACZ WIELOGAZOWY ATX INSTRUMENT WIELOGAZOWY XAM DETEKTOR WIELOGAZOWY OLDHAM MX PRZENOŚNY DETEKTOR GAZU OX / TX MINI WARM WYKRYWACZE WIELOGAZOWE XAM I XAM PRZYRZĄDY DO POMIARU TEMPERATURY POWIETRZA, CIECZY I CIAŁ STAŁYCH TERMOMETR GÓRNICZY PIROMETR PSYCHROMETR ASSMANNA ANEMOMETR SPRZĘT OCHRONY DRÓG ODDECHOWYCH: APARATY REGENERACYJNE APARATY POWIETRZNE APARATY EWAKUACYJNE: APARAT OXY K 50S APARAT UPT APARAT EBA APARAT AU-9E/ INHALATOR SPRZĘT ŁĄCZNOŚCI SPRZĘT OŚWIETLENIOWY LAMPA NACHEŁMNA SMARTLIGHT 05/M LAMPA PANTHERA REFLEKTOR MITRALUX AGREGATY PRĄDOTWÓRCZE AGREGAT PRĄDOTWÓRCZY KNURTZ 8 kw D+E BVF AGREGAT PRĄDOTWÓRCZY HONDA EG 1900 X SPRZĘT DO PROWADZENIA AKCJI POŻAROWYCH GAŚNICE HYDRANTY NAWIERTOWE Hydrant nawierotwy Theuke Hydrant nawiertowy Hawle Hydrant nawiertowy Gaertig SPRZĘT DO PROWADZENIA AKCJI ZAWAŁOWYCH ODBIORNIK SYGNAŁÓW NAMIAROWYCH OSN ODBIORNIK LOKACYJNY MinSearch KAMERA TERMOWIZYJNA TALISSMAN KAMERA TERMOWIZYJNA BULLARD KAMERA TERMOWIZYJNA BULLARD S KAMERA WZIERNIKOWA SEARCHCAM SPRZĘT HYDRAULICZNY ROZPIERAKI HOLMATRO NOŻYCE HOLMATRO KLINY HOLMATRO PRZECINAKI HOLMATRO POMPY HYDRAULICZNE HOLMATRO SPRZĘT PNEUMATYCZNY PODUSZKI PNEUMATYCZNE HOLMATRO KORKI USZCZELNIAJACE PNEUMATYCZNE HOLMATRO SPRĘŻARKA POWIETRZNA Z GENERATOREM MOCY TYPU XAS 97 ATLAS COPCO

5 SPRZĘT URABIAJĄCO-WIERCĄCY STACJE NAPĘDOWE LIFTON NARZĘDZIA LIFTON BEZDETONACYJNY ROZSADZACZ SKAŁ DARDA URZĄDZENIA TNĄCE URZĄDZENIE TNĄCE PARTNER K PARTNER K SPRZĘT DO PROWADZENIA AKCJI WODNYCH POMPY WODNE POMPA PŁYWAJĄCA TYPU M8/3 LEDA POMPA WODNA PŁYWAJĄCA MAXCIMUM POMPA WODNA Z SILNIKIEM HONDA POMPA WODNA FLYGT (BIBO) POMPA GOODWIN POMPA PŁYWAJĄCA M5/3 typu MEWA POMPA SPALINOWA STHIL P SPRZĘT DO TŁOCZENIA BUTLI PRZETŁACZARKI PRZETŁACZARKA TLENU TYPU SP KOMPRESOR Z SERII VERTICUS IX WIADOMOŚCI MEDYCZNE ZADANIA SŁUŻBY MEDYCZNEJ PIERWSZA POMOC MEDYCZNA ZANIM ZACZNIESZ RATOWAĆ ZACHOWANIE NA MIEJSCU WYPADKU ABC POSTĘPOWANIA RATUNKOWEGO PODSUMOWANIE PIERWSZA POMOC PSYCHOLOGICZNA WZYWANIE POMOCY ATAK SERCA ZAWAŁ ZABURZENIA ODDYCHANIA UDAR MÓZGU RANY RANY POSTRZAŁOWE KRWOTOK CIAŁO OBCE UDŁAWIENIA ZATRUCIE ZŁAMANIA KOŚCI WSTRZĄS UTRATA PRZYTOMNOŚCI PORAŻENIE I UDAR CIEPLNY PRZECHŁODZENIE I ODMROŻENIE USZKODZENIA CZASZKOWO MÓZGOWE USZKODZENIA KLATKI PIERSIOWEJ I BRZUCHA PORAŻENIE PRĄDEM ELEKTRYCZNYM OPARZENIA TERMICZNE OPARZENIA CHEMICZNE ŚRODKI ODURZAJĄCE UTONIĘCIE UŁOŻENIA WYPADEK DROGOWY SŁOWNIK RATOWNIKA X PODSUMOWANIE SPIS TREŚCI

6

7 WSTĘP Od ratowników dla ratowników Wiedza z zakresu ratownictwa górniczego jest niezbędna pracownikom rozpoczynającym pracę w kopalni, ponieważ decyduje o możliwości samoratowania się w sytuacji zagrożenia. Oczywiście, każdy nowo przyjęty do pracy w kopalni musi przejść stosowne przeszkolenia, które obejmują również te zagadnienia i jeśli tylko spełnia wymogi zawarte w Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 12 czerwca 2002 r. w sprawie ratownictwa górniczego, może zostać ratownikiem górniczym i przystąpić do kopalnia nej drużyny ratowniczej. Przynależność do niej zawsze była traktowana przez górników jako honor i wielkie wyróżnienie. Wszyscy bowiem zdają sobie sprawę z tego, że bez ratownictwa górniczego nie może być mowy o bezpiecznej pracy w górnictwie, zwłaszcza teraz, kiedy ujawniają się ponownie zagrożenia naturalne, które wydawać by się mogło, że zostały już zażegnane. W kopalni mówi się, że ratownik za czyna pracę wtedy, gdy zwykły górnik kończy swoją. Celem niniejszej książki jest dostarczenie podstawowej wiedzy o ratownictwie górniczym w Polsce, o jego organizacji i obowiązujących w tym zakresie przepisach, a także o sprzęcie stosowanym aktualnie w ratownictwie górniczym. Słowo aktualnie jest tutaj istotne, gdyż przemysł pracujący na rzecz ratownictwa górniczego bardzo szybko się rozwija, proponując nowe rozwiązania. Te nowinki techniczne dotyczą raczej aparatury pomiarowej i narzędzi używanych w akcjach ratowniczych, rzadziej aparatów oddechowych, chociaż można zauważyć, że w dobie dzisiejszego rozwoju i w tej dziedzinie pojawiają się nowe myśli, które co raz odważniej wdrażane są do rzeczywistości polskiego i światowego ratownictwa. Sporo uwagi poświęcono również omówieniu zagrożeń występujących w kopalniach, zwłaszcza zagrożeń naturalnych. Każdy górnik powinien wiedzieć, że akcja ratownicza zaczyna się od uaktywnienia zagrożenia. Znając więc zagrożenie i sposób jego od działywania na otoczenie, w tym na górnika, można w wielu przypadkach, stosując odpowiednią profilaktykę, zapobiec przykrym konsekwencjom tych zdarzeń i uniknąć kosztownej akcji ratowniczej. Wszystkim, którzy w jakikolwiek sposób przyczynili się do wydania tej książki, ratownicy składają bardzo serdeczne podziękowania. BY INNI MOGLI ŻYĆ

8 HISTORIA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego KGHM Polska Miedź S.A. Pierwszą komórką organizacyjną ratownictwa górniczego w starym zagłębiu miedziowym obejmującym kopalnie Konrad, Grodziec, Lena i Nowy Kościół, był Punkt Ratownictwa Górniczego w ZG Lena w Wilkowie powołany w 1950 r., a podlegający OSRG Wałbrzych. W dniu 20 października 1966 r. rozpoczęła działalność Kopalniana Stacja Ratownictwa Górniczego ZG Lubin, której ratownicy zabezpieczali cały LGOM. Wraz z uruchamianiem kolejnych kopalń oraz pojawiających się zagrożeń życia i zdrowia górników powstawały nowe jednostki. W tych okolicznościach 31 grudnia 1970 r. powołano Okręgową Stację Ratownictwa Górniczego. W dniu 1 stycznia 1997 roku na bazie OSRG powołano Oddział Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego w Lubinie, w którego w skład weszła: Okręgowa Stacja Ratownictwa Górniczego wraz Drużyna ratownicza OSRG Sobin lata 70-te ze Specjalistycznym Ośrodkiem Badań Lekarskich w Sobinie, Zakładowa Zawodowa Straż Pożarna przy ZG Lubin, Zakładowa Straż Pożarna przy HM Głogów w Żukowicach. Na bazie tych podmiotów w JRGH powstały nw. wydziały: I Straż Pożarna z siedzibą przy HM Głogów, O/JRGH Lubin Wydział I Straż Pożarna przy Hucie Miedzi Głogów

9 9 II Straż Pożarna z siedzibą przy szybach głównych ZG Lubin i przy HM Legnica, I HISTORIA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO O/JRGH Lubin Wydział II Straż Pożarna przy O/ZG Lubin III Górnicze Pogotowie Ratownicze z siedzibą w Sobinie. Siedziba Górniczego Pogotowia Ratowniczego w Sobinie Kadra JRGH Lubin to 115 pracowników w tym 12 zawodowych ratowników górniczych, 79 ratowników strażaków oraz 404 ratowników górniczych pozostających w gotowości do działania w oddziałach KGHM Polska Miedź S.A. (stan na: r.) Zakres działań Oddziału obejmuje ratownictwo górnicze, chemiczne, ekologiczne, techniczne i pożarowe. Ratownicy GPR. Sekcja do prac podwodnych

10 I 10 HISTORIA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO Zadania związane z ochroną przeciwpożarową, likwidacją zagrożeń chemicznych, ekologicznych i pożarowych realizowane są przez dwie Jednostki Zawodowej Straży Pożarnej. Natomiast do prac pod wodą, oraz w wyrobiskach pionowych i o dużym nachyleniu przez odpowiednio przeszkolonych ratowników wydziału III. Górnicze Pogotowie Ratownicze i dwa Wydziały Zawodowej Straży Pożarnej pełnią dyżur w sposób ciągły. Daje to gwarancję udzielenia niezbędnej pomocy załogom górniczym i hutniczym przez 24 h na dobę. Górnicze Pogotowie Ratownicze oraz jednostki Straży Pożarnej są wyposażone w nowoczesny sprzęt ratowniczy, spełniający standardy europejskie. Ratownikiem górniczym może zostać osoba, która spełnia następujące warunki: ukończyła 21 lat, ma co najmniej roczny staż pracy pod ziemią w zakładzie górniczym, ma odpowiedni stan zdrowia oraz odpowiednie predyspozycje psychiczne, potwierdzone Wóz bojowy Wydz. II Straży Pożarnej Ratownicy z Polskiej Miedzi łącznie wzięli udział w ponad 200 akcjach ratowniczych, w tym także podczas trzęsienia ziemi w Armenii w 1988 r. oraz dwa razy w Turcji w 1999 r. specjalistycznymi badaniami, ukończyła kurs podstawowy dla ratowników górniczych i zdała egzamin z wynikiem pozytywnym, włada językiem polskim w mowie i piśmie, w stopniu niezbędnym do sprawowania czynności ratownika górniczego, zgłosiła akces o dobrowolnym przystąpieniu do ratownictwa górniczego.

11 I 11 Zawody Ratownicze Ratownicy Oddziału Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego biorą udział także w licznych zawodach ratowniczych: W 2000 r. ratownicy z JRGH zajęli pierwsze miejsce na Międzynarodowych Zawodach Ratownictwa Górniczego w Las Vegas w Stanach Zjednoczonych. W 2004 roku obronili tytuł mistrzowski na zawodach zorganizowanych w Głogowie. HISTORIA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO Tabela 1. Wyniki Międzynarodowych Zawodów Ratowniczych w latach Louisville, Kentucky USA 2000 Las Vegas, Nevada USA 1. USA 2. Ukraina 3. Rosja 1. Polska 2. USA 3. Peru 2002 Reno, Nevada USA 2004 Głogów, Polska 1. USA 2. Polska 3. Peru 1. Polska 2. Chiny 3. USA 2006 Pingdingshan, Chiny 2008 Reno, Nevada USA Konkurs mechaników: Aparat BG-4 I miejsce Ireneusz Dachtera Aparat BioPac III S.A. III miejsce drużyna KGHM Polska Miedź miejsce Krzysztof Mirowski Zawody paramedyczne: III miejsce drużyna KGHM Polska Edward Byczek Jarosław Kowalik Piotr Radosław Stach Sebastian Rakowiecki Miedź S.A. Sebastian Rakowiecki Edward Kaleta Roman Glapski Artur Błaszczyk Byczek Wiesław Różański Andrzej Rodzik Wiesław Różański Piotr Budziłowicz Jakub Lewicki 2010 Wollongong, Australia I miejsce w konkurencji Virtual Reality Marek Kowalik Radosław Stach Roman Glapski Sebastian Rakowiecki Piotr Arłukiewicz Tomasz Różański Piotr Krysiak Piotr Cukrowski Artur Błaszczyk Sławomir Bieniek W dniach 30 czerwca 2 lipca 2006 r. w Mistrzostwach Polski w Ratownictwie Medycznym i Drogowym Podmiotów Tworzących i Wspierających Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy w Suchej Beskidzkiej ratownicy z Jednostki Ratownictwa Górniczo-Hutniczego KGHM Polska Miedzi S.A. zdobyli pierwsze miejsce w składzie: Edward Byczek, Sebastian Rakowiecki, Wiesław Różański i Ernest Szaszczak. W mistrzostwach wzięło udział 37 zastępów z całej Polski reprezentujących m.in. Państwową i Ochotniczą Straż Pożarną, Ratownictwo Górskie, Policję, Brygady Antyterrorystyczne, Zawodowych Ratowników Medycznych. Aktualne zadania JRGH to niesienie niezbędnej pomocy wszystkim Oddziałom KGHM Polska Miedź S.A. w zakresie zagrożenia życia lub zdrowia pracowników oraz

12 12 HISTORIA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO I innych osób znajdujących się w oddziałach, a także w przypadku zagrożenia bezpieczeństwa ruchu zakładów powstałego wskutek pożarów, tąpań i zawałów, wdarcia się wody, awarii energomechanicznych, awarii technicznych, chemicznych i ekologicznych, jak również zabezpieczanie bezawaryjnej produkcji Drużyna ratowników KGHM PM S.A podczas Międzynarodowych Zawodów Ratowniczych w Chinach w ciągu technologicznym poprzez wykonywanie szeregu prac profilaktycznych. Do zadań jednostki należy również likwidacja skutków tych zagrożeń. Mistrzostwa Polski w Ratownictwie Medycznym i Drogowym Podmiotów Tworzących i Wspierających Krajowy System Ratowniczo-Gaśniczy

13 II. WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM Złoża rud miedzi obszaru lubińsko-głogowskiego zaliczane są do typu stratoidalnego. Występują one przede wszystkim w spągowej części utworów cechsztynu oraz lokalnie w osadach czerwonego spągowca. SW wys. npm [m] Uskok sudecki S-107 NE Wschowa Niecka przedsudecka Wał przedsudecki Strefa uskokowa środkowej Odry Monoklina przedsudecka utwory krystaliczne utwory krystaliczne czerwony spągowiec kajper cechsztyn kreda górna pstry piaskowiec utwory kenozoiczne uskok złoże otwór wiertniczy 1. GEOLOGIA I GEOTEKA ZŁOŻA CHARAKTERYSTYKA GEOLOGICZNA OBSZARU Złoże rudy miedzi występuje na obszarze południowo-zachodniej części monokliny przedsudeckiej. W budowie geologicznej obszaru biorą udział trzy odrębne kompleksy skalne: skały krystaliczne (utwory paleozoiczne i proterozoiczne) stanowiące głębokie podłoże monokliny przedsudeckiej, osadowe skały permu i triasu tworzące właściwą strukturę monokliny, osadowe skały kenozoiczne stanowiące pokrywę monokliny. Poszczególne kompleksy zalegają na sobie dyskordantnie i przedzielone są lukami tratygraficznymi. STRATYGRAFIA I LITOLOGIA Perm Utwory permu, reprezentowane przez osady czerwonego spągowca i cechsztynu, zalegają niezgodnie na skałach starszego paleozoiku. Czerwony spągowiec. Osady czerwonego spągowca są szeroko rozprzestrzenione na całym obszarze monokliny przedsudeckiej. Ich miąższość w omawianym obszarze wynosi około 300m. Wykształcone są w postaci piaskowców różnoziarnistych kwarcowych i arkozowych oraz zlepieńców kwarcowych barwy ceglastoczerwonej, czerwonobrunatnej, słabozwięzłych o spoiwie głównie ilastym.

14 WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM II 14 Ponad piaskowcami czerwonego spągowca na całym obszarze monokliny przedsudeckiej występują jasnoszare piaskowce drobno średnioziarniste tzw. białego spągowca, (czyli odbarwionej serii czerwonego spągowca), których miąższość wynosi zazwyczaj od kilkudziesięciu cm do kilku, a nawet kilkudziesięciu m (Błaszczyk 1981; Nemec, Porębski 1981). Miejscami piaskowce te są okruszcowane bilansowo minerałami miedzi. Cechsztyn. Stratygrafia cechsztynu jest trudna do określenia ze względu na małą ilość skamieniałości przewodnich. Obecny podział utworów został dokonany na podstawie różnic sedymentacyjno-klimatycznych i sedymentacyjnodiastroficznych wprowadzonych przez G. Richtera-Bernburga. Stosowany jest na całym obszarze zbiornika cechsztyńskiego. Pierwsze informacje o budowie cechsztynu uzyskano z wierceń wykonanych w latach pięćdziesiątych i na początku lat sześćdziesiątych (Zwierzycki 1951; Kłapciński 1964, 1971). Pozwoliły one stwierdzić, że utwory cechsztynu zbudowane są z 4 cyklotemów: Werra (Z1), Stassfurt (Z2), Leine (Z3), Aller (Z4). Tabela 2. Podział litostratygraficzny cechsztynu na monoklinie przedsuseckiej (Kłapciński 1971, Peryt 1981) Cyklotem Werra (Z1) Cyklotem Stassfurt (Z2) Cyklotem Leine (Z3) Cyklotem Aller (Z4) Anhydryt górny anhydryt kryjący sól kamienna młodsza iłołupek brunatny górny sól kamienna najstarsza sól kamienna starsza kryjąca (z młodszą solą potasową) sól kamienna najmłodsza Anhydryt dolny sól starsza potasowa anhydryt główny anhydryt pegmatytowy Wapień cechsztyński sól starsza kamienna szary ił solny i dolomit płytowy iłołupek brunatny dolny Łupek miedzionośny anhydryt podstawowy Wapień podstawowy dolomit główny i dolomit graniczny Trias W opisywanym obszarze występuje jedynie dolne piętro pstrego piaskowca. Utwory górnego pstrego piaskowca, wapienia muszlowego i kajpru występują w NE części monokliny przedsudeckiej. Wykształcony jest w postaci piaskowców drobno- i średnioziarnistych arkozowych rzadziej kwarcowych, z przewastwieniami brunatnych łupków ilastych z wkładkami gipsów. Trzeciorzęd Reprezentowany jest przez osady paleogenu (eocenu i oligocenu) oraz neogenu (miocenu i pliocenu). Utwory te zalegają niezgodnie na osadach starszych permu i triasu, z którymi kontaktują się bezpośrednio w strefie ich wychodni.

15 I Utwory trzeciorzędu reprezentowane się przez piaski z wkładki wapieni i iły. W utworach miocenu występują trzy pokłady węgla brunatnego, począwszy od dołu: pokład ścinawski, łużycki i pokład Henryk. Czwartorzęd W obrębie utworów czwartorzędowych wyróżnia się osady plejstocenu i holocenu. Lodowcowe i fluwioglacjalne osady plejstocenu tworzą pokrywę o zmiennej miąższości. Osady holocenu rozwinięte są przeważnie w obniżeniach cieków wodnych. 15 WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM II Tektonika W opisywanym obszarze i jego otoczeniu wyróżnić można cztery jednostki strukturalne: wał przedsudecki krystaliczne podłoże monokliny przedsudeckiej monoklina przedsudecka kenozoiczna pokrywa monokliny przedsudeckiej. Wał przedsudecki graniczy z monokliną przedsudecką od południowego zachodu, a od samej monokliny i jej krystalicznego podłoża oddziela go strefa uskokowa środkowej Odry. Strefa ta ma ogólny kierunek tektoniczny tzw. sudecki (NW-SE) i stanowi system uskoków w przybliżeniu równoległych. O tektonicznej budowie wału przedsudeckiego i krystalicznego podłoża monokliny przedsudeckiej niewiele wiadomo, należy przypuszczać, że ich tektonika jest dość złożona i składa się z kilku, nałożonych na siebie systemów orogenicznych różnego wieku. Najmłodsza jednostka, pokrywa kenozoiczna, pozbawiona jest w zasadzie odkształceń tektonicznych, wyjątek stanowią lokalnie zaznaczone zjawiska glacitektoniczne (Konstantynowicz, red. 1971). Osady permu i triasu budujące monoklinę mają rozciągłość NW-SE i zapadają płasko pod kątem 2-6 na NE i NNE. Na tę monoklinalną budowę nałożyła się późniejsza tektonika dysjunktywna (faza laramijska) z szeregiem uskoków układających się niekiedy w rozległe strefy deformacji tektonicznych i przemieszczeń (system dyslokacyjny środkowej Odry). Pierwotnie płasko zapadające serie skalne monokliny rozcięte zostały uskokami na szereg różnej wielkości bloków wzajemnie poprzesuwanych. Tworzą one obecnie różnorodne formy typu rowów, zrębów i systemów schodowych. Biegi uskoków naśladują generalnie trzy kierunki: NW-SE, N-S i W-E, przy czym przeważają uskoki o biegu NW-SE (zgodnie z kierunkiem sudeckim) (Piestrzyński, red. 1996). Strefom uskokowym towarzyszą liczne spękania pionowe lub płasko nachylone o kierunkach zbliżonych do kierunków głównych dyslokacji. Wiek uskoków jest trudny do określenia. Z pewnością

16 WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM II 16 są one starsze od utworów oligocenu w obrębie, których te dyslokacje nie występują. Forma i budowa złoża. Złoża rud miedzi obszaru lubińsko-głogowskiego zaliczane są do typu stratoidalnego. Złoże to występuje przede wszystkim w spągowej części utworów cechsztynu (cyklotem Werra (Z1)) oraz w stropowej części osadów białego spągowca. Seria złożowa obejmuje następujące odmiany litologiczne: piaskowce szare, bardzo zwięzłe o spoiwie węglanowym i siarczanowym oraz zwięzłe i słabo-zwięzłe o spoiwie ilasto-węglanowym, łupek miedzionośny czarny, ilasty, smolisty, dolomityczno-ilasty, kruchy, spękany, miejscami rozsypliwy, dolomit ilasty czarny, zwięzły, spękany. Obecność dolomitu ilastego w profilu złoża stwierdza się tylko lokalnie, szczególnie tam gdzie miąższość złoża przekracza 1,8m, a łupku miedzionośnego 0,2 m, dolomit smugowany ciemnoszary, zwięzły, słabo spękany, zawierający znaczną domieszkę substancji ilastej. Charakteryzuje się budową ławicową i słabo zaznaczoną podzielnością. W jego obrębie miejscami występują spękania zabliźnione gipsemi kalcytem, dolomit wapnisty szary i szaro-beżowy, zwięzły i silnie zwięzły, spękany, mający wyraźną podzielność ławicową. W obrębie dolomitu wapnistego obserwuje się liczne spękania, podobnie jak w dolomicie smugowanym, często zabliźnione gipsem i kalcytem. Cechą charakterystyczną jest występowanie gniazd anhydrytowych. Można wyróżnić 6 typów wykształcenia złoża w zależności od położenia złoża w profilu serii rudonośnej: w utworach węglanowych, łupku i piaskowcu; w rudzie węglanowej i piaskowcowej; wyłącznie w utworach węglanowych w miejscach, gdzie nie występuje w profilu łupek miedzionośny; w utworach węglanowych i lokalnie w łupku, który występuje jako element profilu złoża, ale jest okruszcowany słabo, a nawet pozbawiony okruszcowania; w utworach węglanowych i łupku. Mineralizacja kruszcowa złoża. Nagromadzenia miedzi występuje generalnie w trzech głównych typach skał: piaskowcu, łupkach i dolomitach. Złoże rud miedzi charakteryzuje się zmiennym okruszcowaniem pod względem rodzaju minerałów kruszcowych, form ich skupienia jak również intensywności.

17 I Najważniejsze formy występowania złoża to: stratoidalne jednopoziomowe; stratoidalne dwupoziomowe; gniazdowo-soczewowe; rozproszone; i inne. Występujące minerały kruszcowe to w przeważającej mierze siarczki. Okruszcowanie typu rozproszonego jest najbardziej rozpowszechnione w złożu. Laminy kruszcowe obserwowane są wyłącznie w piaskowcu. Typ okruszcowania żyłkowy i soczewkowy charakterystyczny jest dla łupków miedzionośnych. Natomiast okruszcowanie gniazdowe występuje głównie w dolomitach. W strefie złożowej ilościowo przeważa chalkozyn nad bornitem, digenitem, chalkopirytem i kowelinem. Minerały te występują we wszystkich litologicznych odmianach rudy. Chalkozyn jest minerałem dominującym we wszystkich trzech typach rudy. W dolomicie granicznym zawartości chalkozynu są zróżnicowane. W łupkach najbogatszy w chalkozyn jest łupek smolisty. W kierunku stropu ilość chalkozynu gwałtownie maleje. Wiąże się to z ogólną tendencją spadku intensywności okruszcowania w kierunku stropu. W dolomitach zawartość chalkozynu jest na ogół niska. Podwyższone zawartości obserwuje się w dolomicie ilastym, rzadziej smugowanym. Na ogół w profilu pionowym w miejscu zaniku okruszcowania chalkozynowego zaczyna pojawiać się w większych ilościach bornit. Jego najmniejsze zawartości występują w tych łupkach miedzionośnych, w których minerałem dominującym jest chalkozyn. Digenit w profilu pionowym rozmieszczony jest równomiernie, podobnie jak chalkozyn. Pojawia się z chalkozynem i zanika stopniowo wraz z nim i bornitem. Chalkopiryt maksymalne jego koncentracje stwierdzono tam, gdzie maleje intensywność okruszcowania miedziowego (chalkozynowo-bornitowego) w skałach dolomitowych i w piaskowcu. W strefie chalkozynowej chalkopiryt stwierdzany jest sporadycznie. Największe koncentracje kowelinu spotykane są w piaskowcu. W złożu występuje w dużym rozproszeniu (Piestrzyński, red. 1996). Złoże rud miedzi należy do złóż polimetalicznych. We wszystkich typach litologicznych rud z minerałami siarczkowymi współwystępują metale towarzyszące m. in. srebro i ołów, a także Zn, Co, V, Mo, Ni i wiele innych. Srebro występuje głównie w minerałach miedzionośnych. Maksimum zawartości Ag obserwuje się w łupku miedzionośnym. Największe koncentracje Ag lokalizują się w łupkach o małej miąższości. Praktycznie jedynym, istotnym minerałem Pb (ołów) występującym w złożu miedzi jest galena. Minerał ten jest obecny we wszystkich typach litologicznych rudy, w różnych ilościach. Maksymalna mineralizacja ołowiowa lokalizuje się 17 WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM II

18 WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM II 18 generalnie w górnych częściach złoża oraz tuż ponad złożem miedzi. Wysokie zawartości Pb obserwuje się także w łupku, zwłaszcza w miejscach, gdzie złoże rud miedzi jest cienkie w miejscach takich horyzont ołowionośny obniża się w profilu i dotyka łupka. Mineralizacją ołowiową najsłabiej zaznacza się piaskowiec. 2. HYDROGEOLOGIA Na obszarze monokliny przedsudeckiej wyraźnie zarysowują się na dwa kompleksy hydrogeologiczne: kenozoiczny obejmujący luźne utwory trzeciorzędu i czwartorzędu występujący w obrębie luźnych skałach. Są to wody porowe. Mają one połączenie poprzez tzw. okna hydrogeologiczne ze skałami złożowymi poprzez szczeliny i uskoki w obrębie wychodni, czyli w SW granicy zagłębia miedziowego. Charakteryzują się bardzo dużymi dopływami i niską mineralizacją wód. Mineralizacja ogólna waha się od 0,2 do 2,0 g/dm 3. triasowo-permski występujący w zwięzłych skałach pstrego piaskowca, cechsztynu i czerwonego spągowca. Wody w obrębie warstw cechsztyńskich są typu SO 4 Ca a w części północnej obszaru miedzionośnego Cl Na o mineralizacji od 1,5 do około 250 g/dm 3. Są to wody głębokiego krążenia i zalegające. Powietrze atmosferyczne i kopalniane Powietrze atmosferyczne jest to roztwór gazów chemicznie obojętnych względem siebie. Tabela 3. Skład powietrza atmosferycznego przedstawia się następująco: tlen (O 2 ) 21,00% azot (N 2 ) 78,00% dwutlenek węgla (CO 2 ) 0,03% argon (Ar) 0,93% hel, neon, wodór i inne 0,04% Powietrze kopalniane Powietrze kopalniane jest mieszaniną powietrza atmosferycznego i gazów wydzielających się do wyrobisk górniczych. Wszystkie dostępne wyrobiska górnicze i pomieszczenia podziemne należy stale przewietrzać tak, aby zawartość tlenu w powietrzu kopalnianym nie była mniejsza niż 19 % objętości, a zawartość szkodliwych lub niebezpiecznych gazów nie przekraczała dopuszczalnych wartości NDS [%] i NDSCH [%]. NDS [%] najwyższe stężenie średnio ważone i NDSCH [%] najwyższe stężenie chwilowe

19 I Zgodnie z 187 Rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 28 czerwca 2002 r.w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, prowadzenia ruchu oraz specjalistycznego zabezpieczenia przeciwpożarowego w podziemnych zakładach górniczych wraz z późniejszymi zmianami: Ilość powietrza doprowadzana do wyrobisk powinna zapewniać utrzymanie w tych wyrobiskach wymaganego składu powietrza i jego temperatury. Wszystkie dostępne wyrobiska i pomieszczenia należy tak przewietrzać, aby zawartość tlenu w powietrzu nie była mniejsza niż 19% (objętościowo), a najwyższe dopuszczalne stężenia gazów w powietrzu nie przekraczały następujących wartości: Rodzaj gazu NDS (objętościowo) NDSCh (objętościowo) Dwutlenek węgla (CO 2 ) 1,0 % 1,0 % Tlenek węgla (CO) 0,0026 % 26 ppm Tlenek azotu (NO) 0,00026 % 2,6 ppm Dwutlenek siarki (SO 2 ) 0, % 0,75 ppm Siarkowodór (H 2 S) 0,0007 % 7 ppm 0,015 % 150 ppm 0,00052 % 5,2 ppm 0,00019 % 1,9 ppm 0,0014 % 14 ppm Skróty NDS, NDSCh oznaczają: NDS wartość średnia ważona stężenia, którego oddziaływanie na pracownika w ciągu 8-godzinnego dobowego i przeciętnego tygodniowego wymiaru czasu pracy, określonego w Kodeksie pracy, przez okres jego aktywności zawodowej nie powinno spowodować ujemnych zmian w jego stanie zdrowia oraz w stanie zdrowia jego przyszłych pokoleń. NDSCh wartość średnia stężenia, które nie powinno spowodować ujemnych zmian w stanie zdrowia pracownika, jeżeli występuje w środowisku pracy nie dłużej niż 15 minut i nie częściej niż 2 razy w czasie zmiany roboczej w odstępie nie krótszym niż 1 godzina. NDSP wartość stężenia, która ze względu na zagrożenie zdrowia lub życia pracownika nie może być w środowisku pracy przekroczona w żadnym momencie. W zakładach górniczych stosujących maszyny z napędem spalinowym zawartość tlenków azotu określa się na podstawie stężenia dwutlenku azotu (NO 2 ). ppm (part per milion) 1 milionowa część całości 1 % = ppm 19 WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM II

20 WARUNKI GEOLOGICZNO-GÓRNICZE W KOPALNIACH LGOM II 20 Podział gazów Gazy, które wchodzą w skład powietrza kopalnianego można podzielić ze względu na oddziaływanie na organizm człowieka lub ze względu na swoje właściwości wybuchowe: podział ze względu na oddziaływanie na organizm człowieka Gazy niezbędne do życia Gazy obojętne dla zdrowia tlen azot, gazy szlachetne, metan, wodór, dwutlenek węgla (powyżej 2%), Gazy szkodliwe dla zdrowia Duszące Trujące fizycznie chemicznie tlenek węgla, siarkowodór, tlenki siarki, tlenki azotu gazy zaliczane do wybuchowych oraz granice wybuchowości Gazy wybuchowe Granice wybuchowości metan CH % siarkowodór H 2 S 4-46% wodór H % tlenek węgla CO 12-72% Charakterystyka gazów Tlen jest gazem bezbarwnym, bez smaku i zapachu, niepalny, lecz podtrzymujący palenie. Obniżenie stężenia tlenu do 17 % powoduje zawroty głowy, duszności, kołatanie serca, % koordynacja ruchów jest zaburzona, 6-10% mdłości, utrata przytomności, śpiączka. Azot jest gazem nieco lżejszym od powietrza, stanowi główny składnik atmosfery. Jest bezbarwny bez smaku i zapachu. Wolny azot może znajdować się w pokładach węgla, złożach soli i skałach otaczających. Znane są przypadki wypływów i wyrzutów azotu. Tlenki azotu są to silnie trujące związki powstające przy strzelaniu materiałami wybuchowymi zawierającymi związki azotu. NO jest bezbarwny, ostro atakuje błony śluzowe w szczególności oczy. NO 2 jest brunatno-czerwony, ostro pachnący, pobudza do wymiotów, powoduje silny ból głowy i kaszel. Objawy zatrucia NO 2 występują po kilku, a nawet po kilkunastu godzinach. Niewielkie ilości NO x występują w spalinach maszyn dołowych.

Kurs Przewodników Szkolenie z zakresu bhp i ppoż.

Kurs Przewodników Szkolenie z zakresu bhp i ppoż. Kopalnia Soli Wieliczka Trasa Turystyczna Sp. z o.o. Kurs Przewodników Szkolenie z zakresu bhp i ppoż. Wieliczka 2015 jerzy.sajak@kopalnia.pl Służba BHP w Spółce Trasa Turystyczna: od 1 stycznia 2015 r.

Bardziej szczegółowo

Vademecum Ratownika Górniczego 2014r. KGHM PM S.A. O/Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego w Lubinie Strona 1

Vademecum Ratownika Górniczego 2014r. KGHM PM S.A. O/Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego w Lubinie Strona 1 KGHM PM S.A. O/Jednostka Ratownictwa Górniczo-Hutniczego w Lubinie Strona 1 10.03.2014 Spis treści zostanie uzupełniony po poprawkach (naniesione hiperłącza do DTR-ek sprzętu) WSTĘP 5 I. HISTORIA RATOWNICTWA

Bardziej szczegółowo

BHP ochrona przeciwpożarowa. M@я3k Pųð kø Urządzenia Techniki Komputerowej

BHP ochrona przeciwpożarowa. M@я3k Pųð kø Urządzenia Techniki Komputerowej BHP ochrona przeciwpożarowa M@я3k Pųð kø Urządzenia Techniki Komputerowej Definicja spalania Złożony fizykochemiczny proces wzajemnego oddziaływania materiału palnego (paliwa) i tlenu (utleniacza). Procesowi

Bardziej szczegółowo

1. WSTĘP sprzętu ochronnego oczyszczającego sprzętu ochronnego izolującego

1. WSTĘP sprzętu ochronnego oczyszczającego sprzętu ochronnego izolującego 1. WSTĘP Mając na uwadze konieczność skutecznej ochrony zdrowia i życia pracowników dołowych w sytuacjach zagrożenia, w dokumencie programowym Strategia działania urzędów górniczych na lata 2006-2010 wśród

Bardziej szczegółowo

ZASADY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH ZAGROŻEŃ (NP. POŻARU, AWARII) Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 79

ZASADY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH ZAGROŻEŃ (NP. POŻARU, AWARII) Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 79 ZASADY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH ZAGROŻEŃ (NP. POŻARU, AWARII) Szkolenia bhp w firmie szkolenie okresowe robotników 79 Charakterystyka pożarowa materiałów Aby mogło dojść do zjawiska spalania, konieczne

Bardziej szczegółowo

Szkolenie z zakresu bhp i ppoż.

Szkolenie z zakresu bhp i ppoż. Kopalnia Soli Wieliczka Trasa Turystyczna Sp. z o.o. Szkolenie z zakresu bhp i ppoż. Wieliczka 2013 jerzy.sajak@kopalnia.pl System Zarządzania Bezpieczeństwem i Higieną Pracy Szkolenie BHP luty 2012

Bardziej szczegółowo

...najważniejsze jest ratowanie ludzi, następnie zwierząt, a na końcu mienia.

...najważniejsze jest ratowanie ludzi, następnie zwierząt, a na końcu mienia. Moduł V Foliogram 1 GDY ZAUWAŻYMY POŻAR......najważniejsze jest ratowanie ludzi, następnie zwierząt, a na końcu mienia. Jeśli zachodzi obawa, że w obiekcie objętym pożarem są ludzie, należy ich zaalarmować,

Bardziej szczegółowo

PYTANIA EGZAMINACYJNE DLA STUDENTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH I-go STOPNIA

PYTANIA EGZAMINACYJNE DLA STUDENTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH I-go STOPNIA PYTANIA EGZAMINACYJNE DLA STUDENTÓW STUDIÓW STACJONARNYCH I NIESTACJONARNYCH I-go STOPNIA I. Eksploatacja odkrywkowa (program boloński) 1. Klasyfikacja technologii urabiania i sposobów zwałowania w górnictwie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 19 lutego 2013 r. Poz. 230 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 29 stycznia 2013 r.

Warszawa, dnia 19 lutego 2013 r. Poz. 230 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 29 stycznia 2013 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 19 lutego 2013 r. Poz. 230 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA 1) z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie zagrożeń naturalnych w zakładach górniczych

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia pożarowe, zasady ochrony przeciwpożarowej

Zagrożenia pożarowe, zasady ochrony przeciwpożarowej Zagrożenia pożarowe, zasady ochrony przeciwpożarowej Wszędzie tam, gdzie w sposób niekontrolowany przekształca się energia mechaniczna lub elektryczna w cieplną lub jest niekontrolowany płomień, żar lub

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH

ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH ZAGROŻENIA NATURALNE W OTWOROWYCH ZAKŁADACH GÓRNICZYCH. ZAGROŻENIE ERUPCYJNE Zagrożenie erupcyjne - możliwość wystąpienia zagrożenia wywołanego erupcją wiertniczą rozumianą jako przypływ płynu złożowego

Bardziej szczegółowo

mgr inż. Aleksander Demczuk

mgr inż. Aleksander Demczuk ZAGROŻENIE WYBUCHEM mgr inż. Aleksander Demczuk mł. bryg. w stanie spocz. Czy tylko po??? ZAPEWNENIE BEZPIECZEŃSTWA POKÓJ KRYZYS WOJNA REAGOWANIE PRZYGOTOWANIE zdarzenie - miejscowe zagrożenie - katastrofa

Bardziej szczegółowo

Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym

Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym załącznik nr 1 do instrukcji bezpieczeństwa pożarowego Instrukcja w sprawie zabezpieczania prac niebezpiecznych pod względem pożarowym Postanowienia wstępne Niniejsza instrukcja określa zasady i procedury

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI. z dnia 14 czerwca 2002 r. w sprawie zagrożeń naturalnych w zakładach górniczych.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI. z dnia 14 czerwca 2002 r. w sprawie zagrożeń naturalnych w zakładach górniczych. Dz.U.02.94.841 2003.11.24 zm. Dz.U.2003.181.1777 1 2004.10.23 zm. Dz.U.2004.219.2227 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA SPRAW WEWNĘTRZNYCH I ADMINISTRACJI z dnia 14 czerwca 2002 r. w sprawie zagrożeń naturalnych

Bardziej szczegółowo

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu.

Chemia. 3. Która z wymienionych substancji jest pierwiastkiem? A Powietrze. B Dwutlenek węgla. C Tlen. D Tlenek magnezu. Chemia Zestaw I 1. Na lekcjach chemii badano właściwości: żelaza, węgla, cukru, miedzi i magnezu. Który z zestawów badanych substancji zawiera tylko niemetale? A Węgiel, siarka, tlen. B Węgiel, magnez,

Bardziej szczegółowo

Szacowanie względnego ryzyka utraty funkcjonalności wyrobisk w rejonie ściany w oparciu o rozpoznane zagrożenia

Szacowanie względnego ryzyka utraty funkcjonalności wyrobisk w rejonie ściany w oparciu o rozpoznane zagrożenia XV WARSZTATY GÓRNICZE Czarna k. Ustrzyk Dolnych-Bóbrka 4-6 czerwca 2012 r. Szacowanie względnego ryzyka utraty funkcjonalności wyrobisk w rejonie ściany w oparciu o rozpoznane zagrożenia Stanisław Trenczek,

Bardziej szczegółowo

Wentylacja i przewietrzanie kopalń. Dr inż. Jarosław Zubrzycki Instytut Nauk Technicznych i Lotnictwa

Wentylacja i przewietrzanie kopalń. Dr inż. Jarosław Zubrzycki Instytut Nauk Technicznych i Lotnictwa Wentylacja i przewietrzanie kopalń Dr inż. Jarosław Zubrzycki Instytut Nauk Technicznych i Lotnictwa Powietrze atmosferyczne i kopalniane Powietrze atmosferyczne suche, to mieszanina gazów chemicznie obojętnych

Bardziej szczegółowo

...najważniejsze jest ratowanie ludzi, następnie zwierząt, a na końcu mienia.

...najważniejsze jest ratowanie ludzi, następnie zwierząt, a na końcu mienia. Moduł V Foliogram 1 GDY ZAUWAŻYMY POŻAR......najważniejsze jest ratowanie ludzi, następnie zwierząt, a na końcu mienia. Jeśli zachodzi obawa, że w obiekcie objętym pożarem są ludzie, należy ich zaalarmować,

Bardziej szczegółowo

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA

SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Szkoły Ponadgimnazjalne Moduł III Foliogram 41. KULTURA BEZPIECZEŃSTWA SUBSTANCJE CHEMICZNE STWARZAJĄCE ZAGROŻENIA Substancje chemiczne ze względu na zagrożenia dla zdrowia i/lub środowiska dzielimy na:

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE ZASADY OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ ORAZ POSTĘPOWANIA W RAZIE POŻARU. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 147

PODSTAWOWE ZASADY OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ ORAZ POSTĘPOWANIA W RAZIE POŻARU. Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 147 PODSTAWOWE ZASADY OCHRONY PRZECIWPOŻAROWEJ ORAZ POSTĘPOWANIA W RAZIE POŻARU Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 147 Odporność pożarowa budynków wysokość obiektu kategoria zagrożenia ludzi odporność

Bardziej szczegółowo

Temat: SPRZĘT GAŚNICZY I ZASADY POSTĘPOWANIA W RAZIE POŻARU.

Temat: SPRZĘT GAŚNICZY I ZASADY POSTĘPOWANIA W RAZIE POŻARU. Przedmiot: EDUKACJA DLA BEZPIECZEŃSTWA POSTĘPOWANIE W WYPADKU RÓŻNYCH ZAGROŻEŃ Temat: SPRZĘT GAŚNICZY I ZASADY POSTĘPOWANIA W RAZIE POŻARU. OPRACOWAŁ mgr inż. Jerzy JURKIEWICZ 02 LISTOPADA 2011 LITERATURA

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Kaiser WENTYLACJA POŻAROWA. seria. Projektowanie i instalacja

Krzysztof Kaiser WENTYLACJA POŻAROWA. seria. Projektowanie i instalacja Krzysztof Kaiser seria WENTYLACJA POŻAROWA Projektowanie i instalacja Krzysztof Kaiser WENTYLACJA POŻAROWA Projektowanie i instalacja Warszawa 2012 Copyright by Dom Wydawniczy MEDIUM Wszelkie prawa zastrzeżone.

Bardziej szczegółowo

Oznaczenie prowadzącego Zakład:

Oznaczenie prowadzącego Zakład: NAZWA ZAKŁADU Oznaczenie prowadzącego Zakład: Nazwa prowadzącego zakład Adres siedziby Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego PZL-Świdnik S.A. Al. Lotników Polskich 1, 21-045 Świdnik Telefon 81 722 51 10 Fax

Bardziej szczegółowo

KURS STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP CĘŚĆ I. TEMAT 6: Proces spalania, a pożar. Autorzy: Ariadna Koniuch Daniel Małozięć

KURS STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP CĘŚĆ I. TEMAT 6: Proces spalania, a pożar. Autorzy: Ariadna Koniuch Daniel Małozięć KURS STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP CĘŚĆ I TEMAT 6: Proces spalania, a pożar Autorzy: Ariadna Koniuch Daniel Małozięć Spalanie jest to złożony fizykochemiczny proces wzajemnego oddziaływania materiału palnego

Bardziej szczegółowo

Instrukcja zabezpieczenia prac niebezpiecznych pożarowo.

Instrukcja zabezpieczenia prac niebezpiecznych pożarowo. Instrukcja zabezpieczenia prac niebezpiecznych pożarowo. ODPIS I. Cel i zakres obowiązywania instrukcji. 1. Instrukcja ma na celu określenie obowiązków pracowników w zakresie bezpieczeństwa pożarowego

Bardziej szczegółowo

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX

Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX Wiadomości pomocne przy ocenie zgodności - ATEX 1. Przestrzeń zagrożona wybuchem i źródła zapłonu W myśl dyrektywy 94/9/WE (ATEX), przestrzeń zagrożona wybuchem jest to przestrzeń, w której zależnie od

Bardziej szczegółowo

Ochrona KOMPLEX. przeciwpożarowa

Ochrona KOMPLEX. przeciwpożarowa Ochrona KOMPLEX przeciwpożarowa Ochrona przeciwpożarowa I. Zagrożenie pożarowe to zespół czynników wpływających na powstanie i rozprzestrzenianie się pożaru a przez to na bezpieczeństwo życia ludzi. II.

Bardziej szczegółowo

CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO W BYTOMIU

CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO W BYTOMIU CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO W BYTOMIU SPOSOBY PROWADZENIA AKCJI RATOWNICZYCH W TRUDNYCH WARUNKACH MIKROKLIMATU W PODZIEMNYCH WYROBISKACH ZAKŁADÓW GÓRNICZYCH BYTOM, lipiec 2002r. Stosownie do

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 146/2013 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 16 września 2013 r.

ZARZĄDZENIE Nr 146/2013 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 16 września 2013 r. ZARZĄDZENIE Nr 146/2013 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego wprowadzające zmiany do zarządzenia Nr 18/2008 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 6 marca 2008 r. w sprawie organizowania szkolenia studentów

Bardziej szczegółowo

Magazynowanie cieczy

Magazynowanie cieczy Magazynowanie cieczy Do magazynowania cieczy służą zbiorniki. Sposób jej magazynowania zależy od jej objętości i właściwości takich jak: prężność par, korozyjność, palność i wybuchowość. Zbiorniki mogą

Bardziej szczegółowo

http://www.ncbir.pl/ps_kopalnie

http://www.ncbir.pl/ps_kopalnie OGŁOSZENIE KONKURSOWE I ZAMAWIAJĄCY A. Nazwa: Dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju B. Adres: 00-695 Warszawa, ul. Nowogrodzka 47a C. Adres internetowy: www.ncbir.pl D. Dokumenty dotyczące konkursu

Bardziej szczegółowo

ZAGROŻENIE WYBUCHEM PYŁU WĘGLOWEGO

ZAGROŻENIE WYBUCHEM PYŁU WĘGLOWEGO CENTRALNA STACJA RATOWNICTWA GÓRNICZEGO S.A. 41-902 Bytom, ul. Chorzowska 25, tel.: 032 282 25 25 www.csrg.bytom.pl e-mail: info@csrg.bytom.pl ZAGROŻENIE WYBUCHEM PYŁU WĘGLOWEGO Prawo Geologiczne i Górnicze

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZEC'ZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZEC'ZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZEC'ZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 12 listopada 1992 r. Nr 82 TREŚĆ: Poz.: ROZPORZĄDZENIE 423 - Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 listopada 1992 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

KURS STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP CZĘŚĆ I

KURS STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP CZĘŚĆ I KURS STRAŻAKÓW RATOWNIKÓW OSP CZĘŚĆ I TEMAT 8: Podstawy organizacji akcji gaśniczej Autorzy: Jerzy Prasuła Sławomir Kaczmarzyk Teren pożaru - obszar, na którym rozwija się i rozprzestrzenia pożar oraz

Bardziej szczegółowo

OGÓLNOPOLSKI KONKURS WIEDZY POŻARNICZEJ MŁODZIEŻ ZAPOBIEGA POŻAROM. ETAP I 05.03.2013r. ZESPÓŁ SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ. w KĘDZIERZYNIE-KOŹLU

OGÓLNOPOLSKI KONKURS WIEDZY POŻARNICZEJ MŁODZIEŻ ZAPOBIEGA POŻAROM. ETAP I 05.03.2013r. ZESPÓŁ SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ. w KĘDZIERZYNIE-KOŹLU OGÓLNOPOLSKI KONKURS WIEDZY POŻARNICZEJ MŁODZIEŻ ZAPOBIEGA POŻAROM ETAP I 05.03.2013r. ZESPÓŁ SZKÓŁ ŻEGLUGI ŚRÓDLĄDOWEJ w KĘDZIERZYNIE-KOŹLU Imię i Nazwisko:.Klasa:... Punkty: /. 1. Co oznacza skrót ZOSP

Bardziej szczegółowo

ROZKŁAD MATERIAŁU EDUKACJA DLA BEZEPIECZEŃSTWA KLASA III GIMNAZJUM

ROZKŁAD MATERIAŁU EDUKACJA DLA BEZEPIECZEŃSTWA KLASA III GIMNAZJUM ROZKŁAD MATERIAŁU EDUKACJA DLA BEZEPIECZEŃSTWA KLASA III GIMNAZJUM I. Pierwsza pomoc w nagłych wypadkach Nr lekcji. Temat lekcji 1. O czym będziemy się uczyć na lekcjach zasady bezpieczeństwa Kryteria

Bardziej szczegółowo

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska

Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Czynniki alternatywne - przyszłość chłodnictwa? Dr hab. inż. Artur Rusowicz Instytut Techniki Cieplnej Politechnika Warszawska Wpływ na środowisko: ODP (ang. Ozone Depletion Potential) - potencjał niszczenia

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

Pigment antykorozyjny NAN-4

Pigment antykorozyjny NAN-4 Strona 1/5 Data sporządzenia karty: 02-01-2012 Aktualizacja: 03-10-2013 KARTA CHARAKTERYSTYKI (Podstawa : Rozporządzenie Komisji UE nr 453/2010 z dnia 20 maja 201r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006

Bardziej szczegółowo

Substancje chemiczne Powietrze

Substancje chemiczne Powietrze strona 1/9 Substancje chemiczne Powietrze Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Substancje i przemiany chemiczne w otoczeniu człowieka. Metale i niemetale, mieszaniny,

Bardziej szczegółowo

System zapobiegania zadymieniu EXIT ZZ

System zapobiegania zadymieniu EXIT ZZ System zapobiegania zadymieniu EXIT ZZ Rodzaj systemu EXIT system ZZ zapobieganie zadymianiu Zastosowanie budynki wielorodzinne Opis systemu System EXIT ZZ zapewnia możliwość bezpiecznej ewakuacji ze wszystkich

Bardziej szczegółowo

Rozporządzenie Ministra Gospodarki. z dnia 12 czerwca 2002 r. w sprawie ratownictwa górniczego

Rozporządzenie Ministra Gospodarki. z dnia 12 czerwca 2002 r. w sprawie ratownictwa górniczego WYŻSZY URZĄD GÓRNICZY DEPARTAMENT PRAWNY Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 12 czerwca 2002 r. w sprawie ratownictwa górniczego (Dz. U. Nr 94, poz. 838, z 2004 r. Nr 102, poz. 1073 oraz z 2007 r.

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie osuwiskowe w odkrywkowych zakładach górniczych w świetle nowych regulacji prawnych

Zagrożenie osuwiskowe w odkrywkowych zakładach górniczych w świetle nowych regulacji prawnych Zagrożenie osuwiskowe w odkrywkowych zakładach górniczych w świetle nowych regulacji prawnych Akty prawne Prawo geologiczne i górnicze ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. (Dz. U. Nr 163, poz. 981); Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. Marek Zawartka, Arkadiusz Grządziel

Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. Marek Zawartka, Arkadiusz Grządziel Centralna Stacja Ratownictwa Górniczego S.A. Marek Zawartka, Arkadiusz Grządziel Wykonane w czerwcu 2012r kontrole stanu obmurza szybu Kazimierz I przy pomocy kamer, wykazały wystąpienie dopływu wody (oszacowane

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ

KARTA CHARAKTERYSTYKI SUBSTANCJI NIEBEZPIECZNEJ 1. IDENTYFIKACJA PREPARATU Nazwa preparatu: Nazwa chemiczna: Nazwa handlowa: pianka poliuretanowa poliuretan elastyczna pianka poliuretanowa, Pianomat Zastosowanie: Elastyczna pianka poliuretanowa używana

Bardziej szczegółowo

Zasady bezpieczeństwa przy pracy z cieczami kriogenicznymi

Zasady bezpieczeństwa przy pracy z cieczami kriogenicznymi Zasady bezpieczeństwa przy pracy z cieczami kriogenicznymi Ciecze kriogeniczne BHP ZagroŜenia związane z cieczami kriogenicznymi 1. Bardzo niska temperatura cieczy i par 2. Bardzo duŝy współczynnik ekspansji

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie Nr 34/2013/2014 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 28 stycznia 2014 r.

Zarządzenie Nr 34/2013/2014 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 28 stycznia 2014 r. Zarządzenie Nr 34/2013/2014 Rektora Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego z dnia 28 stycznia 2014 r. w sprawie prowadzenia na terenie, w obiektach i pomieszczeniach Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego prac pożarowo

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY BHP I ZAGROŻENIA GÓRNICZE

PRZEPISY BHP I ZAGROŻENIA GÓRNICZE PRZEPISY BHP I ZAGROŻENIA GÓRNICZE 1. Zagrożenia górnicze a. Zagrożenie wodne Zagrożenie to oznacza możliwość wdarcia się lub niekontrolowanego dopływu wody albo wody z luźnym materiałem do wyrobisk górniczych,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA POŻAROWEGO PLENEROWEJ IMPREZY REKREACYJNO ROZRYWKOWEJ DNI ZIEMI DRAWSKIEJ

INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA POŻAROWEGO PLENEROWEJ IMPREZY REKREACYJNO ROZRYWKOWEJ DNI ZIEMI DRAWSKIEJ INSTRUKCJA BEZPIECZEŃSTWA POŻAROWEGO PLENEROWEJ IMPREZY REKREACYJNO ROZRYWKOWEJ DNI ZIEMI DRAWSKIEJ Rozdział I Postanowienie ogólne. 1 Osoba fizyczna, osoba prawna, organizacja lub instytucja korzystająca

Bardziej szczegółowo

1. Zagrożenie sejsmiczne towarzyszące eksploatacji rud miedzi w Lubińsko-Głogowskim Okręgu Miedziowym

1. Zagrożenie sejsmiczne towarzyszące eksploatacji rud miedzi w Lubińsko-Głogowskim Okręgu Miedziowym Górnictwo i Geoinżynieria Rok 28 Zeszyt 3/1 2004 Zdzisław Kłeczek* GRUPOWE STRZELANIE PRZODKÓW JAKO ELEMENT PROFILAKTYKI TĄPANIOWEJ W KOPALNIACH RUD MIEDZI LGOM 1. Zagrożenie sejsmiczne towarzyszące eksploatacji

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZÊ DO WY WY SZEGO URZÊDU GÓR NI CZE GO ROK 2008

DZIENNIK URZÊ DO WY WY SZEGO URZÊDU GÓR NI CZE GO ROK 2008 DZIENNIK URZÊ DO WY WY SZEGO URZÊDU GÓR NI CZE GO ROK 2008 2 3 Skorowidz alfabetyczny do Dziennika Urzędowego Rok 2008 (nry 1 17) (Skróty oznaczają: D. decyzję, K. komunikat, O. obwieszczenie, Z. zarządzenie.)

Bardziej szczegółowo

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480

Zwroty R. ToxInfo Consultancy and Service Limited Partnership www.msds-europe.com Tel.: +36 70 335 8480 Zwroty R R1 - Produkt wybuchowy w stanie suchym. R2 - Zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia, kontaktu z ogniem lub innymi źródłami zapłonu. R3 - Skrajne zagrożenie wybuchem wskutek uderzenia, tarcia,

Bardziej szczegółowo

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów

Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo. do pojazdów Wymagania gazu ziemnego stosowanego jako paliwo mgr inż. Paweł Bukrejewski do pojazdów Kierownik Pracowni Analitycznej Starszy Specjalista Badawczo-Techniczny Laboratorium Produktów Naftowych i Biopaliw

Bardziej szczegółowo

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy?

Dwutlenek węgla. pożyteczny czy szkodliwy? Dwutlenek węgla pożyteczny czy szkodliwy? I. Sposoby otrzymywania i metody wykrywania dwutlenku Wykrywanie obecności dwutlenku węgla za pomocą wody wapiennej OBSERWACJE: Bezbarwna woda wapienna ulega zmętnieniu.

Bardziej szczegółowo

Regulacje prawne z zakresu BHP

Regulacje prawne z zakresu BHP Wieliczka, styczeń 2014 r. Regulacje prawne z zakresu BHP materiały na szkolenie okresowe dla Przewodników po Kopalni Soli Wieliczka i podziemnej ekspozycji MŻKW mgr inż. Wojciech Jakubiak Kierownik Działu

Bardziej szczegółowo

TELEFONY ALARMOWE INNE WAŻNE TELEFONY

TELEFONY ALARMOWE INNE WAŻNE TELEFONY 2 0 1 5 TELEFONY ALARMOWE 112 POGOTOWIE RATUNKOWE STRAŻ POŻARNA POLICJA POGOTOWIE GAZOWE POGOTOWIE ENERGETYCZNE POGOTOWIE WODNO-KANALIZACYJNE POGOTOWIE DROGOWE 999 998 997............ INNE WAŻNE TELEFONY

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie... 9 Akty normatywne... 20 CZĘŚĆ 1 OGÓLNE WYMAGANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY... 23

Wprowadzenie... 9 Akty normatywne... 20 CZĘŚĆ 1 OGÓLNE WYMAGANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY... 23 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 Akty normatywne... 20 CZĘŚĆ 1 OGÓLNE WYMAGANIA W ZAKRESIE BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY... 23 1.1. Obowiązki pracodawcy i osób kierujących pracownikami... 23 1.2. Obowiązki

Bardziej szczegółowo

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I

XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I Katowice, 16.12.2009 XXI Regionalny Konkurs Młody Chemik FINAŁ część I ZADANIE 1. KRZYśÓWKA ZWIĄZKI WĘGLA I WODORU (9 punktów) RozwiąŜ krzyŝówkę. Litery z wyszczególnionych pól utworzą hasło nazwę węglowodoru:

Bardziej szczegółowo

Ustawa Prawo geologiczne i górnicze

Ustawa Prawo geologiczne i górnicze Ustawa Prawo geologiczne i górnicze 1 Ustawa Prawo geologiczne i górnicze 2 Ustawa Prawo geologiczne i górnicze 3 Ustawa Prawo geologiczne i górnicze 4 Ustawa Prawo geologiczne i górnicze 5 Dodatkowe wytyczne

Bardziej szczegółowo

Zasady projektowania systemów sygnalizacji pożarowej Wybór rodzaju czujki pożarowej

Zasady projektowania systemów sygnalizacji pożarowej Wybór rodzaju czujki pożarowej Wybór rodzaju czujki pożarowej 1 Wybór rodzaju czujki pożarowej KRYTERIA WYBORU Prawdopodobny rozwój pożaru w początkowej fazie Wysokość pomieszczenia Warunki otoczenia 2 Prawdopodobny rozwój pożaru w

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO PRZECIWPOŻAROWE CIĄGNIKÓW I MASZYN ROLNICZYCH. Andrzej Zalewski Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Poznaniu

BEZPIECZEŃSTWO PRZECIWPOŻAROWE CIĄGNIKÓW I MASZYN ROLNICZYCH. Andrzej Zalewski Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Poznaniu BEZPIECZEŃSTWO PRZECIWPOŻAROWE CIĄGNIKÓW I MASZYN ROLNICZYCH Andrzej Zalewski Państwowa Inspekcja Pracy Okręgowy Inspektorat Pracy w Poznaniu 1 Przyczyny pożarów Przyczyny pożarów: bałagan, materiały łatwopalne

Bardziej szczegółowo

Temat: ZASADY I SPOSOBY GASZENIA POŻARÓW

Temat: ZASADY I SPOSOBY GASZENIA POŻARÓW Scenariusz 17 Temat: ZASADY I SPOSOBY GASZENIA POŻARÓW Cel zajęć: Celem zajęć jest zapoznanie młodzieży z zasadami i sposobami gaszenia pożarów w pierwszej fazie ich powstania i rozwoju. 1. Założenia organizacyjne:

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA ORESOWEGO PRACODAWCÓW I INNYCH OSÓB KIERUJĄCYCH PRACOWNIKAMI.

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA ORESOWEGO PRACODAWCÓW I INNYCH OSÓB KIERUJĄCYCH PRACOWNIKAMI. SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA ORESOWEGO PRACODAWCÓW I INNYCH OSÓB KIERUJĄCYCH PRACOWNIKAMI. 1. Cel szkolenia Celem szkolenia jest aktualizacja i uzupełnienie wiedzy i umiejętności w szczególności z zakresu:

Bardziej szczegółowo

ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE DO KONKURSU PIERWSZA POMOC DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM

ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE DO KONKURSU PIERWSZA POMOC DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE DO KONKURSU PIERWSZA POMOC DLA UCZNIÓW GIMNAZJUM Edukacja w zakresie pierwszej pomocy, to działania dydaktyczno - wychowawcze szkoły, mające na celu przygotowanie młodzieży do działania

Bardziej szczegółowo

KARTA BEZPIECZEŃSTWA PRODUKTU

KARTA BEZPIECZEŃSTWA PRODUKTU KARTA BEZPIECZEŃSTWA PRODUKTU Zgodnie z normą 9 l/155/ecc (93/112/EC) Data wystawienia: 21.02.2003 Zmiany dnia: 16.01.2003 Podstawa: Rozporządzenie MZ, Dz. U. Nr 140, poz. 1171 z dnia 3 września 2002 z

Bardziej szczegółowo

Poprawa bezpieczeństwa pracy w kopalniach strategiczny projekt badawczy. Komisja Bezpieczeństwa Pracy w Górnictwie 21 listopada 2014 r.

Poprawa bezpieczeństwa pracy w kopalniach strategiczny projekt badawczy. Komisja Bezpieczeństwa Pracy w Górnictwie 21 listopada 2014 r. Poprawa bezpieczeństwa pracy w kopalniach strategiczny projekt badawczy Komisja Bezpieczeństwa Pracy w Górnictwie 21 listopada 2014 r. W latach 2000-2013 Prezes Wyższego Urzędu Górniczego 22-krotnie powoływał

Bardziej szczegółowo

BADŹ CZUJNY!!! Rozpoczął się okres grzewczy, a wraz z nim wzrasta zagrożenie zatrucia czadem!!!

BADŹ CZUJNY!!! Rozpoczął się okres grzewczy, a wraz z nim wzrasta zagrożenie zatrucia czadem!!! Czad cichy zabójca BADŹ CZUJNY!!! Rozpoczął się okres grzewczy, a wraz z nim wzrasta zagrożenie zatrucia czadem!!! OSTRZEGAMY! Każdego roku z powodu zatrucia tlenkiem węgla, potocznie zwanego czadem, ginie

Bardziej szczegółowo

STAN BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY W GÓRNICTWIE w 2009 roku

STAN BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY W GÓRNICTWIE w 2009 roku WYŻSZY URZĄD GÓRNICZY STAN BEZPIECZEŃSTWA I HIGIENY PRACY W GÓRNICTWIE w 2009 roku Skład, druk i oprawa: TextPartner s.c. ul. Józefowska 30/5, 40-144 Katowice http://www.textpartner.com/ SPIS TREŚCI

Bardziej szczegółowo

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA

SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA SZYBKOŚĆ REAKCJI CHEMICZNYCH. RÓWNOWAGA CHEMICZNA Zadania dla studentów ze skryptu,,obliczenia z chemii ogólnej Wydawnictwa Uniwersytetu Gdańskiego 1. Reakcja między substancjami A i B zachodzi według

Bardziej szczegółowo

Zagrożenie wybuchowe pyłów biomasy w obiektach energetycznych

Zagrożenie wybuchowe pyłów biomasy w obiektach energetycznych Zagrożenie wybuchowe pyłów biomasy w obiektach energetycznych Anna Fibich Parametry wybuchowości i zapalności Maksymalne ciśnienie wybuchu pyłu p max [bar] Maksymalna szybkość narastania ciśnienia wybuchu

Bardziej szczegółowo

OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA

OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA Pożar - definicja Istnieje wiele definicji pożaru, ale w dużym uproszczeniu można powiedzieć, że pożar to proces spalania materiałów palnych w czasie i miejscu do tego nieprzeznaczonym.

Bardziej szczegółowo

Projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Uczenie się przez całe życie

Projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Uczenie się przez całe życie Projekt został zrealizowany przy wsparciu finansowym Komisji Europejskiej w ramach programu Uczenie się przez całe życie Publikacja powstała w wyniku projektu zrealizowanego przy wsparciu finansowym Komisji

Bardziej szczegółowo

2. Wskazanie osoby przekazującej informację. Dyspozytor (24h) - Tel. 508-048-286/ 32 294 88 45, Koordynator Działu Technicznego -Tel.

2. Wskazanie osoby przekazującej informację. Dyspozytor (24h) - Tel. 508-048-286/ 32 294 88 45, Koordynator Działu Technicznego -Tel. Informacje na temat środków bezpieczeństwa i sposobów postępowania na wypadek wystąpienia poważnej awarii na terenie zakładu Polski Gaz S.A oddz. w Sosnowcu. Podstawa prawna: Art. 261 ust. 5 Ustawy z dnia

Bardziej szczegółowo

Liquid Ice Spray Czyszczący

Liquid Ice Spray Czyszczący KARTA CHARAKTERYSTYKI BEZPIECZEŃSTWA (MSDS) Liquid Ice Spray Czyszczący SEKCJA 1 IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI I PRODUCENTA Nazwa produktu: Spray czyszczący Kod produktu: 42082 Numer (Producenta) Karty Charakterystyki:

Bardziej szczegółowo

SZKOLENIE WSTĘPNE BHP

SZKOLENIE WSTĘPNE BHP SZKOLENIE WSTĘPNE BHP Spis treści Prawo pracy i BHP, obowiązki, odpowiedzialność Ochrona przed zagrożeniami Pierwsza pomoc przedmedyczna Zagrożenia pożarowe, zasady obsługi środków gaśniczych, ewakuacja

Bardziej szczegółowo

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego

Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego Materiały i tworzywa pochodzenia naturalnego 1. Przyporządkuj opisom odpowiadające im pojęcia. Wpisz litery (A I) w odpowiednie kratki. 3 p. A. hydraty D. wapno palone G. próchnica B. zaprawa wapienna

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 października 2015 r. Poz. 1702 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 21 września 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia

Bardziej szczegółowo

Test z geologii. 4) Jaka panuje stała temperatura w naszym klimacie na głębokości 26 m? a) 5 0 C b) 15 0 C c) 8 0 C d) 12 0 C

Test z geologii. 4) Jaka panuje stała temperatura w naszym klimacie na głębokości 26 m? a) 5 0 C b) 15 0 C c) 8 0 C d) 12 0 C Test z geologii 1) Promień równikowy Ziemi wynosi: a) 637,8 km b) 6378,4 km c) 36561,31 km d) 3656,1 km 2) Największą gęstość posiada: a) Atmosfera b) Litosfera c) Mezosfera d) Barysfera 3) Na Śląsku stopień

Bardziej szczegółowo

Czym w ogóle jest energia geotermalna?

Czym w ogóle jest energia geotermalna? Energia geotermalna Czym w ogóle jest energia geotermalna? Ogólnie jest to energia zakumulowana w gruntach, skałach i płynach wypełniających pory i szczeliny skalne. Energia ta biorąc pod uwagę okres istnienia

Bardziej szczegółowo

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW

TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW Jerzy Wójcicki Andrzej Zajdel TECHNOLOGIA PLAZMOWA W ENERGETYCZNYM ZAGOSPODAROWANIU ODPADÓW 1. OPIS PRZEDSIĘWZIĘCIA 1.1 Opis instalacji Przedsięwzięcie obejmuje budowę Ekologicznego Zakładu Energetycznego

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp 11 Wykaz skrótów użytych w treści 12 Literatura 12

Spis treści. Wstęp 11 Wykaz skrótów użytych w treści 12 Literatura 12 Spis treści Wstęp 11 Wykaz skrótów użytych w treści 12 Literatura 12 I. Regulacje prawne z zakresu prawa pracy dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy 1. Międzynarodowe źródła prawa 13 Dyrektywy UE 14

Bardziej szczegółowo

KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Zwalczania zagrożeń chemicznych i ekologicznych Rozwiązania interdyscyplinarne POLEKO 2013

KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Zwalczania zagrożeń chemicznych i ekologicznych Rozwiązania interdyscyplinarne POLEKO 2013 Awaryjny wyciek amoniaku ze składu cystern kolejowych na terenie stacji PKP Poznań Franowo. Doświadczenia i wnioski. st. bryg. dr inż. Jerzy Ranecki KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA Doświadczenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

KARTA CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU

KARTA CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU KARTA CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU 1. IDENTYFIKACJA PRODUKTU. Nazwa produktu: Zestaw wyrobów do wykonywania dekoracyjnych sufitów napinanych. Zastosowanie: Sufit napinany do osłony dolnej powierzchni stropów

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZEŃSTWO I ORGANIZACJA MIEJSCA ZDARZENIA

BEZPIECZEŃSTWO I ORGANIZACJA MIEJSCA ZDARZENIA BEZPIECZEŃSTWO I ORGANIZACJA MIEJSCA ZDARZENIA Podstawowe zasady oceny i zapewnienia bezpieczeństwa na miejscu zdarzenia: 1. Zachowaj spokój, zatrzymaj się, pomyśl, działaj 2. Oceniaj ryzyko 3. Oceń czy

Bardziej szczegółowo

ZASADY GASZENIA RÓŻNYCH TYPÓW POŻARÓW ORAZ ZASTOSOWANIE RÓŻNYCH TYPÓW GAŚNIC ANALIZA POKAZU GASZENIA POŻARU OPON SAMOCHODU CIĘŻAROWEGO

ZASADY GASZENIA RÓŻNYCH TYPÓW POŻARÓW ORAZ ZASTOSOWANIE RÓŻNYCH TYPÓW GAŚNIC ANALIZA POKAZU GASZENIA POŻARU OPON SAMOCHODU CIĘŻAROWEGO mł. bryg. mgr inż. Krzysztof T. Kociołek Szkoła Aspirantów PSP, Kraków kkociolek@sapsp.pl ZASADY GASZENIA RÓŻNYCH TYPÓW POŻARÓW ORAZ ZASTOSOWANIE RÓŻNYCH TYPÓW GAŚNIC ANALIZA POKAZU GASZENIA POŻARU OPON

Bardziej szczegółowo

Powietrze i inne gazy. Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu.

Powietrze i inne gazy. Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu. Składniki powietrza Powietrze jest jednorodną mieszaniną gazów. Mieszanina ta nie posiada barwy, smaku ani zapachu. Doświadczenie nr 1 Temat: Badanie składników powietrza. Schemat doświadczenia: Obserwacje:

Bardziej szczegółowo

1. Oznaczenie prowadzącego zakład oraz adres. 2. Osoba udzielająca informacji: Oznaczenie prowadzącego zakład:

1. Oznaczenie prowadzącego zakład oraz adres. 2. Osoba udzielająca informacji: Oznaczenie prowadzącego zakład: Informacje na temat środków bezpieczeństwa i sposobu postępowania w przypadku wystąpienia poważnej awarii przemysłowej w Terminalu Paliw w Gdańsku Polskiego Koncernu Naftowego ORLEN Spółka Akcyjna 1. Oznaczenie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania Edukacja dla bezpieczeństwa

Przedmiotowy System Oceniania Edukacja dla bezpieczeństwa Przedmiotowy System Oceniania Edukacja dla Lp. Nr i nazwa tematu: dopuszczająca dostateczna dobra bardzo dobra celująca 1. 1.Ostrzeganie ludności o ch, alarmowanie. 2. 2. Pierwsza pomoc życia lub zdrowia

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 26 sierpnia 2014 r. Poz. 1129 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA. z dnia 19 maja 2014 r.

Warszawa, dnia 26 sierpnia 2014 r. Poz. 1129 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA. z dnia 19 maja 2014 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 26 sierpnia 2014 r. Poz. 1129 OBWIESZCZENIE MINISTRA ŚRODOWISKA z dnia 19 maja 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra

Bardziej szczegółowo

Powstanie, struktura i zadania Oddziału CZOK.

Powstanie, struktura i zadania Oddziału CZOK. Powstanie, struktura i zadania Oddziału CZOK. Centralny Zakład Odwadniania Kopalń (CZOK), powołany został Uchwałą Nr 1/00 Zarządu Spółki Restrukturyzacji Kopalń S.A., z dnia 22.08.2000 roku. SRK S.A. powstała

Bardziej szczegółowo

1 S t r o n a. jest ekspediowany do potencjalnych odbiorców

1 S t r o n a. jest ekspediowany do potencjalnych odbiorców W myśl artykułu 261 ustęp 5-8 ustawy Prawo ochrony środowiska w brzmieniu nadanym ustawą w dnia 22 lipca 2010 roku o zmianie ustawy Prawo ochrony środowiska (Dz. U. nr 152 poz. 1019), Novatek Polska Sp.

Bardziej szczegółowo

Po prostu wyłącz zagrożenie pożarowe

Po prostu wyłącz zagrożenie pożarowe OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA INERTYZACJA Po prostu wyłącz zagrożenie pożarowe Permatec Aktywny system zapobiegania pożarom poprzez zmniejszenie stężenia tlenu Bezpieczeństwo ponad wszystko ZASADA ZAPOBIEGANIA

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań...

Spis treści. Rozdział III Drgania mechaniczne i wstrząsy 1. Charakterystyka fizyczna i podstawowe pojęcia... 87 2. Źródła drgań... Spis treści Rozdział I Czynniki szkodliwe i uciążliwe w środowisku pracy 1. Podział czynników szkodliwych i uciążliwych.................................. 11 2. Ogólne przepisy bezpieczeństwa i higieny

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE Nr 108/2014 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 1 października 2014 r.

ZARZĄDZENIE Nr 108/2014 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 1 października 2014 r. ZARZĄDZENIE Nr 108/2014 Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego w sprawie organizowania szkolenia studentów Uniwersytetu Wrocławskiego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy Na podstawie art. 228 ust. 1

Bardziej szczegółowo

Numery alarmowe. Aby zachować wymogi bezpieczeństwa, ognisko można rozpalać 100 m od lasu.

Numery alarmowe. Aby zachować wymogi bezpieczeństwa, ognisko można rozpalać 100 m od lasu. Numery alarmowe 997 policja 998 straż pożarna 999 pogotowie 112 ogólny dotyczy wszystkich służb W trakcie powstania pożaru dochodzi do spalenia dóbr materialnych, np. spalenie domu, siana, lasu. Aby proces

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK URZÊ DO WY WY SZEGO URZÊDU GÓR NI CZE GO ROK 2009

DZIENNIK URZÊ DO WY WY SZEGO URZÊDU GÓR NI CZE GO ROK 2009 DZIENNIK URZÊ DO WY WY SZEGO URZÊDU GÓR NI CZE GO ROK 2009 2 3 Skorowidz alfabetyczny do Dziennika Urzędowego Rok 2009 (nry 1 17) (Skróty oznaczają: D. decyzję, K. komunikat, O. obwieszczenie, Z. zarządzenie.)

Bardziej szczegółowo

Temat: Zagrożenia pożarowe

Temat: Zagrożenia pożarowe MODUŁ IV LEKCJA 1 Temat: Zagrożenia pożarowe Formy realizacji: ścieżka edukacyjna, lekcja techniki (45 minutowa jednostka lekcyjna) w klasie pierwszej. Cele szczegółowe lekcji: uświadomienie zagrożeń pożarowych,

Bardziej szczegółowo

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH

RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH RAMOWY PROGRAM SZKOLENIA OKRESOWEGO PRACOWNIKÓW INŻYNIERYJNO-TECHNICZNYCH Lp. 1. Temat szkolenia Regulacje prawne z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy: a) aktualne przepisy (z uwzględnieniem zmian),

Bardziej szczegółowo