SYTUACJA UTRATY ZDROWIA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "SYTUACJA UTRATY ZDROWIA"

Transkrypt

1 Barbara Dobrzańska-Socha SYTUACJA UTRATY ZDROWIA Problemy psychologiczne osób z kalectwem nabytym Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

2 SYTUACJA UTRATY ZDROWIA

3 Barbara Dobrzańska-Socha SYTUACJA UTRATY ZDROWIA Problemy psychologiczne osób z kalectwem nabytym Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

4 Publikacja dofinansowana przez Uniwersytet Jagielloński ze środków Wydziału Zarządzania i Komunikacji Społecznej, Katedry Zarządzania w Turystyce, Instytutu Spraw Publicznych oraz Instytutu Psychologii Stosowanej RECENZENT dr hab. Katarzyna Popiołek, prof. SWPS PROJEKT OKŁADKI Agnieszka Winciorek FOTOGRAFIA NA OKŁADCE Jerzy Socha Copyright by Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Wydanie I, Kraków 2013 All rights reserved Niniejszy utwór ani żaden jego fragment nie może być reprodukowany, przetwarzany i rozpowszechniany w jakikolwiek sposób za pomocą urządzeń elektronicznych, mechanicznych, kopiujących, nagrywających i innych oraz nie może być przechowywany w żadnym systemie informatycznym bez uprzedniej pisemnej zgody Wydawcy. ISBN Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, Kraków tel , , fax Dystrybucja: tel , tel./fax tel. kom , Konto: PEKAO SA, nr

5 BARBARA Jerzemu

6 SPIS TREŚCI Wstęp Wokół problemu Geneza tematu, czyli podróż w głąb siebie Dlaczego właśnie inwalidzi? Dwie drogi i dwa etapy analizy Sytuacja utraty zdrowia podejście patogenetyczne Patogenetyczne podejście do zagadnienia utraty zdrowia Nabyte kalectwo jako strata Kalectwo jako cierpienie spowodowane uszkodzeniem ciała Zagadnienie bólu Przeżycia związane z uszkodzeniem ciała Uszkodzenie ciała jako zdarzenie krytyczne Traumatyczny stres w sytuacji uszkodzenia ciała Kryzys psychologiczny jako reakcja na uszkodzenie ciała Cierpienie jako szansa rozwoju Poszukiwanie sensu przeżytego cierpienia Rola wsparcia społecznego w nadawaniu sensu cierpieniu Fenomenologiczno-egzystencjalny sens cierpienia Refleksje o cierpieniu spowodowanym kalectwem Rozwojowy aspekt utraty zdrowia Zagadnienie utraty zdrowia w kontekście teorii stresu i radzenia sobie Podstawowe pojęcia i definicje Ocena poznawcza sytuacji utraty zdrowia Efektywność radzenia sobie z utratą zdrowia Determinanty procesu radzenia sobie z utratą zdrowia Odporność psychiczna Wrodzone i nabyte aspekty odporności psychicznej ujmowanej jako odporność na stres Możliwości zmiany odporności na stres Odporność psychiczna jednym z zasobów radzenia sobie z utratą zdrowia Poczucie koherencji Rola poczucia koherencji w radzeniu sobie z kalectwem Emocjonalne aspekty poczucia koherencji Powiązania koncepcji Antonovsky ego z innymi ujęciami teoretycznymi Refleksyjność Zakończenie Bibliografia

7

8 WSTĘP Psychologiczna problematyka zdrowia i choroby od wielu lat cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem, przyciągając uwagę zarówno badaczy, jak i szerokiej publiczności. Ciągle wydaje się ona daleka od wyczerpania, ponieważ szybkie zmiany cywilizacyjne powodują nie tylko wzrost wiedzy o przyczynach powstawania i leczenia chorób, lecz także samowiedzy człowieka traktującego zdrowie jako podstawowy rodzaj zasobu, formę kapitału umożliwiającego osiąganie celów we wszystkich innych dziedzinach życia. Problematyka ta jest także ważna i ciekawa poznawczo ze względu na możliwość dotarcia do mechanizmów radzenia sobie przez człowieka znajdującego się w sytuacji trudnej, jaką jest niewątpliwie utrata lub uszczerbek na zdrowiu. Dla psychologów ważne są prawidłowości rządzące zachowaniem się człowieka w takich sytuacjach, ponieważ wiedza o nich jest podstawą budowania strategii pomocy psychologicznej i wsparcia społecznego, zwiększających zaradność zarówno w wymiarze jednostkowym, jak i społecznym. W ostatnich latach pojawiło się kilka wpływowych teorii psychologicznych pozwalających wyjaśniać zachowanie się ludzi w sytuacjach utraty zdrowia. Należą do nich teoria stresu i radzenia sobie Lazarusa i Folkman (1984), teoria salutogenezy Antonovsky ego, teoria stresu potraumatycznego i inne. W polskiej literaturze godne odnotowania są prace Sęk, Heszen-Niejodek i Wrześniewskiego oraz ich coraz liczniejszych współpracowników. Czerpiąc satysfakcję poznawczą z dotychczasowego dorobku nauki w tej dziedzinie, można jednocześnie odczuwać niedosyt poznawczy. Wiąże się on nie tylko i nie tyle z dręczącym poczuciem braku spójności tej wiedzy, lecz także z poczuciem, że człowiek jest traktowany w tych teoriach głównie jako przedmiot, podczas gdy sytuacja utraty zdrowia jest wyjątkowo wyrazistym dowodem jedności ciała i ducha, przedmiotowości i podmiotowości człowieka, stanu, w którym cierpienie jest najbardziej dramatycznym przejawem tej jedności. Proponowana monografia jest wyjątkowo udaną próbą zmierzenia się z tym właśnie dylematem. Autorka pokazując we wstępie genezę problemu, który zrodził się jako metamorfoza jej osobistych zmagań w sytuacji utraty zdrowia, zmierza do ukazania go w szerszym kontekście jako problem inwalidów, czyli ludzi żyjących z kalectwem nabytym, gdy ich zaradność dotyczy szczególnych relacji ze światem zarówno w sensie fizycznym, jak i społecznym. W swojej pracy stara się ona uwzględnić wszystkie wspomniane wyżej teorie psychologiczne, co w zastosowaniu do konkretnych sytuacji umożliwia próbę syntezy, ale także proponuje

9 10 uwzględnienie nowych sposobów ujmowania problemu utraty zdrowia, jak np. podejście fenomenologiczno-egzystencjalne. Bierze pod uwagę także dwa podstawowe aspekty w rozpatrywaniu sytuacji człowieka dotkniętego kalectwem nabytym: patogenetyczny oraz rozwojowy. Ten ostatni wiąże się ściśle z analizą zaradności człowieka, z jego odpornością na zakłócenia równowagi, poczuciem koherencji oraz refleksyjnością. Wreszcie docieramy do sedna, czyli procesu formułowania przez człowieka z kalectwem konkretnych zadań i rozwiązywania problemów. Cierpienie jest nieuchronnym korelatem utraty zdrowia człowieka, ale i czynnikiem pobudzającym jego zaradność. Najbardziej widowiskowym, dostępnym i godnym podziwu dowodem tych zwycięskich zmagań są wyczyny sportowe prezentowane na specjalnie organizowanych zawodach i paraolimpiadach. Dlatego tak chętnie w wypowiedziach komentatorów można usłyszeć słowa aprobaty, a nawet zachwytu dla samozaparcia, wytrwałości i uporu zwycięzców, a tak rzadko o kosztach psychologicznych, jakie stoją za owym zwycięstwem. Występ publiczny jest spektakularnym dowodem sukcesu, a uporczywy, morderczy trening znika z pola uwagi. O cierpieniu i wyrzeczeniach rzadko się wówczas mówi. A przecież istota rzeczy tkwi właśnie w owym harcie ducha. Warto o tym pamiętać. Autorka omawianej książki doskonale wie, jak ważna jest ta subiektywna strona medalu w walce osób niepełnosprawnych o powrót do normalności. Głównym motywem decyzji o przygotowaniu tej książki do druku było przekonanie, że problematyka w niej zawarta jest aktualna i potrzebna i że znajdzie ona uznanie w oczach czytelników. Obserwujemy bowiem obecnie wzrost znaczenia wiedzy o sposobach radzenia sobie z wszelką stratą, ale szczególnie z utratą zdrowia. Zdrowie staje się jedną z naczelnych wartości w życiu coraz większej liczby ludzi, co znajduje wyraz we współczesnej definicji zdrowia jako dobrostanu, a nie tylko pogorszenia dotychczasowego stanu psychofizycznego człowieka. Wzrasta jednocześnie liczba czynników powodujących utratę zdrowia, a w szczególności powodujących niepełnosprawność i kalectwo w związku z postępem technicznym i cywilizacyjnym (wypadki przy pracy i na drogach, sporty ekstremalne, masowe imprezy itp.). Na tym tle szczególnie uwydatniają się zalety proponowanej monografii. O inwalidztwie nabytym jako szczególnym przypadku utraty zdrowia mówi się tu w najszerszym teoretycznym kontekście, w szczególności w kontekście teorii stresu i radzenia sobie oraz ogólnej teorii sytuacji trudnych. Książka nie jest zwykłym przeglądem literatury, choć bibliografia jest imponująca i sama w sobie stanowi dodatkową wartość. Autorkę cechuje umiejętność krytycznego ustosunkowania się do zastanej wiedzy. Pokazuje ona rozliczne luki w istniejącej wiedzy i tezy nie

10 11 do końca uzasadnione przez autorów o uznanym autorytecie, np. gdy omawia salutogenetyczną koncepcję Antonovsky ego, a nawet gruntownie już przyswojoną na gruncie polskim teorię stresu i radzenia sobie Lazarusa. Godna pochwały jest powściągliwość Autorki w próbie tworzenia syntezy, jednak jej propozycja, aby powiązać aspekt patogenetyczny z aspektem rozwojowym w tropieniu mechanizmów zaradności, jest wyjątkowo trafna. Mamy tu więc do czynienia z dążeniem Autorki do tego, aby wiedza ucukrowana znalazła swoją konkretyzację w jej własnych cząstkowych wynikach badań nad kalectwem nabytym. Można żałować, że tekst przygotowany niemal do druku nie doczekał się wydania za życia Autorki. Słowo niemal oznacza tu, że pozostały do usunięcia drobne usterki językowe i konieczne uzupełnienia terminologiczne. Lektura maszynopisu w pozostawionej przez Autorkę postaci nie rodzi wątpliwości, że mamy do czynienia z dziełem dojrzałym i wartym publikacji. Podejmując się przygotowania tekstu do druku, starałam się nie uchybić myśli przewodniej Autorki. Ktoś może zapytać, jak to się stało, że podjęłam się redagowania książki spoza dziedziny, którą uprawiam od lat, mianowicie psychologii pracy. Treść przedkładanej książki jest mi bliska z wielu względów. Zajmowałam się podobnymi zagadnieniami w odniesieniu do ludzkiej pracy, a jak wiadomo, to właśnie w tym środowisku zrodziła się problematyka psychologii zdrowia (strategie promocji zdrowia). Nieobca jest mi ogólna teoria stresu i radzenia sobie. Ale motywem przewodnim mojej decyzji był fakt długoletniej współpracy z Panią dr Barbarą Dobrzańską-Sochową na niwie kształcenia studentów psychologii specjalizujących się w praktycznych zastosowaniach tej nauki, na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, w latach osiemdziesiątych XX wieku. Jestem przekonana, że książka okaże się przydatna w kształceniu studentów psychologii, a także absolwentów tego kierunku pragnących na studiach podyplomowych pogłębiać swoją wiedzę. Przyda się ona wszystkim, którzy dążą do tego, by doskonalić swoje kwalifikacje w dziedzinie pomocy psychologicznej i wsparcia społecznego inwalidów z kalectwem nabytym. Zofia Ratajczak

11

12 BIBLIOGRAFIA Skróty: WUJ Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego UŚl Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego UWr Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego TN-KUL Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego GWP Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne PTP Polskie Towarzystwo Psychologiczne IP-PAN Wydawnictwo Instytutu Psychologii Polskiej Akademi Nauk PWN Wydawnictwo Naukowe PWN PZWL Wydawnictwo Lekarskie PZWL Abramson L.Y., Seligman M.E.P., Teasdale J. (1978). Learned helplessness in Humans: Critique and reformulation. Journal of Abnormal Psychology, no. 87, s Adamiec M. (1988). Doświadczenie przemiany jako kategoria psychologiczna. Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, nr 959, UŚl, Katowice. Aldwin C.M., Revenson T.A. (1987). Does coping help? A reexamination of relation between coping and mental health. Journal of Personality and Social Psychology, no. 53, s Allport G. (1937). Personality: A psychological interpretation, Holt, New York za: Płużek Z., Kryzysy psychologiczne i rodzaje kryzysów osobowościowych, [w:] Kubacka-Jasiecka D., Lipowska-Teutsch A. (red.), Oblicza kryzysu psychologicznego i pracy interwencyjnej, s. 43. Wydawnictwo ALL, Kraków Antonovsky A. (1979). Health, Stress and Coping: New Perspectives on mental and Physical Well-Being, Jossey-Bass Publishers, San Francisco za: Antonovsky A., Rozwikłanie tajemnicy zdrowia, s Fundacja IPN Mobilitas, Warszawa Antonovsky A. (1984). A call for a new question Salutogenesis and a proposed answer The Sense of Coherence, Journal of Preventive Psychiatry, za: Dolińska-Zygmunt G., Orientacja salutogenetyczna w problematyce zdrowotnej. Model Antonovsky ego, [w:] Dolińska-Zygmunt G. (red.), Elementy psychologii zdrowia. Acta Universitatis Wratislaviensis, No. 1818, s UWr, Wrocław Antonovsky A. (1987). Unraveling the mystery of health. Jossey-Bass Publishers, San Francisco za: Sęk H, Ścigała I., Stres i radzenie sobie w modelu

13 158 salutogenetycznym, [w:] Heszen I., Ratajczak Z. (red.), Człowiek w sytuacji stresu, s UŚl, Katowice Antonovsky A. (1995). Rozwikłanie tajemnicy zdrowia. Fundacja IPN Mobilitas, Warszawa. Aquilera D.C. (1989). Crisis intervention, C.V. Mosby, St. Louis, za: Hoff L.A., People in Crisis: Understanding and Helping, Jossey-Bass Publishers, San Francisco Aquilera D.C., Messick J.M. (1986). Crisis Intervention, 5 th ed., C.V. Mosby, St. Louis za: Płużek Z., Kryzysy psychologiczne i rodzaje kryzysów osobowościowych, [w:] Kubacka-Jasiecka D., Lipowska-Teutsch A. (red.), Oblicza kryzysu psychologicznego i pracy interwencyjnej, s. 43. Wydawnictwo ALL, Kraków Atkinson J.W. (1958). Towards experimental analysis of human motivation, [w:] Atkinson J.W. (red.), Motives in fantasy, action and society, van Nostrand, Princeton za: Kowalik S., Psychospołeczne podstawy rehabilitacji osób niepełnosprawnych, s Interart, Warszawa Badura-Madej W. (1996). Podstawowe pojęcia teorii kryzysu i interwencji kryzysowej, [w:] Badura-Madej W. (wybór): Wybrane zagadnienia interwencji kryzysowej, s Interart, Warszawa. Bandura A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change, Psychological Review, no. 84, s za: Kowalik S., Psychospołeczne podstawy rehabilitacji osób niepełnosprawnych, s Interart, Warszawa Bandura A. (1982), Self-efficacy mechanism in human agency, American Psychologist, no. 37, s za: Sęk H., Uwarunkowania i mechanizmy wypalenia zawodowego w modelu społecznej psychologii poznawczej, [w:] Sęk H. (red.), Wypalenie zawodowe. Przyczyny. Mechanizmy. Zapobieganie, s PWN, Warszawa Bandura A. (1989). Human agency in social cognitive theory. American Psychologist, no. 44, s Bańka A. (2000). Psychologia organizacji, [w:] Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej s GWP, Gdańsk. Barnard C. (1996). Godne życie, godna śmierć. Wyd. Jacek Santorski & Co., Warszawa. Barraclough J. (1997). Rak i emocje. Wydawnictwo Medyczne SANMEDICA, Warszawa. Bartels B.J. (1984). Early psychosocial interventions in severe trauma, [w:] Krueger D.W. (red.), Rehabilitation Psychology, s An Aspen Publication, Rockville.

14 159 Bedbrook G.M. (1991). Opieka nad chorym z paraplegią. PZWL, Warszawa. Belloc N.B., Breslow L. (1972). Relationship of physical health status and health practices, Preventive Medicine, no. 1, s za: Terelak J.F., Psychologia stresu, s Oficyna Wydawnicza BRANTA, Bydgoszcz Bennett S.J. (1993). Relationships Among Selected Antecedent Variables and Coping Effectiveness in Postmyocardial Infarction Patients. Research in Nursing and Health, no. 16, s Binswanger L. (1963). Being-in-the-world: selected paper of Ludwig Binswanger, Basic Books, New York za: Hall C.S., Lindzey G., Teorie osobowości, s PWN, Warszawa Block B.L. (1999). Osobowościowe uwarunkowania nasilenia problemów psychospołecznych u osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego. TN-KUL, Lublin. Bocheński J. (1988). O śmierci, przemijaniu i sensie życia, Powściągliwość i Praca, nr 11 (458), 1 2, s. 6 7 za: Widera-Wysoczańska A., Rozmowy o przemijaniu. Hermeneutyczna analiza psychologiczna doświadczeń człowieka, s UWr, Wrocław Bolger N., Schilling E.A. (1999). Personality and the problems of everyday life: The role of neuroticism in exposure and reactivity to daily stressors. Journal of Personality za: Strelau J., Temperament a stres: Temperament jako czynnik moderujący stresory, stan i skutki stresu oraz radzenie sobie ze stresem, [w:] Heszen-Niejodek I., Ratajczak Z. (red.), Człowiek w sytuacji stresu, s UŚl, Katowice Bonnino S. (1996). Rozwój empatii w kontekście zarażania się emocjami innych osób oraz tworzenia reprezentacji poznawczej. Nowiny Psychologiczne, nr 1, s Borys B., Majkowicz M., Zmiana obrazu siebie u ofiar pożaru hali stoczni gdańskiej (rękopis) za: Borys B., Morawski P., Zespół stresu pourazowego u ofiar pożaru hali Stoczni Gdańskiej. Na podstawie literatury i doświadczeń własnych, [w:] Kubacka-Jasiecka D., Lipowska-Teutsch A. (red.), Oblicza kryzysu psychologicznego i pracy interwencyjnej, s. 85. Wydawnictwo ALL, Kraków Borys B., Morawski P. (1997). Zespół stresu pourazowego u ofiar pożaru hali Stoczni Gdańskiej. Na podstawie literatury i doświadczeń własnych, [w:] Kubacka-Jasiecka D., Lipowska-Teutsch A. (red.), Oblicza kryzysu psychologicznego i pracy interwencyjnej, s Wydawnictwo ALL, Kraków. Boss M. (1977). Existential foundations of medicine and psychology, Aronson, New York za: Hall C.S., Lindzey G., Teorie osobowości, s PWN, Warszawa 1990.

15 160 Bowlby J., Parkes C.M. (1970). Separation and loss, [w:] Anthony E.J. i in., The child and his family, s Wyd. Willey, New York, za: Lis-Turlejska M., Problematyka przeżywania straty w psychologii klinicznej. Przegląd Psychologiczny, 1989, nr 3, s Brasted W.S., Callahan E.J. (1984). A behavioral analysis of the grief process, Journal of Behavior Therapy, no. 15, s Bryant F.B. (1989). A four-factor model of perceived control: coping, obtaining and savoring. Journal of Personality, no. 57, s za: Sęk H., Ścigała I., Stres i radzenie sobie w modelu salutogenetycznym, [w:] Heszen-Niejodek I., Ratajczak Z. (red.), Człowiek w sytuacji stresu, s UŚl, Katowice Bugental J. (1965). The search for authenticity: an existential-analytic approach to psychotherapy, Holt, Renahart, Winston, New York za: Hall C.S., Lindzey G., Teorie osobowości, s PWN, Warszawa Burack-Weiss A. (1991). Psychosocial Aspects of Aging and Vision Loss, [w:] Weber N. (ed.) The Aging Eye and Low Vision, Haworth Press, Chapter Five, s Burger J.M. (1989). Negative reactions to increases in perceived personal control. Journal of Personality and Social Psychology, no. 56, s Burisch M. (1993). In Search of theory: Some Ruminations on the Nature of Etiology of Burnout, [w:] Schaufeli W.B., Maslach C., Marek T. (red.), Professional Burnout: Recent Development in Theory and Research, s Tylor & Francis, London. Burisch M. (2000). W poszukiwaniu teorii przemyślenia na temat natury i etiologii wypalenia, [w:] Sęk H. (red.), Wypalenie zawodowe. Przyczyny. Mechanizmy. Zapobieganie, s PWN, Warszawa. Caplan G. (1964). Principles of preventive psychiatry, Basic Books, New York za: Płużek Z., Kryzysy psychologiczne i rodzaje kryzysów osobowościowych, [w:] Kubacka-Jasiecka D., Lipowska-Teutsch A. (red.), Oblicza kryzysu psychologicznego i pracy interwencyjnej, s. 43. Wydawnictwo ALL, Kraków Caplan G. (1984). Środowiskowy system oparcia a zdrowie jednostki. Nowiny Psychologiczne, nr 2 3, s Caplan G. (1987). System oparcia, [w:] Pomoc nieprofesjonalna i grupy wzajemnej pomocy, s Wyd. Studium Pomocy Psychologicznej PTP, Warszawa. Carver C.S., Scheier M.F. (1994). Situational Coping and Coping Dispositions in a Stressful Transaction. Journal of Personality and Social Psychology, nr 66, s Cassirer E. (1971). Esej o człowieku. Czytelnik, Warszawa.

16 161 Chapman C.R (1986). Pain, perception and illusion, [w:] Sternbach R.A. (red.), The psychology of pain, Raven Press, New York za: Kowalik S., Psychospołeczne podstawy rehabilitacji osób niepełnosprawnych. Wyd. Interart, Warszawa Claus K.E., Bailey J.T. (1980). Living with stress and promoting well-being, The C.V. Mosby Company, London za: Terelak J.F., Psychologia stresu, s Oficyna Wydawnicza BRANTA, Bydgoszcz Cobb S. (1976). Social support as a moderator of life stress. Psychosomatic Medicine, nr 38, s Cogswell B.E. (1977). Self-socialization: Readjustment of paraplegics in the community, [w:] Stubbins J. (red.), Social and psychological aspects of disability, University Park Press, Baltimore, s ) za: Kowalik S., Psychologiczne podstawy niepełnosprawności i rehabilitacji, [w:] Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, s GWP, Gdańsk Cogswell B.E. (1984). Socialization after disability; Recently in the community, [w:] Krueger D.W. (red.), Rehabilitation psychology, An Aspen Publication, Rockville, s Cohen N. (1990). Immunologia dla nieimmunologów. Kilka wskazówek dla początkujących psychoneuroimmunologów. Nowiny Psychologiczne, nr 1 2, s Cook D.W. (1979). Psychological adjustment to spinal cord injury: Incidence of denial, depression, and anxiety. Rehabilitation Psychology, no. 26, s Coulton C.J. (1984). Person-environment fit and rehabilitation, [w:] Krueger D.W. (red.), Rehabilitation psychology, An Aspen Publication, Rockville, s Cox L. (1991). Pielęgnacja przedłużona trwały nadzór pielęgniarski, [w:] Bedbrook G.M., Opieka nad chorym z paraplegią, s PZWL, Warszawa. Czabała J.C., Sęk H. (2000). Pomoc psychologiczna, [w:] Strelau J. (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki. Tom 3. Jednostka w społeczeństwie i elementy psychologii stosowanej, s GWP, Gdańsk. Czapiński J. (1984). Doświadczenia życiowe a choroba: Wprowadzenie do problematyki. Nowiny Psychologiczne, nr 6 7, s Czapiński J. (1991). Szczęście złudzenie czy konieczność?, [w:] Kofta M., Szustrowa T. (red.), Złudzenia, które pozwalają żyć. Szkice z psychologii społecznej, s PWN, Warszawa. Czapiński J. (1992). Psychologia szczęścia: Przegląd badań i zarys teorii cebulowej. Oficyna Wydawnicza Akademos, Warszawa.

17 162 David D.H., Kim S.W., Charter R.A. (1990). Psychological reaction to spinal cord injury and relationship of personality to the resulting neurological dysfunctions. Journal Neuro Rehabilitation, no. 4, s Davidson S. (1981). Clinical and psychotherapeutic experience with survivors and their families, The Family Physical, no. 10, 2, s za: Lis-Turlejska M., Traumatyczny stres. Koncepcje i badania, s IP-PAN, Warszawa De Walden-Gałuszko K. (2000). Reakcje psychiczne na fizyczne dolegliwości, [w:] de Walden-Gałuszko K., U kresu, s Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk. Dobrzańska-Socha B. (1980). Analiza zmian zachodzących pod wpływem oddziaływania rehabilitacyjnego w sposobie funkcjonowania psychicznego inwalidów wzroku, [w:] Ratajczak Z. (red.): Psychologia w służbie człowieka, PWN, Warszawa. Dobrzańska-Socha B. (1981). Wiek wystąpienia kalectwa i jego stopień a różnice w funkcjonowaniu psychicznym inwalidów wzroku. Przegląd Tyflologiczny, nr 1 2, s Dobrzańska-Socha B. (1981a). Predominant, stable and variable features of behavior of the visually handicapped, [w:] The Handicapped Person in Society, s Wyd. Allgemeine Unfallversicherungsanstalt, Vienna, Austria. Dobrzańska-Socha B. (1982). Specyficzne cechy funkcjonowania psychicznego inwalidów wzroku, [w:] Jędrzejczak M. (red.), Cele rehabilitacji osób niepełnosprawnych w społeczeństwie socjalistycznym, t. 2, s UWr, Wrocław. Dobrzańska-Socha B. (1985). Przyczyny różnic w funkcjonowaniu psychicznym inwalidów wzroku. Przegląd Tyflologiczny, nr 1 2, s Dobrzańska-Socha B. (1986). Psychoterapia inwalidów wzroku w aspekcie możliwości wpływania na ich funkcjonowanie psychiczne i uzyskiwania zmian w zachowaniu, [w:] Hulek A. (red.), Człowiek niepełnosprawny w społeczeństwie, s PZWL, Warszawa. Dobrzańska-Socha B. (1987). Postawy ociemniałych wobec inwalidów wzroku i osób widzących. Przegląd Tyflologiczny, nr 1 2. Dobrzańska-Socha B. (1992). Propozycja profesjonalnego prowadzenia grup wsparcia. Nowiny Psychologiczne, nr 2, s Dobrzańska-Socha B.: (1993). Zasady tworzenia profesjonalnych grup wsparcia, [w:] J. Włodek-Chronowska (red.) Samopomoc w teorii i praktyce psychopedagogicznej, z. 17, s Zeszyty Naukowe UJ, Prace Pedagogiczne, Kraków. Dobrzańska-Socha B. (1995). Radzenie sobie ze stresem życia codziennego poprzez uczestniczenie w grupie wsparcia, [w:] Kubacka-Jasiecka D. (red.),

18 163 Wybrane problemy zmagania się ze stresem. Zeszyty Naukowe UJ, Prace Psychologiczne, z. 12, s Dobrzańska-Socha B. (1997). Wspieranie wspierających, [w:] Kubacka-Jasiecka D., Lipowska-Teutsch A. (red.), Oblicza kryzysu psychologicznego i pracy interwencyjnej, s Wydawnictwo ALL, Kraków. Dobrzańska-Socha B. (1998). Pomoc psychologiczna dla rodzin osób głuchoniewidomych, [w:] Kowalik S., Bańka A. (red.), Perspektywy rehabilitacji osób głuchoniewidomych, s Stowarzyszenie Psychologia i Architektura, Poznań. Dobrzańska-Socha B. (1999). Pomoc psychologiczna w sytuacji straty, [w:] Kubacka-Jasiecka D., Łosiak W. (red.), Zmagając się z chorobą nowotworową, s WUJ, Kraków. Dobrzańska-Socha B. (2001). Trudne rozmowy wyobrażenie sytuacji własnej śmierci, [w:] Popiołek K. (red.), Człowiek w sytuacji zagrożenia. Kryzysy, katastrofy, kataklizmy, s Stowarzyszenie Psychologia i Architektura, Poznań. Dobrzańska-Socha B. (2002). Ile nadziei tyle zmiany. Waga i znaczenie utraty wzroku dla ludzi w podeszłym wieku, [w:] Kubacka-Jasiecka D. (red.), Człowiek wobec zmiany. Rozważania psychologiczne, s WUJ, Kraków. Dobrzańska-Socha B. (2004). Przekroczenie granicy ryzyka. Badania psychologiczne osób z uszkodzeniem rdzenia kręgowego, [w:] Studenski R. (red.), Zachowanie się w sytuacji ryzyka, s UŚl, Katowice. Dobrzańska-Socha B. (2004a). Strategie radzenia sobie z kryzysem związanym z utratą sprawności ruchowej, [w:] Popiołek K. (red.): Kryzysy, katastrofy, kataklizmy. Zjawiska współczesnej cywilizacji, s Stowarzyszenie Psychologia i Architektura, Poznań. Dobrzańska-Socha B. (2005). Zachowanie człowieka w sytuacji utraty zdrowia strategie radzenia sobie z utratą wzroku, [w:] Ledzińska M., Rudkowska G., Wrona L. (red.): Psychologia współczesna: oczekiwania i rzeczywistość, s , Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków. Dobrzańska-Socha B. (2008). Fenomenologiczno-egzystencjalny sens cierpienia, [w:] Wrona-Polańska H. (red.), Zdrowie stres choroba w wymiarze psychologicznym, s Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków. Dobrzańska-Socha B. (2010). Przeżywanie sytuacji kryzysowej w świetle teorii NLP, [w:] Popiołek K., Bańka A. (red.) Kryzysy, katastrofy, kataklizmy w perspektywie psychologicznej, s Stowarzyszenie Psychologia i Architektura, Poznań.

19 REDAKTOR WYDAWNICTWA ADIUSTACJA JĘZYKOWO-STYLISTYCZNA KOREKTA SKŁAD I ŁAMANIE Agnieszka Stęplewska Joanna Myśliwiec Barbara Rydzewska Jerzy Najder Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego Redakcja: ul. Michałowskiego 9/2, Kraków tel , , fax

20 Sytuacja utraty zdrowia. Problemy psychologiczne osób z kalectwem nabytym jest udaną i jak dotychczas jedyną próbą krytycznego scalenia istniejącej wiedzy teoretycznej dotyczącej sytuacji człowieka, który doznał straty związanej ze zdrowiem jako jednym z najważniejszych czynników funkcjonowania w swoim środowisku, zapewniającym mu nie tylko trwanie, ale i rozwój. Autorka, sięgając do różnych obszarów wiedzy psychologicznej, uwzględniła zarówno podejście patogenetyczne, jak i rozwojowy aspekt utraty zdrowia. Zbudowany przez nią obraz człowieka w sytuacji utraty charakteryzuje niezwykła subtelność rysunku. Szczególnie widoczne jest to w rozważaniach nad efektywnością radzenia sobie z utratą zdrowia, gdzie daje o sobie znać nie tylko wielka erudycja Autorki, ale także jej bogate doświadczenie badacza i terapeuty. Niezwykle cenne są próby określenia zjawiska odporności oraz analiza możliwych dróg wzmacniania człowieka w tym względzie. Prezentowana monografia jest adresowana do grona specjalistów i studentów: psychologii, pedagogiki, rehabilitacji czy nauk społecznych, zainteresuje z pewnością także tych, którzy odczuwają potrzebę zatrzymania się i głębszego spojrzenia na świat ludzkich przeżyć. Warto, aby trafiła ona również do rąk psychologów praktyków służących pomocą psychologiczną i wsparciem coraz liczniejszym doświadczanym przez los pacjentom. Z recenzji dr hab. Katarzyny Popiołek, prof. SWPS Barbara Dobrzańska-Socha ukończyła studia psychologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim, specjalizując się w psychologii defektologicznej i klinicznej. Doktoryzowała się na tymże Uniwersytecie w roku Pracowała jako nauczyciel akademicki na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach, a następnie na Uniwersytecie Jagiellońskim. Jej dorobek naukowy obejmuje 61 publikacji dotyczących zagadnień związanych z utratą zdrowia, skutecznym radzeniem sobie z chorobą, ze szczególnym uwzględnieniem roli wsparcia społecznego oraz metod promujących zdrowie. Wiele uwagi poświęciła pomocy psychologicznej dostosowanej do potrzeb i oczekiwań ludzi narażonych na stres i napięcie szczególnie w sytuacjach kryzysowych oraz edukacji psychologicznej. W uznaniu zasług w pracy naukowej, dydaktycznej i organizacyjnej została odznaczona Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Złotym Krzyżem Zasługi oraz wieloma nagrodami indywidualnymi JM Rektora UJ.

Wykłady: Literatura. Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula

Wykłady: Literatura. Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula Nazwa kursu: Promocja zdrowia Autor: prof. dr hab. Władysława Pilecka mgr Stanisław Bobula Wykłady: 1. Pojęcie promocji zdrowia i zjawisk pokrewnych: jakość życia, prewencja zaburzeń, edukacja zdrowotna

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia

Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Księgarnia PWN: Irena Heszen, Helena Sęk - Psychologia zdrowia Spis treści Wstęp.... 15 Rozdział 1 Narodziny i rozwój psychologii zdrowia... 19 1.1. Źródła wyodrębnienia się psychologii zdrowia..... 20

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Promocja zdrowia psychicznego Kod

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Osobowości 4. Kod przedmiotu/modułu

SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Psychologii, Zakład Psychologii Osobowości 4. Kod przedmiotu/modułu 1. Nazwa przedmiotu w języku polskim SYLABUS/ OPIS PRZEDMIOTU Psychologia ogólna - Osobowość 2. Nazwa przedmiotu w języku angielskim Psychology of Personality 3. Jednostka prowadząca przedmiot Wydział

Bardziej szczegółowo

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego

Publikacja wydana staraniem Instytutu Psychologii WNHiP Uniwersytetu Wrocławskiego Recenzent: prof. dr hab. Zygfryd Juczyński Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Anna Kaniewska Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne

OPIS PRZEDMIOTU. Wydział Pedagogiki i Psychologii Katedra Psychologii Klinicznej Psychologia. jednolite studia magisterskie stacjonarne OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Praktyczna diagnoza kliniczna dziecka w relacji z opiekunem wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek Specjalizacja/specjalność Poziom

Bardziej szczegółowo

Katedra Nauk Humanistycznych i Promocji Zdrowia

Katedra Nauk Humanistycznych i Promocji Zdrowia Wrocław, październik 2013 Katedra Nauk Humanistycznych i Promocji Zdrowia Dr hab. Lesław Kulmatycki, prof. AWF Kierownik Katedry PRACOWNICY KATEDRY u góry od lewej: Izabela Jędrysiak, Lesław Kulmatycki,

Bardziej szczegółowo

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska

Dr A. Wołpiuk- Ochocińska. Dr A. Wołpiuk- Ochocińska (1) Nazwa przedmiotu Psychologia stosowana (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - () Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej)

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) INTERWENCJA KRYZYSOWA Zestawienie bibliograficzne w wyborze za lata 1991-2010 (materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) WYDAWNICTWA ZWARTE (KSIĄŻKI) 1. Depresja i próby

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA:. Podstawy Kod przedmiotu: 104 Rodzaj

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2012/2013 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologiczne aspekty opieki nad dzieckiem z chorobą nowotworową

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014/2015

Sylabus na rok 2014/2015 Sylabus na rok 204/205 () Nazwa przedmiotu Psychologia (2) Nazwa jednostki prowadzącej Wydział Medyczny przedmiot (3) Kod przedmiotu (4) Studia Kierunek studiów Poziom kształcenia Forma studiów Położnictwo

Bardziej szczegółowo

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin

Wykłady: 20 godziny Seminaria: 10 godzin Ćwiczenia: 10 godzin Jednostka prowadząca kierunek: Zakład Zdrowia Publicznego Kierunek: Zdrowie publiczne Promocja zdrowia i edukacja zdrowotna III rok I 0 studia stacjonarne Pedagogika zdrowia Punkty ECTS: Wykłady: 20 godziny

Bardziej szczegółowo

Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski

Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski Instytut Psychologii Uniwersytet Wrocławski ROK AKADEMICKI 2011/2012 Tryb studiów Studia niestacjonarne Kod 4.7/1/102 Nazwa Autorzy ścieżki CZŁOWIEK W ZDROWIU I W CHOROBIE dr hab. prof. UWr Grażyna Dolińska-Zygmunt

Bardziej szczegółowo

Zainteresowania naukowe: Zasoby osobiste i ich znaczenie dla zdrowia, relacji rodzinnych i zawodowych. Publikacje naukowe

Zainteresowania naukowe: Zasoby osobiste i ich znaczenie dla zdrowia, relacji rodzinnych i zawodowych. Publikacje naukowe Justyna Mróz psycholog, doktor nauk humanistycznych, adiunkt w Zakładzie Psychologii UJK. Absolwentka psychologii na Wydziale Pedagogiki i Psychologii Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach; Szkoły Zarządzania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r.

Załącznik nr 6 do Uchwały nr 18/2012/2013 Senatu Akademickiego Ignatianum dnia 21 maja 2013 r. Specjalności w ramach studiów na kierunku psychologia studia jednolite magisterskie Program kształcenia przewiduje dwie specjalności do wyboru przez studentów począwszy od 6 semestru (3 roku studiów).

Bardziej szczegółowo

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG:

dr hab. Mieczysław Ciosek, prof. UG, kierownik Zakładu Psychologii Penitencjarnej i Resocjalizacji Instytutu Psychologii UG: Niedostosowanie społeczne nieletnich. Działania, zmiana, efektywność. Justyna Siemionow Publikacja powstała na podstawie praktycznych doświadczeń autorki, która pracuje z młodzieżą niedostosowaną społecznie

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Leczenie bólu nowotworowego i opieka paliatywna nad dziećmi 2.

Bardziej szczegółowo

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot

Dr Sztembis. Dr Sztembis. Rok akademicki 2015/2016. (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot (1) Nazwa przedmiotu Psychologia kliniczna (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I rok/i semestr 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 2 6.

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny.

OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU. Wszystkie specjalności Instytut Humanistyczny/Zakład Pedagogiki. praktyczny. OPIS PRZEDMIOTU PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA WE WŁOCŁAWKU Nazwa przedmiotu: Moduł kształcenia I- Psychologiczne podstawy rozwoju i wychowania - Psychologia ogólna Nazwa kierunku studiów: Nazwa specjalności

Bardziej szczegółowo

Profil zawodowy I: Psychologia wychowawczo kliniczna dzieci i młodzieży Rok studiów

Profil zawodowy I: Psychologia wychowawczo kliniczna dzieci i młodzieży Rok studiów Profil zawodowy I: Psychologia wychowawczo kliniczna dzieci i młodzieży Rok studiów III azwa ogólna bloku przedmiotów Obszar zastosowań psychologii kliniczno wychowawczej dzieci i młodzieży Semestr studiów

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2010/2011 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 010/011 Kierunek studiów: Pedagogika Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. mgr M. Tomaszewska

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. mgr M. Tomaszewska Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

Socjologia niepełnosprawności i rehabilitacji. mgr E. Kujawa. 1 ECTS F-2-P-SN-05 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS:

Socjologia niepełnosprawności i rehabilitacji. mgr E. Kujawa. 1 ECTS F-2-P-SN-05 Forma studiów /liczba godzin studia /liczba punktów ECTS: Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA

PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA PRZEDMIOT: PSYCHOLOGIA KLINICZNA I PSYCHOTERAPIA I. Informacje ogólne Jednostka organizacyjna Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Język wykładowy Rodzaj modułu kształcenia (obowiązkowy/fakultatywny) Poziom

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka przewlekle chorego i z chorobami genetycznymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Early Facilitating Development

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA i PSYCHOTERAPIA - rok akademicki 2014/2015 -

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA i PSYCHOTERAPIA - rok akademicki 2014/2015 - REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA i PSYCHOTERAPIA - rok akademicki 2014/2015 - (opracowany na podst. Opisu Modułu Kształcenia oraz Regulaminu Studiów w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o.

Copyright 2015 by Wydawnictwo Naukowe Scholar Spółka z o.o. Recenzje: prof. UŁ, dr hab. Eleonora Bielawska-Batorowicz prof. dr hab. Janusz Trempała Redaktor prowadząca: Anna Raciborska Redakcja: Magdalena Pluta Korekta: Joanna Barska Projekt okładki: Katarzyna

Bardziej szczegółowo

Sylabus przedmiotu. Psychospołeczne aspekty zarządzania. Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia. Psychosocial aspects of management.

Sylabus przedmiotu. Psychospołeczne aspekty zarządzania. Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia. Psychosocial aspects of management. Sylabus przedmiotu Nazwa przedmiotu/modułu kształcenia Psychospołeczne aspekty zarządzania Nazwa w języku angielskim Psychosocial aspects of management Język wykładowy Kierunek studiów, dla którego przedmiot

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska

DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska DIAGNOZA I CO DALEJ? Hanna Wiśniewska-Śliwińska KRYZYS stan dezorganizacji, w którym ludzie doświadczają frustracji ważnych celów życiowych lub naruszenia cyklów życiowych, a także zawodności metod

Bardziej szczegółowo

Sylabus na rok 2014-2015

Sylabus na rok 2014-2015 (1) Nazwa przedmiotu Podstawy psychoterapii () Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1

Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Księgarnia PWN: Pod red. Heleny Sęk - Psychologia kliniczna. T. 1 Spis treści Wstęp (Helena Sęk)... 13 Rozdział 1 Psychologia kliniczna jako dziedzina badań i praktyki (Helena Sęk)... 19 1.1. Źródłaidrogirozwojupsychologiiklinicznej...

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Pielęgniarstwo specjalistyczne - Psychiatria

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA. Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu. Kierunek: Fizjoterapia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ KULTURY FIZYCZNEJ I OCHRONY ZDROWIA Katedra Fizjoterapii i Nauk o Zdrowiu Kierunek: Fizjoterapia SYLABUS Nazwa przedmiotu Psychologia Kod przedmiotu FF

Bardziej szczegółowo

1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: pierwszy stopień. 5. Poziom kształcenia

1. Nazwa jednostki. Kod przedmiotu. 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: pierwszy stopień. 5. Poziom kształcenia 1. Nazwa jednostki Wydział Zdrowia i Nauk Medycznych 2. Kierunek Pielęgniarstwo POMOSTOWE Kod przedmiotu 3. Imię i nazwisko osoby /osób prowadzącej moduł 4. Nazwa modułu: 5. Poziom kształcenia 6. Forma

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA rok akademicki 2015/2016

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA rok akademicki 2015/2016 REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PSYCHOLOGIA rok akademicki 2015/2016 (opracowany na podst. Opisu Modułu Kształcenia oraz Regulaminu Studiów w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach, stanowiący Załącznik

Bardziej szczegółowo

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta

dr Kazimierz Gelleta dr Kazimierz Gelleta (1) Nazwa przedmiotu Podstawy psychoterapii (2) Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Rok akademicki 2015/2016 Wydział Medyczny Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego Katedra: Położnictwa (3) Kod

Bardziej szczegółowo

Specjalizacja w dziedzinie psychologii klinicznej

Specjalizacja w dziedzinie psychologii klinicznej Specjalizacja w dziedzinie Dyrekcja Specjalistycznego Psychiatrycznego Zespołu Opieki Zdrowotnej im. prof. Antoniego Kępińskiego w Jarosławiu ogłasza nabór na specjalizację z. Specjalizacja w Specjalistycznym

Bardziej szczegółowo

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu

Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Instytut Pedagogiki, Zakład Edukacji Osób z Niepełnosprawnością 4. Kod przedmiotu / modułu OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka niewidomego i słabowidzącego 2. Nazwa przedmiotu / modułu w języku angielskim Supporting

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 do procedury opracowywania i okresowego przeglądu programów kształcenia. Prof. Krzysztof Owczarek. III rok. zimowy + letni.

Załącznik nr 2 do procedury opracowywania i okresowego przeglądu programów kształcenia. Prof. Krzysztof Owczarek. III rok. zimowy + letni. 1. Metryczka Nazwa Wydziału: Program kształcenia (Kierunek studiów, poziom i profil kształcenia, forma studiów np.: Zdrowie publiczne I stopnia profil praktyczny, studia stacjonarne): Rok akademicki: 2015/16

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU FAKULTATYWNEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2014/2015 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia rozwojowa dziecka. 2. NAZWA JEDNOSTKI (jednostek )

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie Irena Obuchowska... 9 CZĘŚĆ I RODZINA A DZIECKO NIEPEŁNOSPRAWNE 1. Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych Andrzej Twardowski... 18 1.1. Systemowy model funkcjonowania rodziny...

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do psychologii

Wprowadzenie do psychologii Wprowadzenie do psychologii wychowania Psychologia wychowawcza - pedagogiczna Literatura podstawowa: Brzezińska A. (2000). Psychologia wychowania. [W:] J. Strelau (red.), Psychologia. Podręcznik akademicki,

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW

PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW PROGRAM NAUCZANIA PRZEDMIOTU OBOWIĄZKOWEGO NA WYDZIALE LEKARSKIM I ROK AKADEMICKI 2015/2016 PRZEWODNIK DYDAKTYCZNY dla STUDENTÓW II ROKU STUDIÓW 1. NAZWA PRZEDMIOTU : Psychologia lekarska 2. NAZWA JEDNOSTKI

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Biologia z przyrodą. Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Biologia z przyrodą. Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Biologia z przyrodą Nazwa Psychologiczne podstawy wychowania i nauczania 1 Nazwa w j. ang. Psychological bases of education and teaching 1 Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Dr Grażyna Rudkowska

Bardziej szczegółowo

PRACE NAUKOWE Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu

PRACE NAUKOWE Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu PRACE NAUKOWE Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu RESEARCH PAPERS of Wrocław University of Economics Nr 396 Finanse i rachunkowość na rzecz zrównoważonego rozwoju odpowiedzialność, etyka, stabilność

Bardziej szczegółowo

Publikacje: 2013 2012

Publikacje: 2013 2012 Publikacje: 2013 1. Lelonek-Kuleta, B. (2013). Wiara w szczęśliwy los drogą do cierpienia? Patologiczny hazard w podejściu poznawczym. Horyzonty Psychologii, nr 3. 2. Lelonek-Kuleta, B. (2013). Terapia

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia kliniczna dziecka wypełnia instytut/katedra. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Katedra Psychologii Klinicznej

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia kliniczna dziecka wypełnia instytut/katedra. Wydział Pedagogiki i Psychologii. Katedra Psychologii Klinicznej OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna dziecka wypełnia instytut/katedra Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod CPZ modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) Nazwa modułu I nforma cje ogólne Promocja zdrowia (rok akademicki 2014/2015)

Bardziej szczegółowo

KOMENDA GŁÓWNA PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ BIURO SZKOLENIA

KOMENDA GŁÓWNA PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ BIURO SZKOLENIA KOMENDA GŁÓWNA PAŃSTWOWEJ STRAŻY POŻARNEJ BIURO SZKOLENIA Program szkolenia doskonalącego dla strażaków jednostek ratowniczo-gaśniczych Państwowej Straży Pożarnej z zakresu zarządzania stresem oraz organizacji

Bardziej szczegółowo

NZ. 2.1 PODSTAWY PSYCHOLOGII OGÓLNEJ. Basics of General Psychology KARTA PRZEDMIOTU PROGRAMOWEGO. stacjonarne/ niestacjonarne

NZ. 2.1 PODSTAWY PSYCHOLOGII OGÓLNEJ. Basics of General Psychology KARTA PRZEDMIOTU PROGRAMOWEGO. stacjonarne/ niestacjonarne Tabela 1. Metryka przedmiotu programowego- cele i efekty kształcenia POZIOM KSZTAŁCENIA POZIOM VI/ STUDIA I STOPNIA NR PRZEDMIOTU W PROGRAMIE NZ..1 PROFIL KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNY TYP PRZEDMIOTU obligatoryjny

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Poznawcze, emocjonalne i behawioralne problemy osób starszych i metody ich kompensacji./ Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu

Dziecko. autystyczne. Prawdziwa opowieść o Maciusiu Dziecko autystyczne Prawdziwa opowieść o Maciusiu Beata Zawiślak Mojemu synkowi Maciusiowi, mojej rodzinie, wszystkim specjalistom, których spotkałam na swojej drodze i którzy okazali się bardzo pomocni

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Lp. IMPULS 2011 Nauki społeczne Pedagogika Agresja u osób z lekką niepełnosprawnością 2 intelektualną. IMPULS 2007 Nauki społeczne Pedagogika

Lp. IMPULS 2011 Nauki społeczne Pedagogika Agresja u osób z lekką niepełnosprawnością 2 intelektualną. IMPULS 2007 Nauki społeczne Pedagogika Lp. Rok Tytuł Kategoria Podkategoria wydania ABC pedagoga specjalnego. Poradnik dla nauczyciela ze specjalnym przygotowaniem pedagogicznym pracujących z dziećmi niepełnosprawnymi dla studentów kierunków

Bardziej szczegółowo

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą.

Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. Wydawnictwo PLACET zaprasza Państwa do zapoznania się z naszą ofertą. PLACET słowo niegdyś używane w naszym języku a zapożyczone z łaciny oznaczało: przyzwolenie, zgodę, a też,,podobać się. To właśnie

Bardziej szczegółowo

Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne

Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne Wychowanie fizyczne Wychowanie fizyczne specjalne Kierunek i rok studiów: Studia stacjonarne II rok, semestr 4, Studia niestacjonarne III rok, 6 semestr; II rok USM, 4 semestr. OLIGOFRENOPEDAGOGIKA 1.

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Psychologia KOD S/I/st/9 2. KIERUNEK: Sport 3. POZIOM STUDIÓW 1 : I stopień studia stacjonarne 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: I rok/ii semestr 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3

Bardziej szczegółowo

ZASADY PRZYGOTOWANIA MASZYNOPISU PRACY DYPLOMOWEJ DLA WYDZIAŁU NEOFILOLOGICZNEGO

ZASADY PRZYGOTOWANIA MASZYNOPISU PRACY DYPLOMOWEJ DLA WYDZIAŁU NEOFILOLOGICZNEGO ZASADY PRZYGOTOWANIA MASZYNOPISU PRACY DYPLOMOWEJ DLA WYDZIAŁU NEOFILOLOGICZNEGO FILOLOGIA ANGIELSKA, GERMAŃSKA, HISZPAŃSKA, WŁOSKA Praca dyplomowa (studia I stopnia) obejmuje 1 pracę licencjacką, napisaną

Bardziej szczegółowo

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem

Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową. Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Rola religii i duchowości w radzeniu sobie z chorobą nowotworową Opieka duszpasterska i wsparcie duchowe u pacjentów ze szpiczakiem Duchowość 1. Duchowość = religijność 2. Duchowość versus religijność

Bardziej szczegółowo

Stres związany z pracą w pielęgniarstwie *

Stres związany z pracą w pielęgniarstwie * Stres związany z pracą w pielęgniarstwie * Obecnie niemal powszechnie uznaje się, że pielęgniarstwo ze swej natury jest zawodem stresującym. Pielęgniarka, jak rzadko kto, codziennie staje w obliczu skrajnego

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Pomoc rodzinie dziecka objętego wczesnym wspomaganiem rozwoju dziecka (WWRD) 2. Nazwa przedmiotu / modułu w

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Formy pomocy rodzicom posiadającym dziecko z zaburzeniami zachowania. Moduł 188: Zaburzenia w zachowaniu dzieci i młodzieży. Diagnoza

Bardziej szczegółowo

Karolina Appelt. recenzenci: prof. dr hab. Czesław S. Nosal, prof. dr hab. Władysław Jacek Paluchowski

Karolina Appelt. recenzenci: prof. dr hab. Czesław S. Nosal, prof. dr hab. Władysław Jacek Paluchowski Curriculum vitae Karolina Appelt Magisterium 1999 Doktorat 2004 Psychologia: specjalność: psychologia edukacji Instytut Psychologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu Dziecięcy schemat nauczyciela

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS PRZEDMIOTU. Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W NOWYM SĄCZU SYLABUS Obowiązuje od roku akademickiego: 2011/2012 Instytut Zdrowia Kierunek studiów: Pielęgniarstwo Kod kierunku: 12. Specjalność: pielęgniarstwo 1. PRZEDMIOT

Bardziej szczegółowo

wykład, dyskusja, pogadanka, zajęcia konwersatoryjne Prezentacja multimedialna WIEDZA

wykład, dyskusja, pogadanka, zajęcia konwersatoryjne Prezentacja multimedialna WIEDZA Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Rok studiów Semestr Moduły wprowadzające / wymagania wstępne i dodatkowe Nazwa modułu (przedmiotu lub grupa przedmiotów): Typ modułu/

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego

POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno - promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego Doradztwo zawodowe i edukacja dorosłych jako systemy wspierania rozwoju człowieka

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE. WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ Kultury Fizycznej i Ochrony Zdrowia Katedra Morfologicznych i Czynnościowych Podstaw Kultury Fizycznej Kierunek: Wychowanie Fizyczne SYLABUS Nazwa przedmiotu

Bardziej szczegółowo

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji

Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Mikroświaty społeczne wyzwaniem dla współczesnej edukacji Pod redakcją naukową Martyny Pryszmont-Ciesielskiej Copyright by Uniwersytet Wrocławski

Bardziej szczegółowo

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I

Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach. Część I Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych czasach Część I Szczecin 2013 Tytuł monografii naukowej: Wybrane aspekty analiz i strategii podmiotów gospodarczych we współczesnych

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika

OPIS PRZEDMIOTU. TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra. PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu TRUDNOŚCI W UCZENIU wypełnia instytut/katedra Wydział Instytut/Katedra Kierunek PEDAGOGIKI I PSYCHOLOGII PEDAGOGIKI/ZAKŁAD DYDAKTYKI Pedagogika Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS)

OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) OPIS PRZEDMIOTU / MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) 1. Nazwa przedmiotu / modułu w języku polskim Wspomaganie rozwoju dziecka z niepełnosprawnością ruchową i zaburzeniami sprzężonymi 2. Nazwa przedmiotu / modułu

Bardziej szczegółowo

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA

NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ RUCHOWA Joanna Trochimowicz Definiowanie niepełnosprawności Dwojakiego rodzaju kryteria uznawania kogoś za osobę niepełnosprawną: biologiczne czyli uszkodzenia narządów i ich czynności,

Bardziej szczegółowo

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU

SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU SYLABUS/OPIS PRZEDMIOTU 1. Nazwa przedmiotu/ moduł (w języku polskim) Rehabilitacja dzieci i młodzieży z niepełnosprawnością: teoria i możliwości praktyczne. Moduł 190.: Niepełnosprawność intelektualna

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda

Wyższa Szkoła Medyczna, Wydział Ogólnomedyczny Fizjoterapia Drugi Praktyczny. Pedagogika specjalna. mgr D. Wyrzykowska - Koda Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające / wymagania wstępne: Nazwa modułu (przedmiot lub grupa przedmiotów): Osoby prowadzące:

Bardziej szczegółowo

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej)

(materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) NIEPEŁNOSPRAWNOŚĆ ASPEKTY PSYCHOSPOŁECZNE I PRAWNE Zestawienie bibliograficzne w wyborze za lata 1985-2010 (materiały dostępne w zbiorach Biblioteki Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej) Powstań, ty, który

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31

KARTA PRZEDMIOTU. 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: Wykład monograficzny z nauk biologicznych KOD WF/II/st/31 2. KIERUNEK: Wychowanie fizyczne. Specjalność: wychowanie fizyczne w służbach mundurowych 3. POZIOM STUDIÓW

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r.

Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Załącznik do Uchwały Nr 96/2015 Senatu UKSW z dnia 25 czerwca 2015 r. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PEDAGOGIKA OSÓB Z NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ INTELEKTUALNĄ I TYFLOPEDAGOGIKA WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH

Bardziej szczegółowo

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu

Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Książkę dedykuję mojemu Ojcu i Przyjacielowi psychologowi Jerzemu Imielskiemu Redakcja i korekta: Magdalena Ziarkiewicz Projekt okładki: Katarzyna Juras Copyright 2010 Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii

OPIS PRZEDMIOTU. Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ. Kod przedmiotu. Pedagogiki i Psychologii OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia różnic indywidualnych 1100-Ps2RI-SJ Wydział Instytut/Katedra Kierunek Pedagogiki i Psychologii Instytut Psychologii Psychologia Specjalizacja/specjalność

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z działalności Komitetu Nauk Psychologicznych PAN w roku 2006

Sprawozdanie z działalności Komitetu Nauk Psychologicznych PAN w roku 2006 Sprawozdanie z działalności Komitetu Nauk Psychologicznych PAN w roku 2006 I. SKŁAD KOMITETU W roku sprawozdawczym nie nastąpiły zmiany w składzie Komitetu. Komitet Nauk Psychologicznych liczył 35 członków.

Bardziej szczegółowo

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika

S YL AB US MODUŁ U ( PRZEDMIOTU) I nforma cje ogólne. Pedagogika S YL AB US MODUŁ U ( PRZDMIOTU) I nforma cje ogólne Kod modułu Rodzaj modułu Wydział PUM Kierunek studiów Specjalność Poziom studiów Forma studiów Rok studiów Nazwa modułu Pedagogika Obowiązkowy Nauk o

Bardziej szczegółowo

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) I rok, 1 semestr Przedmiot kształcenia treści podstawowych dr Dorota Ochojska

SYLABUS. DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) I rok, 1 semestr Przedmiot kształcenia treści podstawowych dr Dorota Ochojska SYLABUS DOTYCZY CYKLU KSZTAŁCENIA 2015-2018 (skrajne daty) 1.1. PODSTAWOWE INFORMACJE O PRZEDMIOCIE/MODULE Nazwa przedmiotu/ modułu Psychologia Kod przedmiotu/ modułu* Wydział (nazwa jednostki prowadzącej

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska

OPIS PRZEDMIOTU. Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek. Mgr Ewa Wyrzykowska OPIS PRZEDMIOTU Nazwa przedmiotu Kod przedmiotu Psychologia kliniczna dorosłego Wydział Wydział Pedagogiki i Psychologii Instytut/Katedra Instytut Psychologii, Katedra Psychologii Klinicznej Kierunek psychologia

Bardziej szczegółowo

Świat bez sztuki naraża się na to, że będzie światem zamkniętym na miłość Jan Paweł II

Świat bez sztuki naraża się na to, że będzie światem zamkniętym na miłość Jan Paweł II Świat bez sztuki naraża się na to, że będzie światem zamkniętym na miłość Jan Paweł II Recenzje: prof. dr hab. Czesław S. Nosal prof. dr hab. Władysław Jacek Paluchowski Redaktor prowadząca: Anna Raciborska

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PODSTAWY PSYCHOTERAPII. - rok akademicki 2015/2016 -

REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PODSTAWY PSYCHOTERAPII. - rok akademicki 2015/2016 - REGULAMIN ZAJĘĆ Z PRZEDMIOTU: PODSTAWY PSYCHOTERAPII - rok akademicki 2015/2016 - (opracowany na podst. Opisu Modułu Kształcenia oraz Regulaminu Studiów w Śląskim Uniwersytecie Medycznym w Katowicach,

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013 Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Nowym Sączu Karta przedmiotu Instytut Pedagogiczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2012/2013 Kierunek studiów: Matematyka Profil: Ogólnoakademicki

Bardziej szczegółowo

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów

Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Psychologia w indywidualnej organizacji toku studiów Studia niestacjonarne jednolite magisterskie Psychologia kliniczna i zdrowia NAZWA MODUŁU i ELEMENTY SKŁADOWE LICZBA GODZIN PUNKTY ECTS ROK SEMESTR

Bardziej szczegółowo

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4

Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Artykuł został opublikowany w książce Wybrane aspekty zarządzania jakością II Pod redakcją Marka Salerno-Kochana Kraków 2010 ISBN: 978-83-7464-305-4 Wydawca: Wydawnictwo AGH Wstęp Skuteczność działań projakościowych

Bardziej szczegółowo

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm

Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Rodzeństwo dzieci niepełnosprawnych Szanse i ryzyka Psycholog - Edna Palm Tłumaczenie: Psycholog - Dorota Fedorowska (Fundacja EDUCO) Czynniki obciążające rodziny posiadające niepełnosprawne dziecko Obciążenie

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia cz.5. Organizacja pomocy psychologicznej w szkołach i placówkach

Program szkolenia cz.5. Organizacja pomocy psychologicznej w szkołach i placówkach Załącznik nr 5 do SIWZ (Pieczęć Wykonawcy) Program szkolenia cz.5. Organizacja psychologicznej w szkołach i placówkach Cele ogólne szkolenia: Zapoznanie uczestników szkolenia z treścią wraz z interpretacją

Bardziej szczegółowo

SYLABUS na rok 2013/2014

SYLABUS na rok 2013/2014 SYLABUS na rok 013/014 (1) Nazwa przedmiotu Pedagogika () Nazwa jednostki Instytut Położnictwa i Ratownictwa Medycznego prowadzącej przedmiot Katedra: Położnictwa (3) Kod przedmiotu - (4) Studia Kierunek

Bardziej szczegółowo

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9

Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski. Projekt okładki Jan Straszewski. Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Recenzent: prof. UW dr hab. Stanisław Sulowski Projekt okładki Jan Straszewski Opracowanie redakcyjne Joanna Paszkowska ISBN 978-83-62250-21-9 Copyright by Wyższa Szkoła Zarządzania i Prawa im. Heleny

Bardziej szczegółowo