Aurelia Warwasiewicz

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Aurelia Warwasiewicz"

Transkrypt

1 WYŻSZA SZKOŁA PEDAGOGICZNA TWP w Warszawie Wydział Zamiejscowy w Lublinie Aurelia Warwasiewicz ZGODNOŚĆ OSOBOWOŚCI ZAWODOWEJ UCZNIA TECHNIKUM FRYZJERSKIEGO Z WYBRANYM PRZEZ NIEGO TYPEM KSZTAŁCENIA. STUDIUM PRZYPADKU Praca dyplomowa napisana pod kierunkiem dr Renaty Wiechnik Warszawa - Lublin 2010

2 Spis treści WSTĘP 3 ROZDZIAŁ 1. PSYCHOLOGICZNE PODST AWY DECYZJI W OBSZARZE EDUKACYJNO-ZAWODOWYM Kategoria osobowości w literaturze przedmiotu Motywacja a wybór zawodu Osobowość zawodowa. Koncepcja J.Hollanda 20 ROZDZIAŁ 2. ZAWÓD FRYZJER. CZYNNOŚCI. WYMAGANIA. MOŻLIWOŚCI KSZTAŁCENIA I ZATRUDNIENIA Opis zawodu wstępna charakterystyka Zadania i czynności Środowisko pracy Warunki fizyczne Warunki organizacyjne Warunki społeczne Kształcenie Organizacja kształcenia Kryteria przyjęć do szkół fryzjerskich Możliwości kształcenia osób dorosłych Podnoszenie kwalifikacji zawodowych Szanse zatrudnienia. Płace Wymagania zawodu Wymagania fizyczne i zdrowotne Wymagania w zakresie predyspozycji psychicznych 47 ROZDZIAŁ 3. PROBLEMATYKA, PRZEDMIOT I CEL BADAŃ 49 ROZDZIAŁ 4. PREZENTACJA SYLWETKI MONIKI G. I JEJ ŚRODOWISKA RODZINNEGO 50 ROZDZIAŁ 5. METODY WYKORZYSTANE W BADANIU Pomiar zainteresowań i upodobań Pomiar osobowości zawodowej Pomiar inteligencji praktycznej Pomiar postawy twórczej i zdolności twórczych Wywiad 59 ROZDZIAŁ 6. CHARAKTERYSTYKA PRZEBIEGU BADAŃ 61 ROZDZIAŁ 7. OBRAZ WŁAŚCIWOŚCI PSYCHICZNYCH MONIKI G. ANALIZA UZYSKANYCH WYNIKÓW BADAŃ Zainteresowania, preferencje i upodobania Osobowość zawodowa Inteligencja emocjonalna Cechy osobowościowe w ujęciu Wielkiej Piątki Inteligencja praktyczna Postawa i uzdolnienia twórcze 78 ROZDZIAŁ 8. OCENA ZGODNOŚCI OSOBOWOŚCI ZAWODOWEJ UCZENNICY TECHNIKUM FRYZJERSKIEGO Z WYBRANYM PRZEZ NIĄ TYPEM KSZTAŁCENIA 83 Wykaz literatury cytowanej 88 2

3 WSTĘP Postawy wobec pracy są różnorodne. Jedni traktują ją jedynie jako źródło utrzymania, inni jako sposób zdobycia środków na urzeczywistnienie planów i marzeń, inni jeszcze uważają, że praca stwarza możliwości doskonalenia się i samorealizacji. Są i tacy, dla których praca to służenie innym. Praca nie powinna być celem samym w sobie. Człowiek ma w życiu wiele misji do spełnienia. Nie wolno dopuścić do twego, by stał się jedynie automatem do robienia pieniędzy. Praca jest jedną z form aktywności człowieka. Każdy z nas musi pracować, by w pełni realizować swoje człowieczeństwo. Żeby mówić o wszechstronnym rozwoju, trzeba mieć nie tylko udaną rodzinę, dobre kontakty z otoczeniem, grupę oddanych przyjaciół, trzeba też mieć zajęcie, które sprawia nam satysfakcje i zapewnia niezależność finansową, a także umożliwia realizację swoich zdolności i twórcze wyrażanie siebie. Wielu ludzi, którzy utracili możliwość zarobkowania, czuje się źle, nawet, jeśli zwolnienie nastąpiło nie z ich winy. Często uważają to za osobistą klęskę, wielką życiową tragedię. Nie potrafią aktywnie poszukiwać pracy. Nie próbują inaczej układać sobie życia. Uważają się za niepełnowartościowych. Sądzą, że znaleźli się poza społeczeństwem. Brak pracy demoralizuje środowisko, stwarza różne zagrożenia, jak nadużycie alkoholu, zaniedbywanie rodziny, kradzieże, rozboje (Czarnecki, 1985). Obserwacja życia codziennego wskazuje, że nie wszyscy są zadowoleni z wykonywanej przez siebie pracy. Spotykamy ludzi, którzy nie znoszą swojej profesji, robią to, do czego nie mają zdolności i czego po prostu nie lubią. Czy można temu zaradzić? Jak dobrze wybrać przyszłość? Jak pomóc młodemu człowiekowi, by zdecydował w zgodzie ze sobą, ale bez oderwania od społecznych realiów? Te pytania od lat towarzyszą pedagogom, wychowawcom, rodzicom. Dziś nabierają wyjątkowego znaczenia. W związku z pojawieniem się problemu bezrobocia i wciąż rosnącym tempem życia nikogo nie stać na przypadkowe wybory zarówno z względów ekonomicznych (koszty edukacji i przekwalifikowania), jak i z uwagi na wysokie koszty emocjonalne (frustracja, niezadowolenie, brak pewności siebie i poczucia własnej wartości). Wielu uczniów decyduje o swoim życiu zawodowym w sposób przypadkowy i nieprzemyślany. Z tego też powodu istnieje potrzeba działań profilaktycznych w tej dziedzinie, do których należy np. organizowanie odpowiednich lekcji w gimnazjach i liceach. Młodzież kończąca te szkoły, musi podjąć decyzję dotyczącą kształcenia 3

4 ukierunkowanego na określony zawód. Aby maksymalnie zaktywizować ucznia do udziału w tym procesie, należy zaproponować mu: poznanie siebie, poznanie zawodu, poznanie ścieżek realizacji czyli możliwości zdobywania zawodu. Poznanie siebie w aspekcie wyboru zawodu dotyczy zainteresowań, uzdolnień, temperamentu, umiejętności, mocnych i słabych stron. Poznanie zawodu to gromadzenie informacji o środowisku pracy, zadaniach, czynnościach, narzędziach pracy, stanowiskach czy wreszcie możliwościach zatrudnienia (Gurycka, 1978). Podjęcie decyzji o wyborze określonego zawodu, często na całe życie, staje się dla człowieka poważnym problemem. Wymaga ono wielu przemyśleń, angażuje w poważnym stopniu potrzeby jednostki, czyli odczuwane przez nią braki przedmiotowe (potrzeby określonych rzeczy) i funkcjonalne (potrzeby określonego rodzaju działań). Najskuteczniejszym i społecznie aprobowanym sposobem zaspokajania wielu potrzeb jest praca i zawód. Praca dlatego, że jest źródłem dochodów, organizacji czasu, płaszczyzną kontaktów społecznych, zadowolenia, samorealizacji, a zawód ponieważ jest źródłem poczucia tożsamości, poczucia jakości życia, identyfikacji z rolą społeczną. Decyzja w sprawie wyboru zawodu jest zadaniem trudnym, bo podjęcie jej pociąga za sobą wiele poważnych konsekwencji. Trafnie wybrany zawód, przynosi osobie zadowolenie i sukcesy. Zawód wybrany nietrafnie prowadzi do zniechęcenia i niezadowolenia, a praca w nim staje się udręką. Należy pamiętać, że nie istnieje jedyny właściwy zawód. Można czerpać satysfakcję z wykonywania kilku zawodów. Wiele osób nie wykonuje tego samego zawodu przez całe życie, często musi się przekwalifikować, ponieważ zmienia się i rozwija, co wpływa na charakter i hierarchię ich potrzeb (Jantura, 1994). Praca jest jedną z sił napędowych życia i motywów działania człowieka. Wykonywanie zawodu coraz częściej przekształca się ze środków zarobkowania w działalność osobistą, stanowiącą wyraz zainteresowań i potrzeb człowieka, daje szanse rozwijania twórczych postaw ludzi. Dokonanie właściwych wyborów wydaje się być kluczem do rozwijania kariery zawodowej. Wybranie właściwego zawodu warte jest czasu i wysiłku. Decyzję o wyborze zawodu trzeba podjąć samodzielnie. Nauczyciele, rodzice czy przyjaciele mogą tylko pomóc. Niniejsza praca to studium przypadku. Koncentruje się na uczennicy technikum fryzjerskiego. Podejmuje próbę oceny zgodności jej osobowości zawodowej z wybranym przez nią typem kształcenia. 4

5 Praca składa się z 8 rozdziałów. Rozdział pierwszy omawia psychologiczne podstawy podejmowania decyzji w obszarze edukacyjno zawodowym (omawiana jest tu przede wszystkim problematyka osobowości, w tym również osobowości zawodowej). Rozdział drugi przedstawia charakterystykę zawodu fryzjera (zadania, czynności, specyficzne cechy tego środowisko pracy, możliwości kształcenia w tym zawodzie, a także szanse zatrudnienia, płace oraz wymagania, jakie ten zwód stawia osobom decydującym się na jego podjęcie). Pozostałe rozdziały pracy mają już charakter metodologiczno-empiryczny. Prezentują problematykę pracy (rozdział 3), przedstawią sylwetkę badanej uczennicy (rozdział 4), metody zastosowane w badaniach własnych i organizację badań (rozdział 5 i 6) oraz analizę i interpretację uzyskanych wyników (rozdział 7 i 8). 5

6 ROZDZIAŁ 1. PSYCHOLOGICZNE PODSTAWY DECYZJI W OBSZARZE EDUKACYJNO-ZAWODOWYM 1.1. Kategoria osobowości w literaturze przedmiotu Jan Paweł II w encyklice Laborem Exercens mówi, że praca jest dobrem człowieka dobrem jego społeczeństwa - nierozerwalnie związana z naturą rozumną człowieka. Praca rozumiana jest jako wartość uniwersalna, dzięki której powstają i funkcjonują wszystkie inne wartości. Stanowi więc ona podstawowy miernik wartości człowieka. Wartość pracy określać należy nie ze względu na rodzaj wykonywanych czynności, ale z uwagi na fakt, że ten kto ją wykonuje, jest osobą, praca jest dla człowieka, a nie człowiek dla pracy. Należy dążyć do wytworzenia u człowieka pracy wrażliwości, w odniesieniu do każdego zjawiska, w każdym kontakcie z rzeczywistością (za: Furmanek, 1998, s.143). Praca stanowi integralną część życia ludzkiego. Wpływa na nasze zachowanie, kształtuje charakter oraz osobowość. Jest bardzo ważną wartością w życiu każdego człowieka. Uszlachetnia, poszerza wiedzę i umiejętności. Dlatego też istotne jest, aby dawała zadowolenie i satysfakcję, co jest możliwe dzięki odpowiedniemu dopasowaniu zawodu do konkretnego człowieka, do jego osobowości. Pojęcie osobowości jest powszechnie używane. Przy jego pomocy opisuje się spójny i w miarę stabilny zespół cech danego człowieka. Można użyć tego terminu także do podkreślenia różnic pomiędzy ludźmi. Pokrewne obiegowemu pojmowaniu osobowości są też pojęcia charakteru i temperamentu (Strelau i Zawadzki, 2008). Oto kilka możliwych sposobów pojmowania tego, czym jest osobowość: o formą różnic indywidualnych, o systemem stałych cech, o rodzajem związku człowieka ze światem (teorie relacyjne), o konfiguracją bodźców i reakcji (teorie behawiorystyczne), o funkcją sił dynamicznych: potrzeb i popędów (teorie psychoanalityczne), centralnym systemem regulacji i integracji (Furmanek, 1998). Dla niniejszej pracy ważne jest ujęcie pierwsze (osobowość formą różnic indywidualnych). Dokonuje ono opisu cech pojedynczego człowieka odróżniających go od innych ludzi. Takie ujęcie spotyka się najczęściej u badaczy zajmujących się konstruowaniem testów psychologicznych. W ich założeniu testy służą do opisu 6

7 osobowości, diagnostyki jej zaburzeń oraz przewidywania zachowań w różnych sytuacjach, takich jak np. przydatność kandydata na stanowisko pracy. Dobrym przykładem może być teoria H.Eysenka (1970; za: Augustynek, 2008, s.125), który za pomocą analizy czynnikowej poszukiwał istotnych dla osobowości czynników. Nie ograniczył się on na ich prostym opisie, ale podjął też próbę wyjaśnienia przyczyn ich zróżnicowania. Autor ten opisuje osobowość jako hierarchiczną (pionową) organizację obejmującą następujące poziomy: o specyficznych reakcji (skojarzenia bodźca i reakcji). Kształtują się one na bazie wrodzonych reakcji na bodźce, wzbogaconych o efekty uczenia się zachodzącego w toku życia, o reakcji nawykowych (odruchowe reakcje bezwarunkowe i warunkowe oparte o mechanizmy warunkowania klasycznego i instrumentalnego), o cech (np. towarzyskość, dominacja, asertywność, aktywność, ruchliwość), o typu ( np.intro-ekstrawersja). Natomiast w poziomej analizie struktury osobowości wyróżnia następujące jej wymiary: o introwersja-ekstrawersja, o neurotyzm, o psychotyzm, o zdolności. Inni autorzy zauważają większe zróżnicowanie struktury osobowości człowieka i lokalizują w niej i inne wymiary, takie jak: zainteresowania, struktura potrzeb, system wartości, aspiracje, obraz własnej osoby, w tym samoocena (Augustynek, 2008). Według Modelu tzw. Wielkiej Piątki osobowość człowieka można w zasadzie opisać za pomocą pięciu czynników: ekstrawersji, neurotyzmu, ugodowości, sumienności i otwartości na doświadczenia (za: Pervin i John, 2002; Strelau i Zawadzki, 2008). Poniżej zostanie zaprezentowana krótka charakterystyka tych najbardziej znanych wymiarów osobowościowych. H.J.Eysenck (za: Bąbel, 2005a) uznał ekstrawersję za jeden z trzech głównych czynników osobowości, obok neurotyczności i psychotyczności. Do składników ekstrawersji badacz osobowości zaliczył: - towarzyskość, 7

8 - żywość, - aktywność, - asertywność, - poszukiwanie doznań, - beztroskę, - dominację, - wybuchowość, - śmiałość. Introwertyk to człowiek pesymistyczny, cichy, skromny, zorientowany na samego siebie. Stara się izolować od innych ludzi. Źle toleruje zmiany, a jeżeli one zachodzą, z trudem się do nich przystosowuje. Jest typem samotnika. Emocje powstają u niego wolno, ale i rozładowują się z trudem. Introwertyk stara się ukrywać przeżywane emocje. W pracy jest skrupulatny i drobiazgowy. Raczej pesymistyczny i nieufny wobec innych. Źle się czuje w gronie obcych sobie ludzi. Ekstrawertyk z kolei to osoba towarzyska, rozmowna, aktywna, optymistyczna, zorientowana na innych ludzi, interesująca się światem zewnętrznym. Mająca słaby wgląd w samą siebie. Ekstrawertyk jest towarzyski i optymistyczny, lubi pracę urozmaiconą, łatwo przystosowuje się do zmian. Nie jest skrupulatny ani drobiazgowy. Często jego reakcje są wybuchowe, ale emocje w nim nie zalegają. Dobrze się czuje nawet wśród obcych sobie ludzi. Chętnie podejmuje się ról kierowniczych (za: Augustynek, 2008). Szacuje się, że ekstrawersja jest odziedziczana w około 40%. Ten sam poziom stymulacji bardziej pobudza introwertyków, zaś ekstrawertycy potrzebują silniejszych bodźców, żeby osiągnąć poziom pobudzenia, tak jak introwertycy. Nowsze badania wskazują zaś, że poziom pobudzenia zależy od pory dnia. Introwertycy są bardziej pobudzeni rano, ekstrawertycy wieczorem. Według teorii Eysencka (za: Bąbel, 2005a) różnice w zakresie pobudzania i hamowania decydują o odmiennym funkcjonowaniu ekstrawertyków i introwertyków. Możemy wyróżnić w tym zakresie 4 podstawowe różnice: 1. Introwertycy mają niższy próg wrażliwości, cechuje ich większa czujność łatwiej dostrzegają i reagują na niewielkie lub sporadyczne zmiany bodźców. Dlatego są dokładniejsi, podatniejsi na odczuwanie bólu, a hałas przeszkadza im bardziej. 2. Do osiągnięcia optymalnego poziomu pobudzenia ekstrawertycy potrzebują więcej stymulacji niż introwertycy, dlatego funkcjonują sprawniej w warunkach silnej 8

9 stymulacji, np. pod presją czasu. Pobudzenie pomaga ekstrawertykom, introwertykom przeszkadza (oni są ostrożniejsi w działaniu, powolniejsi i szybciej się męczą). 3. Słabe bodźce wywołują pozytywne emocje u introwertyków, a negatywne u ekstrawertyków; zaś silne bodźce wzbudzają negatywne odczucia u introwertyków, a pozytywne u ekstrawertyków. Ekstrawertycy: - poszukują stymulacji, - dążą do licznych interakcji społecznych, - prędzej wybierają pracę wymagającą licznych kontaktów społecznych, - częściej pełnią funkcje kierowniczą. Introwertycy: - unikają stymulacji, - unikają interakcji społecznych, - wybierają pracę spokojną. 4. Introwertycy są bardziej podatni na warunkowanie. Prawdopodobnie, dlatego mają niezależnie od wieku wyższe wyniki w nauce, zwłaszcza w trudniejszych przedmiotach. Łatwiej przyswajają sobie zasady współżycia społecznego i przez to są mniej skłonni do przestępstw. Obecnie uważa się, że introwertycy są bardziej podatni na warunkowanie wtedy, gdy działają na nich bodźce negatywne (kary), natomiast ekstrawertycy wtedy, gdy działają na nich na bodźce pozytywne (nagrody). Neurotyzm to kolejny wymiar osobowościowy w ujęciu H.Eysencka. Jest wymiarem chwiejności emocjonalnej. Jest przedziałem od pełnego zrównoważenia, łatwości odprężenia i odreagowywania się, pewności siebie, dużej odporności na stres, adekwatności reakcji emocjonalnej do sytuacji zewnętrznej aż do wysokiej pobudliwości psychicznej, braku pewności siebie, małej odporności na stres, lęku, także zaburzeń nerwicowych (za: Augustynek, 2008). Według Eysencka neurotyczność, zwana też emocjonalnością lub wrażliwością emocjonalną, składa się z takich cech, jak: lękliwość, represyjność, poczucie winy, niska samoocena, napięcie, irracjonalność, płochliwość, markotność i emocjonalność. Typowy neurotyk stale czymś się martwi, łatwo ulega nastrojom, często bywa przygnębiony. Skarży się na ciągłe kłopoty. Swoje myślenie koncentruje na sprawach, które mogą się nie powieść, co wzbudza w nim silny lęk. Niepokojem reaguje na zmiany i nowe sytuacje. Cechuje go nadmierna emocjonalność silnie reaguje emocjonalnie i z trudem wraca do równowagi. W związku z tym nierzadko zachowuje 9

10 się w sposób irracjonalny i sztywny. Ma też poczucie niższości. Jest nieśmiały i drażliwy. Łatwo go zranić. Krytykę bierze sobie do serca i głęboko przeżywa porażki. Wykazuje małą odporność na stres, posiada skłonność do kryzysów i załamań nerwowych. Często popada w depresję i cierpi na bezsenność. Miewa problemy z koncentracją uwagi i różne dolegliwości zdrowotne (zwłaszcza bóle głowy i żołądka). Nadmierna emocjonalność przejawia się także we wrażliwości na krzywdę i cierpienie, ale również na szczęście i radość innych ludzi. Natomiast osoba stabilna słabo reaguje emocjonalnie i szybko wraca do równowagi. Jest spokojna, zrównoważona, opanowana i nie martwi się nadmiernie. Neurotycy są skłonni do: - irracjonalnych pomysłów, - mają trudności w kontrolowaniu swoich popędów, - mają trudności w radzeniu sobie ze stresem, - reagują silnie lękiem i napięciem, - nadmiernie się martwią, łatwo się zniechęcają i załamują się w trudnych sytuacjach, - często odczuwają gniew irytacją i wrogość, - mają niskie poczucie własnej wartości, - tendencję do doświadczania poczucia winy, smutku, bezradności i samotności, - są nieśmiali i zmieszani w obecności innych ludzi. Natomiast osoby o niskiej neurotyczności cechuje stabilność emocjonalna. Potrafią radzić sobie ze stresem bez doświadczania obaw, napięć i rozdrażnienia (za: Bąbel, 2005 b). Kolejnym ważnym wymiarem osobowościowym w ujęciu Wielkiej Piątki jest wymiar ugodowości. Obejmuje on takie składniki jak: - zaufanie, - prostolinijność, - altruizm, - ustępliwość, - skromność, - tendencja do rozczulania się. Na poziomie poznawczym przejawia się on jako zaufanie lub brak zaufania do ludzi, na emocjonalnym jako wrażliwość albo obojętność na sprawy innych, na behawioralnym jako tendencja do współpracy lub rywalizacji. 10

11 Ludzie ugodowi są szczerzy i prostoduszni. Koncentrują się na potrzebach innych osób i przejawiają chęć niesienia im pomocy. Mają realistyczny stosunek do siebie, nie faworyzują swojej osoby. Są uczuciowi i sympatyczni dla innych. Osoby o niskiej ugodowości są w opiniach na temat cudzych intencji sceptyczne, a nawet cyniczne. Uważają, że ludzie mogą być nieuczciwi i niebezpieczni. Są egocentryczne. Mają tendencję do manipulowania innymi. W sytuacji konfliktu są agresywne i nastawione rywalizacyjnie. Cechuje je przeświadczenie o własnej wyższości, mają tendencje narcystyczne. W kontaktach z innymi są racjonalne i rzeczowe, a nawet oschłe, nie są wrażliwe na ludzkie problemy. Oba skrajne bieguny ugodowości mogą wiązać się z zachowaniami patologicznymi. Ludzie nadmiernie ugodowi miewają osobowość uzależnioną zaś u ludzi skrajnie mało ugodowych pojawiają się tendencje aspołeczne, narcyzm i zaburzenia paranoidalne. Wymiar ugodowości pojawia się w dzieciństwie. Dzieci o niskiej ugodowości mają problemy z koncentracją i są bardziej nieposłuszne, dostają gorsze stopnie w szkole. Na podstawie poziomu ugodowości dziecka można przewidzieć jego umiejętność współpracy i nawiązywania przyjaźni, poziom akceptacji przez rówieśników, zagrożenie bycia ofiarą znęcania się kolegów oraz zachowanie przestępcze. Dzieci o wysokim poziomie ugodowości skłonne są do ulegania, wycofywania się z sytuacji konfliktowych i angażowania osób trzecich do rozwiązania sporu. Dzieci mało ugodowe wybierają groźby, zniewagi, manipulowanie i rozwiązanie siłowe. Wymiar ugodowości bierze się również pod uwagę przy ocenie kandydata na dane stanowisko, które wymaga wspólnych działań, kontaktu z ludźmi (za: Bąbel, 2005 c). Kolejny wymiar osobowości to otwartość na doświadczenia. W skład otwartości na doświadczenie wchodzi 6 czynników: - wyobraźnia, - estetyka, - uczucia, - działania, - idee, - wartości. 11

12 Ludzie otwarci chętnie poszukują nowych doznań życiowych, w każdym starają się dostrzec jakąś dobrą stronę i są tolerancyjni wobec nowości. Ciekawią ich zjawiska świata zewnętrznego i wewnętrznego. Lubią fantazjować, mają żywą i twórczą wyobraźnię oraz dużą wrażliwość estetyczną. Interesują się sztuką, są otwarci na stany emocjonalne innych osób. Osoby otwarte są bardziej twórcze. Ludzie otwarci częściej wybierają zawody wymagające kreatywności, pracy badawczej i intelektualnej, a także efektywniej przyuczają się do nowej pracy. Osoby otwarte na doświadczenie poszukują nowych idei społecznych, politycznych i etycznych. Są niezależne w sądach i lubią kwestionować autorytety. Osoby zamknięte zaś są konwencjonalne w działaniu i konformistyczne, dogmatyczne i skłonne do autorytaryzmu (za: Bąbel, 2005 e). Sumienność charakteryzuje stopień zorganizowania, wytrwałości i motywacji jednostki w działaniach zorientowanych na cel, inaczej mówiąc, opisuje stosunek człowieka do pracy (za: Bąbel, 2005 d). W literaturze przedmiotu wiele uwagi poświęca się zdolnościom. Zdolności to obszar odnoszony najczęściej do intelektualnego sposobu funkcjonowania jednostki. Obejmują one predyspozycje do ponadprzeciętnego wykonywania określonych czynności. Wyróżnia się zdolności ogólne (inteligencja, spostrzegawczość, wyobraźnia, zręczność) i specjalne (matematyczne, językowe, plastyczne, muzyczne, techniczne, sportowe, organizacyjne). Zdolności spełniają ważną rolę w życiu człowieka. Decydują o powodzeniach bądź niepowodzeniach, o efektach aktywności ucznia w szkole, o umiejętności organizowania nauki, pracy, wypoczynku, o sukcesach i zadowoleniu z wykonywanej pracy. Stanowią one warunek istotny przy wyborze zawodu (Augustynek, 2008). Określone cechy intelektualne współwystępują z innymi, lokalizowanymi w obszarze motywacyjnym. Badania M. Tyszkowej (1990) ujawniły różnice w hierarchii wartości młodzieży o wysokim i przeciętnym poziomie zdolności umysłowych. Okazało się, że młodzież zdolna na pierwszym miejscu stawia te wartości, które mają znaczenie dla samorealizacji przez własną aktywność, twórczą pracę, a uczniowie przeciętnie zdolni związki z innymi ludźmi. Rozwój własnej osobowości usuwają na plan dalszy. Różne są także ich wybory celów życiowych, marzenia o przyszłości i drogi do ich osiągnięcia. W ostatnim czasie (od lat dziewięćdziesiątych XX wieku) niezwykłe zainteresowanie psychologów wzbudza wymiar tzw. inteligencji emocjonalnej. Można wyróżnić dwa najpopularniejsze sposoby ujmowania inteligencji emocjonalnej. 12

13 Pierwszy z nich to model zdolnościowy (ability model), autorstwa J.D.Mayera, P.Saloveya i D.R.Caruso, zaś drugi to tzw. modele mieszane (mixed models) propagowane przez D.Golemana a czy też R.Bar-On a (za: Śmieja i Orzechowski, 2008). Pierwsze podejście określa inteligencję emocjonalną jako zdolność do rozumienia własnych i cudzych uczuć oraz do wykorzystywania własnych emocji w myśleniu i działaniu. Badacze ograniczyli zakres zdolności wchodzących w skład inteligencji emocjonalnej do: umiejętności właściwej percepcji, oceny i wyrażania emocji, umiejętności dostępu do uczuć, zdolności ich generowania w momentach, gdy mogą wspomóc myślenie, umiejętności rozumienia emocji i zrozumienia wiedzy emocjonalnej, oraz umiejętności regulowania emocji tak, by wspomagać rozwój emocjonalny i intelektualny (Mayer i Salovey, 1999, s.34). Do drugiego nurtu teoretycznego należy model inteligencji emocjonalnej stworzony przez D.Golemana. Początkowo uważał on, że na inteligencję emocjonalną składa się samokontrola, wytrwałość, zapał, a także zdolność do motywowania się. W późniejszych pracach przedstawia już pięć głównych kompetencji emocjonalnych. Są to: - samoświadomość, warunkująca wiedzę o własnych doznaniach, preferencjach i możliwościach; - motywowanie się do działania, dokonujące się dzięki konstruktywnemu wykorzystaniu emocji; - samoregulacja, oznaczająca panowanie nad emocjami, - umiejętności społeczne, określane jako umiejętności wzbudzania pożądanych reakcji u innych osób; - empatia, czyli rozpoznawanie stanów i potrzeb innych ludzi (Goleman, 1997). Kolejny obszar cech osobowościowych związany jest ze zjawiskiem twórczości. Twórczość jest pojęciem wieloznacznym. Jest obiektem zainteresowań wielu dyscyplin naukowych: psychologii, pedagogiki, filozofii, antropologii i nauk o poznaniu. Z tego też powodu jest ono rozpatrywane z wielu perspektyw. T. Kocowski (1991) mówi o aktywności potencjalnie twórczej, którą określa jako aktywność nieprowadzącą wprawdzie do znamienitego dzieła, jednak zawierającą typowe składniki procesu twórczego, na przykład przeformułowanie problemu, nietypowe skojarzenia. Wprowadza również pojęcie kreatywności, którą określa jako indywidualną cechę polegającą na zdolności do wytwarzania nowych pomysłów. 13

14 Związana jest ona z procesami motywacyjnymi i cechami osobowości. Talent twórczy natomiast określa się jako kompleks cech indywidualnych, dzięki którym człowiek jest w stanie tworzyć wartościowe dzieło, o ile nie podlega wpływowi czynników przeciwdziałających twórczości. W badaniach osób twórczych dostrzega się różnice w indywidualnych cechach, szczególnie w zakresie cech osobowości oraz funkcjonowania poznawczego. Rozważając problematykę funkcjonowania poznawczego, zwraca się uwagę na styl poznawczy, który dotyczy sposobów podchodzenia do problemów poznawczych, nie natomiast stopnia efektywności ich rozwiązywania (Matczak, 1982). Twierdzi się, że osoby twórcze są bardziej refleksyjne niż impulsywne. Refleksyjność wiąże się z aktywnym, ukierunkowanym i kontrolowanym poszukiwaniem informacji, natomiast osoby impulsywne preferują szybkie, lecz błędne odpowiedzi na poszukiwane problemy (Nęcka, 2001). Na uwagę zasługuje rozróżnienie pomiędzy intuicyjnym a racjonalnym stylem myślenia. Racjonalne przetwarzanie informacji jest myśleniem liniowym, przyczynowo - skutkowym, którego wynik znajduje uzasadnienie w przesłankach, a sytuacja problemowa i pomysły wiążą się z analitycznym opracowaniem. Jest ono związane z nasileniem procesów kontroli, które polegają na porównywaniu efektów kolejnych operacji ze standardami, oraz z intensywną uwagą o dużej głębi i wąskim zakresie. Intuicji sprzyja natomiast relatywnie niski udział samokontroli, związany z uwagą ekstensywną o szerokim zakresie i małej głębi. Oznacza to równocześnie ujmowanie szerokiego pola danych, jednak przetwarzanie odbywa się w sposób bardziej powierzchowny (zmysłowy). W wielu badaniach wykazano, że osoby twórcze charakteryzują się upodobaniem do intuicyjnego stylu myślenia, jednak styl ten nie ma monopolu na twórczość (Kolańczyk i Świerzyński,1995). S.Popek (2001) zwraca uwagę na występowanie u ludzi twórczych ponadprzeciętnych uzdolnień poznawczych, do których należą między innymi: wysoki poziom uzdolnień do percepcji otaczającego świata, specyficzne właściwości uwagi, specyficzne właściwości pamięci, ponadprzeciętny poziom inteligencji, bogata wyobraźnia i intuicja twórcza. Indywidualność osoby twórczej nie ogranicza się do sfery intelektu, obejmuje również emocjonalność, systemy motywacyjne i relacje z innymi ludźmi. Osobowość twórczą można opisać według trzech grup cech, odpowiadających trzem 14

15 osobowościowym mechanizmom tworzenia. Są to cechy związane z otwartością, niezależnością i wytrwałością (Nęcka, 2001). Otwartość dotyczy łatwości asymilowania nowych informacji, niezależnie od ich chwilowej przydatności, wiarygodności czy niesprzeczności z już posiadanymi informacjami. Według pięcioczynnikowego modelu osobowości otwartość nazywana bywa czynnikiem kultury i oznacza ciekawość intelektualną, zainteresowania estetyczne, krytyczny stosunek do wyznawanych wartości. Czasem cecha ta przeradza się w silną potrzebę nowości. Przeciwieństwem otwartości jest dogmatyzm, czyli skłonność do przedwczesnego udzielania jedynie słusznej odpowiedzi oraz upodobanie do zdecydowanych sądów. Niezależność oznacza głownie postawę nonkonformizmu i nieulegania naciskowi. Badania wskazują, że osoby twórcze zarówno w pracy, jak i życiu prywatnym kierują się wewnętrznymi standardami i osobiście ustalonymi celami. Chętnie podważają istniejące normy i kwestionują powszechnie wyznawane wartości, wyznają niekonwencjonalne poglądy i nie starają się ich ukrywać. Nonkonformizm jest istotą twórczości, wiąże się jednak z koniecznością ponoszenia społecznych i emocjonalnych kosztów, szczególnie wtedy, gdy społeczność wywiera presję w kierunku ujednolicenia zachowań swoich członków. Nonkonformizm oznacza także zdolność do akceptowania konfliktów i napięć społecznych (Nęcka, 2001; Popek, 2001). Zdaniem Popka (2001) osoby przejawiające wysoki poziom nonkonformizmu charakteryzują się: o niezależnością, o aktywnością, witalizmem, o elastycznością adaptacyjną, o oryginalnością, o konsekwencją, o odwagą, o dominatywnością, o samoorganizacją, o spontanicznością, o ekspresją, o otwartością, o odpornością, 15

16 o wytrwałością, o odpowiedzialnością, o samokrytycyzmem, o tolerancyjnością, o wysokim poczuciem wartości ja. Nonkonformizm w ujęciu S.Popka (2001) jest istotnym wymiarem postawy twórczej człowieka, a którą składają się oprócz nonkonformizmu cechy określające funkcjonowanie jednostki na poziomie intelektualnym: cechy, które autor określa jako zachowania heurystyczne. Osoby przejawiające tego typu zachowania charakteryzują się: o samodzielnością obserwacji, o pamięcią logiczną, o wyobraźnią twórczą, o myśleniem dywergencyjnym, o uczeniem się rekonstruktywnym, o uczeniem się samodzielnym, o uczeniem się przez zrozumienie, o elastycznością intelektualną, o aktywnością poznawczą, o wysoką refleksyjnością, o samodzielnością intelektualną, o twórczością, o wysoką sprawnością i umiejętnością konstrukcyjną, o twórczością werbalną, o zdolnością techniczną, o uzdolnieniami artystycznymi. Przeciwieństwem postawy twórczej jest postawa odtwórcza, którą opisuje z kolei wymiar konformizmu oraz zachowań algorytmicznych. Osoby konformistyczne to osoby wykazujące się: o zależnością, o pasywnością, o sztywnością adaptacyjną, o stereotypowością, o uległością, 16

17 o słabością, o bojaźliwością, o lękliwością, o podporządkowaniem, o niesamodzielnością, o zahamowalnością, o defensywnością, o słabą odpornością i wytrwałością, o nieodpowiedzialnością, o brakiem krytycyzmu, o nietolerancją, o niskim poczuciem wartości ja. Zachowania algorytmiczne dominują u osób, które charakteryzują się: o spostrzegawczością kierowaną, o pamięcią mechaniczną, o wyobraźnią odtwórczą, o myśleniem konwergencyjnym, o uczeniem się reproduktywnym, o uczeniem się ukierunkowanym, o uczeniem się przez rozumienie, o sztywnością intelektualną, o biernością poznawczą, o niską refleksyjnością, o wdrukowywaniem się, o niską sprawnością i umiejętnością konstrukcyjną, o odtwórczością werbalną, o brakiem pomysłowości technicznej, o brakiem uzdolnień artystycznych (Popek, 2001). Badania osób twórczych wskazują na ich zdolność do długotrwałej, wytężonej pracy i odraczania gratyfikacji. Jednak wytrwałości nie redukuje się jedynie do siły motywów, które sterują aktywnością twórczą, ponieważ nie jest obojętne, jaki typ motywacji dominuje w strukturze osobowościowej człowieka. Osoba motywowana immanentnie cieszy się samą aktywnością twórczą, natomiast osoba motywowana potrzebą osiągnięć czerpie satysfakcję z uzyskanego wyniku. Twierdzi się, że typową 17

18 cechą osobowości ludzi twórczych jest łatwość wzbudzania motywacji samoistnej, w tym autonomicznej motywacji poznawczej, jak również dążenie do osiągnięć, ambicja oraz chęć potwierdzania własnej wartości (Nęcka, (2001). Mówiąc o osobowości, nie sposób pominąć ważnej dla doradztwa personalnego - terminu osobowości zawodowej. Problematyka ta zostanie podjęta w podrozdziale Motywacja a wybór zawodu Motyw jest czymś, co pobudza organizm do działania lub - gdy organizm został już pobudzony - czymś, co podtrzymuje to działanie i nadaje mu kierunek. Motyw jest stanem wewnętrznego napięcia, od którego zależy możliwość i kierunek aktywności organizmu. Motywacją określa się ogół motywów występujących aktualnie u danej jednostki. Może mieć charakter wewnętrzny lub zewnętrzny. Motywacja wewnętrzna pobudza do działania, które ma wartość samo w sobie. Motywacja zewnętrzna stanowi zachętę do działania, które jest w jakiś sposób nagradzane lub które pozwala uniknąć kary (Furmanek, 1998). Motywy wyboru zawodu są związane z ogółem przyczyn, które skłoniły człowieka do wyboru określonego zawodu, a wcześniej do wyboru określonego rodzaju szkoły. Decyzja o wyborze zawodu ma zawsze charakter polimotywacyjny. Najczęstszymi motywami wyboru zawodu są: o zainteresowania, o chęć usamodzielnienia się, o wyobrażenia zawodowe, o możliwość uzyskania awansu i zrobienia kariery zawodowej, o łatwość uzyskania pracy, o etykieta roli zawodowej, o prestiż społeczny danego zawodu. W Słowniku Pedagogiki Pracy (1986) klasyfikuje się motywy wyboru zawodu na następujące grupy: o motywy społeczne zainteresowania, o motywy ekonomiczne, o inne motywy. 18

19 Motywy wyboru zawodu zależą od różnych czynników. Do podstawowych zaliczyć należy: o wiek jednostki, o środowisko społeczne, o zawód rodziców, o stopień dojrzałości społecznej i psychicznej jednostki (Furmanek, 1998). Wybór zawodu wiąże się z podjęciem decyzji dotyczącej dalszej, znaczącej części życia człowieka. Powinien więc to być proces realizowany świadomie i w długim czasie. Wybór zawodu uznawany jest za wyraz dojrzałości zawodowej człowieka. Decyzja zawodowa nie jest tylko wynikiem procesów rozwoju ogólnego i zawodowego. Jest ona wynikiem jednocześnie występującego z nimi procesu wychowawczego oraz wartościowania sytuacji, w której dokonywany jest wybór przyszłego zawodu. Świadomy wybór zawodu oznacza, że podejmujący taką decyzję człowiek zdaje sobie sprawę ze społecznego znaczenia danego zawodu, zna, rozumie i pozytywnie ocenia wymagania psychofizyczne zawodu, zna charakterystyczne dla danego zawodu układy zadań zawodowych i wynikające z nich wymagania, w tym konieczne kwalifikacje zawodowe. Sprawdzianem poprawnego wyboru zawodu będzie w przyszłości poziom i zakres identyfikacji z zawodem, zadowolenie z pracy zawodowej i formy więzi społeczno zawodowych (Furmanek, 1998). Wybór zawodu i odnoszenie sukcesów w zawodzie wiąże się między innymi z posiadanymi zainteresowaniami. Człowiek zainteresowany tym, co robi, pracuje znacznie wydajniej, szuka nowych rozwiązań. Praca przynosi mu zadowoleniem, a osiągane sukcesy mobilizują do dalszego rozwoju zawodowego. Istotą jest więc znajomość swoich zainteresowań, które bywają bardziej lub mniej trwałe i jednostronne lub wielostronne. Często nie dotyczą one pojedynczych, prostych faktów, zdarzeń czy czynności, ale całych dziedzin życia, nauki, sztuki. Mówi się o zainteresowaniach naukami humanistycznymi, przyrodniczymi, ścisłymi, techniką. Sugeruje się zatem znacząco, by wybierać zawód z uwzględnieniem tego rodzaju zainteresowania. Ci, którzy nie lubią pracy, czekają jedynie na efekt końcowy, marzą o bezczynności i rzadko myślą o tym co robią. Natomiast motywacja osób pracujących z radością w świadomie obranym zawodzie jest wysoka i nie wygasa. Zamiłowanie do zawodu odkrywa jednocześnie nasze nowe możliwości, kształtuje twórcze postawy, gwarantuje rozwój (Rachalska, 1987). 19

20 1.3. Osobowość zawodowa. Koncepcja J.Hollanda Konkretne osobowości zawodowe, jak np. fryzjer, perukarz czy też kosmetyczka, mogą łączyć się we wzorcach osobowości pracowniczych. Głównym elementem jest profesjonalizm oparty na wiedzy i doświadczeniu oraz pracowitość. Pracowitość wynika z innych cech, tj. dokładności, systematyczności, wytrwałości, obowiązkowości i solidarności z przedstawicielami własnego zawodu. Określa również wymiar dumy zawodowej. Osobowość zawodowa tworzy zespół cech, które determinują sukces. Wybór i wykonywanie zawodu wymaga od człowieka określonych cech psychicznych i psychosomatycznych (zainteresowania, uzdolnienia, temperament, motywacja). Dobre wykonywanie pracy w jakimś zawodzie nie może ograniczać się tylko i wyłącznie do dobrych chęci. Istotnym warunkiem jest posiadanie określonych predyspozycji psychicznych. Każdy zawód stawia inne wymagania. W jednych zawodach konieczna jest wyostrzona spostrzegawczość, w innych rozwinięte zdolności interpersonalne, a w jeszcze innych umiejętności analityczne. Ludzie podświadomie poszukują takiego środowiska, które umożliwia im realizację własnych umiejętności i preferowanych ról. Jeśli człowiek nie może odnaleźć odpowiedniego dla siebie środowiska, odczuwa konflikt i frustrację oraz ma niską motywację do pracy. W konsekwencji, nie jest on wówczas wydajny, nie może się rozwijać i spełniać zawodowo. Wybór zawodu jest wyrazem osobowości człowieka, dlatego też ludzie pracujący w danym zawodzie mają podobny typ osobowości. Zachowanie jednostki jest determinowane interakcją jej osobowości i środowiska, w którym funkcjonuje. Stopień osobistej motywacji, uznany za wartość względnie stałą (satysfakcja płynąca z wykonywania danego zawodu), zależy od odpowiedniego dopasowania zdolności jednostki do wymagań na danym stanowisku. Osoba o wysokim poczuciu tożsamości ma jasny i stabilny obraz swoich celów, zainteresowań, osobowości i umiejętności. Poza typami osobowości istnieją również typy środowisk pracy. Człowiek wybiera sobie środowisko i zawód, który jest zgodny z typem osobowości. Wybór zawodu jest pochodną połączenia osobistych zainteresowań z możliwościami, jakie stwarza rynek pracy. Ludzie poszukują takiego środowiska pracy, w którym będą czuć się dobrze, który umożliwi im realizację własnych umiejętności, wyrażanie wartości, cech charakteru, preferowanych ról. Obranie 20

Kariera i przedsiębiorczość

Kariera i przedsiębiorczość Kariera i przedsiębiorczość Przedsiębiorczość to zdolność do kreowania i zaspokajania swoich i cudzych potrzeb. Siłą napędową przedsiębiorczości są niezaspokojone potrzeby człowieka. Psychologiczne i socjologiczne

Bardziej szczegółowo

Referat po szkoleniu Praca z uczniem zdolnym przygotowany przez Annę Serafin i Jadwigę Łakomek. Mottem szkolenia, w którym brałyśmy udział było:

Referat po szkoleniu Praca z uczniem zdolnym przygotowany przez Annę Serafin i Jadwigę Łakomek. Mottem szkolenia, w którym brałyśmy udział było: Referat po szkoleniu Praca z uczniem zdolnym przygotowany przez Annę Serafin i Jadwigę Łakomek Mottem szkolenia, w którym brałyśmy udział było: Każde dziecko jest zdolne. Szkoła ma obowiązek odkryć te

Bardziej szczegółowo

Zachowania organizacyjne

Zachowania organizacyjne Zachowania organizacyjne Sprawy organizacyjne Mail: weronika.wegielnik@wsl.com.pl Literatura: S. P. Robbins Zasady zachowania w organizacjach S. P. Robbins Zachowania w organizacji B. Kożusznik Zachowania

Bardziej szczegółowo

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji

to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji to umiejętność radzenia sobie z własnymi emocjami i zdolność rozumienia innych ludzi. Ma ona decydujące znaczenie w kwestii tworzenia dobrych relacji ze swoim otoczeniem i poczucia spełnienia się w życiu.

Bardziej szczegółowo

Rola nauczyciela w pracy z dzieckiem zdolnym

Rola nauczyciela w pracy z dzieckiem zdolnym Rola nauczyciela w pracy z dzieckiem zdolnym Przez zdolność rozumiemy predyspozycje jednostki do łatwego, sprawnego i skutecznego opanowania pewnych umiejętności. Dziecko zdolne - to takie, które w kilku

Bardziej szczegółowo

WY H C OWA W N A I N E

WY H C OWA W N A I N E Co nauczyciel wiedzieć powinien? WaŜne pojęcia WaŜne pojęcia WYCHOWANIE to mądre towarzyszenie uczniowi na drodze jego rozwoju i stworzenie mu wartościowego środowiska wychowawczego. W jego wyniku uczeń

Bardziej szczegółowo

OSOBOWOŚĆ ZAWODOWA TEORIA JOHNA HOLLANDA

OSOBOWOŚĆ ZAWODOWA TEORIA JOHNA HOLLANDA Anna Paszkowska-Rogacz OSOBOWOŚĆ ZAWODOWA TEORIA JOHNA HOLLANDA Plan wykładu Model heksagonalny osobowości Charakterystyka typów osobowości zawodowej Narzędzia do badania typu osobowości zawodowej John

Bardziej szczegółowo

Wojewódzki Urząd Pracy w Łodzi. Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Oddział w Skierniewicach

Wojewódzki Urząd Pracy w Łodzi. Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Oddział w Skierniewicach Wojewódzki Urząd Pracy w Łodzi Centrum Informacji i Planowania Kariery Zawodowej Oddział w Skierniewicach WSPÓŁCZESNY RYNEK PRACY Konieczność zmiany miejsc i form zatrudnienia Aktywna postawa w sferze

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Psychologia potrzeb. Dr Monika Wróblewska EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia potrzeb Dr Monika Wróblewska Uniwersytet w Białymstoku 10 czerwca 2010 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL 1. Specyfika potrzeb

Bardziej szczegółowo

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT

POSTAW NA ROZWÓJ! 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT 19.05.2011 KONFERENCJA PODSUMOWUJĄCA PROJEKT POSTAW NA ROZWÓJ! Kampania informacyjno promocyjna oraz doradztwo dla osób dorosłych w zakresie kształcenia ustawicznego edycja 2 Projekt współfinansowany przez

Bardziej szczegółowo

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego

Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami. Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Współpraca doradcy zawodowego z rodzicami Elwira Zadęcka Krakowska Szkoła Doradztwa Zawodowego Wybór zawodu wyznacza kierunek kształcenia wyznacza kierunek i stopień rozwoju osobowości umożliwia przynależność

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NR 50 W BIELSKU-BIAŁEJ Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 7 października 2009r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz. U. Nr 168, poz. 1324 z późn. zm.) Ustawa z dn.

Bardziej szczegółowo

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu)

(imię i nazwisko nauczyciela) (przedmiot) (numer programu) Iwona Jończyk (imię i nazwisko nauczyciela) Wybrane zagadnienia z psychologii społecznej (przedmiot) 2407MR i GŻ 1997.08.18 (numer programu) Klasa IV TŻa, IV TŻb Lp. Cele kształcenia i wychowania Treści

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

TEORIA OSOBOWOŚCI ZAWODOWEJ JOHNA HOLLANDA TYP OSOBOWOŚCI REALISTYCZNY

TEORIA OSOBOWOŚCI ZAWODOWEJ JOHNA HOLLANDA TYP OSOBOWOŚCI REALISTYCZNY TEORIA OSOBOWOŚCI ZAWODOWEJ JOHNA HOLLANDA I. KONCEPCJA OSOBOWOŚCI ZAWODOWEJ 1. Realistyczny(R) 2. Badawczy(I) 3. Konwencjonalny(C) 4. Przedsiębiorczy(E) 5. Artystyczny(A) 6. Społeczny(S) TYP OSOBOWOŚCI

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Instrumentalistyka Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie

KONCEPCJA PRACY. Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie. SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie KONCEPCJA PRACY Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Janowie SZKOŁY PODSTAWOWEJ im. Romualda Traugutta w Janowie na lata szkolne 2011-2016 1 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę

Bardziej szczegółowo

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna

TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA. analiza psychologiczna TRUDNOŚCI WYNIKAJĄCE ZE STANU ZDROWIA i KONDYCJI UCZNIA analiza psychologiczna Beata Dobińska psycholog Zachodniopomorska Szkoła Biznesu CHOROBA PRZEWLEKŁA A FUNKCJONOWANIE DZIECKA 1569,7 tys. dzieci i

Bardziej szczegółowo

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016

Akademia Pozytywnej Profilaktyki. Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Programy pozytywnego rozwoju dla uczniów kl. I-III SP 2015/2016 Drodzy Rodzice, Szanowni Pedagodzy, Nauczyciele oraz Wychowawcy! Pozytywny rozwój jest elementem tzw. pozytywnej profilaktyki. Idea ta nie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 59 KATOWICE Priorytetem naszej działalności jest zapewnienie naszym wychowankom wszechstronnego rozwoju, bezpieczeństwa, akceptacji, i poszanowania ich praw. Poprzez

Bardziej szczegółowo

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie

Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Na drabinę wchodzi się szczebel po szczebelku. Powolutku aż do skutku... Przysłowie szkockie Wiele osób marzy o własnym biznesie... Ale często brak im odwagi na rozpoczęcie własnej działalności gospodarczej.

Bardziej szczegółowo

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach:

Absolwent Szkoły Podstawowej w Pogorzałkach: Dążymy do tego, aby nasi uczniowie byli dobrze przygotowani do nauki na wyższym etapie edukacyjnym; byli dobrze przygotowani do życia społecznego w rodzinie, środowisku lokalnym, ojczyźnie, zjednoczonej

Bardziej szczegółowo

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych

Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja siebie i świata uczniów z lekkim upośledzeniem umysłowym pochodzących z rodzin pełnych i niepełnych Percepcja, czyli świadome reagowanie na bodziec zewnętrzny, umożliwia dziecku zdobywanie informacji

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP.

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. KONCEPCJA PRACY SZKOŁY ZESPÓŁ SZKÓŁ IM. POWSTAŃCÓW WIELKOPOLSKICH W BORKU WLKP. CEL NADRZĘDNY: Wspomaganie wszechstronnego i harmonijnego rozwoju ucznia, wspieranie go w procesie nabywania wiedzy i umiejętności,

Bardziej szczegółowo

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI?

CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? CZEGO RODZICE NIE WIEDZĄ O SWOICH DZIECIACH A WIEDZIEĆ POWINNI? mgr Magdalena Jabłońska mgr Dorota Orłowska 1 DLACZEGO RODZICE NIE MAJĄ WIEDZY O ISTOTNYCH PROBLEMACH SWOICH DZIECI? brak czasu mało doświadczeń

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej

Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki. Zespół Szkół w Rycerce Górnej Rola rodziców w kształtowaniu motywacji do nauki Zespół Szkół w Rycerce Górnej CO TO JEST MOTYWACJA? Na słowo MOTYWACJA składają się dwa słówka: Motyw i Akcja. Czyli aby podjąć jakieś określone działanie

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki)

DIAGNOZA WSTĘPNA. (Anna Michalska, Jak nakłonić dziecko do nauki) DIAGNOZA WSTĘPNA Motywacja do uczenia się definiowana jest jako znaczenie i wartość nauki dla danego człowieka, jaką ów człowiek jej przypisuje, i charakteryzowana przez długoterminowe zaangażowanie się

Bardziej szczegółowo

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie

Zajęcia rozwijające zainteresowania uczniów szczególnie uzdolnionych plastycznie Program indywidualizacji nauczania i wychowania uczniów klas I III szkół podstawowych Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Program Operacyjny

Bardziej szczegółowo

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego

Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Rozwojowy kontekst funkcjonowania ucznia zdolnego Oprac. Grzegorz Kata (UMCS, SPPiTR w Lublinie) Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Zdolny sześciolatek

Bardziej szczegółowo

Model pracy z uczniem zdolnym Oprac. Anna Descour, Anna Wolny

Model pracy z uczniem zdolnym Oprac. Anna Descour, Anna Wolny Model pracy z uczniem zdolnym Oprac. Anna Descour, Anna Wolny 1 Dziecko rodzi się wszechstronnie uzdolnione, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich kierunkach, potencjalną wybitną inteligencją i zadatkami

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE

PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski PROGRAM WYCHOWAWCZY W SZKOLE PODSTAWOWEJ W SMARDZEWIE ,,Mądrość to dążenie do pełni Ks. Jan Twardowski Program wychowawczy SPIS TREŚCI: 1. Podstawa prawna

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

MOCNE STRONY OSOBOWE:

MOCNE STRONY OSOBOWE: MOCNE STRONY OSOBOWE: To ja Kreatywność / pomysłowość Znajduję różne rozwiązania problemów Łatwo wpadam na nowe pomysły Mam wizjonerskie pomysły Szukam nowych możliwości i wypróbowuję je Potrafię coś zaprojektować

Bardziej szczegółowo

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka

Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka Osiągnięcia edukacyjne dla dzieci z oddziału przedszkolnego na rok szkolny 2014/2015 Oczekiwane efekty aktywności społecznej dziecka podaje swoje dane osobowe swobodnie wypowiada się na temat swojej rodziny

Bardziej szczegółowo

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli

Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Program nauczania zajęcia artystyczne (muzyka) klasy II gimnazjum w Końskowoli Paweł Pytlak Końskowola 2010 Spis treści; I Ogólna charakterystyka programu II Cel zajęć artystycznych Cele główne Cele szczegółowe

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej

Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej 1 Program doradztwa edukacyjnego i orientacji zawodowej dla uczniów Gimnazjum nr 44 im. gen. Mariusza Zaruskiego w Poznaniu w roku szkolnym: 2015/2016. 1. Program obejmuje ogół działań podejmowanych przez

Bardziej szczegółowo

Zagrożenia psychospołeczne

Zagrożenia psychospołeczne Zagrożenia psychospołeczne 1. Wstęp Zarządzanie stresem nie jest dla pracodawców jedynie obowiązkiem moralnym i dobrą inwestycją, jest to wymóg prawny określony w dyrektywie ramowej 89 /391/EWG 3 2. Przeciwdziałanie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013

Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013 Koncepcja pracy Przedszkola przy Zespole Szkół Publicznych im. Noblistów Polskich w Lesznowoli w roku szkolnym 2012/2013 WIZJA Jesteśmy po to, aby stworzyć warunki wychowawcze i edukacyjne, zapewniające

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA GIMNAZJUM im. J.H. DĄBROWSKIEGO w REJOWCU Cele kształcenia: 1. Znajomość powszechnej samoobrony i ochrony cywilnej, 2. Przygotowanie do działania

Bardziej szczegółowo

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację.

Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Renata Sikora Znaczenie świadomości wychowawczej rodziców dzieci rozpoczynających edukację. Rodzina jest pierwszym najważniejszym środowiskiem wychowawczym w życiu człowieka. Skuteczność jej wpływów wychowawczych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA PLASTYKA KL.IV - VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA PLASTYKA KL.IV - VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA PLASTYKA KL.IV - VI Ocenianie osiągnięć w przypadku plastyki nie jest proste i jednoznaczne. Należy brać pod uwagę różnice w uzdolnieniach uczniów, oraz subiektywizm odbioru

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z zajęć technicznych w gimnazjum

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z zajęć technicznych w gimnazjum Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z zajęć technicznych w gimnazjum dwuletni cykl kształcenia (I rok nauki 1 godzina, III rok nauki - 1 godzina łącznie 65 godzin) Stopień celujący Otrzymuje uczeń,

Bardziej szczegółowo

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna

MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna MAMO, TATO, POBAWMY SIĘ RAZEM! innowacja pedagogiczna 1. Osoby wdrażające innowacje: mgr Justyna Witas, mgr Adriana Jachnicka, mgr Marta Jafernik 2. Termin wprowadzenia i czas trwania innowacji: Innowacja

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU

PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU PROGRAM WYCHOWAWCZY Szkoły Podstawowej nr 2 im. Marii Konopnickiej SZKOŁA PRZYJAZNA DZIECKU Nasze cele: osiągnięcie przez wszystkich uczniów pełni ich rozwoju intelektualnego i osobowościowego, przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł

Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł Kierunek: Pedagogika Poziom kształcenia: studia I stopnia Specjalności: Profil kształcenia: ogólnoakademicki Forma studiów: niestacjonarne Tytuł zawodowy uzyskiwany przez absolwenta: licencjat Przyporządkowanie

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ FUNDACJI ELEMENTARZ W GŁĘBOKIEM na lata szkolne 2012-2017 Podstawa prawna : 1) Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PLASTYKI W KLASACH 4 6 W SP18 W ZIELONEJ GÓRZE Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na duże różnice w uzdolnieniach uczniów oraz subiektywizm

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?...

Spis treści. Spis treści. Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Spis treści Spis treści Wstęp... Jak wspierać rozwój przedszkolaka?... Jak ćwiczyć dziecięcy umysł?... Koncentracja i spostrzeganie... Pamięć i wiedza... Myślenie... Kreatywność... Zadania, które pomogą

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU

PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU PROGRAM WYCHOWAWCZY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 14 Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W OŚWIĘCIMIU UZASADNIENIE Ważnym zadaniem przedszkola jest kształtowanie cech i postaw dzieci, pozwalających im w przyszłości

Bardziej szczegółowo

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili.

Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. Podstawy pomagania. Natura dała nam dwoje oczu, dwoje uszu, ale tylko jeden język po to, abyśmy więcej patrzyli i słuchali, niż mówili. (Sokrates) Czym jest pomaganie? Pomaganie jest działaniem, w które

Bardziej szczegółowo

Zaburzenia osobowości

Zaburzenia osobowości Zaburzenia osobowości U dzieci i młodzieży nie rozpoznajemy zaburzeń osobowości, a jedynie nieprawidłowy rozwój osobowości. Zaburzenia osobowości: Zaburzenia osobowości definiujemy jako głęboko utrwalone

Bardziej szczegółowo

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku

Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I. mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Profilaktyka agresji i przemocy w szkołach część I mgr Jolanta Kamińska Poradnia Psychologiczno Pedagogiczna w Słupsku Raport NIK Przeciwdziałanie zjawiskom patologii wśród dzieci i młodzieży szkolnej

Bardziej szczegółowo

Samorząd a dyrektorzy szkół

Samorząd a dyrektorzy szkół VIII Kongres Zarządzania Oświatą Warszawa, 25-27 września 2013 r. Samorząd a dyrektorzy szkół Marlena Ewa Kazoń W Harmonii Szkolenia i Doradztwo Zarządzanie Zasobami Ludzkimi Dajcie ludziom swobodę działania,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA W EDUKACJI WCZESNOSZKOLNEJ Podstawa prawna 1. Rozporządzenie MEN w sprawie warunków i sposobów oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów. 2. Statut szkoły. 3. Podstawa

Bardziej szczegółowo

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI

JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI JAK MOTYWOWAĆ DZIECKO DO NAUKI Motywacja to: CO TO JEST MOTYWACJA? stan gotowości człowieka do podjęcia określonego działania, w tym przypadku chęć dziecka do uczenia się, dążenie do rozwoju, do zaspokajania

Bardziej szczegółowo

ROLA PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ WE WSPIERANIU DZIECI UZDOLNIONYCH

ROLA PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ WE WSPIERANIU DZIECI UZDOLNIONYCH ROLA PORADNI PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNEJ WE WSPIERANIU DZIECI UZDOLNIONYCH Opracowanie: Lucyna Hoffmann-Czyżyk Projekt współfinansowany z Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 1 w Jaworzu

Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 1 w Jaworzu Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego Gimnazjum Nr 1 w Jaworzu Ilekroć w dokumencie pojawi się zapis: rodzice należy przez to rozumieć także prawnych opiekunów ucznia, orientacja zawodowa należy

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2009 Redakcja: Wojciech Śliwerski Projekt okładki: Ewa Beniak-Haremska Korekta: Beata Bednarz Sylwia Kajdana ISBN ISBN 978-83-7850-377-4 978-83-7587-147-0

Bardziej szczegółowo

UCZEŃ ZDOLNY REFERAT. Elżbieta Kuflińska Siemiginowska

UCZEŃ ZDOLNY REFERAT. Elżbieta Kuflińska Siemiginowska UCZEŃ ZDOLNY REFERAT 1. Pojęcie ucznia zdolnego. 2. Czynniki decydujące o zdolności ucznia (środowisko rówieśnicze, rodzina, szkoła, nauczyciel, osobowość twórcza, inteligencja). 3. Zasady pracy pedagogicznej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA

PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA 168 godzin zajęć 9 miesięcy nauki 10 zjazdów PROGRAM SZCZEGÓŁOWY STUDIÓW PODYPLOMOWYCH PSYCHOLOGIA ZARZĄDZANIA 1. Style kierowania i przywództwo (12 godz.) przywództwo - kiedy warto być przywódcą praktyczne

Bardziej szczegółowo

Nagrody i upomnienia w przedszkolu

Nagrody i upomnienia w przedszkolu Nagrody i upomnienia w przedszkolu Rozpatrując problem upomnień i nagród w przedszkolu trzeba na wstępie podkreślić, iż największą wartością w wychowaniu dziecka mają oddziaływania pozytywne, takie jak

Bardziej szczegółowo

Predyspozycje zawodowe życiowym drogowskazem dla młodzieży

Predyspozycje zawodowe życiowym drogowskazem dla młodzieży Załącznik nr 6 Wewnątrzszkolny System Doradztwa Zawodowego w Gimnazjum im. A. Mickiewicza w Drawsku Pomorskim. Predyspozycje zawodowe życiowym drogowskazem dla młodzieży 1. Podstawowe przepisy prawa polskiego

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania

Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Wewnątrzszkolne Doskonalenie Nauczycieli Nowatorskie metody nauczania Zapraszam na szkolenie on line prezentujące dwie nowoczesne metody pracy: coaching i mentoring. Idea i definicja coachingu Coaching,

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M.

KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie. Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. KONCEPCJA PRACY PRZEDSZKOLA NIEPUBLICZNEGO Nr 1 Pod Topolą w Szczytnie Kochać dziecko, to służyć mu, jak daleko jest to tylko możliwe. M. Montessori MISJA PRZEDSZKOLA Nasze przedszkole jest drogowskazem

Bardziej szczegółowo

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO

www.prototo.pl MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO Wszystkie materiały tworzone i przekazywane przez Wykładowców NPDN PROTOTO są chronione prawem autorskim i przeznaczone wyłącznie do użytku prywatnego. MATERIAŁY Z KURSU KWALIFIKACYJNEGO www.prototo.pl

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem

Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Szkoła Podstawowa nr7 im. Jana Pawła II w Oleśnicy Program adaptacyjny dla grup przedszkolnych i klas pierwszych Jestem wesołym uczniem Opracował zespół wychowawców klas 0-III 1. Idea i założenia teoretyczne

Bardziej szczegółowo

Poznaj swojego doradcę zawodowego

Poznaj swojego doradcę zawodowego Poznaj swojego doradcę zawodowego wywiad z doradcą zawodowym Gimnazjum nr 56 w Poznaniu mgr Anielą Kobusińską Luty przeprowadziła Oliwia Rataj uczennica klasy II 4 Oliwia Rataj: Dlaczego zajmujemy się

Bardziej szczegółowo

Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami

Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami Wzorzec stałości i zmienności w stylu zarządzania menedżerów kierujących bibliotekami dr Bogusława Lewandowska DSWE TWP 28-29.04.2005, Wrocław Zagadnienie ogólne; cel Tematyka prezentacji: Zagadnienie:

Bardziej szczegółowo

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ

OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ OFERTA WARSZTATÓW PSYCHOEDUKACYJNYCH DLA SZKÓŁ Rok szkolny 2013/2014 Pracownia SENSOS przeprowadza ambitne i bezpieczne programy szkoleniowe dla dziec i i młodzieży. Program każdego warsztatu jest dostosowany

Bardziej szczegółowo

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA

BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA Opracowanie Jolanta Malanowska Powiatowy Ośrodek Edukacji w Środzie Śląskiej BEZPIECZNA I PRZYJAZNA SZKOŁA JAKOŚĆ I EFEKTYWNOŚĆ NAUCZANIA Sposób i rodzaj podejmowanych w szkole działań wychowawczych. Klimat

Bardziej szczegółowo

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka

Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Rola dorosłych w budowaniu poczucia własnej wartości u sześciolatka Magdalena Zając Wydział Nauk Pedagogicznych Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu Biografia dziecka, a jego poczucie własnej wartości

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH

KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH KONCEPCJA PRACY MIEJSKIEGO PRZEDSZKOLA NR 9 W SIEDLCACH Wszystkiego, co naprawdę trzeba wiedzieć, nauczyłem się w przedszkolu- o tym jak żyć co robić, jak postępować, współżyć z innymi patrzeć, odczuwać,

Bardziej szczegółowo

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców

Przedszkolak u progu szkoły. Informacja dla rodziców Przedszkolak u progu szkoły Informacja dla rodziców Dobry start w szkole jest niezwykle ważny dla rozwoju dziecka. Jeśli jest ono psychicznie i fizycznie gotowe do podjęcia nauki, bez trudu i z radością

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III

SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III SZKOLNY SYSTEM OCENIANIA KLAS I III w Szkole Podstawowej nr 2. im. Jana Pawła II w Twardogórze ZASADY OCENIANIA 1. Nauczyciele w pierwszym tygodniu każdego roku informują uczniów o wymaganiach edukacyjnych,

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne

WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW. Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne Załącznik do Uchwały Nr 82/2016 Senatu UKSW z dnia 19 maja 2016 r. WYDZIAŁ NAUK PEDAGOGICZNYCH UKSW Podyplomowe Studia Kwalifikacyjne PODNOSZENIE KOMPETENCJI NAUCZYCIELSKICH W PRACY Z UCZNIEM O SPECJALNYCH

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15

KONCEPCJA PRACY LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15 KONCEPCJA PRACY LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15 2019/20 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZAJĘCIA TECHNICZNE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 2 TOWARZYSTWA SZKOLNEGO IM. M. REJA W BIELSKU BIAŁEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZAJĘCIA TECHNICZNE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 2 TOWARZYSTWA SZKOLNEGO IM. M. REJA W BIELSKU BIAŁEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZAJĘCIA TECHNICZNE SZKOŁA PODSTAWOWA NR 2 TOWARZYSTWA SZKOLNEGO IM. M. REJA W BIELSKU BIAŁEJ SPOSÓB I KRYTERIA OCENIANIA POSTĘPÓW UCZNIA. Program nauczania zajęć technicznych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN ORGANIZACJI ZAJĘĆ Z UCZNIEM UZDOLNIONYM w Zespole Szkół sportowych im. Olimpijczyków Śląskich w Mysłowicach

REGULAMIN ORGANIZACJI ZAJĘĆ Z UCZNIEM UZDOLNIONYM w Zespole Szkół sportowych im. Olimpijczyków Śląskich w Mysłowicach REGULAMIN ORGANIZACJI ZAJĘĆ Z UCZNIEM UZDOLNIONYM w Zespole Szkół sportowych im. Olimpijczyków Śląskich w Mysłowicach 1 UCZEŃ ZDOLNY( ) WYRÓŻNIA SIĘ WYSOKIM POZIOMEM SPRAWNOŚCI INTELEKTUALNEJ, SPECJALNYMI

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JASIENIU

PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JASIENIU PROGRAM PROFILAKTYCZNY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W JASIENIU W trosce o dobro, bezpieczeństwo, prawidłowy rozwój emocjonalny i fizyczny uczniów konieczne jest podjęcie działań zapobiegających pojawieniu się specyficznych

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015.

Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program profilaktyczny Społecznej Szkoły Podstawowej Społecznego Towarzystwa Szkoły Gimnazjalnej w klasach I-III w roku szkolnym 2014-2015. Program jest integralną częścią programu wychowawczego szkoły.

Bardziej szczegółowo

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012

Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami. Radom 2012 Czyli, jak efektywnie współpracować z rodzicami Radom 2012 Katarzyna Ziomek doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli katarzyna.ziomek@rodon.radom.pl Są doskonałym źródłem informacji

Bardziej szczegółowo

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic

Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic PROGRAM WYCHOWAWCZY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 65 W ŁODZI Takie jest Rzeczpospolitą władanie, jakie młodzieży chowanie Stanisław Staszic Priorytet w wychowaniu młodego człowieka powinien mieć dom rodzinny.

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty RODZIC I NAUCZYCIEL PARTNERZY PROCESU EDUKACJI Katarzyna Stryjek Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 19 października 2015 r. etapy rozwoju człowieka wg Eriksona Pięć z nich dotyczy

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

Jolanta Wójtowicz-Kut. Przedmiotowy System Oceniania z języka polskiego dla klas IV-VI szkoły podstawowej

Jolanta Wójtowicz-Kut. Przedmiotowy System Oceniania z języka polskiego dla klas IV-VI szkoły podstawowej Anna Zahacka Jolanta Wójtowicz-Kut Przedmiotowy System Oceniania z języka polskiego dla klas IV-VI szkoły podstawowej PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Ocenianie to: integralna część procesu nauczania proces

Bardziej szczegółowo

PROGRAM PROFILAKTYKI

PROGRAM PROFILAKTYKI RAZEM MOŻEMY WIĘCEJ... PROGRAM PROFILAKTYKI na lata 2015/2016 2016/2017 ZESPÓŁ SZKÓŁ W GOŁASZYNIE Gołaszyn, 1 września 2015 r. SPIS TREŚCI Założenia programu... 3 Cele i zadania... 4 Zalecane metody pracy...

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie:

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI. Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: I. Postanowienia ogólne PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z INFORMATYKI Przedmiotowy System Oceniania został opracowany na podstawie: 1. Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dn. 30 kwietnia 2007 r.

Bardziej szczegółowo

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych.

Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jako system więzi społecznych i emocjonalnych. Rodzina jest interpersonalnym systemem stosunków wewnątrz grupowych lub systemem społecznym. Te stosunki tworzone są przez więzi społeczne i emocjonalne.

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15-201

KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15-201 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ W ZESPOLE SZKÓŁ im. Jana Pawła II w Smrokowie na lata szkolne 2014/15-201 2019/20 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: 1. Ustawę o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie

Podstawowym celem oddziaływań rewalidacyjnych jest rozwój i aktywizowanie Rewalidacja - to termin pochodzenia łacińskiego (re znów, validus mocny, silny) oznacza oddziaływanie zmierzające do przywrócenia pełni sił osobom osłabionym poważną chorobą lub urazem. Pojęcia rewalidacja

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku

Uchwała Nr 69 /2012. Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach. z dnia 31 maja 2012 roku Uchwała Nr 69 /2012 Senatu Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach z dnia 31 maja 2012 roku w sprawie określenia efektów kształcenia dla kierunku zarządzanie na poziomie drugiego stopnia o profilu

Bardziej szczegółowo

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE

Kontekst: DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? 2012-09-11 DECYZJE ZAWODOWE DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DĄŻENIA ZAWODOWE - CZYM SĄ? JAK JE BADAĆ? dr Henryk Jarosiewicz Uniwersytet Wrocławski N arodowe Forum Doradztwa Kariery Kontekst: DECYZJE I WYBORY ZAWODOWE DECYZJE ZAWODOWE Są to decyzje ryzykowne, do

Bardziej szczegółowo

PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 1 im. Noblistów Polskich w ELBLĄGU

PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 1 im. Noblistów Polskich w ELBLĄGU PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO GIMNAZJUM NR 1 im. Noblistów Polskich w ELBLĄGU Obowiązujące akty prawne dotyczące udzielania uczniom pomocy w wyborze zawodu i kierunku kształcenia: - Ustawa z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Jak mądrze wspierać zainteresowania, zdolności i talenty dziecka?

Jak mądrze wspierać zainteresowania, zdolności i talenty dziecka? Jak mądrze wspierać zainteresowania, zdolności i talenty dziecka? Dziecko rodzi się wszechstronnie uzdolnione, z pełną możliwością rozwoju we wszystkich kierunkach, potencjalną wybitną inteligencją i zadatkami

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA,

KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, Zespół Szkół Integracyjnych w Siemianowicach Śląskich Strona 1 z 5 KRYTERIA OCENY PRACY NAUCZYCIELA, WYCHOWAWCY, BIBLIOTEKARZA, PEDAGOGA Kryteria oceny pracy nauczyciela, wychowawcy, bibliotekarza, pedagoga

Bardziej szczegółowo

GRUPY SPOŁECZNE Rodzaje grup społecznych

GRUPY SPOŁECZNE Rodzaje grup społecznych Rodzaje grup społecznych Grupy małe WIELKOŚCI Grupy duże RODZAJE GRUP SPOŁECZNYCH SFORMALIZOWANIA WIĘZI Grupy formalne Grupy nieformalne Grupy pierwotne Grupy wtórne CZŁONKOSTWA Grupy zamknięte Grupy otwarte

Bardziej szczegółowo