Reumatoidalne zapalenie stawów. Aktywnie przez życie. Poradnik pacjenta dotyczący reumatoidalnego zapalenia stawów.

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Reumatoidalne zapalenie stawów. Aktywnie przez życie. Poradnik pacjenta dotyczący reumatoidalnego zapalenia stawów."

Transkrypt

1 Reumatoidalne zapalenie stawów. Aktywnie przez życie. Poradnik pacjenta dotyczący reumatoidalnego zapalenia stawów.

2 Droga pacjentko, drogi pacjencie, Treść Informacje dotyczące choroby 04 Informacje dotyczące leczenia 24 Życie z reumatoidalnym zapaleniem stawów 44 Słownik 58 Dalsze informacje 62 Profesor dr med. Markus Gaubitz Specjalista Chorób Wewnętrznych i Reumatologii Diagnostyka Interdyscyplinarna i Terapia w Akademii Medycyny Manualnej na Westfalskim Uniwersytecie Wilhelma w Münster Wiedza to siła mówi mądrość ludowa. A ta mądrość sprawdza się szczególnie wtedy, gdy chodzi o taką chorobę przewlekłą jak reumatoidalne zapalenie stawów. Stany zapalne występujące wraz z tą chorobą mogą powodować różnorodne dolegliwości, poczynając od porannej sztywności stawów przez bolące i obrzękłe stawy palców u nóg i rąk aż do dużego ograniczenia ruchomości. Czasami mogą być narażone nawet narządy wewnętrzne takie jak serce lub płuca. Ale wiedza jest także najlepszą bronią przeciw strachowi i uczuciu, być zdanym bezsilnie na pastwę choroby. Kto jest dotknięty tą chorobą, potrzebuje dlatego dużo informacji poprzez informacje o tym co powoduje wyzwalanie się symptomów w systemie immunologicznym, przez całą paletę nowoczesnych możliwości, nie zapominając o możliwościach wymiany informacji między pacjentami w grupach samopomocy. Kto zdaje sobie z tego sprawę, może najlepiej nauczyć się jak żyć ze swoją chorobą i jak aktywnie i celowo zwalczać związane z nią dolegliwości oraz ograniczenia. Celem tej broszury jest poszerzenie Państwa informacji. Zawiera ona wiele ważnych i aktualnych faktów dotyczących reumatoidalnego zapalenia stawów. Jeszcze jedno na zakończenie: Dzięki medycznym badaniom terapia reumatoidalnego zapalenia stawów poczyniła w ostatnich latach wielki krok do przodu. Przede wszystkim od czasu wprowadzenia nowych leków tzw. leków biologicznych w terapii osiąga się często zatrzymanie postępu choroby. W ten sposób zostają uniknięte szkody, a co więcej udaje się doprowadzić do poprawy stanu w ciężkich przypadkach choroby. Dlatego też informacje zawarte w tej broszurze mają za zadanie nie tylko zwiększyć Pani / Pana wiedzę na temat tej choroby, ale dodać także odwagi, aby oczekiwać dużo więcej od nowoczesnej terapii reumatycznej i nie zadawalać się skromną poprawą stanu zdrowia! Życzę interesującej lektury oraz poprawy stanu zdrowia Wasz profesor dr med. Markus Gaubitz

3 Informacje dotyczące choroby. Najważniejsze informacje dotyczące reumatoidalnego zapalenia stawów w przystępnej i skondensowanej formie. Co to jest reumatoidalne zapalenie stawów? Reumatoidalne zapalenie stawów (skrót: RZS) jest przewlekłą chorobą zapalną, która może dotknąć szereg narządów czy też układów narządów. Dlatego też mówi się w tym przypadku o chorobie całego układu. Jak sama nazwa mówi, przeważnie dotknięte chorobą są stawy: Artroza oznacza stan zapalny stawów. Wcześniejsze nazwa przewlekły polyarthritis wskazuje na to, że wstępnie choroba dotykała większej ( poly ) ilości stawów. Poza tym są możliwe różnorodne dalsze formy występowania. RZS jest stosunkowo ciężką formą całej grupy przewlekle-zapalnych chorób (stawów), które obejmowane są często jednym pojęciem zbiorczym reumatyzm. Jak często występuje reumatoidalne zapalenie stawów? RZS jest najczęściej występującą zapalnym schorzeniem stawów; około 0,6 1 % populacji może być nią dotknięta. W Niemczech odpowiada to liczbie około pacjentów. Każdego roku na każdego z 2000 miszkańców należy liczyć się z jednym nowym przypadkiem wystąpienia choroby. 04 Informacje dotyczące choroby

4 Kto może zachorować? RZS może zasadniczo wystąpić po raz pierwszy w każdym wieku. Większość ludzi zapada na tę chorobę między 40 i 50 rokiem życia. Ale RZS może przydarzyć się także dzieciom i nastolatkom. Ten rodzaj choroby określa się jako młodzieńcze idiopatyczne zapalenie stawów. Kobiety chorują trzy razy częściej niż mężczyzn. Przyczyny tego braku równowagi nie są znane. Jak dochodzi do reumatoidalnego zapalenia stawów? Przyczyny i początek RZS nie są do dzis do końca wyjaśnione. Jednakże istnieją liczne wskazówki. Wychodzi się z założenia, że u podstawy leży uszkodzenie systemu immunologicznego. RZS uznaje się jako chorobę o podłożu autoimmunologicznym. Oznacza to, że system immunologiczny, który służy normalnie do obrony przeciwko zarazkom wywołującym chorobę oraz innym obcym ciałom, uznaje własne tkanki jako obce i produkuje przeciwko nim przeciwciała. Ciało ludzkie atakuje się samo w określonych miejscach, np. wewnętrzną maź stawową, co może prowadzić do zapaleń, obrzmień, bólu oraz uszkodzenia tkanki. Badania prowadzone w rodzinach dotkniętych chorobą pokazały, że pewną rolę odgrywają uwarunkowania genetyczne, tzn. ryzyko zachorowania jest wyższe, jeśli bliski krewny już na tą chorobę zachorował. Ale także przyczyny zewnętrzne mogą być katalizatorem choroby. Do tego zaliczamy infekcje wirusowe lub bakteryjne, które nierzadko poprzedzają RZS. 06 Informacje dotyczące choroby

5 Co dzieje się w stawach? RZS atakuje stawy (tak zwane stawy maziowe), których powierzchnia kości pokryta jest warstwą chrząstki stawowej oraz otoczona jest jamą wypełnioną płynem (jama stawowa). Jama stawowa wypełniona jest błoną maziową, tzn. cienką warstwą tkanki łącznej. Ta wewnętrzna stawowa błona maziowa produkuje lepką substancję maziową (maź stawowa), która służy jako środek smarujący, aby zmniejszyć tarcie między kościami. W dalszym przebiegu choroby następuje znaczne zgrubienie tkanki łącznej (pannus) na chrząstce stawowej, a w końcu do całkowitej degeneracji chrząstki i graniczącej kości. Jaką rolę odgrywa neuroprzekaźnik TNF-? Czynnik martwicy nowotworu (TNF-a) jest naturalnie występującym neuroprzekaźnikiem (cytokina) układu odpornościowego, który odgrywa ważną rolę podczas procesów zapalnych RZS oraz innych chorób reumatycznych na tle zapalnym. Jego zastosowanie jest szerokie, lecz w pierwszej linii stymuluje procesy zapalne. W zajętych przez RZS stawach TNF-a wykrywalny jest w dużych ilościach. Tam produkowany jest przez określone rodzaje komórek (makrofagi, limfocyty), które pełnią ważną rolę w układzie odpornościowym. Normalny staw Staw ze zmianami reumatycznymi Torebka Maź stawowa Komórka neutrofilna Chrząstka Komórki mazi stawowej Kość Osteoklast Fibroblast Makrofag Komórka dendrytyczna Limfocyt T Komórka plazmatyczna Limfocyt B Angiogeneza Komórka tuczna Pannus Przerośnięta błona maziowa 08 Informacje dotyczące choroby

6 Jakie są typowe symptomy choroby? Przy RZS procesem zapalnym dotknięte są zwykle liczne stawy. Typowe jest, że są dotknięte małe stawy, przede wszystkim stawy nadgarstkowo-śródręczne jak również stawy śródstopno-paliczkowe. Zasadniczo dotkniętym może być każdy staw. Rzadko spotykane są jednak problemy ze stawami śródręczno - paliczkowymi. W dalszym stadium choroby dochodzi do postępu przy wzroście dotkniętych stawów. Stan zapalny przechodzi potem często na większe stawy w rękach, ramionach (łokcie, barki), stopach i nogach (staw skokowy, kolano, biodro). Generalnie stawy czy też obszary stawów po obu stronach ludzkiego ciała są dotknięte równomiernie; jest to nazywane symetrycznym wzorcem zaatakowania stawu Uszkodzenie chrząstki stawowej oraz kości poprzez stan zapalny przy spóźnionym lub niewystarczającym leczeniu może doprowadzić do zdeformowania stawu oraz do ograniczenia lub do utraty funkcji ruchowych. INFO Przy RZS w stawie dochodzi do stanu zapalnego błony maziowej dolnej i w następstwie do nagromadzenia komórek zapalnych" oraz innych komórek układu odpornościowego. Stan zapalny prowadzi do wzmożonego przyrostu komórek oraz naczyń krwionośnych przy jednoczesnym pogrubieniu wewnętrznej stawowej błony maziowej oraz do chorobliwie narastającego wydzielania się płynów stawowych. Następstwem są opuchnięcia stawów oraz bóle. 10 Informacje dotyczące choroby

7 Typowymi dolegliwościami są bóle oraz opuchnięcia dotkniętych stawów, przy czym także miękkie elementy w sąsiedztwie stawów mogą być opuchnięte. Pacjenci często odczuwają także podwyższoną ciepłotę oraz pieczenie stawów. Przy schłodzeniu (np. pod zimną wodą) dochodzi do poprawy stanu. Charakterystyczne jest także, że dolegliwości te występują raczej w stanie spoczynku, zaś poprawa następuje podczas ruchu. U niektórych pacjentów pojawiają się małe wyczuwalne guzki pod skórą, przede wszystkim w obszarze łokcia oraz na stawach dłoni. Te tak zwane guzki reumatyczne powstają na skutek stanu zapalnego tkanki łącznej i są ważną wskazówką przy diagnozie. Jako że jest to choroba całego ciała, RZS mogą towarzyszyć zmęczenie, znużenie, ogólny stan złego samopoczucia, brak apetytu, utrata wagi ciała oraz apatia aż do stanu depresji. Przede wszystkim ostrym postępom z wysoką aktywnością choroby towarzyszyć może podwyższona temperatura ciała a nawet lekka gorączka. Poza stawami mogą zostać zaatakowane także inne narządy wzgl. układy narządów; mówi się także o manifestacji zewnątrzstawowej tzn. leżącej poza stawami. Do tego zaliczamy stany zapalne części elementów ruchowych (pochewki stawów,kaletka maziowa) oraz narządów wewnętrznych jak serce i płuca, układ krwiotwórczy, naczynia chłonne, nerwy oraz naczynia krwionośne. Przez to mogą powstawać poważne komplikacje. Reumatoidalne zapalenie stawów zostaje późno rozpoznane z powodu licznych powodów: We wczesnej fazie choroba ta postępuje z mało typowymi objawami. Pacjent jest obciążony przez ogólne symptomy oraz pojawiające się od czasu do czasu dolegliwości stawów. W tym momencie ani pacjentowi ani lekarzowi pierwszego kontaktu nie przychodzi na myśl RZS. Profesor dr Markus Gaubitz 12 Informacje dotyczące choroby

8 Jak przebiega reumatoidalne zapalenie stawów? Początek choroby oraz przebieg RZS są różne w zależności od pacjenta. Choroba może zacząć się bardzo gwałtownie z ostrymi dolegliwościami, ale może także postępować łagodnie z symptomami, które są niekoniecznie typowe dla RZS. Przy większości dokniętych nią pacjentów choroba postępuje sukcesywnie z okresowymi pogorszeniami stanu zdrowia, tzn. dolegliwości powiększają się z upływem lat. Pomiędzy mogą leżeć czasokresy o przeróżnej długości, podczas których choroba atakuje z mniejszą aktywnością. Nie można wcześniej stwierdzić, jak będzie przebiegała choroba u poszczególnych pacjentów. Jedyną możliwością korzystnego wpłynięcia na przebieg choroby i potencjalne następstwa jest wczesna diagnoza oraz odpowiednio szybkie i celowe leczenie. Podczas gdy wcześniej RZS uważane było za chorobę nieuleczalną, ostatnio medycyna zanotowała znaczne sukcesy w jej leczeniu. Dzięki nowoczesnym skutecznym możliwościom leczenia, istnieją w międzyczasie duże szanse, aby powrócić do dalece zadawalającego stanu, a w najkorzystniejszym przypadku nawet do stanu wolnego od dolegliwości (remisja). 14 Informacje dotyczące choroby

9 INFO Typową wskazówką jest także poranna sztywność stawów: Rankiem lub po dłuższym pozostawaniu w spoczynku stawy wydają się być sztywne oraz niezdolne do poruszania. Ten stan może trwać od kilku minut do wielu godzin. Ważne kryteria, które mogą wskazywać na reumatoidalne zapalenie stawów Poranna sztywność trwająca przynajmniej jedną godzinę przez okres conajmniej 6 tygodni Stan zapalny (artroza) przynajmniej trzech stawów przez okres conajmniej 6 tygodni Stan zapalny (artroza) stawów nadgarstkowo-śródręcznych jak również stawów śródstopno-paliczkowych przez okres conajmniej 6 tygodni Symetryczny przykład zajęcia stawów (tzn. po obydwu połowach ciała) przez okres conajmniej 6 tygodni Guzki reumatyczne Wynik oznaczenia obecności czynnika reumatoidalnego (RF) w surowicy Wynik typowych zmian stawów palców i dłoni na zdjęciu rentgenowskim Do zdiagnozowania RZS muszą być spełnione przynajmniej 4 z 7 kryteriów. 16 Informacje dotyczące choroby

10 Jak zostaje zdiagnozowane reumatoidalne zapalenie stawów? Właśnie na początku choroby także dla doświadczonego reumatologa nie zawsze jest to proste, aby pewnie zdiagnozować RZS, przede wszystkim gdy obraz choroby nie jest zbyt charakterystyczny. Na początku także niektóre wyniki laboratoryjne nie dają podstaw do alarmu. Diagnoza RZS opiera się głównie na następujących trzech podstawach: Szczegółowy wywiad (anamneza), ogólne i ukierowane badanie pacjenta przez lekarza, szczególnie biorąc pod uwagę stan stawów (status stawów) Badania przy zastosowaniu badań obrazowych Badania laboratoryjne Ważne kryteria do zdiagnozowania RZS zostały ustalone przez ekspertów w 1987 i zachowały one do dziś swoją aktualność (patrz strona 17). W międzyczasie możliwości diagnozowania zostały wzbogacone o dodatkowe procedury. W dalszej części zostaną krótko omówione możliwości badań. INFO Status stawu służy do ewidencji danych oraz przyporządkowaniu stanu chorobowego do określonego poziomu na podstawie tzw. Disease Activity Score (DAS). DAS28 wynika z liczby bolących na skutek ucisku oraz opuchniętych stawów (z każdorazowo łącznie 28 zbadanych stawów, dlatego DAS28), OB (szybkość opadania czerwonych krwinek w osoczu) po godzinie oraz dzięki zdefiniowanemu w określonej skali wskaźnikowi zaawansowania choroby, określonemu przez pacjenta. Wskaźniki DAS28 poniżej 3,2 oznaczają bardzo dobrze kontrolowany postęp choroby. Wskaźniki powyżej 5 wskazują na podwyższony postęp choroby. W tym wypadku pacjent winien porozmawiać z lekarzem o intensyfikacji terapii.

11 Wyniki laboratoryjne Szybkość opadania czerwonych krwinek w osoczu (OB) W ten sposób oznacza się prędkość, z jaką opadają czerwone krwinki w pionowo ustawionej kalibrowanej probówce wypełnionej krwią. Po jednej lub dwóch godzinach odczytuje się o ile milimetrów na godzinę opadały czerwone krwinki. Podwyższone OB wskazuje na to, że w organizmie znajduje się nagły lub przewlekły proces zapalny. Jednakże w tym przypadku mamy do czynienia z bardzo nieprecyzyjnym pomiarem, ponieważ nie można rozpoznać, gdzie znajduje się stan zapalny. OB jest zwykle (choć nie zawsze) podwyższone przy RZS. Białko C-reaktywne (CRP) Chodzi tutaj o białko (proteiny), którego stężenie w surowicy krwi przy określonych procesach zapalnych w ciągu kilku godzin może się nawet zwiększyć krotnie. Wysokość stężenia CRP w surowicy jest charakterystyczna dla rozmiaru stanu zapalnego oraz przebiegu choroby. W przypadku poprawy spada ono gwałtownie, pokazując przy okazji sukces terapii. Jednakże także przy RZS nie zawsze poziom stężenia CRP jest podwyższony. Czynnik reumatoidalny (RF) Czynnik reumatoidalny to przeciwciała, które są skierowane przeciw przeciwciałom własnego ciała (immunglobulina); dlatego nazywa się je także autoprzeciwciałami. Można je wykryć w soczewicy (wynik pozytywny) u części przewlekle reumatycznie chorych, jednak nie u wszystkich. Przy RZS w pierwszej połowie roku RF jest pozytywny u około połowy a później u około dwóch trzecich pacjentów. W rzadkich przypadkach można go wykryć także u pacjentów zdrowych lub z chorobami wątroby. Anty-CCP (przeciwciała przeciw cyklicznym peptydom cytrulinowym) Przeznaczeniem tej proteiny jest relatywnie nowy test, który jest bardzo specyficzny dla RZS, szczególnie w połączeniu z obecnością RF oraz jest wykrywalna we wczesnym stadium choroby. 20 Informacje dotyczące choroby

12 Badania obrazowe Rentgen Przy pomocy zwykłych (konwencjonalnych) zdjęć rentgenowskich stawów można zobrazować najważniejsze zmiany lub szkody w chrząstkach lub kościach, jak np. zniszczenia kości (erozje) oraz zmniejszenie się szpar stawowych pomiędzy kośćmi w stawach. Zmiany otaczających części miękkich są jednak mało widoczne. Rezonans magnetyczny (MR) Przy zastosowaniu MR, który może być przeprowadzony z lub bez kontrastu, można zobrazować wszystkie struktury tkanki zmienionej przez stan zapalny wraz z częściami miękkimi (np. wewnętrzna stawowa błona maziowa, ścięgna). Przede wszystkim wczesne zmiany są lepiej wzgl. wcześniej rozpoznawalne niż przy zastosowaniu zdjęć rentgenowskich. Ultrasonografia stawów Przy pomocy tej motody bazującej na technice fal ultradźwiękowych można dobrze rozpoznać procesy zapalane w wewnętrznej stawowej błonie maziowej. Dlatego też metoda ta zyskuje coraz większe znaczenie w diagnostyce oraz w kontroli przebiegu RZS. 22 Jakie inne choroby mogą być podobne? Żadne uporczywe opuchnięcie stawów i długotrwały ból stawów oraz ograniczenie ogólnego stanu stanu zdrowia nie powinny być w przyszłości akceptowane, lecz winny skłonić pacjenta do tego, aby udał się do lekarza. Profesor dr Markus Gaubitz Ponieważ właśnie na początku obraz kliniczny RZS jest niespecyficzny, także liczne inne choroby mogą być przyczyną dolegliwości. Jest to zadaniem lekarza, aby na podstawie wszelkich dostępnych informacji oraz wskazówek z diagnozy tak oddzielić od siebie przeróżne obrazy kliniczne chorób, aby jak najszybciej dojść do właściwej diagnozy. Do najważniejszych chorób, które muszą być odróżnione od RZS, należą degeneracyjne choroby stawów (artroza), artretyzm, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa (choroba Bechterewa), zapalenie stawów przy przy łuszczycy (łuszczycowe zapalenie stawów), zapalenia stawów wywołane infekcjami (np. boreliozowe zapalenie stawów) oraz wiele innych chorób zapalnych wzgl. przewlekłych stawów oraz tkanki łącznej. Informacje dotyczące choroby

13 Informacje dotyczące leczenia. Dowiedzcie się Państwo, co dziś jest możliwe. Najważniejszymi celami przy RZS jest zmniejszenie bólu, zatrzymanie degeneracji stawów oraz utrzymanie ic h sprawności. Podczas gdy wcześniej można było osiągnąć najwyżej zmniejszenie dolegliwości, dzisiaj dzięki nowo- czesnym metodom leczenia istnieją duże szanse na daleko posunięte lub nawet całkowite cofnięcie objawów choroby (remisja) a przez to osiągnięcie stanu bez dolegliwości. Podczas procesu leczenia w regularnych odstępach czasowych winny zostać przeprowadzone określone badania kontrolne, aby rozpoznać możliwe działania uboczne oraz / i stwierdzić czy pacjent reaguje na terapię. Szczególnie ważne przy monitorowaniu i kontroli sukcesu terapii jest sporządzenie DAS28 (patrz strona 19) jako odnośnika dla aktywności chorobowej oraz kontrola chorych stawów przy pomocy technik obrazowych. Jeżeli jakaś metoda leczenia po wielu miesiącach nie daje wystarczających rezultatów, lekarz musi zmienić terapię. Leczenie składa się ogólnie z przeróżnych metod terapeutycznych, z których najważniejsze zostaną omówione w dalszej części. 24 Informacje dotyczące leczenia

14 W każdym momencie choroby lekarze i pacjenci muszą brać pod uwagę cel terapii jakim jest remisja. Pacjent, który cierpi na poważne dolegliwości lub źle znosi swoje lekarstwa, nie jest dobrze leczony. Reżim leczenia musi zostać w tym momencie przemyślany oraz zmieniony. Profesor dr Markus Gaubitz Terapia farmakologiczna Ponieważ RZS jest chorobą, która atakuje całe ciało, zasadniczo zostają zastosowane lekarstwa, które działają wewnętrznie (systemowo), aby ewentualnie osiągnąć oddziaływanie w całym ciele. Dodatkowo mogą być pomocne lokalne metody leczenia stawów. Przy lekarstwach mających za zadanie leczenie chorób reumatycznych można wyróżnić cztery rodzaje grup substancji. Posiadają one różne działania a przez to także różne zastosowanie teraupeutyczne. Zasadniczo wyróżnić można dwa sposoby leczenia: leczenie lekami które działają uśmierzająco oraz podawanie leków, które mniej lub bardziej ingerują w chorobę wzgl. korzystnie wpływają na przebieg choroby (leki modyfikujące chorobę). Często różne substancje czynne są stosowane równocześnie lub w połączeniu. 26 Informacje dotyczące leczenia Blindtext

15 Leki tłumiące stan zapalny, bez kortyzonu Leki tłumiące stan zapalny, bez kortyzonu (NLPZ = niesteroidowe leki przeciwzapalne; środki przeciwzapalne) w pierwszej linii działą antyzapalnie oraz uśmierzając ból, tzn. wpływają na syptomy stanu zapalnego, takie jak opuchnięcie stawów, odczucie podwyższonej temperatury ciała, sztywność oraz ból wynikający ze stanów zapalnych. Tworzą one podstawową grupę przy leczeniu lekkich stanów zapalnych stawówjednakże oddziaływują one tylko na syptomy a nie na przyczyny. Przy niektórych substancjach tej grupy substancji czynnych (np. kwas acetylosalicylowy, ibuprofen, diclofenak) wiadomo jest, że mogą one wywoływać typowe działania uboczne takie jak owrzodzenie żołądka (mdłości, krwawienia itp.). Nowymi przedstawicielami tej grypy substancji czynnych są tzw. środki COX-2, które ze względu na specyficzne działanie są lepiej przyswajalne dla żołądka. Glikokortykoidy (Kortyzon) Kortyzon jest organiczną pochodną kortyzolu, naturalnego hormonu steroidowego. Wywołuje różne efekty w organizmie człowieka. Preparaty na bazie kortyzonu (np. Prednizolon) określane są w medycynie również jako glikokortykoidy, kortykoidy lub steroidy. W wielu chorobach, jak i w RZS są stosowane przede wszystkim ze względu na ich właściwości dotyczące hamowania procesu zapalnego. Działają zarówno na miejsce wystąpienia zapalenia jak i w przypadku systemicznego zapalenie ciała. Dlatego mają nie tylko pozytywne oddziaływanie na ból wywołany zapaleniem, ale również na ogólne objawy choroby oraz wartości możliwe do pomiaru we krwi świadczące o procesie zapalnym. Działanie kortyzonu zaczyna być skuteczne w ciągu kilku dni, a przez to znacznie szybciej niż przy podstawowych preparatach leczniczych (patrz następujący rozdział). Jednakże po odstawieniu mogą powrócić zarówno symptomy jak i zmiany we krwi wywołane stanem zapalnym. Poza tym kortyzon sam nie jest w stanie zatrzymać zmian przewlekłego stanu zapalnego chrząstek stawowych lub kości. Z powodu działań ubocznych preparaty kortyzonowe w dużej dawce należy stosować tylko krótkotrwale (np. przy gwałtownym postępie choroby lub na początku terapii). Przy stosowaniu przez długi okres czasu należy je stosować w bardzo niewielkich dawkach. Przy ostrym oraz mocnym stanie zapalnym stawu istnieje możliwość iniekcji glikokortykoidu w postaci tzw. zawiesiny kryształów prosto w staw (= dostawowo), aby osiągnąć szybkie ustąpienie bólu i obrzęku. Ten sposób postępowania nadaje się tylko do niektórych stawów. 28 Informacje dotyczące leczenia

16 Podstawowe preparaty lecznicze Substancje czynne tej grupy są nazywane konwencjonalnymi podstawowymi preparatami leczniczymi oraz jako długotrwale działające leki przeciwzapalne lub leki modyfikujące przebieg choroby (określenie anglo-amerykańskie: DMARDs = Disease Modifying Antirheumatic Drugs). Substancje czynne odróżniają się od tych do tej pory wymienionych grup leków przez to, że są w stanie powstrzymać szkody przewlekłego stanu zapalnego chrząstki stawowej albo kości lub przynajmniej je znacznie zmniejszyć. Do najczęściej używanych w reumatologii konwencjonalnych podstawowych preparatów leczniczych należą Methotrexat, Sulfasalazin i Leflunomid. Wszystkie podstawowe preparaty lecznicze przynoszą uśmierzają bóle wywołane stanem zapalnym oraz prowadzą do cofnięcia się lokalnych oznak stanu zapalnego. W przeciwieństwie do wcześniej wymienionych grup substancji czynnych działanie jest wodoczne dopiero przy średniolub długoterminowym stosowaniu. Podobnie jak kortyzon substancje modyfikujące chorobę działają także przeciw systemowym stanom zapalnym, przy czym dochodzi tu do normalizacji możliwych do pomiaru we krwi oznak stanu zapalnego. Przy większości podstawowych preparatów leczniczych dopiero po tygodniach czy też miesiącach można ocenić, na ile skutecznie działają. Dlatego ważnym jest, aby nie przerywać zażywania, nawet kiedy na wstępie nie widać wyraźnej poprawy. Jeżeli mimo kuracji o wystarczającej długości nie widać zadawalającego skutku, przy niektórych preparatach zwiększenie dawki może przynieść powodzenie. W innym przypadku lekarz zdecyduje, czy jest sensowne aby zmienić substancję czynną lub połączyć ją z innym preparatem. Odnośnie wszystkich długodziałających podstawowych preparatów leczniczych istnieje jedna reguła: leczenie musi być przeprowadzone nieprzerwanie przez dłuższy okres czasu i tylko wtedy jest skuteczne, gdy preparat jest regularnie zażywany. To oznacza, że terapia musi być kontynuowana, gdy następuje poprawa czy też powinna być kontynuowana tak długo, jak długo stwierdza się działanie leków. W innym przypadku po odstawieniu leków może dojść do gwałtownego rozwoju choroby względnie do pogorszenia stanu pacjenta. Długotrwale działające leki przeciwzapalne winny być zastosowane po potwierdzonej diagnozie tak szybko jak to jest możliwe, aby powstrzymać zniszczenia kości lub zmiany w narządach. Jaki lek powinien być zastosowany, wynika z okresu trwania choroby, stadium choroby oraz poziomu aktywności stanu zapalnego. Większość preparatów może być stosowana w ramach monoterapii (tylko jedna substancja czynna) lub też w ramach połączenia z jedną lub wieloma innymi substancjami czynnymi. 30 Informacje dotyczące leczenia

17 Jak przy każdym skutecznym leczeniu, także przy podstawowych preparatach leczniczych mogą wystąpić niepożądane skutki. Jeżeli podczas terapii zauważycie Państwo niecodzienne dolegliwości, należy o tym jak najszybciej poinformować swojego lekarza. Aby wcześnie rozpoznać działania uboczne i podjąć konieczne kroki, niezbędne są regularne kontrole u lekarza. Podczas takiej kontroli lekarz bada pacjenta oraz w zależności od zastosowanego lekarstwa zleci kontrolę określonych wyników laboratoryjnych wzgl. przeprowadzenie dalszych badań. Dla wszystkich podstawowowych preparatów leczniczych obowiązuje zasada: nie powinny być one stosowane podczas ciąży i w trakcie karmienia piersią. Kobiety w wieku rozrodczym powinnny stosować pewne środki antykoncepcyjne w trakcie terapii oraz przez pewien czas po jej zakończeniu. Przy niektórych preparatach mężczyźni w trakcie leczenia częściowo także potem nie powinni płodzić dzieci. To oznacza że powinniście Państwo poinformować swojego lekarza o chęci posiadania dzieci. Najważniejsze podstawowe preparaty lecznicze zostaną opisane w dalszej części. Wymienione zostają tylkonajważniejsze informacje. INFO Jeżeli zażywacie Państwo jeden z tych leków, powinniście ewent. zasięgnąć informacji lekarza, odnośnie specjalnych wskazówek przy terapii tym preparatem. 32 Informacje dotyczące leczenia Blindtext

18 Methotrexat Sulfasalazin INFO Methotrexat (MTX) jest lekiem o szerokim działaniu. Przy dużej dawce hamuje rozrost komórek efekt, który jest bardzoprzydatny przy terapii zwalczającej raka. Przy niewielkim dawkowaniu ma działanie antyzapalne oraz wpływa na procesy immunologiczne. Przy RZS MTX jest podawany w niewielkiej dawce, działa w ten sposób, że wkracza w proces zapalny i hamuje reakcje obronne systemu immunologicznego. MTX można stosować jako gotowy zastrzyk, roztwór do injekcji lub infuzji oraz w postaci tabletek i zażywa się go raz na tydzień. Jest także możliwy zastrzyk podskórny (tzn. pod skórę tak jak przy zastrzyku insuliny), który może być wykonany przez samego pacjenta. W przeciwieństwie do większości innych substancji, działanie MTX można ogólnie stwierdzić już po krótkim okresie czasu, tzn. po około czterech do ośmiu tygodni. Przy braku pozytywnych efektów kuracji często wstępnie zwiększana jest dawka leku. Najczęstszymi działaniami ubocznymi są zmiany wątrobowe oraz morfologiczne. Aby chronić wątrobę, pacjenci podczas leczenia MTX powinni powstrzymywać się od spożywania alkoholu. Oprócz tego należy unikać intensywnego nasłonecznienia. Często występują m.in. zapalenia śluzówki jamy ustnej, brak apetytu, mdłości, wymioty, bóle brzucha oraz biegunka. Kompletną listę działań ubocznych znajdziecie Państwo na ulotkach w opakowaniu leku. Sulfasalazin posiada słabe działanie. Jest zażywany generalnie dwa razy na dzień w postacitabletek. Dawka jest na początku niewielka i jest stopniowo zwiększana w ciągu pierwszych tygodni. Początek działania należy oczekiwać po około czterech do dwunastu tygodni. Jeżeli po trzech miesiącach nie widać wyraźnej poprawy, lekarz decyduje o zwiększeniu dawki. Jednak dopiero po upływie łącznie sześciu miesięcy można z pewnością stwierdzić, czy Sulfasalazin jest wystarczająco skuteczny. Do najczęstszych działań ubocznych należą m. in. wysypka połączona ze swędzeniem, mdłości, bóle brzucha, brak apetytu, bóle głowy, uczucia słabości i zmęczenie. Pierwsze niepożądane działania występują w pierwszych tygodniach leczenia. Kompletną listę działań ubocznych znajdziecie Państwo na ulotkach w opakowaniu leku. MTX stosowany jest z sukcesem wielu dziesięcioleci w terapiach RZS oraz przy innych chorobach zapalnoreumatycznych. Jest to także najczęściej aplikowany podstawowy preparat leczniczy przy RZS. Liczne naukowe opracowania dokumentują dobrą skuteczność oraz zastosowanie MTX zarówno jako pojedyńczego środka oraz w połączeniu z innymi lekarstwami. 34

19 Leflunomid Działanie leflunomidu przy RZS polega na tym, że hamuje on stan zapalny, niestabilne reakcje układu odpornościowego oraz wzmożoną produkcję tkanki. Przyjmowany jest w postaci tabletek raz dziennie. Początek działania należy oczekiwać po około czterech do sześciu tygodni. Najwcześniej po czterech miesiącach można z pewnością ocenić sukces terapii. Do najczęstszych działań ubocznych zalicza się brak apetytu, mdłości, wymioty, bóle brzucha, biegunka, zmęczenie, wypadanie włosów lub wysypka. U niektórych pacjentów dochodzi do lekkiego podwyższenia ciśnienia krwi lub do przejściowej niewielkiej utraty wagi. W trakcie terapii, w ciągu pierwszych sześciu miesięcy przeprowadza się co dwa tygodnie a potem co cztery do ośmiu tygodni niezbędne badania kontrolne. Podczas badań zostaje zmierzone ciśnienie oraz sprawdzone funkcjonowanie wątroby, nerek oraz rozmaz krwi na podstawie pobranych prób krwi oraz moczu. Cyklosporyna Cyklosporyna jest lekiem o działaniu immonosupresyjnym (tzn. powstrzymuje reakcje immunologiczne) oraz hamuje reakcje zapalne. Substancja jest podawana w postaci kapsułek lub jako roztwór pitny i jest dozowana w zależności od ciężaru ciała. Generalnie cyklosporyna jest podawana dwa razy dziennie. Początek działania należy oczekiwać po około czterech do ośmiu tygodniach, rzadko dopiero po sześciu miesiącach. Do najczęstszych działań ubocznych zalicza się hiperplazję dziąseł, podwyższone ciśnienie, mdłości, wymioty, biegunkę oraz nadmierne owłosienie. Od czasu do czasu obserwuje się także zaburzenia funkcjonowania wątroby i / lub nerek, oraz zmęczenie, złe samopoczucie oraz drgawki. Nieco podwyższone jest ryzyko infekcji. Kompletną listę działań ubocznych znajdziecie Państwo na ulotkach w opakowaniu leku. 36 Informacje dotyczące leczenia

20 Środki przeciw malarii: chlorochina, hydroksychlorochina Obydwie substancje chlorochina i hydroksychlorochina są także używane do zapobiegania oraz przy terapii tropikalnej choroby malarii. Przy RZS ich działanie polega na osłabianiu reakcji immunologicznych. Są stosowane głównie w połączeniu z innymi podstawowymi preparatami leczniczymi. Początek działania należy oczekiwać po około trzech do czterech tygodni, czasami dopiero po sześciu miesiącach. Obydwa środki są dostępne tylko jako tabletki. Z reguły są zażywane dwa razy dziennie. Dozowanie jest zależne od wagi ciała. Większość działań ubocznych następuje w pierwszych tygodniach leczenia. Najczęstsze są mdłości, wymioty, bóle głowy, zawroty głowy, lub zmęczenie. Podczas leczenia należy unikać intensywnego nasłonecznienia. Na poczatku leczenia dochodzi czasami do problemów ze wzrokiem, np. rozmyte pole widzenia, wrażliwość na światło lub problemy z rozpoznawaniem kolorów. Te zmiany są niegroźne i po krótkim czasie ustępują. Podczas leczenia mogą (bardzo rzadko) wystąpić zmiany w siatkówce, które mogą zostać rozpoznane przez okulistę, zanim wystąpią nieodwracalne zmiany. Preparaty ze złotem Złoto może być zażywane w postaci tabletek (oralnie) jak i w postaci roztworu iniekcyjnego (paranetralnie). Tabletki działają relatywnie słabo i dlatego są używane najwyżej w połączeniu z innymi lekami. Roztwór iniekcyjny (np. Natriumaurothiomalat) jest wstrzykiwany domięśniowo (do mięśni pośladka) i działa mocniej. Ze względu na nowe możliwości leczenia znaczenie preparatów ze złotem w terapii RZS w ostatnich latach znacznie osłabło. Dalsze podstawowe preparaty lecznicze Obok już wymienionych istnieją inne leki, takie jak Azathioprine, Cyclophosphamid lub penicylina D, które są skuteczne przy RA. Ponieważ mogą im towarzyszyć ciężkie działania uboczne, są one dziś rzadko stosowane, np. przy bardzo ciężkim przebiegu choroby wzgl. gdy inne leki nie są skuteczne. 38 Informacje dotyczące leczenia

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów

Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Idiopatyczne Zapalenie Stawów Wersja 2016 2. RÓŻNE POSTACI MIZS 2.1 Czy istnieją różne postaci tej choroby? Istnieje kilka postaci MIZS. Różnią

Bardziej szczegółowo

Przegląd chorób reumatycznych

Przegląd chorób reumatycznych reumatyzm.qxd 9/3/2008 10:09 PM Page 9 Reumatyzm prastara dolegliwość Przegląd chorób reumatycznych Światowa Organizacja Zdrowia definiuje reumatyzm jako schorzenie narządu ruchu. Wiele osób przez pojęcie

Bardziej szczegółowo

NZJ- a problemy stawowe. Małgorzata Sochocka-Bykowska Wojewódzki Zespół Reumatologiczny w Sopocie

NZJ- a problemy stawowe. Małgorzata Sochocka-Bykowska Wojewódzki Zespół Reumatologiczny w Sopocie NZJ- a problemy stawowe Małgorzata Sochocka-Bykowska Wojewódzki Zespół Reumatologiczny w Sopocie Przewlekłe nieswoiste zapalenia jelit charakteryzujące się występowaniem częstych powikłań jelitowych i

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50)

LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) Załącznik B.32. LECZENIE CHOROBY LEŚNIOWSKIEGO - CROHNA (chlc) (ICD-10 K 50) ZAKRES ŚWIADCZENIA GWARANTOWANEGO ŚWIADCZENIOBIORCY SCHEMAT DAWKOWANIA LEKÓW W PROGRAMIE BADANIA DIAGNOSTYCZNE WYKONYWANE W

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym źródłem energii

Bardziej szczegółowo

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45)

LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M 45) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 615 Poz. 27 Załącznik B.36. LECZENIE INHIBITORAMI TNF ALFA ŚWIADCZENIOBIORCÓW Z CIĘŻKĄ, AKTYWNĄ POSTACIĄ ZESZTYWNIAJĄCEGO ZAPALENIA STAWÓW KRĘGOSŁUPA (ZZSK) (ICD-10 M

Bardziej szczegółowo

CIBA-GEIGY Sintrom 4

CIBA-GEIGY Sintrom 4 CIBA-GEIGY Sintrom 4 Sintrom 4 Substancja czynna: 3-[a-(4-nitrofenylo-)-0- -acetyloetylo]-4-hydroksykumaryna /=acenocoumarol/. Tabletki 4 mg. Sintrom działa szybko i jest wydalany w krótkim okresie czasu.

Bardziej szczegółowo

Simponi jest lekiem o działaniu przeciwzapalnym. Preparat stosuje się w leczeniu następujących chorób u osób dorosłych:

Simponi jest lekiem o działaniu przeciwzapalnym. Preparat stosuje się w leczeniu następujących chorób u osób dorosłych: EMA/411054/2015 EMEA/H/C/000992 Streszczenie EPAR dla ogółu społeczeństwa golimumab Niniejszy dokument jest streszczeniem Europejskiego Publicznego Sprawozdania Oceniającego (EPAR) dotyczącego produktu.

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 25 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit

Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych jelit Instytut Pomnik Centrum Zdrowia Dziecka Odział Gastroenterologii, Hepatologii, Zaburzeń Odżywiania i Pediatrii Al. Dzieci Polskich 20, 04-730, Warszawa Aktualne zasady diagnostyki i leczenia chorób zapalnych

Bardziej szczegółowo

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA

ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA ANEKS III UZUPEŁNIENIA DO CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO ORAZ ULOTKI PLA PACJENTA 42 UZUPEŁNIENIA ZAWARTE W ODPOWIEDNICH PUNKTACH CHARAKTERYSTYKI PRODUKTU LECZNICZEGO DLA PRODUKTÓW ZAWIERAJĄCYCH

Bardziej szczegółowo

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Hipoglikemia Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Hipoglikemia Hipoglikemia Hipoglikemia, zwana inaczej niedocukrzeniem, oznacza obniżanie stężenia glukozy we krwi do wartości poniżej 55 mg/dl (3,1 mmol/l) Niekiedy objawy hipoglikemii mogą wystąpić przy

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon

Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon VI.2 VI.2.1 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktu leczniczego Demezon Omówienie rozpowszechnienia choroby Deksametazonu sodu fosforan w postaci roztworu do wstrzykiwań stosowany jest

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Co to jest metotreksat i na czym polega jego działanie?

Co to jest metotreksat i na czym polega jego działanie? METOTREKSAT Jakie są cele tej ulotki? Ulotka ta została sporządzona, aby dostarczyć szczegółowych informacji o leku metotreksat. Wyjaśnia czym jest metotreksat, na czym polega jego działanie, jak się go

Bardziej szczegółowo

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA

STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA STOMATOLOGIA ZACHOWAWCZA Stomatologia zachowawcza- zajmuje się metodami zachowania naturalnych właściwości zębów, które zostały utracone na skutek działania bodźców zewnętrznych. Najgroźniejszym z nich

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze Zapalenie Skórno-Mięśniowe

Młodzieńcze Zapalenie Skórno-Mięśniowe www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze Zapalenie Skórno-Mięśniowe Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Czy choroba przebiega inaczej u dzieci i u dorosłych? U dorosłych zapalenie skórno-mięśniowe

Bardziej szczegółowo

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych.

Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Warszawa, dn. 26.08.2013 Informacja prasowa Wiedzy jak na lekarstwo! Czyli Polacy o chorobach autoimmunologicznych. Aż 75% Polaków nie wie, czym są choroby autoimmunologiczne. Tylko niewielki odsetek badanych

Bardziej szczegółowo

Dr hab. med. Paweł Hrycaj

Dr hab. med. Paweł Hrycaj Dr hab. med. Paweł Hrycaj Chory z zapaleniem jednego/kilku stawów Zakład Reumatologii i Immunologii Klinicznej Katedra Immunologii Klinicznej Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu

Bardziej szczegółowo

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE

CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE CZĘŚĆ SZCZEGÓŁOWA ROZDZIA 4 NAJCZĘSTSZE NOWOTWORY OBJAWY, ROZPOZNAWANIE I LECZENIE Arkadiusz Jeziorski W Polsce do lekarzy onkologów zgłasza się rocznie ponad 130 tysięcy nowych pacjentów; około 80 tysięcy

Bardziej szczegółowo

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA

BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA BROSZURA INFORMACYJNA DLA PACJENTA Zastosowanie produktu BOTOX /Vistabel 4 jednostki Allergan/0,1 ml toksyna botulinowa typu A w leczeniu zmarszczek pionowych gładzizny czoła Spis treści Co to są zmarszczki

Bardziej szczegółowo

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie

42 Choroby wysokogórskie PORADA PORADA 42 ROBERT SZYMCZAK. Choroby. wysokogórskie 4 Choroby wysokogórskie PORADA 4 ROBERT SZYMCZAK Choroby wysokogórskie 4 4 Choroby wysokogórskie W rozdziale omówimy choroby związane ze zmniejszającą się dostępnością tlenu na wysokości: Ostrą Chorobę

Bardziej szczegółowo

Co to jest cukrzyca?

Co to jest cukrzyca? CEL/75/11/09 Co to jest cukrzyca? Schemat postępowania w cukrzycy Wstęp Cukrzyca to stan, w którym organizm nie może utrzymać na odpowiednim poziomie stężenia glukozy (cukru) we krwi. Glukoza jest głównym

Bardziej szczegółowo

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB

LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH U PACJENTÓW 65+ Włodzimierz Samborski Katedra Reumatologii i Rehabilitacji Uniwersytet Medyczny im. K. Marcinkowskiego w Poznaniu LECZENIE BIOLOGICZNE CHORÓB REUMATYCZNYCH

Bardziej szczegółowo

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007

Ocena ogólna: Raport całkowity z okresu od 04.05.2007 do 15.11.2007 W Niepublicznym Zakładzie Opieki Zdrowotnej ABC medic Praktyka Grupowa Lekarzy Rodzinnych w Zielonej Górze w okresie od 04.05.2007-15.11.2007 została przeprowadzona ocena efektów klinicznych u pacjentów

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Aktywność fizyczna glukometr glukometr glukometr glukometr glukometr skrocona 8 str broszura aktywnosc fizyczna.indd 1 2013-05-09 14:12:46 AKTYWNOŚĆ FIZYCZNA

Bardziej szczegółowo

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta ANEKS III Zmiany w odpowiednich punktach charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta Uwaga: Konieczna może być późniejsza aktualizacja charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta

Bardziej szczegółowo

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy

Hiperglikemia. Schemat postępowania w cukrzycy Hiperglikemia Schemat postępowania w cukrzycy Postępowanie w przypadku stwierdzenia wysokiego poziomu glukozy we krwi, czyli hiperglikemii Codzienne monitorowanie poziomu cukru (glukozy) we krwi stanowi

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

MAM HAKA NA CHŁONIAKA

MAM HAKA NA CHŁONIAKA MAM HAKA NA CHŁONIAKA CHARAKTERYSTYKA OGÓLNA Chłoniaki są to choroby nowotworowe, w których następuje nieprawidłowy wzrost komórek układu limfatycznego (chłonnego). Podobnie jak inne nowotwory, chłoniaki

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI

Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) organizm nie jest w stanie ich produkować

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Miacalcic, 50 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Miacalcic, 100 j.m./ml, roztwór do wstrzykiwań Calcitoninum salmonis Należy zapoznać się z treścią

Bardziej szczegółowo

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE

Żel antycellulitowy ŻEL ANTYCELLULITOWY. Czym jest cellulit? INFORMACJE OGÓLNE Czym jest cellulit? cellulit= skórka pomarańczowa = nierównomierne rozmieszczenie tkanki tłuszczowej, wody i produktów przemiany materii w tkankach skóry, widoczne wgłębienia i guzkowatość skóry, występująca

Bardziej szczegółowo

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa?

Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Dlaczego tak późno trafiamy do reumatologa? Wyniki najnowszego badania Narodowego Instytutu Geriatrii, Reumatologii i Rehabilitacji im. prof. dr hab. med. Eleonory Reicher. Wczesne rozpoznanie Ustalenie

Bardziej szczegółowo

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej

6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dotyczącego produktu leczniczego DUOKOPT przeznaczone do wiadomości publicznej 6.2.1. Podsumowanie korzyści wynikających z leczenia Co to jest T2488? T2488

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum)

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Glimbax, 0,74 mg/ml (0,074%), roztwór do płukania jamy ustnej i gardła (Diclofenacum) Należy przeczytać uważnie całą ulotkę, ponieważ zawiera ona ważne informacje

Bardziej szczegółowo

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników?

Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? 3 Jakie są objawy zespołu policystycznych jajników? Najważniejsze punkty zu kobiet występuje różne nasilenie objawów; u niektórych objawy mogą być ciężkie, u innych nieznaczne. zobjawami zespołu PCOS mogą

Bardziej szczegółowo

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life.

POWIKŁANIA. Personal solutions for everyday life. POWIKŁANIA Personal solutions for everyday life. Powikłania Cukrzyca występuje u osób, w przypadku których organizm nie potrafi sam kontrolować poziomu glukozy we krwi (określanego również jako poziom

Bardziej szczegółowo

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna

Przedzabiegowa ankieta anestezjologiczna SPECJALISTYCZNY NIEPUBLICZNY ZAKŁAD OPIEKI ZDROWOTNEJ MOTO MED Kazimiera Sikora 25 731 KIELCE, ul. Słoneczna 1 Biuro tel (041) 346-08-50; fax (041) 346-21-00 Przychodnie- ul Słoneczna 1 (041)345-11-47;

Bardziej szczegółowo

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza

Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk, choroba Bechterowa, reumatyzm stawów, osteoporoza Kręgozmyk (spondylolisteza) - jest to zsunięcie się kręgu do przodu (w kierunku brzucha) w stosunku do kręgu położonego poniżej. Dotyczy to

Bardziej szczegółowo

Europejski Tydzień Walki z Rakiem

Europejski Tydzień Walki z Rakiem 1 Europejski Tydzień Walki z Rakiem 25-31 maj 2014 (http://www.kodekswalkizrakiem.pl/kodeks/) Od 25 do 31 maja obchodzimy Europejski Tydzień Walki z Rakiem. Jego celem jest edukacja społeczeństwa w zakresie

Bardziej szczegółowo

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy.

Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Używki- to produkty spożywcze nie mające właściwości odżywczych, zawierające substancje, które działają pobudzająco na układ nerwowy. Uzależnienie nałóg - to silne pragnienie zażywania konkretnych środków,

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl

Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce www.seniorizdrowie.pl Projekt jest współfinansowany ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu Operacyjnego Fundusz Inicjatyw Obywatelskich na lata 2014 2020 Cukrzyca Epidemia XXI wieku Debata w Wieliczce

Bardziej szczegółowo

Zapalenie ucha środkowego

Zapalenie ucha środkowego Zapalenie ucha środkowego Poradnik dla pacjenta Dr Maciej Starachowski Ostre zapalenie ucha środkowego. Co to jest? Ostre zapalenie ucha środkowego jest rozpoznawane w przypadku zmian zapalnych w uchu

Bardziej szczegółowo

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych

Jarosław Niebrzydowski. Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Jarosław Niebrzydowski Jak leczyć reumatoidalne zapalenie stawów Poradnik dla chorych Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Wydawnictwo Psychoskok, 2012 Copyright by Jarosław Niebrzydowski, 2012 Wszelkie

Bardziej szczegółowo

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne.

WIEDZA. K_W01 Zna definicje, cele i metody żywienia klinicznego oraz sposoby oceny odżywienia w oparciu o metody kliniczne. Opis zakładanych efektów kształcenia na studiach podyplomowych Nazwa studiów: Żywienie kliniczne Typ studiów: doskonalące Symbol Efekty kształcenia dla studiów podyplomowych WIEDZA K_W01 Zna definicje,

Bardziej szczegółowo

Acyduria mewalonianowa (gorączka okresowa związana z hipergammaglobulinemią D)

Acyduria mewalonianowa (gorączka okresowa związana z hipergammaglobulinemią D) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Acyduria mewalonianowa (gorączka okresowa związana z hipergammaglobulinemią D) Wersja 2016 1. CO TO JEST ACYDURIA MEWALONIANOWA 1.1 Co to jest? Acyduria mewalonianowa

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Karbis, 4 mg, tabletki Karbis, 8 mg, tabletki Karbis, 16 mg, tabletki Karbis, 32 mg, tabletki Candesartanum cilexetilum Należy zapoznać się z treścią ulotki

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI

WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI WCZESNE OBJAWY CHOROBY NOWOTWOROWEJ U DZIECI Elżbieta Adamkiewicz-Drożyńska Katedra i Klinika Pediatrii, Hematologii i Onkologii Początki choroby nowotworowej u dzieci Kumulacja wielu zmian genetycznych

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Choroba behceta Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Jak diagnozuje się tę chorobę? Diagnoza jest głównie kliniczna. Może minąć od roku do nawet pięciu lat

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Walki z Rakiem

Światowy Dzień Walki z Rakiem Z tej okazji zachęcamy wszystkich do refleksji. Każdy z nas może podjąć pewne działania i mieć wpływ na zdrowie swoje i swoich bliskich. Możesz podejmować zdrowe decyzje To, co robimy każdego dnia wpływa

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA

FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA Data wypełnienia: FORMULARZ MEDYCZNY PACJENTA NAZWISKO i IMIĘ PESEL ADRES TELEFON Nazwisko i imię opiekuna/osoby upoważnionej do kontaktu: Telefon osoby upoważnionej do kontaktu: ROZPOZNANIE LEKARSKIE

Bardziej szczegółowo

ANEKS I. Strona 1 z 5

ANEKS I. Strona 1 z 5 ANEKS I WYKAZ NAZW, POSTAĆ FARMACEUTYCZNA, MOC WETERYNARYJNYCH PRODUKTÓW LECZNICZYCH, GATUNKI ZWIERZĄT, DROGA PODANIA, PODMIOT ODPOWIEDZIALNY POSIADAJĄCY POZWOLENIE NA DOPUSZCZENIE DO OBROTU W PAŃSTWACH

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia rozsianego oparte na kryteriach

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Powikłania cukrzycy Retinopatia AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Powikłania cukrzycy Retinopatia PRZEWLEKŁE POWIKŁANIA CUKRZYCY Cukrzyca najczęściej z powodu wieloletniego przebiegu może prowadzić do powstania tak zwanych

Bardziej szczegółowo

Nawracająca gorączka związana z nlrp-12

Nawracająca gorączka związana z nlrp-12 www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Nawracająca gorączka związana z nlrp-12 Wersja 2016 1. CO TO JEST NAWRACAJĄCA GORĄCZKA ZWIĄZANA Z NLRP-12 1.1 Co to jest? Nawracająca gorączka związana z NLRP-12

Bardziej szczegółowo

Schemat stosowania poszczególnych CMD

Schemat stosowania poszczególnych CMD Schemat stosowania poszczególnych CMD 13 produktów do stosowania osobno lub w połączeniu w zależności od przypadku klinicznego ZABIEGI w przypadku bólu kręgosłupa: MD-Neck, MD-Thoracic, MD-Lumbar: do stosowania

Bardziej szczegółowo

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 570 Poz. 56 Załącznika B.33. LECZENIE REUMATOIDALNEGO ZAPALENIA STAWÓW I MŁODZIEŃCZEGO IDIOPATYCZNEGO ZAPALENIA STAWÓW O PRZEBIEGU AGRESYWNYM (ICD-10 M 05, M 06, M 08)

Bardziej szczegółowo

Europejski kodeks walki z rakiem

Europejski kodeks walki z rakiem Europejski kodeks walki z rakiem Dlaczego walczymy z rakiem? Nowotwory są drugą przyczyną zgonów w Polsce zaraz po zawałach i wylewach. Liczba zachorowao na nowotwory złośliwe w Polsce to ponad 140,5 tys.

Bardziej szczegółowo

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU

ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ZMIANY W ORGANIZMIE SPOWODOWANE PICIEM ALKOHOLU ( na podstawie artykułu zamieszczonego na portalu internetowym www.wp.pl zebrał i opracował administrator strony www.atol.org.pl ) Przewlekłe nadużywanie

Bardziej szczegółowo

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM.

DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA. Osoba kontaktowa TEL. TEL. KOM. DEKA SMARTLIPO - LASER LIPOLISI - ADIPOCYTOLIZA LASEROWA IMIĘ I NAZWISKO PACJENTA Data urodzenia Wiek Waga kg Wzrost cm Leczony obszar.. Wymiary dotyczące obszaru- obwód.. Osoba kontaktowa Zawód ADRES

Bardziej szczegółowo

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011

Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki, pęcherza moczowego i prostaty 2011 Wytyczne postępowania dla lekarzy POZ i lekarzy medycyny pracy w zakresie raka nerki,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) wiek od 12 roku życia; 2) rozpoznanie postaci rzutowej stwardnienia

Bardziej szczegółowo

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby

JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje. Najczęstsze przyczyny chorób wątroby. Objawy towarzyszące chorobom wątroby SPIS TREŚCI JAK DZIAŁA WĄTROBA? Wątroba spełnia cztery funkcje Wątroba jest największym narządem wewnętrznym naszego organizmu. Wątroba jest kluczowym organem regulującym nasz metabolizm (każda substancja

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 2. DIAGNOZA I LECZENIE 2.1 Jak diagnozuje

Bardziej szczegółowo

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego

Informacja prasowa. Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Informacja prasowa Ruszył drugi cykl spotkań edukacyjnych dla chorych na szpiczaka mnogiego Warszawa, 28 października Chorzy na szpiczaka mnogiego w Polsce oraz ich bliscy mają możliwość uczestniczenia

Bardziej szczegółowo

VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości

VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2. Podsumowanie planu zarządzania ryzykiem dla produktu leczniczego LoperamideDr.Max przeznaczone do publicznej wiadomości VI.2.1.Omówienie rozpowszechnienia choroby 1. Ostra biegunka: Biegunka to zwiększona

Bardziej szczegółowo

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia:

ANKIETA DLA PACJENTKI. Imię:. Nazwisko:... Data urodzenia: Data:... ANKIETA DLA PACJENTKI Imię:. Nazwisko:.... Data urodzenia: Szanowna Pani, serdecznie prosimy o poświęcenie 15 minut na wypełnienie poniższego dokumentu. Zawiera on pytania, które bardzo pomogą

Bardziej szczegółowo

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek

Instytut Sportu. Biochemiczne wskaźniki przetrenowania. Zakład Biochemii. mgr Konrad Witek Instytut Sportu Zakład Biochemii Biochemiczne wskaźniki przetrenowania Przetrenowanie (overtraining)- długotrwałe pogorszenie się dyspozycji sportowej zawodnika, na skutek kumulowania się skutków stosowania

Bardziej szczegółowo

Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin

Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin Rozsiany rak piersi z przerzutami rady dla pacjentek i ich rodzin Rozsiany rak piersi oznacza, że komórki rakowe z pierwotnego guza rozprzestrzeniły się na inne części ciała. Te komórki rakowe tworzą nowe

Bardziej szczegółowo

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona

Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Życie z Zespołem Miastenicznym Lamberta-Eatona Zdiagnozowano u Pani/Pana Zespół Miasteniczny Lamberta- Eatona (LEMS). Ulotka ta zawiera informacje o chorobie, a dedykowana jest dla pacjentów i ich rodzin.

Bardziej szczegółowo

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35)

LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) Dziennik Urzędowy Ministra Zdrowia 589 Poz. 86 Załącznik B.29. LECZENIE STWARDNIENIA ROZSIANEGO (ICD-10 G 35) 1. Kryteria kwalifikacji: ŚWIADCZENIOBIORCY 1.1. Leczenie interferonem beta: 1) rozpoznanie

Bardziej szczegółowo

Co to jest termografia?

Co to jest termografia? Co to jest termografia? Słowo Termografia Pochodzi od dwóch słów "termo" czyli ciepło i "grafia" rysować, opisywać więc termografia to opisywanie przy pomocy temperatury zmian zachodzących w naszym organiźmie

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Terapia vectorowa bezbolesny powrót przyzębia do zdrowia W terapii tej wykorzystujemy najlepszą dostępną technologię Vector Paro, która gwarantuje delikatne i bezbolesne leczenie przyczynowe oraz podtrzymujące,

Bardziej szczegółowo

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki

Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Paracetamol Biofarm Paracetamolum 500 mg, tabletki Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje

Bardziej szczegółowo

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO

CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO CHARAKTERYSTYKA PRODUKTU LECZNICZEGO 1. NAZWA WŁASNA PRODUKTU LECZNICZEGO CROTAMITON FARMAPOL płyn do stosowania na skórę, 100 mg/g 2. SKŁAD JAKOŚCIOWY I ILOŚCIOWY SUBSTANCJI CZYNNEJ 1 g płynu do stosowania

Bardziej szczegółowo

Reumatoidalne zapalenie stawów

Reumatoidalne zapalenie stawów 9 Reumatoidalne zapalenie stawów W praktyce reumatologicznej uznaje się reumatoidalne zapalenie stawów za pospolite schorzenie. Jest to symetryczna artropatia kośćca obwodowego bez uszkodzenia kośćca osiowego

Bardziej szczegółowo

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH

POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH POSTĘPOWANIE W CUKRZYCY I OPIEKA NAD DZIECKIEM W PLACÓWKACH OŚWIATOWYCH CUKRZYCA.? cukrzyca to grupa chorób metabolicznych charakteryzujących się hiperglikemią (podwyższonym poziomem cukru we krwi) wynika

Bardziej szczegółowo

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B?

Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Czy grozi mi wirusowe zapalenie wątroby typu B? Co to jest? Wirus zapalenia wątroby typu B (HBW) powoduje zakażenie wątroby mogące prowadzić do poważnej choroby tego organu. Wątroba jest bardzo ważnym

Bardziej szczegółowo

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki

pujących w środowisku pracy na orzekanie o związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki Wpływ stresorów w występuj pujących w środowisku pracy na orzekanie o długotrwałej niezdolności do pracy związanej zanej z wypadkami przy pracy Paweł Czarnecki 1 Ustawa o ubezpieczeniu społecznym z tytułu

Bardziej szczegółowo

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE

DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DRUGA OPINIA MEDYCZNA INTER PARTNER ASSISTANCE DLACZEGO DRUGA OPINIA MEDYCZNA? Coraz częściej pacjenci oraz ich rodziny poszukują informacji o przyczynach chorób oraz sposobach ich leczenia w różnych źródłach.

Bardziej szczegółowo

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE

WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE WCZESNE OBJAWY RAKA JELITA GRUBEGO BYWAJĄ CZĘSTO UKRYTE SPOŚRÓD CHORYCH NA RAKA JELITA GRUBEGO UDAJE SIĘ POKONAĆ CHOROBĘ POD WARUNKIEM JEJ WCZESNEGO WYKRYCIA. Rak jelita grubego jest trzecim najczęściej

Bardziej szczegółowo

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum

Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika. ZYX, 5 mg, tabletki powlekane. Levocetirizini dihydrochloridum Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla użytkownika ZYX, 5 mg, tabletki powlekane Levocetirizini dihydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera

Bardziej szczegółowo

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu

Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Aneks I Wnioski naukowe i podstawy zmiany warunków pozwoleń na dopuszczenie do obrotu Wnioski naukowe Uwzględniając sprawozdanie oceniające PRAC w sprawie okresowych raportów o bezpieczeństwie (PSUR) dotyczących

Bardziej szczegółowo

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających

Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Kilka słów na temat trucizn nas otaczających Tlumaczenie Aleksandra Maciejewska Co jadłeś dzisiaj na śniadanie? Czy miałeś miskę owoców lub inne zdrowe jedzenie? Ludzie stają się bardziej świadomi tego,

Bardziej szczegółowo

LECZENIE CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0)

LECZENIE CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0) Załącznik B.47. LECZENIE CIĘŻKIEJ POSTACI ŁUSZCZYCY PLACKOWATEJ (ICD-10 L 40.0) Kwalifikacja do programu ŚWIADCZENIOBIORCY A. Kryteria kwalifikacji do leczenia ustekinumabem albo adalimumabem w ramach

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Ból uważany jest za jeden z potencjalnie istotnych czynników ryzyka dotyczących śmiertelności (Sokka).

Ból uważany jest za jeden z potencjalnie istotnych czynników ryzyka dotyczących śmiertelności (Sokka). VI. 2 Elementy do podsumowania podawanego do publicznej wiadomości. VI. 2.1 Przegląd epidemiologii choroby Odczuwanie bólu jest powszechnym zjawiskiem wśród dzieci. Szacuje się, że ta dolegliwość może

Bardziej szczegółowo

Opieka i medycyna paliatywna

Opieka i medycyna paliatywna Lek. med. Katarzyna Scholz Opieka i medycyna paliatywna Informator dla chorych i ich rodzin Centrum Onkologii Ziemi Lubelskiej im. św. Jana z Dukli Lublin, 2011 Szanowni Państwo, Drodzy Pacjenci, Rodziny.

Bardziej szczegółowo