GPS w praktyce Cz. 2. Trasy i punkty drogi

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "GPS w praktyce Cz. 2. Trasy i punkty drogi"

Transkrypt

1 GPS w praktyce Cz. 2. Trasy i punkty drogi W pierwszej części cyklu opisano podstawowe pojęcia opisujące wskazania odbiornika GPS, ich dokładność oraz sposób zapisywania. W niniejszym odcinku zostanie opisane wykorzystanie odbiornika GPS do prowadzenia nawigacji według punktów drogi i trasy, a także możliwości użycia w miejscach trudnych nawigacyjnie. Nawigacja według punktów drogi i trasy Trasa punktów drogi składa się z co najmniej dwóch punktów drogi WPT: początkowego i końcowego; pomiędzy nimi mogą być umieszczone punkty pośrednie. Aby ułożyć trasę, w pamięci odbiornika należy umieścić odpowiednie WPT albo wybrać je spośród już wprowadzonych. Pamiętamy, że część trasy znajdująca się w pobliżu naszej aktualnej pozycji to aktywny odcinek trasy ten, który właśnie wykorzystujemy do prowadzenia nawigacji. W odniesieniu do tego odcinka mówimy o punkcie startowym i punkcie docelowym. Z chwilą aktywacji innego odcinka, będzie to inna para punktów, Dobór WPT trasy. Poszczególne odcinki powinny być tak dobrane, aby zapewnić sensowną odległość od niebezpieczeństw (zależnie od charakterystyki jachtu i prędkości oraz warunków, około M: powinno to zapewnić wystarczającą przestrzeń np. w razie awarii steru lub napędu). WPT definiujące węzły trasy powinny o ile to możliwe leżeć na bezpiecznej wodzie. WPT nie powinny leżeć zbyt blisko siebie zastosujemy wówczas inną technikę nawigacji. Położenie WPT powinno być zgodne z prawem drogi jeśli to możliwe, należy trasę poprowadzić po właściwej stronie drogi, albo jeśli trasa wiedzie środkiem kanału, podczas nawigacji należy utrzymywać pozycję po odpowiedniej stronie, kontrolując m.in. XTE. Jeśli na trasie występują ostre zakręty, należy zachować odpowiednią odległość od niebezpieczeństw leżących wewnątrz łuku (np. nagłe pojawienie się innej łodzi zza zakrętu może zmusić do zaciśnięcia łuku albo przejścia na drugą stronę przed dziobem. WPT nie powinien leżeć w miejscu, w którym na przedłużeniu odcinka trasy znajduje się niebezpieczeństwo: jeśli zbyt długo utrzyma się poprzedni kurs i minie WPT, wejdzie się na nie. Jeśli tylko to możliwe, WPT powinien być weryfikowalny innymi metodami, np. poprzez nabieżnik, sektor światła, charakterystyczny obiekt na lądzie, etc. Nabieżnik może być wyznaczony również przez prostoliniowy odcinek sieci elektrycznej, drogę, dwa charakterystyczne obiekty, linie brzegowe lądu lub wysp itp. W miarę możliwości należy tak dobrać WPT, aby odcinek trasy wiódł wzdłuż linii pozycyjnej (np. stałej głębokości). Jeśli WPT jest np. pozycją stawy, należy szczególnie uważać w jej pobliżu: nie chcemy przecież wpłynąć dokładnie na tą pozycję; ponadto wiele innych łodzi może wybrać to miejsce. Podobnie, wykorzystanie publikowanych WPT może spowodować lokalne zagęszczenie ruchu. Jeśli dobór WPT spełniający powyższe kryteria jest utrudniony, w opisie trasy należy zapisać uwagi o możliwym sposobie nawigowania i niebezpieczeństwach. Pamiętajmy, że tylko niektóre WPT przeznaczone są do bezpośredniego wykorzystania jako część trasy, tj. nawigator zakłada przejście przez WPT: dotyczy to zwłaszcza publikowanych zbiorów WPT. WPT odejścia. Zazwyczaj analogiczny do WPT podejścia; w tym przypadku pozwala na wykorzystywanie wszystkich wielkości podawanych przez GPS, jak np. XTE i BRG; w przeciwnym wypadku wielkości te byłyby zależne od przypadkowej pozycji, w której włączono odbiornik albo w której aktywowano GO TO. WPT niebezpieczeństwa. Punkt drogi może wyznaczać bezpieczną drogę omijającą niebezpieczeństwo, np. mielizny, kamienie, strefy zakazane itp. Obydwa odcinki wiążące taki WPT z sąsiednimi WPT powinny być wolne od niebezpieczeństwa. Należy też rozumieć, w jakiej odległości od niebezpieczeństwa umieszczony jest WPT i odcinki trasy. Zbyt mała odległość niepotrzebnie naraża jacht, zbyt duża wydłuża przejście. Odległość wystarczająca w danych warunkach może być niebezpieczna w innych (kierunek wiatru, stan morza, widzialność, zanurzenie jachtu, manewrowalność w danych warunkach, osiągane prędkości, możliwość napotkania sieci etc.). Odcinek pilotowy. W wielu miejscach (np. kanał, cieśnina) nie ma sensu wyznaczanie szczegółowej trasy. Należy wówczas zdefiniować WPT wejścia i wyjścia, natomiast odcinek ten traktować jako pilotowy i prowadzić nawigację innymi metodami. Piloci samolotów określają takie okoliczności jako przejście z IFR (instrument flight rules) do VFR (visual flight rules). WPT zmiany kursu. W miejscach, w których stosuje się odcinki pilotowe, można pomocniczo korzystać z WPT oznaczających miejsca zmiany kursu. Oczywiście decyzje o zmianie kursu 1

2 podejmujemy na podstawie informacji wizualnych, jednakże WPT pomaga jako sposób upewnienia się, że w tym właśnie miejscu powinniśmy skręcić (np. rozgałęzienia co kilka kabli w szkierach). Ponadto, WPT zmiany kursu będą dość typową częścią trasy, oznaczając zmianę kursu wymuszoną kształtem wybrzeża, przed przecięciem TSS itp. Podejście do lądu. W niektórych okolicznościach WPT podejściowy lepiej umieścić nie bezpośrednio w miejscu do którego zmierzamy, ale w pewnej odległości wzdłuż wybrzeża. Jeśli np. podchodzimy zawsze przy tym samym stanie prądu pływowego, zazwyczaj lepiej gdy celujemy w punkt położony pod prąd: przy większym znosie mielibyśmy być może trudności z podejściem do wejścia pod prąd. Również jeśli mogą wystąpić warunki pogorszonej widoczności, o ile to możliwe lepiej korzystać z linii pozycyjnej z głębokości niż wchodzić bezpośrednio według WPT. WPT podejścia do lądu powinien być weryfikowalny (często jest to np. znak bezpiecznej wody albo początek farwateru; ważne jest też sprawdzenie znaków nawigacyjnych i charakterystycznych obiektów na lądzie (latarnie i inne światła, maszty, wieże, etc.). Zazwyczaj WPT podejścia do lądu będzie leżał w pewnej od niego odległości i będzie się wiązać ze zmianą sposobu nawigacji: odejściem od nawigacji opartej głównie na GPS i rozpoczęciem nawigacji pilotowej. WPT wejścia. GPS pełni tu rolę pomocniczą: należy rozumieć, że promień błędu może spowodować, że równie prawdopodobnie popłyniemy po właściwej, jak i niewłaściwej stronie pławy. GPS powinien jednak pełnić rolę weryfikacyjną w stosunku do podstawowych metod nawigacji, a także pomóc w sytuacjach nadzwyczajnych. Mimo tego nie należy poddawać się fałszywemu poczuciu bezpieczeństwa w niesprzyjających warunkach i w razie konieczności zrezygnować z wejścia! Możliwe jest także inne wykorzystywanie narzędzia, jakim są waypointy. Nawigatorzy zawsze korzystali z oznaczeń wybranych pozycji dawniej tylko poprzez znaki nawigacyjne, obecnie również poprzez WPT. Stąd WPT może oznaczać pozycję znaku nawigacyjnego (niektórzy preferują WPT położony w pewnej odległości obok znaku, aby nie zderzyć się z punktem drogi :-) ). Taki WPT czasem może być wykorzystywany bezpośrednio (np. podejście w stronę latarni morskiej postępujemy tak, jak wówczas, gdy korzystamy z latarni wizualnie: w pewnej odległości należy zmienić kurs; w tym celu można wówczas skorzystać z funkcji proximity WPT). Czasem ma tylko pomóc w identyfikacji ważnego znaku: przydaje się to m.in. wówczas, gdy istnieje możliwość korzystania z radaru. Weryfikacja trasy. Typowe błędy to niewłaściwa kolejność doboru WPT, błędnie wprowadzone WPT, czy niewłaściwie dobrane WPT. Można to zweryfikować poprzez rysunek trasy na mapie i porównanie zmierzonych odległości i kursów poszczególnych odcinków trasy z wielkościami obliczonymi przez odbiornik GPS. Przy okazji należy zweryfikować poprawność doboru WPT czy trasa jest optymalna z punktu widzenia bezpieczeństwa. Włączenie się do trasy. Jeśli zastosujemy prostą nawigację GO TO WPT, aktywny odcinek tworzony jest w momencie aktywacji od aktualnej pozycji traktowanej jako pozycja startowa, do punktu docelowego. W przypadku nawigacji w oparciu o trasę, wszystkie odcinki są już zdefiniowane poprzez pary WPT. Należy więc rozumieć, co wybierze odbiornik GPS w momencie uaktywnienia trasy. Zazwyczaj odbiornik analizuje aktualną pozycję w chwili aktywacji trasy i wybiera najbliższy jej odcinek trasy jako odcinek aktywny. Oznacza to, że możliwe jest włączenie się do trasy również w jej środkowej części. Wskazania (np. XTE) odnoszone są do oryginalnych odcinków. Inne, czasami spotykane sposoby, są analogiczne do GO TO WPT, tzn. w momencie aktywacji definiowany jest aktywny odcinek od aktualnej pozycji do najbliższego WPT należącego do trasy. Wskazania mogą być mylące: np. XTE = 0, mimo że aktualna pozycja mogła być odległa od oryginalnej trasy. Ponieważ tak zdefiniowany odcinek może być niebezpieczny, metoda ta wymaga uwagi przy włączaniu się do trasy. Generalnie, przy włączeniu się do trasy bezpośrednie wykorzystanie BRG musi być poprzedzone sprawdzeniem mapy. Obsługa trasy. Możliwe są zazwyczaj różne czynności, takie jak: odwrócenie trasy, wstawienie innego WPT, usunięcie WPT, wybór WPT (odcinka trasy), podmiana WPT na inny, zawieszenie lub rezygnacja z trasy (np. dla zawinięcia do portu) itp. Należy sprawdzić, jak te czynności wykonuje się w przypadku właśnie używanego odbiornika GPS. Przybycie do WPT. Odbiornik GPS korzysta z wielu algorytmów pozwalających uznać, że należy uaktywnić następny odcinek trasy z następnym pośrednim WPT docelowym. W trakcie nawigacji w pobliżu WPT należy być uważnym i w szczególności niekoniecznie opierać się tylko na wskazaniach BRG. W pobliżu WPT nim system uaktywni następny odcinek trasy namiar zacznie się szybko zmieniać. Uaktywnienie następnego WPT może nastąpić w pewnej odległości od położenia 2

3 pożądanego punktu zwrotu: natychmiastowe przejście na nowy kurs może prowadzić w stronę niebezpieczeństwa (np. WPT jako punkt zwrotu w ciasnym przejściu). Należy wówczas raczej utrzymać poprzedni kurs i zmienić dopiero wówczas, gdy XTE (obliczony już względem nowego aktywnego odcinka trasy) będzie równy zero, albo BRG będzie równy DTK. WPT1 Jacht utrzymuje kurs i wykonuje zwrot gdy XTE = 0 albo BRG = DTK Aktywacja następnego odcinka trasy BRG na następny WPT DTK WPT3 Ze względu na te problemy, należy raczej unikać wstawiania WPT w miejscach trudnych nawigacyjnie. Np., zamiast umiejscowienia w samym środku wejścia do kanału albo cieśniny, WPT może leżeć w pewnej odległości od wejścia tak, aby raczej odcinek trasy, a nie punkt definiował sposób nawigacji w takim miejscu. Niestety, nie da się tego uniknąć w miejscach wymagających znacznej zmiany kursu. Opis punktów drogi i trasy Planowanie trasy w odniesieniu do praktycznego zastosowania GPS to przede wszystkim dobór kluczowych pozycji jako punktów drogi WPT. Pozycje te mogą być odczytane z mapy lub z locji, wybrane spośród WPT zapisanych wcześniej lub ze spisu WPT. Wybrane punkty drogi nanosimy na mapy i wprowadzamy do pamięci GPS. Dobrze jest prowadzić spis WPT (może być na papierze, a może być w specjalnym programie do tego przeznaczonym), w którym zapisane będą informacje które nie mieszczą się w pamięci GPS. Zapisane WPT układamy następnie jako trasę. Podajemy kolejność WPT; wówczas GPS sam wyliczy kursy i odległości pomiędzy nimi. Wskazane jest narysowanie tej trasy na mapach. Dobrze jest prowadzić opis trasy, w którym zapiszemy dodatkowo informacje nie mieszczące się w pamięci GPS. Jeśli nasz GPS nie jest wyposażony w elektroniczną mapę, ale ma ekran 'mapy' pokazujący ruch względem punktów drogi i trasy, możemy też wprowadzić do pamięci (jako WPT, ale nie wykorzystywane w trasie) pozycje charakterystyczne, np. latarń morskich, wież radiowych itp. Omyłki przy wprowadzaniu danych to jedna z najczęstszych przyczyn błędów nawigacyjnych. Włączenie WPT do trasy daje odległość i kurs wyliczony przez GPS na podstawie wprowadzonych współrzędnych: jeśli zgadzają się one z kierunkiem i kursem odczytanymi z mapy pomiędzy naniesionymi WPT, daje to szybkie i niezależne sprawdzenie poprawności wprowadzenia pozycji WPT. Spis punktów drogi WPT. Kod: identyfikuje WPT w zapisach i na wyświetlaczu Nazwa i opis: zawiera istotne informacje (np. odległość i namiar do główek portu, opis tych główek) Pozycja z mapy: wraz z użytym Chart Datum Pozycja z morza: wraz z użytym Chart Datum (do weryfikacji czy zgadza się z pozycją odczytaną z mapy; pozycja WPT odczytana faktycznie w morzu) Mapa: numer mapy, na której znajduje się WPT Weryfikacja: wszystkie informacje potrzebne do weryfikacji pozycji innymi sposobami, np. odległości i namiary na stałe znaki nawigacyjne, ukształtowanie brzegu, nabieżniki itp. Jeśli informacje te są na 3

4 mapie, wystarczy odnośnik dla przypomnienia; jeśli są porozrzucane w różnych źródłach, lepiej je zebrać tutaj wraz z odnośnikami) UWAGA. Punkty drogi zbierane w morzu są niezależne od użytego Chart Datum, gdyż odnoszą się bezpośrednio do fizycznego położenia. Będą odpowiednio przeliczane przy każdorazowej zmianie ustawień Chart Datum w konfiguracji odbiornika. Jednak porównując je z mapą, należy posługiwać się takim samym Chart Datum co na mapie. Opis trasy. Odległość: pomiędzy kolejnymi WPT trasy Kurs: pomiędzy kolejnymi WPT trasy Ograniczenia: np. maksymalna wielkość XTE (przykład: trasa wzdłuż Wysp Fryzyjskich ograniczona przez TSS) Punkty charakterystyczne: np. opis wymalowania latarni morskiej, kształtu stawy - jeśli nie jest to szybko dostępne (albo odnośnik); kształt i kolor budynków i skał itp. Zapisy prowadzone w trakcie realizacji trasy. Czas przybycia do WPT: można też zapisać w dzienniku Odczyt logu w WPT: można też zapisać w dzienniku. W przypadku wystąpienia błędów zapisy te pomogą w ich weryfikacji. Nawigacja w trudnych miejscach Nawigacja przybrzeżna w trudnych miejscach nie powinna być prowadzona wyłącznie w oparciu o GPS. Będzie on jednak pełnił ważną rolę pomocniczą, jako dodatkowy system nawigacyjny umożliwiający wzajemną weryfikację różnych metod. Można przyjąć następującą rozsądną regułę: dopóki dysponujemy przestrzenią morską wystarczającą do zaplanowania trasy wraz ze strefą bezpieczeństwa (około M od niebezpieczeństw, w zależności od jachtu i warunków) oraz nie ma innych przeciwwskazań (zwłaszcza ograniczona widoczność), możemy prowadzić nawigację w oparciu o GPS. W innych przypadkach GPS będzie pełnił rolę ograniczoną: jeśli strefa bezpiecznej wody kurczy się i pozostaje strefa błędu wraz ze strefą bezpieczeństwa, GPS nadal jest użyteczny, ale nawigacja opiera się przede wszystkim na wzroku. Jeśli strefa bezpieczeństwa nie istnieje, pozostaje wolny obszar o wielkości porównywalnej z wielkością obszaru błędu i GPS pełni okazjonalnie rolę pomocniczą. Promień błędu Strefa bezpiecznej wody Strefa bezpieczeństwa Bezpieczna wielkość XTE W trudnych miejscach nawigator przede wszystkim musi być pewien że znajduje się w bezpiecznej strefie. Ponadto może się zdarzyć, że nanoszenie pozycji i/lub sprawdzanie mapy jest utrudnione lub niemożliwe w danej chwili. W takich przypadkach sporządzamy szkic nawigacyjny na którym naniesione są te elementy nawigacji, które są w danych warunkach ważne. Szkic ten może być umieszczony na mapie albo na kartce papieru do wykorzystania w kokpicie. 4

5 Wykorzystanie XTE Punkt docelowy Odległość 3.25 M, kurs 090 o, XTE < 0.5 M Bezpieczna wielkość XTE Praktyczne zastosowanie GPS w tych okolicznościach to przede wszystkim wykorzystanie XTE, BRG i DST. O ile to możliwe, WPT należy tak dobrać aby sternik mógł się kierować na widoczny obiekt, np. skalisty przylądek czy komin. Korzystając z XTE dla całej trasy, należy wybrać najmniejszą wartość alarmu XTE spośród poszczególnych odcinków (z zachowaniem marginesu bezpieczeństwa np. 0.1 M 0.2 M), gdyż rekonfiguracja pomiędzy odcinkami niepotrzebnie komplikuje obsługę odbiornika. Informacje o różnych wielkościach dopuszczalnego XTE należy nanieść na plan i/lub szkic nawigacyjny. Strefa bezpieczeństwa dla XTE oznacza, że pomiędzy maksymalnym zaplanowanym XTE a niebezpieczeństwem odległość jest nie mniejsza od przyjętego marginesu. Wykorzystanie BRG < 100 o Punkt docelowy Odległość 3.25 M, kurs 090 o > 075 o Bezpieczna wielkość BRG 5 o (10 o w trudnych warunkach) od niebezpieczeństwa Należy podkreślić, że najpewniejsze wyniki daje wykorzystanie stałych znaków nawigacyjnych (zwłaszcza nabieżniki), a także naturalnych elementów brzegu, o ile są łatwo rozpoznawalne. Wszystkie te metody powinny być przez nawigatora wzajemnie konfrontowane. Szczególnie interesujące jest jednoczesne wykorzystanie GPS i radaru do nawigacji [ale o tym kiedy indziej :-) ]. Przykład szkicu nawigacyjnego na mapie znajduje się na poniższym rysunku. 5

6 Szkic nawigacyjny Skały WPT4 315 o 3.5 M 330 o Płycizny 250 o 8 M WPT2 2 M 300 o Płycizny WPT1 D 350 o 170 o WPT3 A B 180 o C Do WPT1 dochodzimy kursem pilotowym po torze m, a następnie kursem 300 o (odległość 2 M) dochodzimy do czerwonej boi WPT2. Stąd kursem 250 o (kurs na przylądek D, odległość 8 M, dopuszczalny XTE w lewo x, w prawo y) do WPT3. Moglibyśmy skręcić już przy A, ale zmianę kursu w WPT3 wyznacza nam pokrycie się krańców wysepek B i C w namiarze 180 o. Stąd kursem 330 o (350 o > BRG > 315 o, namiar na zachodni cypel wyspy B > 170 o, odległość 3.5 M) do WPT4. Od WPT4 (boja głębokiej wody) kurs pilotowy torem m. Odpowiedni szkic nawigacyjny można też wykonać w bardziej schematycznej postaci do wykorzystania w kokpicie. Marina 2 KPL WPT M 315 o < BRG < 350 o! 170 o wyspa B 330 o 45 WPT3! 180 o wyspy B i C 8 M XTE < 0.5 M! 250 o płw. D 250 o WPT M 300 o WPT1 35 KPL Marina 1 Proximity WPT. Istnieje możliwość wykorzystania Proximity WPT do oznaczenia niebezpieczeństwa. Jest to WPT z podanym promieniem kolistej strefy alarmu wokół niego. Odbiornik wyda komunikat o przekroczeniu strefy, gdy znajdziemy się wewnątrz koła. Strefa powinna być oznaczona z pewnym marginesem bezpieczeństwa, np. 0.1 M od niebezpieczeństwa. Jeśli odbiornik rysuje takie okręgi na ekranie sterowania, funkcja ta jest bardzo wygodna: pozwala ustawić punkt docelowy w dalszej odległości i sterować tak, aby ominąć niebezpieczeństwo po granicy strefy. Linie ograniczające. W sprzyjających okolicznościach można wykorzystać stałą wartość długości albo szerokości geograficznej jako linię ograniczającą. Przykładowo, halsując wzdłuż linii brzegowej o przebiegu równoleżnikowym, możemy założyć, że nie wolno przekroczyć określonej wartości szerokości geograficznej i wykorzystywać w tym celu odczyt z GPS. Kontrola czasu. Korzystając z GPS nie należy zapominać o kontroli czasu. Wskazania ETA pomagają w zgrubnej orientacji, kiedy zbliżamy się np. do punktu zmiany kursu. Kontrola czasu wykorzystywana może być zwłaszcza w praktycznej nawigacji na szybkich jachtach motorowych wraz z kontrolą przebytej odległości. 6

7 Kontrola postępu. Nawet w wąskim kanale GPS można wykorzystać m.in. do kontroli postępu (zwłaszcza przydaje się to na monotonnych odcinkach kanałów holenderskich). Dopiero gdy znajdziemy się w mniejszej odległości od np. rozgałęzienia, musimy zacząć aktywną identyfikację obiektów brzegowych, aby znaleźć rozgałęzienie. Poza tym, GPS wraz z logiem pozwoli na kontrolę i planowanie zużycia paliwa. Przed powszechnym zastosowaniem nawigacji satelitarnej nawigator w większości przypadków nie znał dokładnej pozycji, a wiążąca się z tym niepewność dyktowała większą ostrożność. Nawigator był świadom tej niepewności! Korzystając z nawigacji GPS należy zachować poczucie pewnego sceptycyzmu w stosunku do informacji płynących z odbiornika GPS. Zasada wzajemnego porównywania rezultatów różnych metod nawigacji nadal zachowuje ważność! Przy świadomym i umiejętnym korzystaniu z nawigacji satelitarnej jest to proste i nie wymaga specjalnie dużego nakładu pracy (zob. I część: porównania kursów, drogi, szybkości, a także namiarów). 7

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01]

Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01] Przykłady wybranych fragmentów prac egzaminacyjnych z komentarzami Technik nawigator morski 314[01] Zdający egzamin w zawodzie technik nawigator morski wykonywali zadanie praktyczne wynikające ze standardu

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 1. NAWIGACJA MORSKA, WSPÓŁRZĘDNE GEOGRAFICZNE, ZBOCZENIE NAWIGACYJNE. KIERUNEK NA MORZU.

ROZDZIAŁ 1. NAWIGACJA MORSKA, WSPÓŁRZĘDNE GEOGRAFICZNE, ZBOCZENIE NAWIGACYJNE. KIERUNEK NA MORZU. SPIS TREŚCI Przedmowa ROZDZIAŁ 1. NAWIGACJA MORSKA, WSPÓŁRZĘDNE GEOGRAFICZNE, ZBOCZENIE NAWIGACYJNE. KIERUNEK NA MORZU. 1.1. Szerokość i długość geograficzna. Różnica długości. Różnica szerokości. 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 1.0

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 1.0 SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 1.0 1 Nawiguj Zawiera opcje związane z układaniem trasy oraz nawigacją. 1.1 Prowadź do Tworzenie trasy zaczynającej się w aktualnym położeniu podanym przez GPS. Po ułożeniu

Bardziej szczegółowo

nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku.

nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku. 14 Nawigacja dla żeglarzy nawigację zliczeniową, która polega na określaniu pozycji na podstawie pomiaru przebytej drogi i jej kierunku. Rozwiązania drugiego problemu nawigacji, tj. wyznaczenia bezpiecznej

Bardziej szczegółowo

Zachowanie się statków na pełnym morzu

Zachowanie się statków na pełnym morzu Zachowanie się statków na pełnym morzu Statki idące wprost na siebie. a) Jeżeli dwa statki o napędzie mechanicznym idą przeciwnymi lub prawie przeciwnymi kursami w taki sposób, że powoduje to ryzyko zderzenia,

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie Samolotu

Wyposażenie Samolotu P O L I T E C H N I K A R Z E S Z O W S K A im. Ignacego Łukasiewicza Wydział Budowy Maszyn i Lotnictwa Katedra Awioniki i Sterowania Wyposażenie Samolotu Instrukcja do laboratorium nr 3 Lotniczy odbiornik

Bardziej szczegółowo

KGGiBM GRAFIKA INŻYNIERSKA Rok III, sem. VI, sem IV SN WILiŚ Rok akademicki 2011/2012

KGGiBM GRAFIKA INŻYNIERSKA Rok III, sem. VI, sem IV SN WILiŚ Rok akademicki 2011/2012 Rysowanie precyzyjne 7 W ćwiczeniu tym pokazane zostaną wybrane techniki bardzo dokładnego rysowania obiektów w programie AutoCAD 2012, między innymi wykorzystanie punktów charakterystycznych. Narysować

Bardziej szczegółowo

Ad IV. Charakterystyka warunków nawigacyjnych i hydrologicznych poszczególnych odcinków drogi wodnej.

Ad IV. Charakterystyka warunków nawigacyjnych i hydrologicznych poszczególnych odcinków drogi wodnej. Ad IV. Charakterystyka warunków nawigacyjnych i hydrologicznych poszczególnych odcinków drogi wodnej. Rozwiązanie tego elementu pracy egzaminacyjnej stanowiło dla zdających największą trudność. Zdający

Bardziej szczegółowo

Wyrównanie ciągu poligonowego dwustronnie nawiązanego metodą przybliżoną.

Wyrównanie ciągu poligonowego dwustronnie nawiązanego metodą przybliżoną. Wyrównanie ciągu poligonowego dwustronnie nawiązanego metodą przybliżoną. Uwagi wstępne należy przeczytać przed przystąpieniem do obliczeń W pierwszej kolejności należy wpisać do dostarczonego formularza

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 3.0

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 3.0 SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 3.0 1 Nawiguj Zawiera opcje związane z układaniem trasy oraz nawigacją. 1.1 Prowadź do Tworzenie trasy zaczynającej się w aktualnym położeniu podanym przez GPS. Po ułożeniu

Bardziej szczegółowo

Asystent termiki oraz wiatru W systemie FPV Pitlab & Zbig

Asystent termiki oraz wiatru W systemie FPV Pitlab & Zbig Asystent termiki oraz wiatru W systemie FPV Pitlab & Zbig Dokument odnosi się do Pitlab&Zbig OSD w wersji 2.40 lub późniejszej Asystent wiatru Funkcjonalność Asystenta Wiatru pozwala na pomiar oraz prezentację

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik nawigator morski 314[01]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik nawigator morski 314[01]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 13 Strona 2 z 13 Strona 3 z 13 Strona 4 z 13 Strona 5 z 13 Strona 6 z 13 Zdający egzamin w zawodzie technik nawigator morski wykonywali zadanie praktyczne wynikające ze standardu wymagań o treści

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 2.0

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 2.0 SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI WERSJI 2.0 1 Nawigacja Zawiera opcje związane z układaniem trasy oraz nawigacją. 1.1 Stąd do... Tworzenie trasy zaczynającej się w aktualnym położeniu podanym przez GPS. Po

Bardziej szczegółowo

Skalowanie i ustawianie arkuszy/układów wydruku w AutoCAD autor: M. Motylewicz, 2012

Skalowanie i ustawianie arkuszy/układów wydruku w AutoCAD autor: M. Motylewicz, 2012 1 z 72 Rysunek rysujemy w skali rzeczywistej tzn. jeżeli pas ruchu ma szerokość 3,5m to wpisujemy w AutoCAD: 3,5 jednostki (mapa oczywiście również musi być wstawiona w skali 1:1). Opisany w dalszym ciągu

Bardziej szczegółowo

Definicja obrotu: Definicja elementów obrotu:

Definicja obrotu: Definicja elementów obrotu: 5. Obroty i kłady Definicja obrotu: Obrotem punktu A dookoła prostej l nazywamy ruch punktu A po okręgu k zawartym w płaszczyźnie prostopadłej do prostej l w kierunku zgodnym lub przeciwnym do ruchu wskazówek

Bardziej szczegółowo

Lokalizacja zdarzeń drogowych w systemie referencyjnym wprowadzonym na drogach wojewódzkich województwa małopolskiego

Lokalizacja zdarzeń drogowych w systemie referencyjnym wprowadzonym na drogach wojewódzkich województwa małopolskiego Lokalizacja zdarzeń drogowych w systemie referencyjnym wprowadzonym na drogach wojewódzkich województwa małopolskiego Konieczność przejścia z dotychczasowego kilometrażowego systemu opisu drogi na opis

Bardziej szczegółowo

9. Podstawowe narzędzia matematyczne analiz przestrzennych

9. Podstawowe narzędzia matematyczne analiz przestrzennych Waldemar Izdebski - Wykłady z przedmiotu SIT 75 9. odstawowe narzędzia matematyczne analiz przestrzennych Niniejszy rozdział służy ogólnemu przedstawieniu metod matematycznych wykorzystywanych w zagadnieniu

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJĄCEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2010 Zawód: technik nawigator morski Symbol cyfrowy zawodu: 314[01] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu 314[01]-01-102 Czas trwania egzaminu: 240 minut

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wyznaczenie pozycji przy pomocy jednego obserwowanego obiektu... 47

Spis treści Wyznaczenie pozycji przy pomocy jednego obserwowanego obiektu... 47 Spis treści Podstawowe oznaczenia...5 1.Tabela dewiacji.....7 2. Pozycja zliczona.......8 2.1. Pozycja zliczona bez uwzględnienia działania wiatru i prądu...8 2.2. Pozycja zliczona przy uwzględnieniu działania

Bardziej szczegółowo

Asystent Lądowania ILS (ILS Assistant) w systemie Pitlab&Zbig OSD

Asystent Lądowania ILS (ILS Assistant) w systemie Pitlab&Zbig OSD Asystent Lądowania ILS (ILS Assistant) w systemie Pitlab&Zbig OSD Asystent Lądowania ILS (ang. Instrument Landing System) jest systemem wspierającym bezpieczne i precyzyjne lądowanie modelem w warunkach

Bardziej szczegółowo

Rysowanie precyzyjne. Polecenie:

Rysowanie precyzyjne. Polecenie: 7 Rysowanie precyzyjne W ćwiczeniu tym pokazane zostaną różne techniki bardzo dokładnego rysowania obiektów w programie AutoCAD 2010, między innymi wykorzystanie punktów charakterystycznych. Z uwagi na

Bardziej szczegółowo

Szlakiem latarni morskich

Szlakiem latarni morskich Szlakiem latarni morskich Latarnie morskie LATARNIE MORSKIE Latarnia morska w znaczeniu nawigacji terrestrycznej istotny znak nawigacyjny (stawa lub latarniowiec), o unikalnej konstrukcji, malowany w sposób

Bardziej szczegółowo

Istnieje wiele sposobów przedstawiania obrazów Ziemi lub jej fragmentów, należą do nich plany, mapy oraz globusy.

Istnieje wiele sposobów przedstawiania obrazów Ziemi lub jej fragmentów, należą do nich plany, mapy oraz globusy. Współrzędne geograficzne Istnieje wiele sposobów przedstawiania obrazów Ziemi lub jej fragmentów, należą do nich plany, mapy oraz globusy. Najbardziej wiernym modelem Ziemi ukazującym ją w bardzo dużym

Bardziej szczegółowo

Opis postępowania przy eksportowaniu geometrii z systemu Unigraphics NX do pakietu PANUKL (ver. A)

Opis postępowania przy eksportowaniu geometrii z systemu Unigraphics NX do pakietu PANUKL (ver. A) 1 Opis postępowania przy eksportowaniu geometrii z systemu Unigraphics NX do pakietu PANUKL (ver. A) Przedstawiony poniżej schemat przygotowania geometrii w systemie Unigraphics NX na potrzeby programu

Bardziej szczegółowo

BIBLIOTECZKA JACHTOWA VADEMECUM MPZZM. Wojciech Zientara

BIBLIOTECZKA JACHTOWA VADEMECUM MPZZM. Wojciech Zientara 1 BIBLIOTECZKA JACHTOWA 2 VADEMECUM MPZZM Wojciech Zientara 2 Projekt okładki: Lucyna Jezierska Copyright by Kolor s.c., Warszawa 1995 ISBN 83-900826-0-0 Warszawa 1995. Wydanie 1 Skład i druk: Kolor s.c.

Bardziej szczegółowo

HARCERSKI OŚRODEK MORSKI PUCK ZWIĄZKU HARCERSTWA POLSKIEGO. 3. Wiadomości o jachtach motorowych i motorowo-żaglowych. Duże jachty motorowe.

HARCERSKI OŚRODEK MORSKI PUCK ZWIĄZKU HARCERSTWA POLSKIEGO. 3. Wiadomości o jachtach motorowych i motorowo-żaglowych. Duże jachty motorowe. HARCERSKI OŚRODEK MORSKI PUCK ZWIĄZKU HARCERSTWA POLSKIEGO Program szkolenia Program szkolenia Wykaz przedmiotów: 1. Wiadomości ogólne. 2. Przepisy. 3. Wiadomości o jachtach motorowych i motorowo-żaglowych.

Bardziej szczegółowo

Następnie zdefiniujemy utworzony szkic jako blok, wybieramy zatem jak poniżej

Następnie zdefiniujemy utworzony szkic jako blok, wybieramy zatem jak poniżej Zadanie 1 Wykorzystanie opcji Blok, Podziel oraz Zmierz Funkcja Blok umożliwia zdefiniowanie dowolnego złożonego elementu rysunkowego jako nowy blok a następnie wykorzystanie go wielokrotnie w tworzonym

Bardziej szczegółowo

Co to jest arkusz kalkulacyjny?

Co to jest arkusz kalkulacyjny? Co to jest arkusz kalkulacyjny? Arkusz kalkulacyjny jest programem służącym do wykonywania obliczeń matematycznych. Za jego pomocą możemy również w czytelny sposób, wykonane obliczenia przedstawić w postaci

Bardziej szczegółowo

Wymagania dla lądowisk szpitalnych oddziałów ratunkowych

Wymagania dla lądowisk szpitalnych oddziałów ratunkowych Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2011 r. Wymagania dla lądowisk szpitalnych oddziałów ratunkowych 1. Lądowisko wyznaczone jest przez strefę podejścia do lądowania i startu,

Bardziej szczegółowo

System AIS. Paweł Zalewski Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Akademia Morska w Szczecinie

System AIS. Paweł Zalewski Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Akademia Morska w Szczecinie System AIS Paweł Zalewski Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Akademia Morska w Szczecinie - 2 - Treść prezentacji: AIS AIS i ECDIS AIS i VTS AIS i HELCOM Podsumowanie komentarz - 3 - System AIS (system

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA DLA LĄDOWISK SZPITALNYCH ODDZIAŁÓW RATUNKOWYCH

WYMAGANIA DLA LĄDOWISK SZPITALNYCH ODDZIAŁÓW RATUNKOWYCH Załącznik do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 3 listopada 2011 r. WYMAGANIA DLA LĄDOWISK SZPITALNYCH ODDZIAŁÓW RATUNKOWYCH 1. Lądowisko wyznaczone jest przez strefę podejścia do lądowania i startu,

Bardziej szczegółowo

Dopasowanie prostej do wyników pomiarów.

Dopasowanie prostej do wyników pomiarów. Dopasowanie prostej do wyników pomiarów. Graficzna analiza zależności liniowej Założenie: każdy z pomiarów obarczony jest taką samą niepewnością pomiarową (takiej samej wielkości prostokąty niepewności).

Bardziej szczegółowo

Topologia działek w MK2005 (Mariusz Zygmunt) Podział działki nr 371 w środowisku MicroStation (PowerDraft)

Topologia działek w MK2005 (Mariusz Zygmunt) Podział działki nr 371 w środowisku MicroStation (PowerDraft) Topologia działek w MK2005 (Mariusz Zygmunt) Podział działki nr 371 w środowisku MicroStation (PowerDraft) Uruchomić program MicroStation (PowerDraft). Wybrać przestrzeń roboczą GeoDeZy przez Uzytkownik

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny szkolne

Wymagania na poszczególne oceny szkolne Wymagania na poszczególne oceny szkolne Ocena postępów ucznia jest wynikiem oceny stopnia opanowania jego umiejętności podstawowych i ponadpodstawowych. W programie nauczania Matematyka z pomysłem umiejętności

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny szkolne. Matematyka

Wymagania na poszczególne oceny szkolne. Matematyka Wymagania na poszczególne oceny szkolne Matematyka Klasa IV Wymagania Wymagania ponad Dział 1. Liczby naturalne Zbieranie i prezentowanie danych gromadzi dane (13.1); odczytuje dane przedstawione w tekstach,

Bardziej szczegółowo

PLANIMETRIA CZYLI GEOMETRIA PŁASZCZYZNY CZ. 1

PLANIMETRIA CZYLI GEOMETRIA PŁASZCZYZNY CZ. 1 PLANIMETRIA CZYLI GEOMETRIA PŁASZCZYZNY CZ. 1 Planimetria to dział geometrii, w którym przedmiotem badań są własności figur geometrycznych leżących na płaszczyźnie (patrz określenie płaszczyzny). Pojęcia

Bardziej szczegółowo

GPS NAVIGATION SYSTEM QUICK START USER MANUAL

GPS NAVIGATION SYSTEM QUICK START USER MANUAL GPS NAVIGATION SYSTEM QUICK START USER MANUAL POLISH Rozpoczynanie pracy Gdy uruchamiasz program nawigacyjny po raz pierwszy, zostanie automatycznie uruchomiony początkowy proces konfiguracji. Wykonaj

Bardziej szczegółowo

Prawo drogi, światła i znaki statków na morzu

Prawo drogi, światła i znaki statków na morzu Niezbędnik żeglarza Książka polecana przez Andrzej Pochodaj Prawo drogi, światła i znaki statków na morzu 2 Pierwszeństwo drogi Zachowanie się jednostek pod żaglami Jednostka żaglowa ustępuje jednostkom:

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym

Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym Ćwiczenie 11A Wyznaczanie sił działających na przewodnik z prądem w polu magnetycznym 11A.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu mierzy się przy pomocy wagi siłę elektrodynamiczną, działającą na odcinek przewodnika

Bardziej szczegółowo

Podstawy Nawigacji. Kierunki. Jednostki

Podstawy Nawigacji. Kierunki. Jednostki Podstawy Nawigacji Kierunki Jednostki Program wykładów: Istota, cele, zadania i rodzaje nawigacji. Podstawowe pojęcia i definicje z zakresu nawigacji. Morskie jednostki miar. Kierunki na morzu, rodzaje,

Bardziej szczegółowo

WYKONANIE MAPY EWIDENCJI GRUNTÓW

WYKONANIE MAPY EWIDENCJI GRUNTÓW TEMAT 6 WYKONANIE MAPY EWIDENCJI GRUNTÓW Na podstawie danych uzyskanych z obliczenia i wyrównania przybliŝonego ciągu zamkniętego (dane współrzędne punktów 1, 2, 3, 4, 5) oraz wyników pomiaru punktów 11,

Bardziej szczegółowo

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych.

5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. 5. Fale mechaniczne 5.1. Powstawanie i rozchodzenie się fal mechanicznych. Ruch falowy jest zjawiskiem bardzo rozpowszechnionym w przyrodzie. Spotkałeś się z pewnością w życiu codziennym z takimi pojęciami

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 5 Pomiary radarowe. Szczecin 2007 TEMAT: Pomiary radarowe. 1. Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia

Bardziej szczegółowo

Komentarz technik żeglugi śródlądowej 314[02]-01 Czerwiec 2009

Komentarz technik żeglugi śródlądowej 314[02]-01 Czerwiec 2009 Strona 1 z 15 Strona 2 z 15 Strona 3 z 15 W pracy egzaminacyjnej podlegały ocenie następujące elementy wykonane przez zdającego: I. Tytuł pracy egzaminacyjnej. II. Założenia wynikające z treści zadania

Bardziej szczegółowo

Wektory, układ współrzędnych

Wektory, układ współrzędnych Wektory, układ współrzędnych Wielkości występujące w przyrodzie możemy podzielić na: Skalarne, to jest takie wielkości, które potrafimy opisać przy pomocy jednej liczby (skalara), np. masa, czy temperatura.

Bardziej szczegółowo

Rzeźba terenu. Rysunek map Elżbieta Lewandowicz 2007 r.

Rzeźba terenu. Rysunek map Elżbieta Lewandowicz 2007 r. Rzeźba terenu Rysunek map Elżbieta Lewandowicz 2007 r. Pomiary rzeźby terenu Niwelacja powierzchniowa Niwelacja profilami Niwelacja punktów rozproszonych Tachimetria W wyniku pomiaru rzeźby terenu otrzymujemy

Bardziej szczegółowo

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI

SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI SKRÓCONA INSTRUKCJA OBSŁUGI NAVIEXPERT WERSJA 4.1 NaviExpert Instrukcja obsługi Strona 1 Opis dostępnych funkcji 1 Nawiguj Zawiera opcje związane z układaniem trasy oraz nawigacją. 1.1 Prowadź do Tworzenie

Bardziej szczegółowo

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.

LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE. Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej. LABORATORIUM FIZYKI PAŃSTWOWEJ WYŻSZEJ SZKOŁY ZAWODOWEJ W NYSIE Ćwiczenie nr 3 Temat: Wyznaczenie ogniskowej soczewek za pomocą ławy optycznej.. Wprowadzenie Soczewką nazywamy ciało przezroczyste ograniczone

Bardziej szczegółowo

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 27 maja 2015 r. Poz. 733 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY I ROZWOJU 1) z dnia 7 maja 2015 r. w sprawie określenia obiektów, urządzeń i instalacji

Bardziej szczegółowo

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Programowanie obrabiarek CNC. Nr 2. Obróbka z wykorzystaniem kompensacji promienia narzędzia

Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej. Programowanie obrabiarek CNC. Nr 2. Obróbka z wykorzystaniem kompensacji promienia narzędzia 1 Politechnika Poznańska Instytut Technologii Mechanicznej Programowanie obrabiarek CNC Nr 2 Obróbka z wykorzystaniem kompensacji promienia narzędzia Opracował: Dr inż. Wojciech Ptaszyński Poznań, 2015-03-05

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu

Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Imię i Nazwisko... Wyznaczanie prędkości dźwięku w powietrzu Opracowanie: Piotr Wróbel 1. Cel ćwiczenia. Celem ćwiczenia jest wyznaczenie prędkości dźwięku w powietrzu, metodą różnicy czasu przelotu. Drgania

Bardziej szczegółowo

Test egzaminacyjny z teorii na stopień. Jachtowego Sternika Morskiego. Podstawowe przepisy prawa drogi na morskich i śródlądowych drogach wodnych.

Test egzaminacyjny z teorii na stopień. Jachtowego Sternika Morskiego. Podstawowe przepisy prawa drogi na morskich i śródlądowych drogach wodnych. 1 Test egzaminacyjny z teorii na stopień Jachtowego Sternika Morskiego Na każde pytanie jest jedna poprawna odpowiedź którą należy zaznaczyć na polu z numerem pytania na karcie Egzamin teoretyczny Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Mapy papierowe a odbiornik GPS

Mapy papierowe a odbiornik GPS Mapy papierowe a odbiornik GPS Na polskim rynku spotykamy mapy wykonane w kilku różnych układach odniesienia, z różnymi siatkami współrzędnych prostokątnych płaskich (siatkami kilometrowymi). Istnieje

Bardziej szczegółowo

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne

Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne POLITECHNIKA POZNAŃSKA INSTYTUT INŻYNIERII ŚRODOWISKA PROWADZĄCY: mgr inż. Łukasz Amanowicz Systemy Ochrony Powietrza Ćwiczenia Laboratoryjne 3 TEMAT ĆWICZENIA: Badanie składu pyłu za pomocą mikroskopu

Bardziej szczegółowo

Praca z mapą. Bardzo ważna jest skala mapy.

Praca z mapą. Bardzo ważna jest skala mapy. Praca z mapą Jak wiadomo mapa jest swego rodzaju odzwierciedleniem rzeczywistości. Stanowi jej dwuwymiarowy, pomniejszony i uogólniony obraz. Poprzez matematyczne sparametryzowanie (skala, podziałka, siatka)

Bardziej szczegółowo

Rules in this section apply in any condition of visibility. W prawidle 5 MPZZM obowiązki dotyczące obserwacji określa się następująco:

Rules in this section apply in any condition of visibility. W prawidle 5 MPZZM obowiązki dotyczące obserwacji określa się następująco: 4.1.1 Zakres stosowania Wymagania określone w prawidłach rozdziału I są wyrazem dobrej praktyki morskiej i mają szeroki zakres zastosowania. Mają one zastosowanie w każdych warunkach widzialności zarówno

Bardziej szczegółowo

8. Analiza danych przestrzennych

8. Analiza danych przestrzennych 8. naliza danych przestrzennych Treścią niniejszego rozdziału będą analizy danych przestrzennych. naliza, ogólnie mówiąc, jest procesem poszukiwania (wydobywania) informacji ukrytej w zbiorze danych. Najprostszym

Bardziej szczegółowo

Budowa. doc. dr inż. Tadeusz Zieliński r. ak. 2009/10. Metody komputerowe w inżynierii komunikacyjnej

Budowa. doc. dr inż. Tadeusz Zieliński r. ak. 2009/10. Metody komputerowe w inżynierii komunikacyjnej Metody komputerowe w inżynierii komunikacyjnej Budowa źródło: TOPCON Machine control and Survey Solutions doc. dr inż. Tadeusz Zieliński r. ak. 2009/10 Układ wykładu systemy do zarządzania procesem budowy

Bardziej szczegółowo

Projekt docelowej organizacji ruchu na terenie inwestycyjnym w Będzinie dzielnica Warpie. Opracował: inż. Krzysztof Strzeżyk inż.

Projekt docelowej organizacji ruchu na terenie inwestycyjnym w Będzinie dzielnica Warpie. Opracował: inż. Krzysztof Strzeżyk inż. Projekt docelowej organizacji ruchu na terenie inwestycyjnym w Będzinie dzielnica Warpie Opracował: inż. Krzysztof Strzeżyk inż. Maciej Babiak Oświęcim Październik 2009 Spis treści: Dane ogólne Temat i

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym

Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym Ćwiczenie E6 Wyznaczanie momentu magnetycznego obwodu w polu magnetycznym E6.1. Cel ćwiczenia Na zamkniętą pętlę przewodnika z prądem, umieszczoną w jednorodnym polu magnetycznym, działa skręcający moment

Bardziej szczegółowo

Emapi.pl. Wyznaczanie trasy

Emapi.pl. Wyznaczanie trasy Emapi.pl Wyznaczanie trasy Pierwsze kroki Emapi.pl wyznaczanie trasy Wyszukiwanie adresu: Lewy panel -> zakładka Oblicz trasę Wyszukiwanie adresu: Lewy panel -> zakładka Oblicz trasę Wybór sposobu poruszania

Bardziej szczegółowo

ZAGADNIENIA PROGRAMOWANIA LINIOWEGO

ZAGADNIENIA PROGRAMOWANIA LINIOWEGO ZAGADNIENIA PROGRAMOWANIA LINIOWEGO Maciej Patan Uniwersytet Zielonogórski WSTĘP często spotykane w życiu codziennym wybór asortymentu produkcji jakie wyroby i w jakich ilościach powinno produkować przedsiębiorstwo

Bardziej szczegółowo

Plan lekcji Optivum. Jak ułożyć plan dyżurów? Przewodnik

Plan lekcji Optivum. Jak ułożyć plan dyżurów? Przewodnik Plan lekcji Optivum Jak ułożyć plan dyżurów? Przewodnik Po ułożeniu obowiązującego na dany okres planu możemy przystąpić do kolejnego etapu pracy, czyli ułożenia na jego podstawie planu dyżurów nauczycieli.

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 31 lipca 2014 r. Poz. 1017

Warszawa, dnia 31 lipca 2014 r. Poz. 1017 Warszawa, dnia 31 lipca 2014 r. Poz. 1017 OBWIESZCZENIE ministra infrastruktury i rozwoju 1) z dnia 13 maja 2014 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie

Bardziej szczegółowo

Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie

Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie Użycie przestrzeni papieru i odnośników - ćwiczenie Informacje ogólne Korzystanie z ćwiczeń Podczas rysowania w AutoCADzie, praca ta zwykle odbywa się w przestrzeni modelu. Przed wydrukowaniem rysunku,

Bardziej szczegółowo

Auto CAD 14 5-1. Punkt przecięcia się obiektów

Auto CAD 14 5-1. Punkt przecięcia się obiektów Auto CAD 14 5-1 5. Punkty charakterystyczne obiektów. 5.1 Wstęp Obiekty AutoCAD-a mają punkty charakterystyczne. Rodzaj punktów charakterystycznych zależy od typu obiektu. Przykładowo punktami charakterystycznymi

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z matematyki- klasa 4

Wymagania edukacyjne z matematyki- klasa 4 Wymagania edukacyjne z matematyki- klasa 4 Rozdział Wymagania podstawowe konieczne (ocena dopuszczająca) Podstawowe (ocena dostateczna) rozszerzające (ocena dobra) Wymagania ponadpodstawowe dopełniające

Bardziej szczegółowo

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji

Naziemne systemy nawigacyjne. Wykorzystywane w nawigacji Naziemne systemy nawigacyjne Wykorzystywane w nawigacji Systemy wykorzystujące radionamiary (CONSOL) Stacja systemu Consol składała się z trzech masztów antenowych umieszczonych w jednej linii w odległości

Bardziej szczegółowo

1. Dockbar, CMS + wyszukiwarka aplikacji Dodawanie portletów Widok zawartości stron... 3

1. Dockbar, CMS + wyszukiwarka aplikacji Dodawanie portletów Widok zawartości stron... 3 DODAJEMY TREŚĆ DO STRONY 1. Dockbar, CMS + wyszukiwarka aplikacji... 2 2. Dodawanie portletów... 3 Widok zawartości stron... 3 Omówienie zawartości portletu (usunięcie ramki itd.)... 4 3. Ikonki wybierz

Bardziej szczegółowo

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski

Efekt Dopplera. dr inż. Romuald Kędzierski Efekt Dopplera dr inż. Romuald Kędzierski Christian Andreas Doppler W 1843 roku opublikował swoją najważniejszą pracę O kolorowym świetle gwiazd podwójnych i niektórych innych ciałach niebieskich. Opisał

Bardziej szczegółowo

TRANSFORMACJE UKŁADÓW WSPÓŁRZĘDNYCH STOSOWANE W ODDZIALE KARTOGRAFII MORSKIEJ BIURA HYDROGRAFICZNEGO MARYNARKI WOJENNEJ

TRANSFORMACJE UKŁADÓW WSPÓŁRZĘDNYCH STOSOWANE W ODDZIALE KARTOGRAFII MORSKIEJ BIURA HYDROGRAFICZNEGO MARYNARKI WOJENNEJ Kazimierz Fic Oddział Kartografii Morskiej BHMW TRANSFORMACJE UKŁADÓW WSPÓŁRZĘDNYCH STOSOWANE W ODDZIALE KARTOGRAFII MORSKIEJ BIURA HYDROGRAFICZNEGO MARYNARKI WOJENNEJ W procesie opracowywania morskich

Bardziej szczegółowo

ARRIS VIP 1013 01.2015. Copyright 2015 Grupa MULTIPLAY.

ARRIS VIP 1013 01.2015. Copyright 2015 Grupa MULTIPLAY. ARRIS VIP 1013 01.2015 Copyright 2015 Grupa MULTIPLAY. Podłączenie dekodera ARRIS VIP 1013 Nie należy przykrywać urządzenia żadnymi innymi elementami. Zalecane jest, aby odległość między urządzeniem a

Bardziej szczegółowo

Horyzontalne linie radiowe

Horyzontalne linie radiowe Horyzontalne linie radiowe Projekt Robert Taciak Ziemowit Walczak Michał Welc prowadzący: dr inż. Jarosław Szóstka 1. Założenia projektu Celem projektu jest połączenie cyfrową linią radiową punktów 51º

Bardziej szczegółowo

1 Wstęp teoretyczny. Temat: Obcinanie odcinków do prostokąta. Grafika komputerowa 2D. Instrukcja laboratoryjna Prostokąt obcinający

1 Wstęp teoretyczny. Temat: Obcinanie odcinków do prostokąta. Grafika komputerowa 2D. Instrukcja laboratoryjna Prostokąt obcinający Instrukcja laboratoryjna 3 Grafika komputerowa 2D Temat: Obcinanie odcinków do prostokąta Przygotował: dr inż. Grzegorz Łukawski, mgr inż. Maciej Lasota, mgr inż. Tomasz Michno 1 Wstęp teoretyczny 1.1

Bardziej szczegółowo

Notacja Denavita-Hartenberga

Notacja Denavita-Hartenberga Notacja DenavitaHartenberga Materiały do ćwiczeń z Podstaw Robotyki Artur Gmerek Umiejętność rozwiązywania prostego zagadnienia kinematycznego jest najbardziej bazową umiejętność zakresu Robotyki. Wyznaczyć

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny szkolne

Wymagania na poszczególne oceny szkolne Wymagania na poszczególne oceny szkolne Klasa IV Rozdział Wymagania podstawowe Wymagania ponadpodstawowe konieczne (ocena dopuszczająca) podstawowe (ocena dostateczna) rozszerzające (ocena dobra) dopełniające

Bardziej szczegółowo

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 180337 (13) B1

(12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 180337 (13) B1 RZECZPOSPOLITA POLSKA (12) OPIS PATENTOWY (19) PL (11) 180337 (13) B1 Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej (21) Numer zgłoszenia: 319308 (22) Data zgłoszenia: 06.09.1995 (86) Data i numer zgłoszenia

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE. JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział nawigacyjny Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE. JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział nawigacyjny Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE JEDNOSTKA ORGANIZACYJNA: Wydział nawigacyjny Instytut Inżynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych INSTRUKCJA Identyfikacja ech Laboratorium 4 Opracował: Zatwierdził:

Bardziej szczegółowo

Wyłącznik nadmiarowoprądowy

Wyłącznik nadmiarowoprądowy techniczna Wyłącznik nadmiarowoprądowy Dobór odpowiednich wyłączników nadmiarowo-prądowych falowników z uwzględnieniem specyficznych warunków instalacji fotowoltaicznej Zawartość Dobór odpowiedniego wyłącznika

Bardziej szczegółowo

1. Sposób wykonywania kręgu:

1. Sposób wykonywania kręgu: Krąg nadlotniskowy uporządkowany ruch samolotów w rejonie lotniska obejmujący fazę od startu do lądowania, pozwalający w bezpieczny i łatwy do przewidzenia dla pozostałych uczestników ruchu sposób manewrowania

Bardziej szczegółowo

Podręcznik użytkownika

Podręcznik użytkownika Polski Podręcznik użytkownika Ostrzeżenie: Producent ani dystrybutor nie ponosi odpowiedzialności za niewłaściwe wykorzystywanie urządzenia, które może spowodować wypadek lub wyrządzić szkody osobom lub

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA UŻYTKOWANIA PROGRAMU MEB EDYTOR 1. Dane podstawowe Program MEB edytor oblicza zadania potencjalne Metodą Elementów Brzegowych oraz umożliwia ich pre- i post-processing. Rozwiązywane zadanie

Bardziej szczegółowo

Przykład 1 wałek MegaCAD 2005 2D przykład 1 Jest to prosty rysunek wałka z wymiarowaniem. Założenia: 1) Rysunek z branży mechanicznej; 2) Opracowanie w odpowiednim systemie warstw i grup; Wykonanie 1)

Bardziej szczegółowo

PRO/ENGINEER. ĆW. Nr. MODELOWANIE SPRĘŻYN

PRO/ENGINEER. ĆW. Nr. MODELOWANIE SPRĘŻYN PRO/ENGINEER ĆW. Nr. MODELOWANIE SPRĘŻYN 1. Śruba walcowa o stałym skoku W programie Pro/Engineer modelowanie elementów typu sprężyny można realizować poleceniem Insert/Helical Sweep/Protrusin. Dla prawozwojnej

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z MATEMATYKI W OPARCIU O PODSTAWĘ PROGRAMOWĄ I PROGRAM NAUCZANIA MATEMATYKA 2001 DLA KLASY DRUGIEJ

KRYTERIA OCENIANIA Z MATEMATYKI W OPARCIU O PODSTAWĘ PROGRAMOWĄ I PROGRAM NAUCZANIA MATEMATYKA 2001 DLA KLASY DRUGIEJ KRYTERIA OCENIANIA Z MATEMATYKI W OPARCIU O PODSTAWĘ PROGRAMOWĄ I PROGRAM NAUCZANIA MATEMATYKA 2001 DLA KLASY DRUGIEJ TREŚCI KSZTAŁCENIA WYMAGANIA PODSTAWOWE WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE Liczby wymierne i

Bardziej szczegółowo

errata Instrukcja obsługi Goclever 5060 PL

errata Instrukcja obsługi Goclever 5060 PL errata Instrukcja obsługi Instrukcja obsługi Goclever 56 PL Goclever 54 PL Model: GC-56 PL Spis treści Witamy 3 Ważne 3 Bezpieczeństwo i prawidłowa eksploatacja 4 Pierwsze uruchomienie 6 W pudełku 6 Umiejscowienie

Bardziej szczegółowo

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami

Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami EuroLab 2010 Warszawa 3.03.2010 r. Sposób wykorzystywania świadectw wzorcowania do ustalania okresów między wzorcowaniami Ryszard Malesa Polskie Centrum Akredytacji Kierownik Działu Akredytacji Laboratoriów

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE KONSTRUKCJE GEOMETRYCZNE

PODSTAWOWE KONSTRUKCJE GEOMETRYCZNE PODSTAWOWE KONSTRUKCJE GEOMETRYCZNE Dane będę rysował na czarno. Różne etapy konstrukcji kolorami: (w kolejności) niebieskim, zielonym, czerwonym i ewentualnie pomarańczowym i jasnozielonym. 1. Prosta

Bardziej szczegółowo

Wymagania aplikacji: Android 4.1 (Jelly Bean) lub nowszy połączenie z Internetem Bluetooth GPS

Wymagania aplikacji: Android 4.1 (Jelly Bean) lub nowszy połączenie z Internetem Bluetooth GPS FPV Tracker to aplikacja przeznaczona do współpracy z systemem FPV Zbig & Pitlab. Aplikacja łączy się z OSD lub GroundStation poprzez Bluetooth. Aplikacja jest dostępna na smartfony oraz tablety z systemem

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki

Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Politechnika Warszawska Wydział Mechatroniki Instytut Automatyki i Robotyki Ćwiczenie laboratoryjne 2 Temat: Modelowanie powierzchni swobodnych 3D przy użyciu programu Autodesk Inventor Spis treści 1.

Bardziej szczegółowo

Opis konfiguracji Sz@rk ST do współpracy z kolektorem DENSO BHT 8000

Opis konfiguracji Sz@rk ST do współpracy z kolektorem DENSO BHT 8000 Opis konfiguracji Sz@rk ST do współpracy z kolektorem DENSO BHT 8000 1. Wstęp Program Sz@rk ST od wersji 10.10.20 został rozbudowany o możliwośd współpracy z kolektorami typu DENSO BHT 80xx z zainstalowanym

Bardziej szczegółowo

Metoda Karnaugh. B A BC A

Metoda Karnaugh. B A BC A Metoda Karnaugh. Powszechnie uważa się, iż układ o mniejszej liczbie elementów jest tańszy i bardziej niezawodny, a spośród dwóch układów o takiej samej liczbie elementów logicznych lepszy jest ten, który

Bardziej szczegółowo

Instrukcja obsługi. System do nawigajci satelitarnej

Instrukcja obsługi. System do nawigajci satelitarnej Instrukcja obsługi System do nawigajci satelitarnej Dziękujemy za zakup systemu nawigacyjnego MapaMap traffic. Poniższa instrukcja obsługi zawiera informacje na temat jak poprawnie korzystać z systemu.

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE

AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE AKADEMIA MORSKA W SZCZECINIE Instytut InŜynierii Ruchu Morskiego Zakład Urządzeń Nawigacyjnych Ćwiczenie nr 2 Parametry techniczno - eksploatacyjne radarów Szczecin 2009 TEMAT: Parametry techniczno - eksploatacyjne

Bardziej szczegółowo

V Konkurs Matematyczny Politechniki Białostockiej

V Konkurs Matematyczny Politechniki Białostockiej V Konkurs Matematyczny Politechniki iałostockiej Rozwiązania - klasy pierwsze 27 kwietnia 2013 r. 1. ane są cztery liczby dodatnie a b c d. Wykazać że przynajmniej jedna z liczb a + b + c d b + c + d a

Bardziej szczegółowo

Animacje z zastosowaniem suwaka i przycisku

Animacje z zastosowaniem suwaka i przycisku Animacje z zastosowaniem suwaka i przycisku Animacja Pole równoległoboku Naukę tworzenia animacji uruchamianych na przycisk zaczynamy od przygotowania stosunkowo prostej animacji, za pomocą, której można

Bardziej szczegółowo

Jachtowy Sternik Morski

Jachtowy Sternik Morski Jachtowy Sternik Morski Polski Związek Żeglarski Zakres wiedzy i umiejętności obejmujących szkolenie na patent Jachtowego Sternika Morskiego Wiedza teoretyczna 1. Przepisy 1.1. Międzynarodowe Przepisy

Bardziej szczegółowo

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem

Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem Ćwiczenie E7 Badanie rozkładu pola magnetycznego przewodników z prądem E7.1. Cel ćwiczenia Prąd elektryczny płynący przez przewodnik wytwarza wokół niego pole magnetyczne. Ćwiczenie polega na pomiarze

Bardziej szczegółowo

1 Metody rozwiązywania równań nieliniowych. Postawienie problemu

1 Metody rozwiązywania równań nieliniowych. Postawienie problemu 1 Metody rozwiązywania równań nieliniowych. Postawienie problemu Dla danej funkcji ciągłej f znaleźć wartości x, dla których f(x) = 0. (1) 2 Przedział izolacji pierwiastka Będziemy zakładać, że równanie

Bardziej szczegółowo

PRZEPISY REGATOWE ŻEGLARSTWA

PRZEPISY REGATOWE ŻEGLARSTWA THE RACING RULES OF SAILING PRZEPISY REGATOWE ŻEGLARSTWA 2013 2016 International Sailing Federation Polski Związek Żeglarski Opracował: Ryszard Skarbiński Przepisy Regatowe Żeglarstwa 2013-2016 Jako wiodąca

Bardziej szczegółowo