Œwiêto w nastroju rozgoryczenia Czy upañstwowienie aptek to tylko przesz³oœæ

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Œwiêto w nastroju rozgoryczenia Czy upañstwowienie aptek to tylko przesz³oœæ"

Transkrypt

1 Patronat POLSKIE TOWARZYSTWO LEKARSKIE POLSKI KOMITET ZIELARSKI AMBASADOR FARMACJI ISSN Vol. XVII Rok za³o enia 1992 Nr 11 (203) Listopad 2010 Punktacja: Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego: 6 pkt Index Copernicus Wydawnictwo Farmapress : 10,63 pkt Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie W NUMERZE M.IN. Œwiêto w nastroju rozgoryczenia Czy upañstwowienie aptek to tylko przesz³oœæ Informacja o leku na str. 2

2 Nie stosowaæ u kobiet w ci¹ y CO-PRESTARIUM tabletki (Perindoprilum argininum + Amlodipinum) 5 mg + 5 mg, 5 mg + 10 mg, 10 mg + 5 mg, 10 mg + 10 mg. Jedna tabletka zawiera 5 mg peryndoprylu z arginin¹, co odpowiada 3,395 mg peryndoprylu oraz 5 mg amlodypiny w postaci amlodypiny bezylanu (6,935 mg). Jedna tabletka zawiera 5 mg peryndoprylu z arginin¹, co odpowiada 3,395 mg peryndoprylu oraz 10 mg amlodypiny w postaci amlodypiny bezylanu (13,870 mg). Jedna tabletka zawiera 10 mg peryndoprylu z 5 mg amlodypiny w postaci amlodypiny bezylanu (6,935 mg). Jedna tabletka zawiera 10 mg peryndoprylu z arginin¹, co odpowiada 6,790 mg peryndoprylu oraz 10 mg amlodypiny w postaci amlodypiny bezylanu (13,870 mg). Wskazania do stosowania: Leczenie substytucyjne w terapii nadciœnienia têtniczego samoistnego i (lub) stabilnej choroby wieñcowej u pacjentów, którzy ju stosuj¹ peryndopryl i amlodypinê w takich samych dawkach. Dawkowanie i sposób podawania: Doustnie. Jedna tabletka na dobê, przyjmowana w pojedynczej dawce, najlepiej rano, przed posi³kiem. Stosowanie z³o onego preparatu o ustalonych dawkach nie jest odpowiednie do rozpoczêcia terapii. Je- eli konieczna jest zmiana dawkowania, mo na zaleciæ zmodyfikowanie dawki leku lub mo na rozwa yæ zastosowanie poszczególnych sk³adników preparatu w postaci oddzielnych tabletek. Pacjenci z niewydolnoœci¹ nerek oraz pacjenci w podesz³ym wieku: Zazwyczaj u tych pacjentów nale y czêsto kontrolowaæ stê enia kreatyniny i potasu. Lek mo e byæ stosowany u pacjentów z klirensem kreatyniny wiêkszym lub równym 60 ml/min, nie powinien byæ stosowany u pacjentów z klirensem kreatyniny mniejszym ni 60 ml/min. U tych pacjentów dawkê nale y dobieraæ indywidualnie z zastosowaniem pojedynczych sk³adników leku. Zmiany stê enia amlodypiny w osoczu nie koreluj¹ ze stopniem niewydolnoœci nerek. Pacjenci z niewydolnoœci¹ w¹troby: Dawkowanie u tych pacjentów nie zosta³o ustalone. Dlatego te u tych chorych preparat nale y stosowaæ z zachowaniem œrodków ostro noœci. Dzieci i m³odzie : Preparat nie powinien byæ stosowany u dzieci oraz m³odzie y z powodu nieustalonej skutecznoœci i tolerancji peryndoprylu i amlodypiny, stosowanych oddzielnie, jak i w skojarzeniu. Przeciwwskazania: Nadwra liwoœæ na peryndopryl lub inny inhibitor ACE, na amlodypinê, jakiekolwiek inne dihydropirydyny lub na któr¹kolwiek substancjê pomocnicz¹. Obrzêk naczynioruchowy, zwi¹zany z uprzednim leczeniem inhibitorami ACE, w wywiadzie. Wrodzony lub idiopatyczny obrzêk naczynioruchowy. Drugi i trzeci trymestr ci¹ y. Ciê kie niedociœnienie. Nadwra liwoœæ. Wstrz¹s, w tym wstrz¹s kardiogenny. Zwê enie drogi odp³ywu lewej komory (np. wysokiego stopnia zwê enie zastawki aortalnej). Niestabilna d³awica piersiowa (w tym d³awica Prinzmetala). Pozawa³owa niewydolnoœæ serca (podczas pierwszych 28 dni). Specjalne ostrze enia i œrodki ostro noœci dotycz¹ce stosowania: Rzadko zg³aszano obrzêk naczynioruchowy twarzy, koñczyn, warg, b³on œluzowych, jêzyka, g³oœni i (lub) krtani u chorych leczonych inhibitorami ACE. Rzadko obserwowano obrzêk jelit. U pacjentów poddanych aferezie lipoprotein o ma³ej gêstoœci z u yciem siarczanu dekstranu, przyjmuj¹cych jednoczeœnie inhibitory ACE, rzadko obserwowano zagra aj¹ce yciu reakcje rzekomoanafilaktyczne. U pacjentów przyjmuj¹cych inhibitory ACE podczas leczenia odczulaj¹cego (np. jadem owadów b³onkoskrzyd³ych) wystêpowa³y reakcje rzekomoanafilaktyczne. Obserwowano neutropeniê, agranulocytozê, trombocytopeniê i niedokrwistoœæ. Szczególnie ostro nie nale y stosowaæ peryndopryl u pacjentów z kolagenoz¹ naczyñ, stosuj¹cych leki immunosupresyjne, leczonych allopurynolem lub prokainamidem, lub gdy czynniki te wystêpuj¹ jednoczeœnie, szczególnie jeœli wczeœniej rozpoznano niewydolnoœæ nerek. U niektórych z tych pacjentów rozwinê³y siê ciê kie infekcje. Inhibitory ACE mog¹ powodowaæ nadmierne obni enie ciœnienia têtniczego krwi, czêœciej u pacjentów odwodnionych z powodu stosowania leków moczopêdnych, diety ubogosodowej, dializ, gdy wystêpuje biegunka lub wymioty lub u pacjentów z ciê kim nadciœnieniem reninozale nym. U pacjentów z chorob¹ niedokrwienn¹ serca lub chorob¹ naczyniow¹ mózgu nale y kontrolowaæ ciœnienie têtnicze, czynnoœæ nerek oraz stê enie potasu w tracie leczenia. Lek nale y stosowaæ ze szczególn¹ ostro noœci¹ u pacjentów ze zwê- eniem zastawki mitralnej oraz ze zwê eniem drogi odp³ywu z lewej komory, jak równie u pacjentów ze zwê eniem zastawki aortalnej i kardiomiopati¹ przerostow¹. U pacjentów z obustronnym zwê eniem têtnic nerkowych lub zwê eniem jednostronnym têtnicy nerkowej, obserwowano zwiêkszenie stê enia mocznika i kreatyniny we krwi. Dotyczy to szczególnie pacjentów z niewydolnoœci¹ nerek. W przypadku nadciœnienia nerkowo-naczyniowego istnieje zwiêkszone ryzyko ciê kiego niedociœnienia i niewydolnoœci nerek. Rzadko stosowanie inhibitorów ACE jest zwi¹zane z wyst¹pieniem zespo³u rozpoczynaj¹cego siê od ó³taczki cholestatycznej i prowadz¹cego do rozwoju piorunuj¹cej martwicy w¹troby i (czasami) œmierci. Nale y przerwaæ leczenie u pacjentów, u których rozwinê³a siê ó³taczka, lub u których obserwuje siê zwiêkszenie aktywnoœci enzymów w¹trobowych, i zastosowaæ odpowiednie postêpowanie medyczne. Obserwowano uporczywy kaszel, który ustêpuje po przerwaniu leczenia. U pacjentów poddawanych rozleg³ym zabiegom chirurgicznym lub znieczuleniu œrodkami powoduj¹cymi niedociœnienie têtnicze, leczenie nale y przerwaæ na jeden dzieñ przed zabiegiem. U niektórych pacjentów obserwowano zwiêkszenie stê enia potasu w surowicy. Czynnikami ryzyka hiperkaliemii s¹: niewydolnoœæ nerek, pogorszona czynnoœæ nerek, wiek (powy ej 70 lat), cukrzyca, wspó³istniej¹ce inne czynniki, w szczególnoœci odwodnienie, ostra dekompensacja uk³adu kr¹ enia, kwasica metaboliczna oraz jednoczesne stosowanie leków moczopêdnych oszczêdzaj¹cych potas, suplementy potasu, a tak- e zamienniki soli kuchennej zawieraj¹ce potas; lub przyjmowanie innych leków powoduj¹cych zwiêkszenie stê enia potasu w surowicy (np. heparyna). U pacjentów chorych na cukrzycê, leczonych doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi lub insulin¹, nale y œciœle monitorowaæ stê enie glukozy podczas pierwszego miesi¹ca leczenia inhibitorem ACE. Nale y zachowaæ ostro noœæ u pacjentów z niewydolnoœci¹ serca (zwiêkszenie iloœci przypadków wyst¹pienia obrzêku p³uc u pacjentów otrzymuj¹cych amlodypinê). Ze wzglêdu na zawartoœæ laktozy, pacjenci z rzadko wystêpuj¹c¹ dziedziczn¹ nietolerancj¹ galaktozy, zespo³em z³ego wch³aniania glukozy-galaktozy lub niedoborem laktazy (typu Lapp) nie powinni przyjmowaæ tego preparatu. Nie zaleca siê jednoczesnego stosowania preparatu z litem, lekami moczopêdnymi oszczêdzaj¹cymi potas, suplementami potasu oraz dantrolenem. Ci¹ a i laktacja: Stosowanie preparatu nie jest zalecane w pierwszym trymestrze ci¹ y. Preparat jest przeciwwskazany w drugim i trzecim trymestrze ci¹ y. Stosowanie leku u kobiet karmi¹cych piersi¹ nie jest zalecane. Dzia³ania niepo ¹dane: Dzia³ania niepo- ¹dane zg³aszane podczas leczenia peryndoprylem i amlodypin¹, podawanymi oddzielnie, obserwowano wed³ug poni ej przedstawionych czêstoœci wystêpowania. Podczas leczenia peryndoprylem: czêsto ( 1/100 do <1/10): zawroty g³owy, ból g³owy, parestezje, zaburzenia widzenia, szumy uszne, niedociœnienie (objawy zwi¹zane z niedociœnieniem), dusznoœæ, kaszel, ból brzucha, nudnoœci, wymioty, niestrawnoœæ, zaburzenia smaku, biegunka, zaparcie, œwi¹d, wysypka, skurcze miêœni, astenia. niezbyt czêsto ( 1/1000 do <1/100): reakcja alergiczna (pokrzywka), zmiany nastroju, zaburzenia snu, skurcz oskrzeli, suchoœæ b³ony œluzowej jamy ustnej, obrzêk naczynioruchowy twarzy, koñczyn, warg, b³on œluzowych, jêzyka, g³oœni i (lub) krtani, pocenie siê, zaburzenia czynnoœci nerek, impotencja. rzadko ( 1/10000 do <1/1000): zwiêkszone stê enie bilirubiny w surowicy i zwiêkszona aktywnoœæ enzymów w¹trobowych. bardzo rzadko (<1/10000): leukopenia/neutropenia, agranulocytoza lub pancytopenia, trombocytopenia, niedokrwistoœæ hemolityczna u pacjentów z wrodzonym niedoborem G-6PDH, zmniejszenie stê enia hemoglobiny i hematokrytu, stan spl¹tania, d³awica piersiowa, zawa³ miêœnia serca, prawdopodobnie wtórny do znacznego niedociœnienia u pacjentów z czynnikami ryzyka, arytmia (w tym bradykardia, tachykardia komorowa, migotanie przedsionków), udar, prawdopodobnie wtórny do znacznego niedociœnienia u pacjentów z czynnikami ryzyka, zapalenie naczyñ, zapalenie b³ony œluzowej nosa, eozynofilowe zapalenie p³uc, zapalenie trzustki, zapalenie w¹troby cytolityczne lub cholestatyczne, rumieñ wielopostaciowy, ostra niewydolnoœæ nerek. czêstoœæ nieznana (nie mo e byæ okreœlona na podstawie dostêpnych danych): zwiêkszone stê enie mocznika i kreatyniny w surowicy, hiperkaliemia. Podczas leczenia amlodypin¹: czêsto ( 1/100 do <1/10): sennoœæ, zawroty g³owy, ból g³owy, palpitacje, uderzenia gor¹ca, ból brzucha, nudnoœci, obrzêk, obrzêk obwodowy, zmêczenie. niezbyt czêsto ( 1/1000 do <1/100): zwiêkszenie lub zmniejszenie masy cia³a, bezsennoœæ, zmiany nastroju, dr enia, zaburzenia czucia, parestezje, zaburzenia widzenia, szumy uszne, omdlenia, niedociœnienie (objawy zwi¹zane z niedociœnieniem), dusznoœæ, zapalenie b³ony œluzowej nosa, wymioty, niestrawnoœæ, zmieniona czynnoœæ jelit, suchoœæ b³ony œluzowej jamy ustnej, spaczenie smaku, ³ysienie, plamica, zaburzenia koloru skóry, zwiêkszone pocenie siê, œwi¹d, wysypka, bóle stawów, miêœni, skurcze miêœni, ból pleców, zaburzenia mikcji, oddawanie moczu w nocy, czêste oddawanie moczu, impotencja, ginekomastia, ból w klatce piersiowej, astenia, ból, z³e samopoczucie. bardzo rzadko (<1/10000): leukopenia/neutropenia, trombocytopenia, reakcja alergiczna (pokrzywka), hiperglikemia, hipertonia, neuropatia obwodowa, zawa³ miêœnia serca, prawdopodobnie wtórny do znacznego niedociœnienia u pacjentów z czynnikami ryzyka, arytmia (w tym bradykardia, tachykardia komorowa, migotanie przedsionków), zapalenie naczyñ, kaszel, rozrost dzi¹se³, zapalenie trzustki, zapalenie b³ony œluzowej o³¹dka, zapalenie w¹troby, ó³taczka cholestatyczna, obrzêk Quincke go, rumieñ wielopostaciowy, zespó³ Stevensa-Johnsona, zwiêkszona aktywnoœæ enzymów w¹trobowych: AlAT, AspAT. Podmiot odpowiedzialny: Les Laboratoires Servier, 22 rue Garnier, Neuilly sur Seine, Francja. Pozwolenie na dopuszczenie do obrotu wydane przez Ministra Zdrowia nr: 14896; 14899; 14897; Produkt leczniczy wydawany na receptê. Adres korespondencyjny: Servier Polska Sp. z o.o., Warszawa, ul. Jana Kazimierza 10, tel. (22) , fax (22) Internet:

3 VOL XVII Nr 11 (203) ISSN Rok 2009 KONTYNUATOR TRADYCJI CZASOPISMA UTWORZONEGO w ROKU 1871 we LWOWIE Punktacja: Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego 6 pkt Indeks Copernicus: Wydawnictwo Farmapress 10,63 pkt Niezale ny Ogólnopolski Miesiêcznik Farmaceutyczno-Medyczny dla Aptekarzy, Farmaceutów, Lekarzy, Producentów i Dystrybutorów Leków Wydawca, Redaktor Naczelny: Wiktor Szukiel tel. kom Pe³nomocnik Wydawcy Z-ca Redaktora Naczelnego: Jadwiga Szymañska tel. kom , tel. (22) Honorowy z-ca Redaktora Naczelnego: mgr prawa Barbara Jendryczko Honorowy z-ca Redaktora Naczelnego: dr n. farm. Marek Jêdrzejczak Sekretarz Redakcji: Bogdan Ostrowski RADA NAUKOWA prof. dr hab. n. farm. Kazimierz G³owniak kierownik Katedry i Zak³adu Farmakognozji z Pracowni¹ Roœlin Leczniczych, Uniwersytet Medyczny w Lublinie przewodnicz¹cy prof. dr Benito del Castillo Garcia cz³onek Narodowej Akademii Farmaceutycznej w Hiszpanii prof. dr hab. n. farm. Roman Kaliszan cz³. koresp. PAN i PAU kierownik Katedry i Zak³adu Biofarmacji i Farmakodynamiki, Gdañski Uniwersytet Medyczny prof. dr hab. n. farm. Wincenty Kwapiszewski honorowy prezes Polskiego Towarzystwa Farmaceutycznego prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski Wojskowy Instytut Higieny i Epidemiologii prof. dr hab. n. farm. Maciej Paw³owski kierownik Katedry Chemii Farmaceutycznej, Uniwersytet Jagielloñski, Collegium Medicum prof. dr hab. n. med. Jerzy Woy-Wojciechowski prezes Polskiego Towarzystwa Lekarskiego dr hab. n. farm. Anita Magowska kierownik Katedry i Zak³adu Historii Nauk Medycznych, Uniwersytet Medyczny w Poznaniu dr n. farm. Roman Duda Okrêgowa Izba Aptekarska w Kielcach dr n. farm. Jerzy Jambor prezes Polskiego Komitetu Zielarskiego w Poznaniu dr n. farm. Marek Jêdrzejczak wyk³adowca farmakologii na Uniwersytecie Jana Kochanowskiego dr n. farm. Jerzy azowski cz³onek Miêdzynarodowej Federacji Farmaceutycznej (FIP) Pomys³ artystyczny i koncepcja typograficzna Bogdan Ostrowski Opracowanie graficzno-techniczne i korekta Zespó³ Redakcja zastrzega sobie prawo adiustacji i skracania nades³anych tekstów. Publikacje w Czasopiœmie Aptekarskim nie mog¹ byæ kopiowane w adnej formie ani adnymi metodami mechanicznymi lub elektronicznymi, ³¹cznie z wykorzystaniem systemów przechowywania i odtwarzania informacji bez pisemnej zgody wydawcy, Wydawnictwa Farmapress. Realizacja Wydania Biuro Wydawcy i Redakcji: Zofia Soborowska ul. Obarowska 23/2, Warszawa Box 81 tel , fax 24 h Kolporta i prenumerata: tel Prenumerata roczna 200 z³, pó³roczna 120 z³ Wp³aty nale y dokonywaæ na konto: Adres strony WWW Czasopisma Aptekarskiego : Czasopismo Aptekarskie ukazuje siê tylko w prenumeracie. Za treœæ tekstów promocyjnych, reklam, og³oszeñ, insertów Redakcja nie odpowiada. Nak³ad nie przekracza egz. Tytu³ i znak s³owno-graficzny prawnie zastrze ony. Œwiadectwo ochronne nr i nr wydane przez Urz¹d Patentowy RP Copyright by FARMAPRESS Ró nica miêdzy technikiem farmaceutycznym a farmaceut¹ w aptece Ju od kilkunastu lat tak skutecznie zaciera siê ró nica pomiêdzy technikiem farmaceutycznym a farmaceut¹, e trudno siê dziwiæ ci¹gle rosn¹cej liczbie szkó³ policealnych dla techników farmaceutycznych i du ej ich popularnoœci. Zgodnie z prawem takie szko³y powinny kszta³ciæ w systemie dziennym. Tymczasem na oficjalnych stronach internetowych Policealnego Studium Farmaceutycznego mo na znaleÿæ bez problemu oferty szkó³ nauczaj¹cych techników farmaceutycznych w systemie pi¹tek niedziela. Liczba szkó³ dla techników ci¹gle roœnie i zrozumia³e jest zainteresowanie nimi m³odych ludzi. Przecie zawód technika farmaceutycznego daje wiêkszy presti ni np. zawód technika fryzjerstwa lub us³ug pocztowych. Podobnie jak i w przypadku tych zawodów nie trzeba mieæ matury, a mimo to wykonuje siê czynnoœci na równi z farmaceut¹ po niemal 6-letnich studiach. Powa nym problemem jest nieodpowiedni poziom nauczania techników farmaceutycznych z powodu braku wykwalifikowanej kadry nauczaj¹cej i specjalistycznych oraz odpowiednio wyposa onych pracowni. Osobiœcie nauczam studentów farmacji technologii postaci leku, przedmiotu dominuj¹cego w nauczaniu techników farmaceutycznych (w programie jest ok. 500 godzin tego przedmiotu). Zetknê³am siê osobiœcie tylko z osobami nauczaj¹cymi tego przedmiotu w tradycyjnej, przez dziesiêciolecia istniej¹cej w Gdañsku starej szkole dla techników farmaceutycznych, natomiast nigdy nie zdarzy³o siê mi poznaæ osoby nauczaj¹ce ten przedmiot w istniej¹cych na terenie Trójmiasta trzech czy czterech kolejnych nowych szko³ach tego typu. Podobne obserwacje maj¹ nauczyciele akademiccy zawodu w innych regionach Polski. Doœwiadczeni nauczyciele zawodu niezwykle krytycznie oceniaj¹ te poziom egzaminów koñcowych dla absolwentów szkó³ dla techników farmaceutycznych. Najgorsze, e pacjent nie jest w stanie odró niæ technika farmaceutycznego od magistrów farmacji, poniewa nie ma œwiadomoœci faktu obecnoœci tych dwóch grup zawodowych, a noszenie identyfikatorów w aptece nie jest wymagane. Niestety, w³aœciciele aptek bardzo chêtnie zatrudniaj¹ osoby bez studiów wy szych, a œrodowisko magistrów farmacji nie zabiega wystarczaj¹co energicznie o zmianê tej sytuacji, co by³oby uzasadnione nawet zwyk³ym poczuciem odpowiedzialnoœci spo³ecznej. prof. dr hab. Ma³gorzata Sznitowska Szerzej na str. 11 niniejszego wydania CzA

4 TREŒÆ SPRAWY ZAWODU Ma³gorzata Sznitowska Miejsca pracy dla farmaceutów i poziom wykszta³cenia pracowników aptek 11 Grzegorz Kucharewicz Œwiêto w nastroju rozgoryczenia 15 Ogólnopolski Dzieñ Aptekarza œwiêto Kosmy i Damiana 17 ROKIEM Rok OPIEKI FARMACEUYCZNEJ 2011 s. 17 s ROCZNICA UPAÑSTWOWIENIA APTEK Anita Magowska Czy upañstwowienie aptek to tylko przesz³oœæ? 19 ROK 2011 ROKIEM OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ Cykl opieki farmaceutycznej (wg Heplera) 22 Bibliografia wybranych artyku³ów poœwiêconych opiece farmaceutycznej publikowanych w Czasopiœmie Aptekarskim, Opiece Farmaceutycznej, Farmacji Szpitalnej w Polsce i na Œwiecie, Techniku Farmaceutycznym w Aptece, Farmaceutycznym Kalendarzu oraz ksi¹ kach wydawanych w ramach Biblioteki Naukowej Czasopisma Aptekarskiego w latach Dekalog opieki farmaceutycznej 27 Aleksandra Drozdowska, Karina Wojciechowska, Tomasz Hermanowski Wykorzystanie badañ farmakoekonomicznych jako rozwiniêcie idei opieki farmaceutycznej 28 NAUKA I PRAKTYKA s. 39 Maria Mroziñska Zapalne choroby jamy ustnej 35 Anna Gawron-Gzella, Justyna Chanaj, Irena Mat³awska Badania preparatów zawieraj¹cych wyci¹gi z liœci mi³orzêbu 41 S³awomir Lipski Walka z dopalaczami w Polsce 51 Tomasz Z¹bkowski Balsam na drogi moczowe 57 Jerzy Jambor Glistnik jaskó³cze ziele dawny dar nieba 62 ANGIELSKI W PRAKTYCE FARMACEUTYCZNEJ s. 57 Jolanta Suchocka-Strysko, Christopher A. Strysko Spotkania z angielskim cz. VI 56

5

6 SPRAWY ZAWODU WYBIÓRKA W PIGU CE UM w Lublinie 1 paÿdziernika br. na Uniwersytecie Medycznym w Lublinie odby³a siê inauguracja roku akademickiego Po uroczystoœci, której przewodniczy³ JM Rektor prof. dr hab. n. med. Andrzej Ksi¹- ek, studenci I roku Wydzia³u Farmaceutycznego spotkali siê w auli Collegium Novum i z³o yli œlubowanie oraz otrzymali indeksy. Uroczystego pasowania na studenta, dokona³ dziekan Wydzia³u Farmaceutycznego prof. dr. hab. n. farm. Janusz Solski, z udzia³em prodziekanów prof. dr hab. Ewy Jagie³³o-Wójtowicz i dr hab. Anny Malm, prof. UM. ROKIEM Konferencja poœwiêcona problemom kardiologii i diabetologii wspiera inauguracjê inicjatywy Rok 2011 Rokiem Opieki Farmaceutycznej realizowanej przez Czasopismo Aptekarskie we wspó³dzia³aniu z Wydzia³em Farmaceutycznym Uniwersytetu Jagielloñskiego Collegium Medicum i Wydzia³em Farmaceutycznym Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Konferencja organizowana przez Œwiat Zdrowia pod patronatem merytorycznym Polskiego Stowarzyszenia Diabetyków i patronatem edukacyjnym Czasopisma Aptekarskiego odbêdzie siê 18 listopada br. w Warszawie. Swój udzia³ w charakterze wyk³adowców zapowiedzieli: prof. dr hab. n. farm. Kazimierz G³owniak, dr n. farm. Marek Jêdrzejczak, dr n. med. Piotr Gryglas, dr n. med. Janusz Krzemieñ. Honorowym goœciem konferencji bêdzie prof. dr hab. med. Jerzy Woy-Wojciechowski, prezes Polskiego Towarzystwa Lekarskiego. Rok OPIEKI FARMACEUYCZNEJ CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203) 2010

7

8 SPRAWY ZAWODU Firma Boehringer Ingelheim og³osi³a rozpoczêcie badania klinicznego III fazy, oceniaj¹cego jeden z najbardziej zaawansowanych w badaniach leków onkologicznych, afatynib, w leczeniu chorych z zaawansowanym (przerzutowym) rakiem piersi. Afatynib jest lekiem doustnym (przyjmowanym w postaci tabletek), który nale y do nowej generacji leków celowanych, nieodwracalnie hamuj¹cych zarówno receptor naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR/HER1), jak i HER2 (ang. human epidermal receptor), bior¹ce udzia³ we wzroœcie i rozprzestrzenianiu siê nowotworu. Kluczowe badanie kliniczne III fazy, LUX-Breast 1, jest pierwszym badaniem oceniaj¹cym stosowanie afatynibu w leczeniu raka piersi. Poszerza ono zakres potencjalnych rodzajów raka, które mog¹ byæ leczone lekami z portfolio leków onkologicznych firmy Boehringer Ingelheim. Afatynib jest obecnie badany w obszernym programie badañ klinicznych LUX- Lung, w leczeniu raka p³uca. Wyniki badania LUX-Lung 1 zostan¹ og³oszone w tym roku. Cz³onkowie Polskiej Platformy Technologicznej Innowacyjnej Medycyny uwa aj¹, e polski Rz¹d powinien do³o yæ wszelkich starañ, aby promowaæ nak³ady inwestycyjne na dzia³alnoœæ badawczo-rozwojow¹, której celem jest poszukiwanie nowych terapii i technologii medycznych. Obecnie w Polsce nak³ady na badania i rozwój s¹ ponad trzykrotnie ni sze ni œrednia europejska. Platforma wskazuje na zapisy Ustawy Refundacyjnej ograniczaj¹ce i utrudniaj¹ce mo liwoœci rozwoju sektora farmaceutycznego poprzez wprowadzanie dodatkowych, obok ju istniej¹cych, podatków i obci¹ eñ finansowych. W przypadku przyjêcia projektu Ustawy Refundacyjnej w proponowanym przez polski Rz¹d kszta³cie, Polska mo e straciæ unikaln¹ okazjê do szybkiego rozwoju gospodarki opartej na wiedzy i nowoczesnych technologiach, a wrêcz doprowadziæ do regresu w zakresie postêpu naukowo-technologicznego. cukrzycowa, ale tak e chorób ogólnoustrojowych, takich jak: nadciœnienie têtnicze, mia d yca i cukrzyca. Z tej mo liwoœci skorzysta³o 416 osób, z których ponad 60% nie s³ysza³o wczeœniej o AMD. U 92 osób lekarze zdiagnozowali such¹ postaæ AMD, u 25 wysiêkow¹ postaæ tej choroby, a u 19 osób rozpoznano jaskrê. Ponad 1500 osób zosta³o wstêpnie przebadanych testem Amslera, a 416 skorzysta³o z bezp³atnych badañ dna oka i konsultacji lekarskich w ramach V Tygodnia Retina AMD. Pikniki edukacyjne organizowane przez Polskie Towarzystwo Okulistyczne, Polski Zwi¹zek Niewidomych, Stowarzyszenie Retina AMD oraz Stowarzyszenie AMD odby³y siê w Warszawie, Krakowie i Sopocie. Podczas pikniku mo na by³o wykonaæ bezp³atne badanie dna oka, pozwalaj¹ce na wczesne rozpoznanie chorób okulistycznych, takich jak: zwyrodnienie plamki zwi¹zane z wiekiem (AMD), zwyrodnienie barwnikowe siatkówki jaskra i retinopatia Test Amslera w grupie 8 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203) 2010

9 Warszawa, 15 października 2010 roku Nr ref.: 367/343/2010 Komunikat do fachowych pracowników ochrony zdrowia dotyczący preparatu Ebixa, chlorowodorek memantyny, roztwór do stosowania doustnego, w związku z przypadkami przedawkowania z powodu błędów w podawaniu leku Szanowni Państwo, Streszczenie Chlorowodorek memantyny w postaci roztworu doustnego podawanego przy użyciu nowej pompki dozującej został wprowadzony do obrotu w Polsce w sierpniu 2010 roku. Produkt ten zastępuje chlorowodorek memantyny, roztwór doustny podawany za pomocą kroplomierza, który jest stopniowo wycofywany z użycia. Od dnia 30 września 2010 roku kroplomierze nie są już dostępne na rynku w Polsce. Odnotowano kilka przypadków błędów w podawaniu roztworu doustnego chlorowodorku memantyny przy użyciu nowej pompki dozującej, następstwem czego było przedawkowanie leku. Błędy te były skutkiem pomylenia dawek dostarczanych przez nową pompkę dozującą z dawkami odmierzanymi przy użyciu kroplomierza. Fachowi pracownicy ochrony zdrowia powinni pamiętać o różnicach w dawkach i schematach dawkowania memantyny przy użyciu pompki dozującej i kroplomierza. Dawki memantyny uwalniane przez pompkę dozującą przedstawiają się następująco: jedno naciśnięcie pompki dozującej uwalnia 0,5 ml roztworu o zawartości 5 mg memantyny. Maksymalna dawka dobowa wynosi 20 mg, czyli 4 naciśnięcia pompki dozującej. Prosimy o zwrócenie uwagi na dawki i schematy dawkowania produktów leczniczych zawierających memantynę, szczególnie w okresie przejściowym, w trakcie przechodzenia ze stosowania kroplomierza na stosowanie nowej pompki dozującej. Prosimy również o poinformowanie pacjentów i ich opiekunów: o wprowadzeniu nowej pompki dozującej memantynę i poinstruowanie ich o sposobie korzystania z pompki dozującej oraz o nowych dawkach/ schematach dawkowania leku o konieczności uważnego zapoznania się z ulotką dla pacjenta, dołączoną do opakowania roztworu doustnego memantyny z nową pompką dozującą. Dalsze informacje dotyczące bezpieczeństwa stosowania W porozumieniu z Europejską Agencją Leków (EMA), firma H. Lundbeck A/S pragnie poinformować o przypadkach błędów w podawaniu roztworu doustnego memantyny przy użyciu nowej pompki dozującej, w wyniku czego nastąpiło przedawkowanie leku. Chlorowodorek memantyny stosowany jest w leczeniu pacjentów z chorobą Alzheimera począwszy od roku 2002 i jest dostępny w formie tabletek lub roztworu doustnego. Nowa pompka dozująca została wprowadzona do obrotu w Polsce w sierpniu 2010 roku w celu ułatwienia dawkowania roztworu leku, zastępując dotychczas stosowany kroplomierz. Od dnia 30 września 2010 roku kroplomierze nie są już dostępne na rynku w Polsce. Do dnia 9 sierpnia 2010 roku, zgłoszono siedem (7) przypadków błędów w podawaniu leku przy użyciu pompki dozującej. Żaden z przypadków nie doprowadził do zgonu pacjenta. Jeden pacjent był hospitalizowany z nieznanych przyczyn i powrócił do zdrowia. U dwóch pacjentów wystąpiło zmęczenie i senność, które to objawy zgodne są z aktualnym stanem wiedzy dotyczącym innych przypadków przedawkowania memantyny i opisanych w Charakterystyce Produktu Leczniczego (ChPL). U pozostałych pięciu pacjentów nie stwierdzono żadnych działań niepożądanych. Przypadkowe przedawkowania były następstwem pomylenia dawek doustnego roztworu memantyny odmierzanych przy użyciu kroplomierza z dawkami uwalnianymi przez nową pompkę dozującą. W przypadku nowej pompki dozującej jedno naciśnięcie (0,5 ml roztworu) dostarcza 5 mg memantyny. W związku z tym, należy poinformować pacjentów i ich opiekunów, że jedno naciśnięcie pompki dozującej uwalnia 0,5 ml roztworu o zawartości 5 mg chlorowodorku memantyny, a maksymalna dawka dobowa to 4 naciśnięcia pompki dozującej. Uświadomienie pacjentom ryzyka popełnienia błędu w podawaniu leku ma szczególne znaczenie w okresie przejściowym, w trakcie przechodzenia ze stosowania kroplomierza na stosowanie nowej pompki dozującej. Treść Charakterystyki Produktu Leczniczego i ulotki dla pacjenta dla chlorowodorku memantyny w postaci roztworu doustnego z pompką dozującą zostanie zaktualizowana o jednoznaczną informację na temat opisywanego ryzyka i precyzyjne instrukcje dotyczące dawek leku i schematu dawkowania. Uprzejmie informujemy, że Charakterystyka Produktu Leczniczego, w której znaleźć można więcej szczegółowych informacji na temat pompki dozującej, dostarczona będzie na każde życzenie lekarza/farmaceuty. Zgłaszanie działań niepożądanych preparatu Ebixa Wszelkie przypadki podejrzenia wystąpienia działania niepożądanego należy zgłaszać, zgodnie z zasadami monitorowania bezpieczeństwa produktów leczniczych do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych: Wydział Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych, Urząd Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych ul. Ząbkowska 41, Warszawa, tel.: , faks.: i/lub do przedstawiciela podmiotu odpowiedzialnego posiadającego pozwolenie na dopuszczenie do obrotu w Polsce: Marta Jurga Kierownik ds. Rejestracji i Bezpieczeństwa Leków, Lundbeck Poland Sp. z o. o. ul. Krzywickiego 34, Warszawa com tel.: , faks Formularz zgłoszenia niepożądanego działania produktu leczniczego dostępny jest na stronie: http: //www.urpl.gov.pl/formulndl.asp Dane kontaktowe W przypadku jakichkolwiek pytań lub w celu uzyskania dodatkowych informacji dotyczących stosowania leku Ebixa prosimy o kontakt z: Jan Jodłowski Starszy Kierownik Produktu Lundbeck Poland Sp. z o.o. ul. Krzywickiego 34, Warszawa com tel.: , faks.: Z poważaniem Wojciech Koziejowski Dyrektor Zarządzający Lundbeck Poland Sp. z o.o.

10 w ramach kształcenia ustawicznego uczestnicy mogą uzyskać następującą ilość punktów: lekarze 8 punktów; farmaceuci 10 punktów (w tym 4 pkt. miękkie oraz po zaliczeniu sprawdzianu testowego 6 pkt. twardych) Z inicjatywy Departamentu Farmacji Szpitalnej Naczelnej Rady Aptekarskiej, odb dzie si druga ogólnopolska konferencja lekarsko-farmaceutyczna Bezpieczna farmakoterapia w szpitalu pracujmy razem Konferencja ma na celu ukaza korzy ci ze wspó pracy lekarza z farmaceut, korzy ci dla pacjenta, dla lekarza, a tak e dla finansów szpitala. Nasze zawody maj inne zadania do wykonania, inne uprawnienia i kompetencje zawodowe, ale cel maj wspólny, jest nim dobro hospitalizowanego pacjenta. Studiujemy osobno, dokszta camy si równie osobno, nic wi c dziwnego, e osobno pracujemy. Spróbujmy wi c w trakcie tej konferencji popracowa razem, a nu nam si to spodoba? Przebieg konferencji Lekarsko-Farmaceutycznej: ZAKWATEROWANIE 3 grudnia pi tek rejestracja uczestników w recepcji Centrum Dydaktycznego, ul. azarza 16. Pod has em Konferencja Lekarsko-Farmaceutyczna zarezerwowane zosta y dla uczestników konferencji pokoje w cenach promocyjnych w nast puj cych przywitanie uczestników. hotelach: wyk ad inauguracyjny - W jednym stoj domu. wyk adowcy: HOTEL CAMPANILE Katarzyna Siwiec, Mieczys aw Czuma, Leszek Mazan (8 min od Centrum Dydaktycznego) lunch ul. w. Tomasza 34, Kraków panel zawodowy: kontakt: tel.: Akredytacja szpitali zmiany standardów. Gazy medyczne procedura post powania. 1-osobowy - 249,00 PLN* Mgr farm. Janina Paw owska 2-osobowy - 263,00 PLN* Zamawiaj cy ma prawo Mec. Rados aw Harasim HOTEL CHOPIN Farmakoterapia wspomagaj ca podczas (10 min od Centrum Dydaktycznego) interwencyjnego leczenia chorób serca i naczy. ul. Przy Rondzie 2, Kraków Prof. dr hab. med. Krzysztof mudka kontakt: tel.: , Nowe leki przeciwp ytkowe zalety i wady. Prof. dr hab. farm. Barbara Filipek 1-osobowy standart - 208,00 PLN* wieczór kole e ski 1-osobowy superior - 219,00 PLN* 4 grudnia sobota 2-osobowy standart - 246,00 PLN* Przewlek y stan zapalny w chorobach 2-osobowy superior - 258,00 PLN* uk adu sercowo-naczyniowego. Prof. dr hab. med. Tomasz Guzik *Cena za pokój (jeden nocleg) ze niadaniem. Prosimy Pa stwa o rezerwacj Naturalne zwi zki o charakterze p-zapalnym, pokoi w podanych cenach promocyjnych - do alternatywa dla NLPZ. Prof. dr hab. farm. Marek Naruszewicz Rezerwacji w powy szych HOTELACH mog Pa stwo dokonywa telefonicznie lub za pomoc poczty elektronicznej Uzale nienia od leków,,nieuzale niaj cych Prof. dr hab. med. Przemys aw Bie kowski Ciemna strona lekomanii. KOSZT KONFERENCJI wynosi 300 z³ Prof. dr hab. farm. Ma gorzata Filip Wp aty nale y dokona na konto Fundacji: Bezpieczna Farmakoterapia Onkologia wczoraj i dzi : - nowe leki wszpitalu-pracujmy Razem, ul. w.krzy a 17, Krak w, - nowe schematy leczenia Bank BPH S.A. Oddzia w Krakowie, ul. Kielecka 2, - nowe technologie i metody przygotowywania nr preparatów onkologicznych z dopiskiem Konferencja Lekarsko-Farmaceutyczna. Dr med. Pawe Ró anowski Pytania odno nie konferencji prosimy kierowa do test Dr farm. Krystyna Chmal-Jagie o Kamili Kwapiæskiej tel.: , ,

11 ISSN Vol. XVII Rok za³o enia 1992 Nr 11 (203) Listopad 2010 Punktacja: Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wy szego: 6 pkt Index Copernicus: Wydawnictwo Farmapress : 10,63 pkt Czasopismo Aptekarskie : 4,15 pkt Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie MIEJSCA PRACY DLA FARMACEUTÓW I POZIOM WYKSZTA CENIA PRACOWNIKÓW APTEK prof. dr hab. Ma³gorzata SZNITOWSKA Katedra i Zak³ad Farmacji Stosowanej, Gdañski Uniwersytet Medyczny Studia na kierunku farmacja trwaj¹ obecnie 5 lat i 6 miesiêcy (sta 6-miesiêczny, koñcz¹cy siê pod koniec marca, jest wliczony w okres studiów), jest to wiêc niemal 6 lat studiów. Wed³ug prawa absolwent kierunku farmacja to farmaceuta, który otrzymuj¹c prawo wykonywania zawodu, mo e podj¹æ pracê w aptece. W odniesieniu do farmaceutów pracuj¹cych w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych stosuje siê równie termin aptekarz. Trzeba jednak przyznaæ, e pomimo ugruntowania historycznego i prawnego termin aptekarz nie cieszy siê w œrodowisku popularnoœci¹. FARMACEUTA TO NAJCZÊŒCIEJ APTEKARZ Wydzia³y farmaceutyczne na przestrzeni dziesi¹tków lat przygotowywa³y farmaceutów do pracy nie tylko w aptece, ale i w instytutach naukowych, zak³adach przemys³owych, laboratoriach œrodowiskowych i klinicznych, urzêdach kontroli leków. Zró nicowaniu miejsc pracy farmaceutów s³u y³y programy studiów, w du ej mierze ukierunkowane na umiejêtnoœci chemiczne i analityczne. Niestety, w latach 90. z powodu wyj¹tkowo dobrej oferty finansowej dla pracowników aptek absolwenci przestali interesowaæ siê generalnie innymi miejscami pracy. Jednoczeœnie na opuszczone przez farmaceutów miejsca z ³atwoœci¹ znajdowano chêtnych i czasami nawet lepiej ukierunkowanych oraz zmotywowanych biologów, biotechnologów, chemików. W mojej opinii nadzieje na ponowne mocne zaistnienie farmaceutów w laboratoriach analitycznych, stacjach sanitarno-epidemiologicznych czy nawet przy produkcji i kontroli jakoœci leków s¹ nik³e. Oczywiste jest, e farmaceuci nie mog¹ ju konkurowaæ o miejsca w laboratoriach klinicznych z kolegami absolwentami wydzia³ów farmaceutycznych na kierunku analityka medyczna. Dobra p³aca i du a dostêpnoœæ miejsc pracy w aptekach nie s³u y poszukiwaniu przez absolwentów farmacji pracy w innych instytucjach, tak jak ma to miejsce w przypadku bezrobotnych absolwentów innych kierunków studiów. I chocia zawsze bêd¹ zdarzaæ siê przypadki podejmowania przez farmaceutê pracy w przemyœle farmaceutycznym czy laboratorium œrodowiskowym, to jednak sta³o siê w ostatnich latach jasne, e farmaceuta to aptekarz. Mo na oszacowaæ, e co najmniej 95% absolwentów kieruje swoje kroki do aptek, w tym nie wiêcej ni 2% do aptek szpitalnych. Szczególnie

12 SPRAWY ZAWODU w Polsce pó³nocnej, gdzie zlokalizowane s¹ tylko nieliczne zak³ady farmaceutyczne i instytuty badawcze czy urzêdy, praktycznie wszyscy absolwenci pracuj¹ w aptekach. Obecnie rzadko zdarza siê, e farmaceuta trafia do firmy farmaceutycznej, by zajmowaæ siê informacj¹ o leku zastêpowany jest on np. przez absolwenta AWF... KONIECZNE ZMIANY W PROGRAMACH NAUCZANIA FARMACEUTÓW Przy zmieniaj¹cej siê sytuacji zawodowej konieczna jest g³êboka dyskusja nad przysz³oœci¹ zawodu farmaceuty, by mo na by³o lepiej zaprojektowaæ system kszta³cenia. Chocia w ostatnich latach nast¹pi³y pewne zmiany w programach nauczania farmaceutów w kierunku nauczania zawodu aptekarza, lecz nie s¹ one wystarczaj¹ce, poniewa uczelnie nie s¹ do koñca przekonane, o które miejsca pracy dla farmaceutów, poza aptek¹, nale a³oby zadbaæ lub walczyæ. W mojej opinii musia³by to byæ przemys³ farmaceutyczny i urzêdy zwi¹zane z ochron¹ zdrowia. Nale a³oby jednak rozwa yæ, czy dla potrzeb przemys³u nie warto by³oby uruchomiæ nowego kierunku studiów: farmacjê przemys³ow¹, natomiast na studiach farmaceutycznych skupiæ siê na aptece i pacjencie, rozwijaj¹c bardziej farmacjê kliniczn¹. Wiêcej uwagi powinno siê poœwiêcaæ nauczaniu przedmiotów takich jak farmacja praktyczna w aptece, farmakoterapia, a tak e wakacyjnym praktykom aptecznym oraz sta owi 6-miesiêcznemu. W praktycznym nauczaniu zawodu brakuje dostatecznej liczby wzorowych aptek i ogólnopolskich, bardziej szczegó³owych wytycznych. Absolwenci pracuj¹cy w aptekach maj¹ racjê, dopominaj¹c siê wiêkszego umedycznienia studiów, a przecie nadal 1000 godzin zajêæ poœwiêconych jest chemii. Uwa am, e najpilniejsza jest jednak obecnie potrzeba zagwarantowania wszystkich miejsc pracy w aptece wy³¹cznie dla farmaceutów. W œwiadomoœci spo³eczeñstwa (w tym lekarzy!) pracownicy aptek to magistrowie farmacji, absolwenci uniwersytetów medycznych, po pe³nych studiach wy szych. Tymczasem roœnie nieustannie grupa pracowników aptek z dyplomem technika farmaceutycznego absolwenta policealnej 2-letniej szko³y zawodowej. Zaskakuje fakt, e w czasach powszechnoœci dyplomów uniwersyteckich w skali kraju ponad po³owa osób wydaj¹cych leki w aptece (szacuje siê, e nawet blisko 80%, lecz brak jest dok³adnych danych) nie posiada wykszta³cenia wy szego, nawet niepe³nego. RÓ NICA MIÊDZY TECHNIKIEM FARMACEUTYCZNYM A FARMACEUT W APTECE Technik farmaceutyczny, zgodnie z programem szkó³ policealnych, nauczany jest przede wszystkim sporz¹dzania leków w warunkach aptecznych (receptura apteczna w aptekach otwartych i szpitalnych) lub przemys³owych, a nie jest przygotowywany do prawid³owego wydawania leku (tê ostatni¹ umiejêtnoœæ trudno jest opanowaæ nawet w czasie 6-letnich studiów farmaceutycznych). W niektórych krajach europejskich (np. w S³owenii) technik farmaceutyczny rzeczywiœcie jest zatrudniany tylko w recepturze aptecznej, bez mo liwoœci wydawania jakichkolwiek leków w aptece. W Niemczech technik farmaceutyczny mo e wydawaæ suplementy diety, œrodki higieny osobistej i materia³y opatrunkowe, lecz nie mo- e wydawaæ leków. W Wielkiej Brytanii osoba bez wykszta³cenia uniwersyteckiego mo e co najwy ej przyjmowaæ recepty i sprawdzaæ kompletnoœæ danych, wyceniaæ recepty, a obliczeñ, wa enia czy mieszania prostych sk³adników dokonywaæ pod okiem farmaceuty. We wszystkich krajach europejskich (i nie tylko) istnieje wyraÿna granica pomiêdzy kompetencjami technika i farmaceuty w aptece. W Polsce natomiast dosz³o do niezwykle niebezpiecznej sytuacji przejmowania kompetencji farmaceuty przez techników. Wed³ug zapisów prawnych (ustawa Prawo farmaceutyczne) technik farmaceutyczny nie mo e wydawaæ z apteki, poza œrodkami odurzaj¹cymi i psychotropowymi, produktów leczniczych zawieraj¹cych substancje lecznicze bardzo silnie dzia³aj¹ce, okreœlonych w Urzêdowym Wykazie Produktów Leczniczych. Niestety, ju od kilku lat Urzêdowy Wykaz Produktów Leczniczych nie okreœla tej grupy leków. Gdy w Farmakopei Polskiej VIII ukaza³ siê zaktualizowany spis substancji leczni- 12 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203) 2010

13 SPRAWY ZAWODU czych kwalifikowanych jako bardzo silnie dzia³aj¹ce, reakcja techników by³a natychmiastowa i do ró nych gremiów decyzyjnych wp³ywa³y protesty przeciwko zakazowi wydawaniu takich leków przez techników. Ju od kilkunastu lat tak skutecznie zaciera siê ró nica pomiêdzy technikiem farmaceutycznym a farmaceut¹, e trudno siê dziwiæ ci¹gle rosn¹cej liczbie szkó³ policealnych dla techników farmaceutycznych i du ej ich popularnoœci. Zgodnie z prawem takie szko³y powinny kszta³ciæ w systemie dziennym. Tymczasem na oficjalnych stronach internetowych Policealnego Studium Farmaceutycznego mo na znaleÿæ bez problemu oferty szkó³ nauczaj¹cych techników farmaceutycznych w systemie pi¹tek niedziela. Liczba szkó³ dla techników ci¹gle roœnie i zrozumia³e jest zainteresowanie nimi m³odych ludzi. Przecie zawód technika farmaceutycznego daje wiêkszy presti ni np. zawód technika fryzjerstwa lub us³ug pocztowych. Podobnie jak i w przypadku tych zawodów nie trzeba mieæ matury, a mimo to wykonuje siê czynnoœci na równi z farmaceut¹ po niemal 6-letnich studiach. Powa nym problemem jest nieodpowiedni poziom nauczania techników farmaceutycznych z powodu braku wykwalifikowanej kadry nauczaj¹cej i specjalistycznych oraz odpowiednio wyposa onych pracowni. Osobiœcie nauczam studentów farmacji technologii postaci leku, przedmiotu dominuj¹cego w nauczaniu techników farmaceutycznych (w programie jest ok. 500 godzin tego przedmiotu). Zetknê³am siê osobiœcie tylko z osobami nauczaj¹cymi tego przedmiotu w tradycyjnej, przez dziesiêciolecia istniej¹cej w Gdañsku starej szkole dla techników farmaceutycznych, natomiast nigdy nie zdarzy³o siê mi poznaæ osoby nauczaj¹ce ten przedmiot w istniej¹cych na terenie Trójmiasta trzech czy czterech kolejnych nowych szko³ach tego typu. Podobne obserwacje maj¹ nauczyciele akademiccy zawodu w innych regionach Polski. Doœwiadczeni nauczyciele zawodu niezwykle krytycznie oceniaj¹ te poziom egzaminów koñcowych dla absolwentów szkó³ dla techników farmaceutycznych. Najgorsze, e pacjent nie jest w stanie odró - niæ technika farmaceutycznego od magistrów farmacji, poniewa nie ma œwiadomoœci faktu obecnoœci tych dwóch grup zawodowych, a noszenie identyfikatorów w aptece nie jest wymagane. Niestety, w³aœciciele aptek bardzo chêtnie zatrudniaj¹ osoby bez studiów wy szych, a œrodowisko magistrów farmacji nie zabiega wystarczaj¹co energicznie o zmianê tej sytuacji, co by- ³oby uzasadnione nawet zwyk³ym poczuciem odpowiedzialnoœci spo³ecznej. Aktualnie szacuje siê, e liczba techników farmaceutycznych wynosi oko³o 80 tys. osób, a wiêc jest ich 4-krotnie wiêcej ni farmaceutów. Oznacza to te, e szansa spotkania w aptece farmaceuty wydaj¹cego leki jest stosunkowo niewielka. W praktyce czêsto nawet nie jest respektowany zapis, e technik farmaceutyczny nie mo e pozostawaæ nigdy sam w aptece. SPOWODOWAÆ LIKWIDACJÊ POLICEALNYCH TECHNIKÓW FARMACEUTYCZNYCH W XXI wieku nie uznaje siê za s³uszne wydawanie leku z podaniem tylko jego ceny, lecz standardy œwiatowe wymagaj¹ rozmowy z pacjentem i doradzania oraz instruowania na temat u ytkowania leku, zarówno na receptê jak i bez recepty. Jest oczywiste, e wykszta³cenie technika farmaceutycznego nie jest wystarczaj¹ce do udzielania informacji o lekach. Zgodnie z obowi¹zuj¹cymi standardami w innych krajach europejskich technicy farmaceutyczni nie s¹ dopuszczani do wydawania leków, a na pewno nie w takim zakresie jak w Polsce. Sytuacja, jak¹ obserwuje siê w Polsce, jest wyj¹tkowa w skali œwiatowej i wszystko wskazuje na to, e w przypadku braku jakichkolwiek dzia³añ problem bêdzie siê pog³êbia³. Mo na mieæ obawy, e przy istniej¹cych trendach w roku 2020 tylko 10% personelu aptecznego bêdzie legitymowaæ siê dyplomem studiów wy szych. W adnym razie nie mo na do tego dopuœciæ. Uwa am, e przede wszystkim, w œwietle wymagañ stawianych aktualnie innym zawodom medycznym, jak równie w zgodzie z dba³oœci¹ o najwy sz¹ jakoœæ us³ug aptecznych, nale y spowodowaæ likwidacjê szkolenia techników farmaceutycznych na poziomie szkó³ policealnych. Technicy, którzy nabyli ju uprawnienia zawodowe, pozostaliby w zawodzie, lecz nie pog³êbia³aby siê sytuacja patologiczna obserwowana aktualnie. Podobnie jak i inne zawody medyczne CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203)

14 SPRAWY ZAWODU NOWY MODEL APTEKARZA NA MIARÊ XXI WIEKU SEBASTIAN POLAK, AGNIESZKA SKOWRON, WIOLETTA TURSKA, BARBARA WIŒNIOWSKA Prowadzenie OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ i rozwi¹zywanie problemów lekowych na wybranych przyk³adach BIBLIOTEKA NAUKOWA CZASOPISMA APTEKARSKIEGO Szanowni Czytelnicy, Do sprzeda y przekazujemy ksi¹ kê opracowan¹ przez zespó³ autorski z Wydzia³u Farmaceutycznego Uniwersystetu Jagielloñskiego Collegium Medicum pt. Prowadzenie opieki farmaceutycznej i rozwi¹zywanie problemów lekowych na wybranych przyk³adach Cena ksi¹ ki (wraz z kosztem wysy³ki): dla prenumeratorów 65 z³, dla nieprenumeratorów 85 z³ Wp³acaj¹c kwotê na konto nale y podaæ wszystkie dane niezbêdne do wystawienia faktury VAT Œrodowisko akademickie powinno podj¹æ siê wyzwania i promowaæ nowy model aptekarza, na miarê XXI wieku, intensyfikuj¹c dzia³ania reformuj¹ce programy nauczania, najlepiej we wspó³pracy z samorz¹dem aptekarskim. Dalszej dyskusji wymaga, czy wprowadzone by³yby licencjaty, czy te pozosta³yby wy³¹cznie studia magisterskie. Na uruchomienie dwustopniowych studiów farmaceutycznych (3 lata licencjat oraz 2 lata studia magisterskie) nie ma zgody uczelni, które obawiaj¹ siê zagro enia akademickiego charakteru kszta³cenia farmaceutycznego. Osobiœcie równie wolê utrzymaæ jednolite studia magisterskie, nie daj¹ce mo liwoœci kierowania do aptek personelu niedostatecznie wykszta³conego. Ale przecie taki personel ju w aptekach istnieje i skutecznie zastêpuje magistrów farmacji. Gdy dobro pacjenta ma byæ wartoœci¹ nadrzêdn¹, w³aœciwsze jest stworzenie mu codziennego kontaktu z osob¹ po maturze i po 3-letnich studiach licencjackich zamiast z osob¹ bez wykszta³cenia akademickiego. O ile wiem, nie jest równie mo liwa w obecnej sytuacji realizacja rozs¹dnej propozycji, by likwiduj¹c szko³y policealne zaproponowaæ równie technikom studia pomostowe, daj¹ce im okazjê uzyskania wykszta³cenia uniwersyteckiego na poziomie licencjatu. Takie rozwi¹zanie przyjêto tylko w odniesieniu do pielêgniarek, co t³umaczy siê wyj¹tkow¹ sytuacj¹: pielêgniarki w Polsce mia³y dorównaæ poziomem kompetencji pielêgniarkom w Europie. Szkoda, e farmacja nie mo e liczyæ na tak¹ troskê. Nale y zdawaæ sobie sprawê, e od decyzji podejmowanych w najbli szych 2 latach zale y, jak bêdzie wygl¹da³ kszta³t polskiej farmacji i poziom aptekarstwa w Polsce w szybko zbli aj¹cych siê latach 20. XXI wieku. Temat zawarty w tytule tego artyku³u jest niezwykle wa - ny i nie mo e byæ od³o ony na póÿniej lub zlekcewa ony. Konieczne jest zaanga owanie w dyskusjê i dzia³ania nie tylko uczelni i samorz¹du zawodowego, ale tak e Ministerstwa Zdrowia, a nawet parlamentarzystów. (Œródtytu³y pochodz¹ od redakcji) s³u by pracuj¹ce w aptece by³yby kszta³cone jedynie na poziomie uniwersyteckim. Natychmiast nale a³oby te zadbaæ o prawny wymóg posiadania identyfikatorów pozwalaj¹cych pacjentom (i lekarzom, równie nieœwiadomym zaistnia³ej sytuacji) na odró nienie farmaceuty od technika farmaceutycznego. Adres do korespondencji: prof. dr hab. Ma³gorzata Sznitowska Kierownik Katedry i Zak³adu Farmacji Stosowanej Gdañski Uniwersytet Medyczny Gdañsk, ul. Hallera 107 tel lub CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203) 2010

15 SPRAWY ZAWODU ŒWIÊTO W NASTROJU ROZGORYCZENIA dr n. med. Grzegorz KUCHAREWICZ Naczelna Izba Aptekarska Szanowni Pañstwo! Drodzy Goœcie! Kole anki i Koledzy! Po raz kolejny jesteœmy razem, obchodz¹c œwiêto Kosmy i Damiana œwiêto aptekarzy i farmaceutów. Œwiêto to s³owo szczególne w naszym jêzyku, bo jest ono synonimem radoœci. Œwiêtowaæ to znaczy radowaæ siê. Nie mogê jednak oprzeæ siê refleksji, która wyra a odczucia wielu moich kole anek i kolegów, e radoœæ w naszych sercach gaœnie w obliczu codziennych problemów i zagro eñ, codziennej walki o przetrwanie, wyznaczaj¹cej rytm dnia wielu polskich aptekarzy. SOLIDARNI Z OFIARAMI YWIO U I BRUTALNEJ GRY RYNKOWEJ Ale to nie tylko walka i przeciwnoœci gospodarcze, niektórych z nas dotknê³y bowiem tegoroczne powodzie. Dzisiaj jesteœmy razem z nimi z aptekarzami z Zag³oby, Wilkowa i innych miejscowoœci zniszczonych w tegorocznej powodzi. Naczelna Izba Aptekarska do koñca wrzeœnia br. prowadzi zbiórkê publiczn¹, a zebrane w niej pieni¹dze przeka emy poszkodowanym aptekarzom i ich rodzinom. Ka da wp³acona z³otówka jest wyrazem realnego wsparcia udzielonego ludziom ciê ko doœwiadczonym przez los. Ju teraz dziêkujê w ich imieniu za okazan¹ solidarnoœæ. Tak bardzo potrzebujemy jej nie tylko wtedy, kiedy przegrywamy z ywio³em. Jesteœmy te solidarni z tymi aptekarzami, którzy stali siê ofiarami brutalnej gry rynkowej. Od lat trwa ostra, bezwzglêdna walka o dominuj¹c¹ pozycjê na polskim rynku farmaceutycznym, o kieszeñ i duszê pacjenta. Coraz czêœciej pacjent traktowany jest instrumentalnie. Przymusza siê go do tak zwanej turystyki lekowej. Pacjent nieœwiadomie sta³ siê narzêdziem wykorzystywanym do uzyskiwania dominuj¹cej, uprzywilejowanej pozycji na rynku aptekarskim kosztem uczciwych aptekarzy. To farmaceuci, którzy przez wiele lat kszta³cili siê, zak³adali apteki, powoli zdobywali zaufanie pacjentów, teraz zamykaj¹ swoje apteki, egnaj¹c siê z marzeniami i czêsto trac¹c maj¹tek. Przegrywaj¹ w nierównej walce z agresywnymi akcjami marketingowymi rozrastaj¹cych siê mniejszych lub wiêkszych sieci aptecznych. Stosowane chwyty marketingowe, polegaj¹ce na ró nego rodzaju programach lojalnoœciowych i promocjach, czêsto ewidentnie naruszaj¹ prawo. Samorz¹d aptekarski konsekwentnie informuje o tym organy pañstwa. Sieci apteczne wabi¹ chorych lekami za grosz, insulinami prawie za darmo, cenami hurtowymi. Te akcje promocyjne zmierzaj¹ w istocie do pozyskania coraz wiêkszej liczby pacjentów i niczym nieuzasadnionego wzrostu popytu na leki. Naczelna Izba Aptekarska stanowczo sprzeciwia siê tym praktykom. ¹damy ca³kowitego zakazu reklamowania aptek! Doœæ niszczenia polskiego aptekarstwa! PRIORYTETEM NOWELIZACJA PRAWA FARMACEUTYCZNEGO Sprzeciwiamy siê marnotrawieniu œrodków finansowych przeznaczonych na ochronê zdrowia. To nasze pieni¹dze, nasze sk³adki s¹ marnotrawione. Domagamy siê przejrzystej polityki lekowej pañstwa. Oczekujemy spójnego systemu refundacji leków i wyrobów medycznych. Przekazany we wrzeœniu do konsultacji spo³ecznych i miêdzyresortowych projekt ustawy refundacyjnej to dopiero pocz¹tek dyskusji na temat stworzenia takiego system. Nie wiadomo, jaki bêdzie ostateczny projekt i kiedy trafi do Sejmu. Sztywne ceny na leki refundowane ze œrodków publicznych i zakaz rezygnacji z pobierania za nie ustalonych op³at CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203)

16 SPRAWY ZAWODU to fundamenty systemu refundacji w znakomitej wiêkszoœci pañstw cz³onkowskich Unii Europejskiej. Nikt w nich nie kwestionuje, e publiczne pieni¹dze wymagaj¹ œcis³ej kontroli. Bêdziemy uwa nie przygl¹daæ siê pracom nad ustaw¹ refundacyjn¹, maj¹c w pamiêci losy nowelizacji Prawa farmaceutycznego, której projekt przekazany zosta³ do konsultacji spo³ecznych w listopadzie 2008 roku. Naczelna Izba Aptekarska zg³osi³a do niego swoje propozycje. W ocenie samorz¹du aptekarskiego niektóre z proponowanych uregulowañ mog³y uchroniæ wiele aptek przed likwidacj¹ i powstrzymaæ postêpuj¹c¹ pauperyzacjê aptekarzy. Niestety, w marcu ubieg³ego roku Ministerstwo Zdrowia wycofa³o z planu prac rz¹du na I pó³rocze 2009 r. nowelizacjê Prawa farmaceutycznego. Zaniechanie tych prac legislacyjnych budzi sprzeciw samorz¹du aptekarskiego, o czym informowaliœmy w pismach do premiera, marsza³ka Sejmu i parlamentarzystów. Nie zrezygnujemy z naszych priorytetów. S³usznoœæ jednego z g³ównych postulatów zg³aszanych przez Naczeln¹ Izbê Aptekarsk¹ wprowadzenie w ustawie Prawo farmaceutyczne kryteriów geograficznych i demograficznych przy wydawaniu zezwoleñ na prowadzenie apteki potwierdzi³ wyrok Europejskiego Trybuna³u Sprawiedliwoœci z 1 czerwca 2010 r. Trybuna³ uzna³, e ustanowienie przez pañstwo cz³onkowskie Unii Europejskiej limitów o charakterze demograficznym i geograficznym zgodne jest z prawem wspólnotowym i zapewnia obywatelom lepszy dostêp do leków. ZASADA: APTEKA DLA APTEKARZA Naczelna Izba Aptekarska konsekwentnie podtrzymuje te, e w³aœcicielem apteki powinien byæ farmaceuta. Podnoszony od wielu lat postulat œrodowiska aptekarskiego znalaz³ potwierdzenie w wyroku Europejskiego Trybuna³ Sprawiedliwoœci z 19 maja 2009 r. Trybuna³ stwierdzi³, e posiadanie i prowadzenie apteki mo e byæ zastrze one wy³¹cznie dla farmaceutów. Zasada apteka dla aptekarza gwarantuje pacjentom pe³ne bezpieczeñstwo i najwy sz¹ jakoœæ dystrybucji produktów leczniczych. Nie zgadzamy siê tak e z tak zwan¹ dystrybucj¹ bezpoœredni¹ do aptek. Ta forma rozwinê- ³a siê tylko w Wielkiej Brytanii i w szcz¹tkowej formie w Polsce. Mamy dobrze funkcjonuj¹cy rynek hurtowni farmaceutycznych i nie musimy poddawaæ siê dyktatowi niektórych producentów narzucaj¹cych ten rodzaj dystrybucji. ZAPOWIED AKCJI PROTESTACYJNEJ W œrodowisku aptekarskim narasta rozgoryczenia z powodu zaniechania obiecanych reform rynku farmaceutycznego. W Polsce wci¹ dominuj¹ rozwi¹zania dalekie od oczekiwañ aptekarzy i regulacji przyjêtych w wiêkszoœci krajów nale ¹cych do Unii Europejskiej. W tej sytuacji aptekarze nie wykluczaj¹ podjêcia bardziej stanowczych dzia³añ, maj¹cych uœwiadomiæ opinii publicznej skutki zaniechania przez pañstwo i poszczególne rz¹dy postulowanych przez œrodowisko aptekarskie reform, które powinny byæ jak najszybciej przeprowadzone w interesie i dla dobra polskich pacjentów. W dniu 8 wrzeœnia Naczelna Rada Aptekarska przyjê³a stanowisko w sprawie akcji protestacyjnej samorz¹du aptekarskiego. Wraz z przyjêciem tego stanowiska rozpoczê- ³o siê pogotowie protestacyjne. SALUS AEGROTI SUPREMA LEX ESTO Szanowni Pañstwo! Kole anki i Koledzy! Salus aegroti suprema lex esto te s³owa wyra aj¹ najpe³niej istotê codziennej pracy ka dego aptekarza i farmaceuty. S³u ymy naszym pacjentom, podobnie jak œwiêci mêczennicy Kosma i Damian. Nasi patroni przed wiekami dali nam niezrównany przyk³ad pracy dla dobra chorego, wzbogaconej o wymiar etyczny i duchowy. Bo przecie od wojen cenowych i gry rynkowej miêdzy producentem, hurtowni¹ i aptek¹ wa niejsze jest dobro pacjenta. A my aptekarze musimy sami troszczyæ siê o spo- ³eczny presti naszego zawodu. Wszystkim aptekarzom i farmaceutom sk³adam wyrazy szacunku i uznania dla ich codziennej pracy. yczê wam sukcesów i wytrwa³oœci w d¹ eniu do celów, jakie sobie wyznaczyliœmy. (Przemówienie wyg³oszone podczas obchodów Ogólnopolskiego Dnia Aptekarza w Warszawie 25 wrzeœnia 2010 r. Œródtytu³y pochodz¹ od redakcji) Adres do korespondencji: dr n. med. Grzegorz Kucharewicz prezes Naczelnej Izby Aptekarskiej Warszawa, ul. D³uga 16 tel , CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203) 2010

17 SPRAWY ZAWODU Farmaceuci, którym Naczelna Rada Aptekarska przyzna³a Medal im. prof. Bronis³awa Koskowskiego w 2010 r. mgr Aleksandra Halina Adamczyk, mgr Maria Adamczak, dr Piotr Belniak, mgr Ewa Bilska, mgr Janusz Bogdaszewski, mgr Irena Borys, mgr Lech Chmielecki, mgr Anna Maria Chocian, mgr Maria Cichosz-Stawicka, mgr Kazimiera Dañko-Œwisterska, mgr Jan Domañski, mgr Jolanta Dominek, mgr Wojciech Domino, dr n. farm. Alicja Doraczyñska-Szopa, mgr Jakub Dorociak, mgr Irena Dunaj, mgr Magdalena Falkowska, mgr Eryka Fischer-Cichocka, mgr Boles³awa Urszula Florczak, mgr Dorota Grzejda-Daszko, mgr Joanna Grzelak, mgr Maria Kazimiera Izdebska, mgr Wies³awa Aniela Jackowska, mgr Jolenta Jakubowska, mgr Teresa Januszko-Dudziak, mgr Romuald Jêdrzejczak, mgr Julia Kaja, mgr Barbara Kaniuka, mgr Barbara Kasperowicz, mgr Justyna Kiedrowska, mgr Agnieszka Monika Kita, Tomasz Baj/Aptekarz Polski CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203)

18 SPRAWY ZAWODU dr Kazimiera Klementys, dr Krzysztof Kmieæ, mgr Dariusz Kopeæ, mgr Zdzis³aw Kowalewski, mgr ucja Kowalska, mgr Andrzej Korzeniowski, mgr Jolanta Krawczyk, mgr Ewa Krzeszowska, mgr Barbara Maria uczyñska-brandys, mgr Micha³ ukaszewicz, mgr Bo ena Maækowiak, mgr Magdalena Majewska, mgr Wioleta Bo ena Makarewicz, mgr Dorota Marcinkowska, mgr Dorota Miazek, mgr Anna Maria Micha³owska, mgr Barbara Miciu³a, mgr Joanna Moroz, mgr Stanis³aw Mucha, mgr Irena Niczyporowicz, dr Alina Nowacka-Waliszka, mgr Alicja Nowakowska, mgr Renata Olech, mgr Krystyna Olszewska, mgr Zbigniew Patkowski, mgr Katarzyna Pawe³czyk, mgr Irmgarda Maria Poæwiardowska, mgr Barbara PrzewoŸna, mgr Gra yna Puna, mgr Barbara de Pytno-Flaczkiewicz, mgr Iwona Reinholz- -Cynajek, mgr Jan Rogowski, mgr Anna Rybowska, mgr Jolanta Salewska, mgr Krystyna Wincentyna Sowiñska, mgr Jan Stasiczek, mgr Wanda Sworowska, mgr Stanis³awa Szka³uba, mgr Halina Szulc, mgr El bieta Taterczyñska, mgr Maria Turyk, mgr Jaros³aw Tuzikiewicz, mgr Wanda Wanowska-Fr¹czek, mgr Rudolf Wojtala, mgr Alicja Zaj¹czkowska, mgr Danuta Marianna Zieliñska, mgr Stefan ebrowski. Osoby uhonorowane odznak¹ honorow¹ MZ Za zas³ugi dla ochrony zdrowia w 2010 r. mgr Piotr Bohater, dr Lucyna Bu³aœ, dr Aleksander Czarniawy, mgr Lidia Czy, mgr Wanda D³ugi, mgr Halina Stanis³awa Dzieniszewska- -Mendak, mgr Bogumi³a Dziêgielewska-Œciepko, mgr Alina Giewartowska, mgr Jadwiga Gryska, mgr Józef Iskrzyñski, dr Hanna Jankowiak-Gracz, mgr Hanna Karwasik, mgr Maria Kaszuba, dr Kazimiera Klementys, mgr Piotr Klima, mgr Jolanta Ma³gorzata Kowal, mgr Anna Lipiñska, mgr Pawe³ ukasiñski, mgr Tamara Makarewicz, mgr Maria Oziemska, mgr Wies³aw Pieñkoœ, mgr Anna P³awska, mgr Jan P³otkowiak, mgr Stanis³aw Maciej Sawczyn. Farmaceuci, którym Naczelna Rada Aptekarska przyzna³a wyró nienie Mecenasa Samorz¹du Aptekarskiego w 2010 r. adwokat Janusz Andrzejewski, mgr farm. Irena Anna Dobrakowska, prof. dr hab. Edmund Grzeœkowiak, mgr farm. Anna Gut, dr Krzysztof Kmieæ, radca prawny Krystian Szulc, mgr farm. Monika Urbaniak, Fundacja Na Rzecz Wspierania Rozwoju Polskiej Farmacji i Medycyny (utworzona przez Zak³ady Farmaceutyczne Polpharma SA w 2001 r.), Sallus Internationall Sp. z o.o. Farmaceuci, którym Naczelna Rada Aptekarska przyzna³a tytu³ Stra nika Wielkiej Pieczêci Aptekarstwa Polskiego w 2010 r. dr Tadeusz B¹belek, mgr Irena Ka³³aur, mgr Ryta L¹d, dr Jan Majewski, prof. dr hab. Dionizy Moska, dr Stanis³aw Pic, mgr Stefan Rostafiñski. (Nazwiska i tytu³y naukowe podano za pisemnym i ustnym przekazem pracowników kancelarii Naczelnej Izby Aptekarskiej) 18 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203) 2010

19 60. ROCZNICA UPAÑSTWOWIENIA APTEK??? Od redakcji Ósmego stycznia 2011 r. up³ynie 60 lat od historycznego wydarzenia, jakim by³o upañstwowienie aptek. Redakcja rozpoczyna cykl artyku³ów poœwiêconych nie tylko samemu upañstwowieniu, lecz tak e jego skutkom, z nadziej¹ na wiêksz¹ uwagê historyków farmacji i dzia³aczy samorz¹du aptekarskiego dla tego problemu. Przy³¹czamy siê równie do g³osów naszych Czytelników, którzy od lat postuluj¹ upamiêtnienie tego wydarzenia w formie tablicy na budynku przy ul. D³ugiej 16 w Warszawie, powsta³ym w okresie II RP ze sk³adek farmaceutów, a po II wojnie œwiatowej odbudowanym równie ze œrodków zgromadzonych przez aptekarzy. CZY UPAÑSTWOWIENIE APTEK TO TYLKO PRZESZ OŒÆ? doc. dr hab. Anita MAGOWSKA Katedra i Zak³ad Historii Nauk Medycznych UM w Poznaniu Is nationalization of pharmacies only the past? Streszczenie. Publikacja prezentuje d³ugotrwa³e skutki nacjonalizacji aptek w Polsce. W 1951 r. w³aœciciele aptek zostali pozbawieni swojej w³asnoœci ³¹cznie z ich yciowymi oszczêdnoœciami, a izby aptekarskie zosta³y zlikwidowane. Aptekarzy zubo ono i na ok 40 lat pozbawiono podmiotowoœci. Reprywatyzacja aptek po 1990 r. nie odbudowa³a polskiej farmacji, jej pierwotnego stanu i si³y. S³owa kluczowe: historia farmacji, apteki ogólnodostêpne, upañstwowienie. Summary. The paper presents long-term results of nationalization of pharmacies in Poland. In 1951 their owners lost all their possessions, including life savings, and pharmaceutical chambers were wound up. Pharmacists became impoverished and deprived of subjectivity for forty years. Reprivatization of pharmacies after 1990 hasn t restored the Polish pharmacy to its original state and power. Keywords: history of pharmacy, community pharmacies, nationalization. W aptece pracowa³em sam, nie zatrudniaj¹c nikogo, tylko z pomoc¹ ony. Sam jestem chory na serce (myocarditis, angina pectoris). Mam piêcioro dzieci w wieku szkolnym, z nich czworo poza domem: Marcin w Szkole Felczerskiej w Poznaniu, Katarzyna w Liceum Chemicznym w Bydgoszczy, Jan w Liceum Felczerskim w Gorzowie, Anna w gimnazjum w Koœcianie i Jacek w szkole w Krzywiniu. Nikt z nich nie korzysta ze stypendium. Po zajêciu mego konta pozosta³em bez grosza. Maj¹c zaufanie do instytucji finansowej, sk³ada³em tam wszystkie moje oszczêdnoœci. Oszczêdza³em pracuj¹c lat kilka bez urlopu, bez wypoczynku, aby coœ od³o yæ na czarn¹ godzinê, dla dzieci. Nie pijê i nie palê. Od lutego 1945 r. do paÿdziernika 1948 r. by³em burmistrzem w Krzywiniu. Wszystko zaoszczêdzone zosta³o zajête tak w po³owie stycznia 1951 roku skar y³ siê Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu mgr W³adys³aw Poreda, by³y w³aœciciel apteki w Krzywiniu. Nale a³ do tych aptekarzy, których upañstwowienie aptek w dniu 8 stycznia 1951 roku CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203)

20 ??? 60. ROCZNICA UPAÑSTWOWIENIA APTEK ca³kowicie zaskoczy³o. Nie spodziewa³ siê nacjonalizacji tak e mgr Konrad Drecki, w³aœciciel apteki przy ul. Daszyñskiego 96 w Poznaniu. Kiedy równoczeœnie z zajêciem apteki zablokowano mu konto bankowe, nie by³ w stanie wyp³aciæ pensji swoim pracownikom i op³aciæ nale noœci podatkowych. W krótkim czasie do jego mieszkania przyszed³ komornik i na poczet zaleg³oœci podatkowych opieczêtowa³ meble. Bezprawny charakter mia³o skonfiskowanie mercedesa mgr. Tomaszowi D¹browskiemu, w³aœcicielowi apteki przy Rynku Œródeckim w Poznaniu, bo samochód wyposa eniem apteki przecie nie by³. D¹browski nie podda³ siê, uparcie interweniowa³ u w³adz coraz wy szych szczebli, a w koñcu, po czterech latach auto mu zwrócono. Mia³ szczêœcie, bo starania innego poznañskiego farmaceuty, mgr. Józefa Ma³kiewicza, w³aœciciela apteki na naro niku ulic Staszica i D¹browskiego, o odzyskanie zarekwirowanych rzeczy osobistych, w tym rêczników i budzika, nie odnios³y skutku. Z kolei mgr Kazimierz Skar yñski, by³y w³aœciciel apteki Pod Bia³ym Or³em w Poznaniu, domaga³ siê zwrotu zarekwirowanego bufetu i oprawionych rogów jelenich nawet w Ministerstwie Zdrowia, ale te bez rezultatu. W dniu nacjonalizacji 159 aptek istniej¹cych w województwie poznañskim najbardziej drastyczne sceny rozegra³y siê w Trzciance, gdzie zrozpaczon¹ i rozhisteryzowan¹ farmaceutkê aresztowali funkcjonariusze Urzêdu Bezpieczeñstwa, nastêpnie umieszczaj¹c w szpitalu psychiatrycznym. NACJONALIZACJA DAWNY POMYS Nie wszyscy aptekarze byli zaskoczeni. Nie yj¹cy ju prof. Witold G³owacki, po II wojnie œwiatowej wspó³w³aœciciel jednej z poznañskich aptek, wspomina³, e nacjonalizacjê przyj¹³ z ulg¹, bo od kilkunastu miesiêcy jego apteka by³a objêta przymusowym zarz¹dem pañstwowym. Po wojnie urzêdy skarbowe nak³ada³y na apteki prywatne domiary do podatku dochodowego i obrotowego, obni ano mar e, przydzielano ograniczone iloœci leków i materia³ów opatrunkowych, gro ¹c obozem pracy za zakupy na wolnym rynku (odsprzedawano leki z paczek i z przemytu) i sprawiaj¹c, e wywi¹zywanie siê z obowi¹zku posiadania pe³nego asortymentu œrodków farmaceutycznych by- ³o nierealne. Oburzenie aptekarzy wywo³ywa³ na³o ony na nich obowi¹zek dostarczania szklanych opakowañ pañstwowym zak³adom przemys³u farmaceutycznego. Ponadto powstawa³y punkty rozdawnictwa leków, a opóÿnienia ubezpieczalni w regulowaniu wierzytelnoœci prywatnym aptekom siêga³y nawet pó³ roku. Wobec takiego stanu rzeczy mo na zrozumieæ reakcjê wtedy doktora W. G³owackiego na upañstwowienie aptek. Wydarzenia 8 stycznia 1951 roku by³y zaskoczeniem, ale prawdê mówi¹c, w okresie miêdzywojennym niektórzy farmaceuci (byli to cz³onkowie Zwi¹zku Zawodowego Farmaceutów Pracowników) domagali siê uspo³ecznienia aptek. Motywowali swoje stanowisko potrzeb¹ udostêpniania leków za mo liwie najni sz¹ cenê. W 1945 roku mgr Jan Lipski opracowa³ projekt upañstwowienia aptek w Polsce. Zak³ada³, e pañstwo wykupi apteki prywatne za faktyczn¹ cenê leków i wyposa enia, a nastêpnie wynajmie je na 30 lat dyplomowanym farmaceutom. Ka da tak przekszta³cona apteka stanowi³aby rodzaj spó³dzielni. Lipski przekaza³ swój projekt Departamentowi Organizacyjnemu Ministerstwa Zdrowia. Resort zdrowia uzna³, e wydatkowanie kilku miliardów z³otych na wykupienie aptek jest nierealne, a rezygnacja ze sta³ych dochodów z podatków niekorzystna dla pañstwa. Pomys³ Lipskiego przetestowa³ jednak inspektor farmacji obarzewski, który utworzy³ tzw. spó³kê dzier awn¹ w aptece przy Rynku G³ównym w Krakowie. W grudniu 1945 roku jeden z pos³ów pyta³ premiera Osóbkê-Morawskiego, czy ma zamiar upañstwowiæ apteki. Odpowiedzia³: Myœlimy tylko o wprowadzeniu równie i aptek uspo³ecznionych. Muszê powiedzieæ, e w tej dziedzinie uprawiana jest przez w³aœcicieli aptek prywatnych wielka spekulacja i dlatego ingerencja pañstwa w tworzenie aptek spo³ecznych jest rzecz¹ bardzo celow¹, co nie znaczy, e myœlimy o odebraniu aptek prywatnym w³aœcicielom i upañstwowieniu ich. 20 CZASOPISMO APTEKARSKIE Nr 11 (203) 2010

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

INFORMATOR -SPECJALIZACJE

INFORMATOR -SPECJALIZACJE INFORMATOR -SPECJALIZACJE Informator został przygotowany w oparciu o specjalizacje z których akredytacje posiada Uniwersytet Medyczny im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu. Uniwersytet, został wybrany

Bardziej szczegółowo

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem.

Producent P.P.F. HASCO-LEK S.A nie prowadził badań klinicznych mających na celu określenie skuteczności produktów leczniczych z ambroksolem. VI.2 Podsumowanie danych o bezpieczeństwie stosowania produktów leczniczych z ambroksolem VI.2.1 Omówienie rozpowszechnienia choroby Wskazania do stosowania: Ostre i przewlekłe choroby płuc i oskrzeli

Bardziej szczegółowo

Lider w praktyce pielęgniarskiej

Lider w praktyce pielęgniarskiej II FORUM DYSKUSYJN0 - NAUKOWE W PIELĘGNIARSTWIE Lider w praktyce pielęgniarskiej Lublin, 13 MAJA 2015 Organizator: Koło Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego przy Wydziale Nauk o Zdrowiu Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

4 punkty naukowe. www.cza.pl e-mail: cza@cza.pl. Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie

4 punkty naukowe. www.cza.pl e-mail: cza@cza.pl. Kontynuator tradycji Czasopisma utworzonego w roku 1871 we Lwowie www.cza.pl e-mail: cza@cza.pl Patronat POLSKIE TOWARZYSTWO LEKARSKIE POLSKI KOMITET ZIELARSKI AMBASADOR FARMACJI ISSN 1233-2755 Vol. XX Rok za³o enia 1992 Nr 4 (232) Kwiecieñ 2013 4 punkty naukowe Ministerstwa

Bardziej szczegółowo

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP

PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP Warszawa, dnia 04 września 2015 r. RZECZPOSPOLITA POLSKA MINISTER FINANSÓW PL-LS.054.24.2015 Pani Małgorzata Kidawa Błońska Marszałek Sejmu RP W związku z interpelacją nr 34158 posła Jana Warzechy i posła

Bardziej szczegółowo

POWIATOWY URZĄD PRACY

POWIATOWY URZĄD PRACY POWIATOWY URZĄD PRACY ul. Piłsudskiego 33, 33-200 Dąbrowa Tarnowska tel. (0-14 ) 642-31-78 Fax. (0-14) 642-24-78, e-mail: krda@praca.gov.pl Załącznik Nr 3 do Uchwały Nr 5/2015 Powiatowej Rady Rynku Pracy

Bardziej szczegółowo

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej

Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej biblioteczka zamówień publicznych Agata Hryc-Ląd Małgorzata Skóra Zakupy poniżej 30.000 euro Zamówienia w procedurze krajowej i unijnej Nowe progi w zamówieniach publicznych 2014 Agata Hryc-Ląd Małgorzata

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

I Międzynarodową konferencję

I Międzynarodową konferencję Rektor Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Pigonia w Krośnie Rektor Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu Polskie Towarzystwo Zielarzy i Fitoterapeutów zapraszają na I Międzynarodową

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r

ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 03.12.2015r 1. ZAMAWIAJĄCY HYDROPRESS Wojciech Górzny ul. Rawska 19B, 82-300 Elbląg 2. PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA Przedmiotem Zamówienia jest przeprowadzenie usługi indywidualnego audytu

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

Prospołeczne zamówienia publiczne

Prospołeczne zamówienia publiczne Prospołeczne zamówienia publiczne Przemysław Szelerski Zastępca Dyrektora Biura Administracyjnego Plan prezentacji Zamówienia publiczne narzędzie Zamówienia prospołeczne w teorii Zamówienia prospołeczne

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r.

Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. Dziennik Ustaw Nr 132 8903 Poz. 1238 1238 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 czerwca 2003 r. w sprawie ciàg ych szkoleƒ farmaceutów zatrudnionych w aptekach i hurtowniach farmaceutycznych Na

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO

REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW. OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA NIEPEŁNOSPRAWNEGO LUB PRZEWLEKLE CHOREGO Załącznik nr 1 do Uchwały Okręgowej Rady Pielęgniarek i Położnych w Opolu Nr 786/VI/2014 z dnia 29.09.2014 r. REGULAMIN WSPARCIA FINANSOWEGO CZŁONKÓW OIPiP BĘDĄCYCH PRZEDSTAWICIELAMI USTAWOWYMI DZIECKA

Bardziej szczegółowo

V OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA SEKCJI WAD ZASTAWKOWYCH SERCA POLSKIEGO TOWARZYSTWA KARDIOLOGICZNEGO

V OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA SEKCJI WAD ZASTAWKOWYCH SERCA POLSKIEGO TOWARZYSTWA KARDIOLOGICZNEGO ZAPROSZENIE DO SKŁADANIA OFERT V OGÓLNOPOLSKA KONFERENCJA SEKCJI WAD ZASTAWKOWYCH SERCA POLSKIEGO TOWARZYSTWA KARDIOLOGICZNEGO data: 23 kwietnia 2016 r. (sobota) miejsce: Krakowski Szpital Specjalistyczny

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r.

STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. STANOWISKO Nr 22/14/P-VII PREZYDIUM NACZELNEJ RADY LEKARSKIEJ z dnia 6 czerwca 2014 r. w sprawie projektu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie limitu przyjęć na kierunki lekarski i lekarsko-dentystyczny

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r.

ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. ZARZĄDZENIE nr 1/2016 REKTORA WYŻSZEJ SZKOŁY EKOLOGII I ZARZĄDZANIA W WARSZAWIE z dnia 15.01.2016 r. w sprawie zmian w zasadach wynagradzania za osiągnięcia naukowe i artystyczne afiliowane w WSEiZ Działając

Bardziej szczegółowo

VI Konferencja Naukowo-Szkoleniowa SALMED - LABORATORIUM 2012

VI Konferencja Naukowo-Szkoleniowa SALMED - LABORATORIUM 2012 VI Konferencja Naukowo-Szkoleniowa SALMED - LABORATORIUM 2012 Medyczne laboratorium diagnostyczne w systemie opieki zdrowotnej stan aktualny i perspektywy rozwoju ZAPROSZENIE 14-15 marca 2012 Poznań Międzynarodowe

Bardziej szczegółowo

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014

Raport Konsultanta Wojewódzkiego w dziedzinie FARMACJA SZPITALNA za rok 2014 Warszawa,12.02.2015 Ewa Steckiewicz- Bartnicka Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej Mińsk Mazowiecki,ul. Szpitalna 37 tel.25 5065171 fax.25 5065109 email apteka@spzozmm.pl Raport Konsultanta

Bardziej szczegółowo

Wydział Biznesu Stosunków Międzynarodowych. Akademii Finansów i Biznesu Vistula. oraz

Wydział Biznesu Stosunków Międzynarodowych. Akademii Finansów i Biznesu Vistula. oraz Wydział Biznesu Stosunków Międzynarodowych oraz Wydział Zamiejscowy w Krakowie serdecznie zapraszają na konferencję naukową skierowana do dyrektorów i nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych EDUKACJA W XXI

Bardziej szczegółowo

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin

Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Dlaczego warto inwestować w promocję projektu od chwili jego narodzin Aneta Prymaka, Dorota Stojda Dział Informacji i Marketingu Centrum Nauki Kopernik W promocję projektu warto zainwestować w celu: znalezienia

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.zsb.iq.pl Braniewo: Pełnienie funkcji Koordynatora Projektu Priorytet: IX Rozwój wykształcenia

Bardziej szczegółowo

Konferencja UDT NORMY, SPECYFIKACJE, DOKUMENTY TECHNICZNE POWIĄZANE Z NOWĄ DYREKTYWĄ DŹWIGOWĄ 2014/33/UE

Konferencja UDT NORMY, SPECYFIKACJE, DOKUMENTY TECHNICZNE POWIĄZANE Z NOWĄ DYREKTYWĄ DŹWIGOWĄ 2014/33/UE NORMY, SPECYFIKACJE, DOKUMENTY TECHNICZNE POWIĄZANE Z NOWĄ DYREKTYWĄ DŹWIGOWĄ 2014/33/UE HOTEL GRAND Nosalowy Dwór **** ul. Balzera 21d, 34-500 Zakopane ORGANIZATOR: Urząd Dozoru Technicznego Oddział w

Bardziej szczegółowo

Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017

Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017 Zasady przyznawania stypendiów doktoranckich na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego na rok akademicki 2016/2017 Postanowienia ogólne 1) Niniejsze Zasady dotyczą stypendiów doktoranckich wypłacanych

Bardziej szczegółowo

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra:

Przepisy regulujące kwestię przyznawania przez Ministra Zdrowia stypendium ministra: Informacja na temat składania wniosków o Stypendium Ministra Zdrowia dla studentów uczelni medycznych za osiągnięcia w nauce i wybitne osiągnięcia sportowe, w roku akademickim 2011/2012 Ministerstwo Zdrowia,

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie ustalenia zasad udzielania i rozmiaru obniżek tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycielom, którym powierzono stanowiska

Bardziej szczegółowo

Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ.

Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ. URZĄD PATENTOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ DYREKTOR GENERALNY Warszawa, dnia 08.04.2013 r. Do Wykonawców Pytania do treści Specyfikacji wraz z odpowiedziami oraz zmiana treści SIWZ. Dotyczy: Postępowania

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki. Wawel S.A. z siedzibą w Krakowie

OGŁOSZENIE o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki. Wawel S.A. z siedzibą w Krakowie OGŁOSZENIE o zwołaniu Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki Wawel S.A. z siedzibą w Krakowie Zarząd Wawel Spółki Akcyjnej z siedzibą w Krakowie, przy ul. Władysława Warneńczyka 14, wpisanej do Rejestru

Bardziej szczegółowo

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

PROGRAM WSPÓŁPRACY. Artykuł 1

PROGRAM WSPÓŁPRACY. Artykuł 1 Str. 1 PROGRAM WSPÓŁPRACY między Ministerstwem Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Ministerstwem Oświaty i Nauki Republiki Litewskiej na lata 1998 2001 Ministerstwo Edukacji Narodowej Rzeczypospolitej

Bardziej szczegółowo

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału!

Szkolenia nie muszą być nudne! Kolejne szkolenie już w lutym wszystkie osoby zachęcamy do wzięcia w nich udziału! Szkolenia nie muszą być nudne! W Spółce Inwest-Park odbyło się kolejne szkolenie w ramach projektu Akcelerator Przedsiębiorczości działania wspierające rozwój przedsiębiorczości poza obszarami metropolitarnymi

Bardziej szczegółowo

VI WIOSNA Z FIZJOTERAPIĄ CYKLICZNE SYMPOZJUM STUDENCKICH KÓŁ NAUKOWYCH

VI WIOSNA Z FIZJOTERAPIĄ CYKLICZNE SYMPOZJUM STUDENCKICH KÓŁ NAUKOWYCH POD AUSPICJAMI DEKADY KOŚCI I STAWÓW WHO KOMUNIKAT 2 Warszawa- luty 2012 PATRONAT HONOROWY JM REKTOR WARSZAWSKIEGO UNIWERSYTETU MEDYCZNEGO PROF. DR HAB. MED. MAREK KRAWCZYK PATRONAT NAUKOWY POLSKIE TOWARZYSTWO

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONKURSU UTWÓR DLA GDAŃSKA. Symfonia Gdańska Dźwięki Miasta

REGULAMIN KONKURSU UTWÓR DLA GDAŃSKA. Symfonia Gdańska Dźwięki Miasta REGULAMIN KONKURSU UTWÓR DLA GDAŃSKA. Symfonia Gdańska Dźwięki Miasta Stowarzyszenie Artystyczne Lustra z siedzibą w Gdyni zwane dalej Organizatorem, ogłasza otwarty Konkurs na utwór muzyczny, który będzie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów

PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO. w Urzędzie Gminy Mściwojów I. Postanowienia ogólne 1.Cel PROCEDURA OCENY RYZYKA ZAWODOWEGO w Urzędzie Gminy Mściwojów Przeprowadzenie oceny ryzyka zawodowego ma na celu: Załącznik A Zarządzenia oceny ryzyka zawodowego monitorowanie

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

PROBLEMY KARDIOLOGICZNE OKRESU DORASTANIA

PROBLEMY KARDIOLOGICZNE OKRESU DORASTANIA XI Konferencja Sekcji Kardiologii Dziecięcej Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Toruń, 27-29 września 2012r PROBLEMY KARDIOLOGICZNE OKRESU DORASTANIA Miejsce obrad Sala Konferencyjna Hotelu Filmar,

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej 30 000 euro.

Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej 30 000 euro. Zaproszenie do złożenia oferty cenowej na Świadczenie usług w zakresie ochrony na terenie Pałacu Młodzieży w Warszawie w 2015 roku Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej

Bardziej szczegółowo

I WARSZTATY OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ 17 MAJA 2010, POZNAŃ

I WARSZTATY OPIEKI FARMACEUTYCZNEJ 17 MAJA 2010, POZNAŃ I Warsztaty Opieki Farmaceutycznej organizowane przez Młodą Farmację Poznań, Studencie Koło Opieki Farmaceutycznej, Pracownię Farmacji Praktycznej Katedry i Zakładu Technologii Postaci Leku Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne

STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO. Rozdział I. Postanowienia ogólne STATUT KOŁA NAUKOWEGO PRAWA MEDYCZNEGO Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 Koło Naukowe Prawa Medycznego, zwane dalej Kołem, jest dobrowolną organizacją studencką. Funkcjonuje na Wydziale Prawa i Administracji

Bardziej szczegółowo

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 ZARZĄDZENIE Nr 2/2016 z dnia 16 lutego 2016r DYREKTORA PRZEDSZKOLA Nr 14 W K O N I N I E W sprawie wprowadzenia REGULAMINU REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 IM KRASNALA HAŁABAŁY W KONINIE Podstawa

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE NR 23/2014

ZAPYTANIE OFERTOWE NR 23/2014 PCPR-PR-23-2014 Tarnów, dnia 01.09.2014r. ZAPYTANIE OFERTOWE NR 23/2014 Przeprowadzenie kursu obsługi kasy fiskalnej dla 4 osób, uczestników projektu Twój los w twoich rękach współfinansowanego przez Unię

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE NR 1055/2014 PREZYDENTA MIASTA MIELCA. z dnia 14 lutego 2014 r.

ZARZĄDZENIE NR 1055/2014 PREZYDENTA MIASTA MIELCA. z dnia 14 lutego 2014 r. ZARZĄDZENIE NR 1055/2014 PREZYDENTA MIASTA MIELCA w sprawie ogłoszenia przetargu ustnego nieograniczonego na wynajem na czas nieoznaczony lokalu użytkowego mieszczącego się w budynku przy ul. Biernackiego

Bardziej szczegółowo

I. REKLAMA KIEROWANA DO LEKARZY

I. REKLAMA KIEROWANA DO LEKARZY Instrukcja postępowania w sprawie warunków i formy reklamy produktów leczniczych w Specjalistycznym Szpitalu Klinicznym Uniwersytetu Medycznego im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu Instrukcja określa

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN STOŁÓWKI SZKOLNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 5 W RZESZOWIE

REGULAMIN STOŁÓWKI SZKOLNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 5 W RZESZOWIE REGULAMIN STOŁÓWKI SZKOLNEJ W ZESPOLE SZKÓŁ NR 5 W RZESZOWIE Na podstawie : -art. 67a. ust 3 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (dz.u. z 2004r. Nr 256, poz 2572; ze zm.), w celu zapewnienia

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

INTERDYSCYPLINARNĄ KONFERENCJĘ NAUKOWĄ

INTERDYSCYPLINARNĄ KONFERENCJĘ NAUKOWĄ ZAKŁAD SOCJOLOGII Wyższej Szkoły Turystyki i Języków Obcych w Warszawie we współpracy z ZAKŁADEM FILOZOFII Wydziału Nauk Społecznych Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie zapraszają na I INTERDYSCYPLINARNĄ

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO

Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO Regulamin konkursu na logo POWIATU ŚREDZKIEGO I. Organizator konkursu Organizatorem konkursu jest Zarząd Powiatu w Środzie Śląskiej, zwany dalej Organizatorem. Koordynatorem konkursu z ramienia Organizatora

Bardziej szczegółowo

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku,

PROTOKÓŁ. Kontrolę przeprowadzono w dniach : 24, 25, 31.05. 2005 roku oraz 10. 06. 2005 roku, PROTOKÓŁ z kontroli w Warsztatach Terapii Zajęciowej Polskiego Stowarzyszenia na Rzecz Osób z Upośledzeniem Umysłowym Koło w Słupsku przeprowadzonej przez Głównego Specjalistę Wydziału Audytu i Kontroli

Bardziej szczegółowo

Województwo Lubuskie, 2016 r.

Województwo Lubuskie, 2016 r. Województwo Lubuskie, 2016 r. Kursy kwalifikacyjne, szkolenia doskonalące dla nauczycieli w zakresie tematyki związanej z nauczanym zawodem. Studia podyplomowe itp. Np. uczelnie wyższe w przypadku szkoleń

Bardziej szczegółowo

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS

PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS PROGRAM LIFELONG LEARNING ERASMUS W AKADEMII MORSKIEJ W GDYNI ZASADY REALIZACJI 2010/2011 I. WSTĘP 1. Decyzję o przystąpieniu Uczelni do Programu Lifelong Learning (dawniej Sokrates) podejmuje Senat Uczelni.

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu na cykl zajęć edukacyjnych o prawach dziecka i ich realizacji w praktyce

Regulamin Konkursu na cykl zajęć edukacyjnych o prawach dziecka i ich realizacji w praktyce Regulamin Konkursu na cykl zajęć edukacyjnych o prawach dziecka i ich realizacji w praktyce I. Postanowienia ogólne 1. Organizatorem konkursu jest Rzecznik Praw Dziecka, zwany dalej Organizatorem, z siedzibą

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r.

MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. MUP.PK.III.SG.371-74/08 Lublin, dnia 30.05.2008 r. Zaproszenie do składania informacji dotyczących organizacji szkolenia Spawanie metodą 111 (ręczne spawanie łukowe) i spawanie metodą 311 (spawanie acetylenowo-tlenowe)

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r.

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ 1) z dnia 2011 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach Na podstawie art. 95a ustawy

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego ZAPYTANIE OFERTOWE Legnica, dnia 22.05.2015r. ZAPYTANIE OFERTOWE na przeprowadzenie audytu zewnętrznego projektu wraz z opracowaniem raportu końcowego audytu w ramach projektu, współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM

POLSKA IZBA TURYSTYKI POLISH CHAMBER OF TOURISM Załącznik nr 1 do Uchwały Prezydium Polskiej Izby Turystyki nr 3/2015/P/E Regulamin powoływania i pracy Egzaminatorów biorących udział w certyfikacji kandydatów na pilotów wycieczek I. Postanowienia ogólne

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 2 PROWADZONEGO PRZEZ URZĄD GMINY WE WŁOSZAKOWICACH NA ROK SZKOLNY 2014/2015

PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 2 PROWADZONEGO PRZEZ URZĄD GMINY WE WŁOSZAKOWICACH NA ROK SZKOLNY 2014/2015 Załącznik do Zarządzenia Nr 1./2014 Dyrektora Przedszkola nr 2 z dnia 20.02. 2014r. PROCEDURA REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 2 PROWADZONEGO PRZEZ URZĄD GMINY WE WŁOSZAKOWICACH NA ROK SZKOLNY 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016

Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016 Regulamin Konkursu na najlepszego studenta i na najlepsze koło naukowe Województwa Pomorskiego o nagrodę Czerwonej Róży 2016 1 Postanowienia ogólne 1. Organizatorem konkursu jest Stowarzyszenie Czerwonej

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli POZIOMY PRACY WYCHOWAWCZEJ I. PRACA WYCHOWAWCZA WYCHOWAWCY KLASY 1. Zapoznanie rodziców z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Mucosolvan inhalacje, 15 mg/2 ml, płyn do inhalacji z nebulizatora Ambroxoli hydrochloridum

ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA. Mucosolvan inhalacje, 15 mg/2 ml, płyn do inhalacji z nebulizatora Ambroxoli hydrochloridum ULOTKA DLA PACJENTA: INFORMACJA DLA UŻYTKOWNIKA Mucosolvan inhalacje, 15 mg/2 ml, płyn do inhalacji z nebulizatora Ambroxoli hydrochloridum Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku.

Bardziej szczegółowo

Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika. Septolete ultra, (1,5 mg + 5 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór

Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika. Septolete ultra, (1,5 mg + 5 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór Ulotka dla pacjenta: informacja dla użytkownika Septolete ultra, (1,5 mg + 5 mg)/ml, aerozol do stosowania w jamie ustnej, roztwór Benzydamini hydrochloridum + Cetylpyridinii chloridum Należy przeczytać

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

Regulamin Wojewódzkiego Konkursu Małopolski Pracodawca Przyjazny Rodzinie 2015

Regulamin Wojewódzkiego Konkursu Małopolski Pracodawca Przyjazny Rodzinie 2015 Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr PS-0621-16/15 z dnia 26 sierpnia 2015 r. zmienionego zarządzeniem nr PS-0621-23/15 z dnia 16.10.2015 r. Regulamin Wojewódzkiego Konkursu Małopolski Pracodawca Przyjazny

Bardziej szczegółowo

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ

OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ OŚWIADCZENIE O STANIE RODZINNYM I MAJĄTKOWYM ORAZ SYTUACJI MATERIALNEJ Niniejsze oświadczenie należy wypełnić czytelnie. W przypadku, gdy zakres informacji wskazany w danym punkcie nie ma odniesienia do

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 4

Zapytanie ofertowe nr 4 Zapytanie ofertowe nr 4 Wrocław, dnia 22.10.2015 r. W związku z realizacją projektu Almas House in Poland dofinansowanego ze środków Mechanizmu Finansowego EOG 2009-2014, Norweskiego Mechanizmu Finansowego

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu na logo programu Start In Poland

Regulamin konkursu na logo programu Start In Poland Regulamin konkursu na logo programu Start In Poland 1. Organizator konkursu Organizatorem konkursu jest: Ministerstwo Rozwoju Plac Trzech Krzyży 3/5 00-507 Warszawa 2. Przedmiot konkursu Przedmiotem konkursu

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR

ZAPYTANIE OFERTOWE. z dnia 21.04.2016. na stanowisko: specjalista systemów VR ZAPYTANIE OFERTOWE z dnia 21.04.2016 na stanowisko: specjalista systemów VR 1. Nazwa Zamawiającego Signum Project sp. z o.o. Ul. Myśliwska 61/110, 30-718 Kraków 2. Postanowienia ogólne Niniejsze postępowanie

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU. Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. z dnia 27 września 2013 r.

UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU. Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. z dnia 27 września 2013 r. UNIWERSYTET MIKOŁAJA KOPERNIKA W TORUNIU ZARZĄDZENIE Nr 138 Rektora Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z dnia 27 września 2013 r. w sprawie odpłatności za zakwaterowanie w domach studenckich Uniwersytetu

Bardziej szczegółowo

P R O C E D U R Y - ZASADY

P R O C E D U R Y - ZASADY ZASADY REKRUTACJI DO PUBLICZNYCH PRZEDSZKOLI, ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH PRZY SZKOŁACH PODSTAWOWYCH DLA KTÓRYCH ORGANEM PROWADZĄCYM JEST MIASTO I GMINA POŁANIEC NA ROK SZKOLNY 2016/2017 P R O C E D U R Y

Bardziej szczegółowo

UMOWA PORĘCZENIA NR [***]

UMOWA PORĘCZENIA NR [***] UMOWA PORĘCZENIA NR [***] zawarta w [***], w dniu [***] r., pomiędzy: _ z siedzibą w, ul., ( - ), wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy, Wydział

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 57 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1 października 2008 roku

Zarządzenie nr 57 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1 października 2008 roku UNIWERSYTET JAGIELLOŃSKI DO 0130/57/2008 Zarządzenie nr 57 Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego z 1 października 2008 roku w sprawie: szkolenia w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy studentów I roku

Bardziej szczegółowo

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?

Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php? 1 z 6 2013-10-03 14:58 Adres strony internetowej, na której Zamawiający udostępnia Specyfikację Istotnych Warunków Zamówienia: www.wup.pl/index.php?id=221 Szczecin: Usługa zorganizowania szkolenia specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

S-10. Sprawozdanie o studiach dziennych, wieczorowych, zaocznych, eksternistycznych według stanu w dniu 30 XI 200 r.

S-10. Sprawozdanie o studiach dziennych, wieczorowych, zaocznych, eksternistycznych według stanu w dniu 30 XI 200 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY, 00-925 Warszawa, al. Niepodległości 2 Wypełnia US Oddział terenowy Nr formularza Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej Numer identyfikacyjny REGON S- Sprawozdanie o studiach

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zamiarze udzielenia zamówienia nr 173/2016

Ogłoszenie o zamiarze udzielenia zamówienia nr 173/2016 DATA OGŁOSZENIA: 10 maja 2016 Szwajcarsko-Polski Program Współpracy Projekt Produkt Lokalny Małopolska Ogłoszenie o zamiarze udzielenia zamówienia nr 173/2016 Tytuł ogłoszenia: Realizacja usług w zakresie

Bardziej szczegółowo

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW X EDYCJA: GDAŃSK, GORZÓW WLKP., KATOWICE, LUBLIN, ŁÓDŹ, OLSZTYN, POZNAŃ, RZESZÓW, TORUŃ, WARSZAWA, WROCŁAW

INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW X EDYCJA: GDAŃSK, GORZÓW WLKP., KATOWICE, LUBLIN, ŁÓDŹ, OLSZTYN, POZNAŃ, RZESZÓW, TORUŃ, WARSZAWA, WROCŁAW INSPIRUJEMY DO WIELKOŚCI SZKOŁA TUTORÓW X EDYCJA: GDAŃSK, GORZÓW WLKP., KATOWICE, LUBLIN, ŁÓDŹ, OLSZTYN, POZNAŃ, RZESZÓW, TORUŃ, WARSZAWA, WROCŁAW CO PROPONUJEMY? Szkoła Tutorów to nowatorski, 64-godzinny

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

1. LOGOWANIE do portalu studenta/doktoranta

1. LOGOWANIE do portalu studenta/doktoranta 1. LOGOWANIE do portalu studenta/doktoranta Aby zalogować się na stronie portalu studenta/doktoranta należy wybrać stronę: https://ps.ug.edu.pl (na stronie logowanie odbywa się wyłącznie poprzez podanie

Bardziej szczegółowo

Przewodnik dla klienta Sigillum PCCE USŁUGI CERTYFIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A.

Przewodnik dla klienta Sigillum PCCE USŁUGI CERTYFIKACJI ELEKTRONICZNEJ. Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. USŁUGI CERTYFIKACJI ELEKTRONICZNEJ Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych S.A. Sigillum Polskie Centrum Certyfikacji Elektronicznej oraz firma 4proweb.net Producent oprogramowanie Elektronicznych Dzienników

Bardziej szczegółowo

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r.

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. Do uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. ZP/PO/45/2011/WED/8 Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ

ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ ZWROT PODATKU VAT NALICZONEGO W INNYM PAŃSTWIE UNII EUROPEJSKIEJ Informacje o usłudze Numer usługi 2016/01/12/8058/982 Cena netto 599,00 zł Cena brutto 599,00 zł Cena netto za godzinę 0,00 zł Cena brutto

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu plastycznego ogłoszonego z okazji obchodów

Regulamin konkursu plastycznego ogłoszonego z okazji obchodów Regulamin konkursu plastycznego ogłoszonego z okazji obchodów Światowego Dnia AIDS w Województwie Łódzkim przez Dyrektora Regionalnego Centrum Polityki Społecznej w Łodzi oraz Wojewódzką Stację Sanitarno

Bardziej szczegółowo

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Zakończenie: 31.07.2012.

II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Zakończenie: 31.07.2012. 1 z 5 2012-03-06 12:21 Konin: Przeprowadzenie szkolenia Instruktor nauki jazdy kat. B i dokonanie opłaty za egzamin państwowy umożliwiający nabycie uprawnień zawodowych Numer ogłoszenia: 68060-2012; data

Bardziej szczegółowo

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu

Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu Regulamin studenckich praktyk zawodowych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej w Nowym Sączu 1 1. Uczelnia organizuje studenckie praktyki zawodowe, zwane dalej "praktykami", przewidziane w planach studiów

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE AKADEMIA LIDERA HANDLU. I. Informacje Podstawowe:

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE AKADEMIA LIDERA HANDLU. I. Informacje Podstawowe: Załącznik nr 1 FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY DO UDZIAŁU W PROJEKCIE AKADEMIA LIDERA HANDLU Nazwa przedsiębiorstwa (pełna nazwa przedsiębiorstwa zgodna z dokumentem rejestrowym) Forma organizacyjna.. Imię i nazwisko

Bardziej szczegółowo

(KOD CPV: 80511000-9 - Usługi szkolenia personelu)

(KOD CPV: 80511000-9 - Usługi szkolenia personelu) Fortress Poland Spółka z o.o. Korpele 27/7 12-100 Szczytno Korpele, dnia 21.12.2012 e- mail: anna@eufunds.pl Tel.: 502 207 430 Nr sprawy: WNEFS.042-7/2012 Zapytanie ofertowe W związku z realizacją przez

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu na hasło i logo promujące ekonomię społeczną w województwie śląskim

Regulamin konkursu na hasło i logo promujące ekonomię społeczną w województwie śląskim Regulamin konkursu na hasło i logo promujące ekonomię społeczną w województwie śląskim I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Organizatorem konkursu jest Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa Śląskiego

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo