AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO WE WROCŁAWIU

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO WE WROCŁAWIU"

Transkrypt

1 AKADEMII WYCHOWANIA FIZYCZNEGO WE WROCŁAWIU

2 Akademia Wychowania Fizycznego we Wrocławiu Rozprawy Naukowe Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu kwartalnik, 2013, 40 Redaktor Naczelny Andrzej Pawłucki RADA NAUKOWA Georg Anders (German Sport University, Cologne) Eugeniusz Bolach (AWF Wrocław) Kazimierz Doktór (Uniwersytet Łódzki) Zbigniew Dziubiński (AWF Warszawa) Stefan Grössing (University of Salzburg) Arthuro Hotz (Szwajcaria) Hannu Itkonen (University of Jyväskylä) Leszek Koczanowicz (AWF Wrocław) Tadeusz Koszczyc (AWF Wrocław) Stanisław Kowalczyk (KUL Lublin) Milada Krejčí (Jihočeská univerzita, České Budějovice) Józef Lipiec (UJ Kraków) Wojciech Lipoński (AWF Poznań) Juliusz Migasiewicz (AWF Wrocław) Kazimierz Perechuda (AWF Wrocław) Andrzej Szmajke (AWF Wrocław) Valérie Tóthová (Jihočeská univerzita, České Budějovice) Peter Weinberg (University of Hamburg) Stanisław Żak (AWF Kraków) REDAKTORZY TEMATYCZNI Ryszard Bartoszewicz Wojciech Cieśliński Halina Guła-Kubiszewska Edyta Jakubowicz Bożena Ostrowska Jadwiga Pietraszewska Andrzej Rokita Tadeusz Skolimowski Tadeusz Stefaniak Rafał Szubert Marta Wieczorek Redakcja Mariola Langowska-Bałys KOREKTA Jolanta Kardela Agnieszka Piasecka (ang.) redakcja techniczna Beata Irzykowska Copyright by Wydawnictwo AWF we Wrocławiu, 2013 ISSN Sekretariat Redakcji al. Ignacego Jana Paderewskiego 35, Wrocław naukowe Certyfikat jakości na zgodność z PN-EN ISO 9001:2009

3 Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu 2013, 40, 3 6 Stefan Größing emerytowany profesor uniwersytetu w salzburgu, austria (przekład: Tadeusz Niebudek, AWF we Wrocławiu) Standardy kształcenia krok w przód czy krok w tył? ABSTRACT Education Standards a step ahead or one backward? Undoubtedly, the school subject called Sport has an educational objective. Yet, the question whether in order to set this task and complete it in class the notion of education standards is necessary, and primarily whether this phrase will practically support this subject, seems justified. The notion of education standard has been introduced in relation to school theoretical subjects for comparative purposes between the EU states (PISA studies). It did not pertain to PE classes, however, Physical Education teachers in Germany and in Austria joined this process without any deeper analysis. The present paper first gives a short insight into the discussion and education standards in school sport in Germany and Austria. It also presents the concept of sports classes oriented in this manner with the use of an example and it focuses extensively on the threats connected with sport at school, which is supposed to be taught in accordance with the set education standards. Key words: education standards, school subjects Uwaga wstępna Nikt nie wątpi, że zajęcia szkolne o nazwie Sport czy też Ruch i Sport, jak określa się je w Austrii, wymagają standardów kształcenia, ponieważ mają do spełnienia zadanie wynikające z procesu edukacji. Jednak wątpię w to, czy obecnie tak szeroko dyskutowane u nas przedsięwzięcie przynosi rzeczywiście korzyści temu przedmiotowi szkolnemu. Nie przystoi wprawdzie pedagogowi sportu, który przez całe swoje życie zajmował się oddziaływaniem wychowawczym na lekcji wf., w sporcie czy też kulturowych aspektach aktywności ruchowej, być sceptycznym właśnie w tej kwestii. Nie czynię tego zasadniczo również w poniższych rozważaniach, lecz tylko kieruję się tym, co aktualnie dzieje się na fali niemieckich sportowo-pedagogicznych trendów przedstawianych pod hasłem Standardy kształcenia w ukierunkowanej na kompetencje lekcji sportu. Czynię to ze względu na austriackich specjalistów w zakresie wychowania fizycznego, którzy otwarcie zamierzają przyłączyć się do niemieckiego trendu i tym samym odrzucić dotychczasowe wyobrażenia o wartościach wychowawczych sportowych zajęć szkolnych. Dyskusja o rewizji obowiązującego planu nauczania przedmiotu Ruch i Sport budzi moje wątpliwości. Wynikają one z prowadzonych przez mnie rozmów z nauczycielami czy trenerami, własnych spostrzeżeń dotyczących dzieci i młodzieży, badań lekarskich, naukowych badań w dziedzinie sportu i badań realizowanych przez wojsko, które pozwalają mi wysnuć wniosek, że młode pokolenie zmierza ku temu, by stać się grube, leniwe ruchowo, niezgrabne, słabe mięśniowo, co niestety w dużym stopniu jest już faktem. Przyczyny tego stanu rzeczy są znane i zdefiniowane. Należą do nich: zabawki elektroniczne, komputer, telewizja, więc to wszystko, co przyzwyczaja do bezruchu, a także niewłaściwe nawyki żywieniowe społeczeństwa dobrobytu. Co zatem: sięgające początku XX wieku tradycje poręczy i drążka gimnastycznego czy kształcenie motoryczne, kompetencje ruchowe czy kompetencje społeczne, umiejętności ruchowe czy umiejętność myślenia o ruchu?

4 4 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 S. GröSSing Standardy kształcenia krok w przód czy krok w tył? PISA, kształcenie i ruch W Niemczech debata na temat standardów kształcenia w wychowaniu fizycznym rozpoczęła się wkrótce po podaniu do wiadomości pierwszych wyników badania PISA i danych z ekspertyzy Rozwój narodowych standardów kształcenia [1], opracowanej przez Klime na zlecenie Federalnego Ministerstwa ds. Kształcenia i Badań. Przytoczone w ekspertyzie analizy dotyczyły tzw. teoretycznych przedmiotów szkolnych, co oznacza, że nie zostały w nich uwzględnione lekcje wychowania fizycznego i sportu. W centrum rozważań o standaryzacji znalazły się zatem kompetencje intelektualne (umysłowe). Szkolne zajęcia sportowe nie musiały zostać do nich włączone, ale stało się inaczej. Teraz, ponieważ wychowanie fizyczne jest już objęte tym trendem i dyskusja nad nim podąża w tym samym kierunku co nad innymi przedmiotami szkolnymi, może ono spotkać się z dwoma zagrożeniami: pierwsze z nich to uznanie kognitywnych celów nauczania za priorytetowe i podjęcie prac nad ich konstruowaniem, co może skutkować zbytnim przeteoretyzowaniem lekcji, drugie to cofnięcie się do ery dominacji kompetencji motorycznych, ponieważ dają się one zmierzyć i policzyć, sprowadzając lekcję do systemu regularnie następujących po sobie testów sprawności. Idea sportu szkolnego wyznaczonego standardami kształcenia wzbudziła w niemieckim świecie pedagogiki sportowej żywą reakcję. Część pedagogów odrzuciła pojęcie standardów kształcenia dla sportu szkolnego [2], niektórzy dostrzegali w nich pewne aspekty godne uwagi [3], wielu autorów rozpatrywało wady i zalety [4 6], a jeszcze inni wypowiadali się za realizacją wybranych standardów kształcenia w nowym modelu sportu szkolnego [7, 8]. Mimo potężnych sprzeciwów, do których jeszcze się odniosę, niektórzy pedagodzy sportu uważają wprowadzenie standardów kształcenia w sporcie szkolnym za nieodzowne. Jednym z nich jest Balz [5], zastanawiający się, które standardy kształcenia mają zastosowanie w sporcie szkolnym i jak je pogodzić z zagadnieniami metodycznymi. W Austrii rozważania na temat standardów kształcenia w przedmiocie szkolnym Ruch i Sport podjęto później niż w Niemczech. Impuls do fachowej dyskusji dało Rozporządzenie odnośnie do standardów kształcenia w szkolnictwie wydane przez Federalne Ministerstwo ds. Zajęć Lekcyjnych, Sztuki i Kultury w 2009 r. [9]. W rozporządzeniu zmiany ukierunkowano podobnie jak w Niemczech na dające się zmierzyć wyniki uczenia się w formie określonych kompetencji obejmujących wyznaczone grupy przedmiotów. Ponadto poprawa jakości kształcenia i możliwość jego porównywania w skali międzynarodowej, według studiów PISA, były powodem żądania określenia standardów kształcenia. W Austrii tak jak wcześniej w Niemczech specjaliści od motorycznych zajęć lekcyjnych poczuli się zaproszeni do tej debaty i przystąpili do niej. Dla czasopisma Wychowanie Ruchowe wykonano pierwsze badania opinii nauczycieli i ekspertów na temat standardów kształcenia, ale wyniki nie zostały jeszcze oficjalnie podane do wiadomości. Z nieopublikowanego manuskryptu grupy roboczej [10] wynika jednak, że ankietowani nauczyciele przedmiotu Ruch i Sport (N = 355) nie sprzeciwiają się ich wprowadzeniu, ale jednocześnie nie chcą, aby ograniczały się one do zdolności i sprawności motorycznych ocenianych na podstawie testów, nawet gdyby testy te miały być przeprowadzane nie przez nich samych, a przez ekspertów od standardów kształcenia. Wyniki wywiadów z ekspertami w dziedzinie kształcenia nauczycieli, psychologii szkolnej, szkolnej służby medycznej itd. wskazują jeszcze wyraźniej na to, że wysokie osiągnięcia uczniów w uczeniu się i możliwość porównywania tych osiągnięć mają duże znaczenie. Wnioski końcowe grupy roboczej [10] dotyczące wprowadzenia standardów kształcenia w przedmiocie szkolnym Ruch i Sport nie są jednoznaczne i wyrażają obawę o kierunek zmian, które standardy mogą wywołać. Wprowadzenie standardów kształcenia wiąże się z ryzykiem ukierunkowania lekcji na motoryczne kompetencje ucznia i zaniedbania tych celów, jakie zawarte są w niemieckiej koncepcji Wychowaw

5 S. GröSSing Standardy kształcenia krok w przód czy krok w tył? 2013, 40 AWF WE WROCŁAWIU 5 czych zajęć sportowych lub w austriackim projekcie Kultura Wychowanie Ruch. Jeśli w Austrii planuje się obecnie zreformowanie obowiązującego planu nauczania przedmiotu Ruch i Sport ze względu na standardy kształcenia, należy zapytać, co rzeczywiście ma zostać zmienione, ponieważ istniejący plan nauczania nie jest schematyczny zawiera bowiem różnorodne treści z zakresu kultury ruchowej i wskazówki tematyczne oraz wyraźnie podkreśla wychowawcze i kształcące zadanie przedmiotu szkolnego Ruch i Sport poprzez określenie kompetencji przedmiotowych, osobistych i społecznych, jakie uczeń powinien zdobyć. Standardy kształcenia i sport szkolny/ wychowanie ruchowe To, że sfera ruchowa zawarta jest w pojęciu kształcenia, zawsze było oczywiste dla zorientowanej pedagogicznie nauki o ruchu (zwanej ogólnie pedagogiką sportową). Sfera ta jest przez nią też jasno i różnorodnie ujęta. Używane w opisie pojęcia: dobro kształcenia, wartość kształcenia czy potencjał kształcenia pozostawiały szerokie (może zbyt szerokie) pole do interpretacji. W fazie teoretyczno-kształceniowej pedagogiki sportowej (dawniej teorii wychowania fizycznego) rozumiano ruchowe zajęcia szkolne m.in. jako przeciwwagę dla obciążenia ucznia nauką, jako zabawę w porównaniu do powagi przedmiotów teoretycznych oraz szansę dla zdrowia i dobrego samopoczucia, któremu nie służy siedzący tryb życia. Na krótki czas odstąpiono w planie nauczania pedagogiki sportowej od obszernego zakresu zadań wychowania fizycznego na rzecz stosowania procedur, a tym samym dających się zmierzyć motorycznych celów edukacji. Występująca bezpośrednio po tym i aktualnie utrzymująca się epoka przedmiotu Wychowanie sportowe lub Wychowanie ruchowe wprawdzie skromniej, ale pedagogicznie jednoznacznie sformułowała teoretyczno -kształceniowe oczekiwania wobec tego przedmiotu szkolnego, rozszerzając je o zdolności społeczne, oraz przypisała szczególnie wysoką pozycję wychowaniu zdrowotnemu, którego podstawą są ruch i sport. Czy faza opracowywania standardów kształcenia może sprowadzić motoryczny przedmiot lekcyjny znów do pedagogicznie uproszczonego i schematycznego planu nauczania? Z pewnością nie, skoro Gissel [8], zwolennik standaryzacji, w swojej koncepcji wskazuje na potrzebę zajęć sportowych zorientowanych na kompetencje wyznaczone przez standardy kształcenia, które są wszechstronne pod względem treści, sprecyzowane tematycznie i nieukierunkowane na pojedyncze lekcje, zorientowane na ucznia, a w przekazie na proces, które mają inspirować do refleksyjnego działania ruchowego. Należy zatem postawić pytanie: Co jest w tym nowego w stosunku do stanu obecnego? Kompetencje przedmiotowe, indywidualne i społeczne jako cel zawarte są we wszystkich obowiązujących planach nauczania przedmiotu i stanowią trzon lekcji Wychowanie sportowe. Czy chodzi tylko o nową etykietę (nazwę) dla aktualnie realizowanych treści? Standardy kształcenia jako ryzyko Pojęcie standard kształcenia jest samo w sobie sprzecznością, ponieważ od standardów wymaga się, aby były rozpoznawalne w kompetencjach działania, a nawet dały się zmierzyć. Kształcenie natomiast jest otwartym, zmiennym i bardzo kompleksowym stanem człowieka, którego nie da się określić na podstawie wyników pomiaru. Jaki jest zatem cel tego wytworu słownego, jeśli wziąć pod uwagę to, czego oczekuje się od wychowania i edukacji na lekcjach przedmiotu Ruch i Sport i jakie miałyby być tego pedagogicznie pożądane skutki? Ten, kto chce kształcić w zakresie wychowania fizycznego, a za najważniejszy uważa tylko rezultat lekcji w postaci dających się zmierzyć osiągnięć ucznia, z pewnością nie zrealizuje celu kształcenia. Lekcja wychowania ruchowego to coś więcej niż wynik, nawet jeśli miałby być on rozbudowany. Ważna jest również droga do

6 6 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 S. GröSSing Standardy kształcenia krok w przód czy krok w tył? uzyskania tego wyniku, a więc kształtowanie sytuacji i wybór treści nauczania, o czym decydują wszystkie działania dydaktyczne, oraz to, czy podwójne zadanie wychowania do ruchu i poprzez ruch zostaje osiągnięte, przy czym nie należy się łudzić, że cały wynik można zmierzyć metodą testową. Pozostańmy jeszcze przy zagadnieniu mierzalności, ponieważ standardy kształcenia domagają się formalnie metody testowej i sprawdzania. Jeżeli chce się ocenić tylko motoryczne kompetencje uczniów, a więc zdolności kondycyjne i koordynacyjne (co oczywiście jest możliwe), należy przeznaczyć na to dużo czasu lekcyjnego. Nabytą wiedzy i umiejętności ucznia z zakresu wszystkich przedmiotów szkolnych, a zwłaszcza z przedmiotu lekcyjnego Ruch i Sport, będzie bardzo trudno oddzielić od indywidualnych predyspozycji i umiejętności, których nauczył się on poza szkołą. Jakie motoryczne zdolności i sprawności wynosi uczeń z rodziny? Co nabył już wcześniej lub obecnie w czasie wolnym w klubie? Jakie znaczenie ma odziedziczony talent motoryczny w poddawanym aktualnie pomiarowi poziomie umiejętności, np. w pływaniu, lekkiej atletyce lub grach sportowych? Przełożenie sformalizowanych standardów na dokładnie opisane kompetencje ucznia i zmierzenie ich jako osiągnięć jest już samo w sobie w zakresie motorycznych kompetencji problematycznym przedsięwzięciem i stanowi zagrożenie dla wychowawczych zadań przedmiotu. Inne niebezpieczeństwo wynikające z wprowadzenia standardów i wymogu ich sprawdzania widzę w tym, że szkoły staną się jednorodne, a zróżnicowane profile czy oferty nauczania zostaną zarzucone [7]. Ponieważ szkolne zajęcia sportowe zostały pozostawione przez PISA w spokoju, sensowniej byłoby kontynuować i rozwijać już dawno obraną drogę, jaką jest lekcja wychowująca przez ruch i sport, potraktować poważnie ostrzeżenia o złym stanie zdrowia młodzieży, jej skłonności do przemocy, słabej kondycji oraz braku koordynacji i przeciwdziałać tym zjawiskom poprzez zabawę, sport i ruch, mając do dyspozycji odpowiednią liczbę godzin. Do tego zbędne są standardy kształcenia. Do tego potrzebne są nauczycielom strategie procesu nauczania, modele uświadamiania rodziców, przemyślane warunki uczenia się dla uczniów i obejmujące kilka przedmiotów projekty dla całej szkoły. Bibliografia [1] Bundesministerium für Bildung und Forschung (Hrsg.) Zur Entwicklung nationaler Bildungsstandards (Klieme Expertise), Eigenverlag, Bonn Berlin [2] Volkamer M., Bildungsstandards und Kompetenzen, Sportunterricht, 2006, 55 (59), [3] Kurz D., Nationale Bildungsstandards für das Fach Sport? Vortrag beim Sportwissenschaftlichen Hochschultag der dvs in Hamburg am 27. September 2007 (unveröffentlichtes Manuskript). [4] Prohl R., Krick F., Risiken und Chancen der Einführung von Bildungsstandards für den Sportunterricht, [w:] Franke E. (red.), Erfahrungsbasierte Bildung im Spiegel der Standardisierungsdebatte, Hohengehren 2008, [5] Balz E., Welche Standards für den Schulsport?, Sportpädagogik, 2008, 3, [6] Thiele J., Standards im Fach Sport ein Orientierungsversuch. Spectrum der Sportwissenschaften, 2007, 19 (1), [7] Aschebrock H., Stibbe G., Standards, Kerncurricula und schuleigene Lehrpläne, Sportpädagogik, 2008, 3, [8] Gissel N., Vom Erziehenden zum Kompetenzorientierten Sportunterricht, Sport Praxis, 2009, 3/4, [9] Bundesministerium für Unterricht, Kunst und Kultur Verordnung zu Bildungsstandards im Schulwesen, Wien [10] Amesberger G., u.a. Bildungsstandards für das Unterrichtsfach Bewegung und Sport? Salzburg 2009 (unveröffentlichtes Manuskript).

7 Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu 2013, 40, 7 13 Arturo Hotz szwajcaria Mythos Rhythmos Halt, Fluss und Wiederkehr ABSTRACT Mythical rhythm in the field of tension between stillness, movement and the initial state The paper presents the author s personal approach towards selected aspects of mani festation of one of the coordination abilities, namely rhythmization. Rhythm creates, orders and shapes spatial and temporal relationships. In motor action its impulse concentrates energy and adjusts it to the form of the movement. It is manifested in the form of timing. Timing controls rhythm, and rhythm develops timing. Rhythm maintains energy expenditure in a given direction and includes pulsating elements of imbalance of this state into it, thus creating cohesion of movement. Rhythm is the key to coordination functions. Also a well selected rhythm finally leads to coherent formation of fluent balance of movement. Besides, harmony serves cohesion and not the other way round. Cohesion. Comprehensive sense of rhythm leads to showing cohesion through orien tation and as a result through diversifying integration. The concept of rhythm must be an individual scaffolding of the form of movement, thus becoming an anatomy of a motor action. Eventually, motor action is formed when it is possible to integrate the function and structure in the form of the technique of movement in such a manner that the form of movement presented constitutes a solution to the problem. Energy administered in time and space. Timing, the key competence of rhythmic formation of movement, determines its precision. Proper energy in time and point in space translates into economic control and fully dosed velocity of movement. Measure and tempo. To achieve free formation of motor activity through rhythm of still ness and movement, tempo sets an impulse as a drive to be used in determination of measure, and subsequently its maintenance. Thanks to the measure and pace, learning through the rhythm becomes a sensible principle in acquisition and use of movement as such, and not only formation of the movement with music. Fascination with balance in form. Fascination with balance in an alternating game between variants of the form and permanence of the essence is through openness (freedom) and limitation (safety) of the space still arranged again. The measurable nature (or not) of balance (or not) between safety (orientation) and freedom (formation) increases or decreases the intensity of their attractiveness. Rhythm as a personality. In the type of links and the manner of connecting the elements of fluidity a specific peculiarity of the fascinating rhythm is crystallized as a motor peculiarity. And finally: The importance of rhythm convinces [us] first through unanimity in orientation marked with function, subsequently by diversification in an organized combination of structure and finally also through creative integration to the task accentuated by situations and adjusting the technical form to its solution. Key words: sports didactics, teaching movement, coordination abilities, rhythm, rhythmic Rhythmisches Vollenden von der Funktion zur Form Es wäre vermessen, wollten wir in knappen Worten den Rhythmus zu definieren versuchen. Es seien nur einige Merkmale vom Wesen des Rhythmus, ( ) fragmentarisch angeführt. ( ) Jede Bewegung untersteht dem Gesetz der Spannung und Abspannung. Sie soll zum Erleben von Raum, Zeit, Kraft und Form führen. Die Erneuerung in der Wiederholung ist erstrebenswert! Edi Burger ( ) [1] Das Gefühl von Edi Burger, dass es wahrscheinlich vermessen wäre, in knappen Worten den Rhythmus zu definieren, hat er stellvertretend für jeden von uns empfunden, der sich einfühlend dem Phänomen Rhythmus anzunähern versucht. Wer über Rhythmus reden und schreiben will, tut gut daran, sich darüber zu informieren, was Andere anderswo schon in mehr oder weniger differenzierter und differenzierender Form

8 8 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 A. Hotz Mythos Rhythmos nachempfunden und bereits nachgedacht haben. Auf Edi Burger wird jedenfalls noch zurückzukommen sein. Vorerst gilt es aber unsere ganze Aufmerksamkeit auf den Skipionier der Zwischen- Kriegszeit, Franz Josef Dahinden ( ) zu lenken, dessen Hineinspüren in rhythmusbezogene Weisheiten, uns noch immer in dessen Bann schlägt, wenn wir beispielsweise lesen [2]: Auf dem Wege verstandesmässiger Erkenntnis kann das Wesen des Rhythmus nicht erfasst werden, denn der Verstand ist nur ein Instrument. Er kann uns über Dinge unterrichten, die sich teilen lassen und deren Eigentümlichkeiten der Reihe nach klassifiziert werden. Rhythmus ist in unsere Seele gehaucht, pulsiert aus dem Herzen und erklingt in unserer Bewegung wie Töne des Liedes. Rhythmus will erlebt sein. Wir können die Muskelkontraktion umschreiben, aber wir werden das Geheimnis ihrer lebendigen Erscheinung nie verstehen. Aus dem Rhythmus der Gehund Laufbewegung schöpft der Organismus die Kraft, als aus einer unversiegbaren Quelle. Rhythmisch vollzieht sich der Wechsel von Spannung und Entspannung. [3, s. 49] Wenn wir also von Rhythmik sprechen und von der natürlichen Bewegung, dann ist damit nicht nur die in rhythmischen Intervallen vor sich gehende Muskeltätigkeit gemeint, sondern sie betrifft die Miteinbezogenheit des gesamten Organismus, sie betrifft die Physiologie sowohl wie die Psychologie. [3, s. 52] Dahinden kann nur beigepflichtet werden: Rhythmus will erlebt sein. Eklektisches statt enzyklopädisches Zitieren In der Tat geht es beim wissenschaftlichen Erkennen noch immer darum, das Wesen einer Sache möglichst sachgerecht zu beschreiben und hinreichend differenziert zu klären: Was ist und was bedeutet Rhythmus? Das Antworten darauf bleibt anspruchsvoll. Die Funktion des Rhythmus erfassen und in diesem Zusammenhang auch dem Wesen des Begriffes nachspüren, mag für jüngere Ohren altmodisch klingen, denn Wesen assoziiert vielleicht verwesen oder mutet sonstwie antiquiert an. In einem aber auch historisch bewussten Bemühen um mehr Er-Hellung, um Er-Klärung und um Er-Kenntnis hat die Er-Kundung des Wesens guten Grundes nota bene! Tradition. Zumindest denkbar ist es, dass vor 70 oder 80 Jahren diese Rhythmusreflexionen und auch dieser Essay! möglicherweise wie folgt umrissen und angekündigt worden wären: Vom Wesen und von der Bedeutung des Rhythmus unter besonderer Berücksichtigung der grundsätzlichen und speziellen Aspekte von Struktur und Form im Lichte seiner Funktion. Dass unsere Generation nicht die erste ist, die sich über den Rhythmus Gedanken macht, ist keine (ernsthafte) Frage, doch nur Rück Erinnern an sowie Hinweisen auf bereits Gesagtes bringt uns, wie überhaupt das fleissige Zusammentragen und das bra-ve Nacherzählen, kaum sehr viel weiter. Eklektisches statt enzyklopädisches Zitieren, kritisches Erörtern und hermeneutisches Nachspüren statt Abfassen alter Weine in neue Schläuche wird unser Weg sein müssen. Für Historiker/innen schafft es allerdings stets eine bestimmte Genugtuung, aufzeigen zu können, wer was, wann und wo, vor allem aber wie formuliert und schon herausgefunden sowie ausgedrückt hat. Während für Unbedarfte Belesenheit noch immer als ein wichtiges Kriterium der Bildung gilt, gibt es auch ein paar kritische(re) Zeitgenossen und unter ihnen sogar einige der klügeren, die eindrücklich darlegen konnten, dass alles schon irgendwo von irgendwem bereits gedacht und bedacht, gesagt und schon geschrieben worden ist. Sei s drum: Diese irgendwie auch tröstliche aber mehr zur Resignation anstiftende Erkenntnis, wird fraglos auch für das Geschriebene über den Rhythmus zutreffen. Keine Literatur-Belege des Gelesenen sind hier jedoch gefragt, weit erstrebenswerter ist ein Fortschritt im Erkennen, vielleicht sogar ein Durchbruch zu einem neuen Verständnis, und zwar auch im Dienste der praktischen Umsetzung. Zurück zu Edi Burger ( ): Trotz seiner Hemmung, Rhythmus zu definieren, was möglicherweise auch seinen grossen Respekt vor einer vermeintlichen begrifflichen Unfassbarkeit ausdrückt, sagt Burger

9 A. Hotz Mythos Rhythmos 2013, 40 AWF WE WROCŁAWIU 9 dennoch Wesentliches über den Rhythmus, nämlich das Wesen Betreffende und Betroffen-Machendes, aus. So fokussiert er im zitierten Ausschnitt vor allem drei Wesensmerkmale: Zum einen: Jede Bewegung ist durch ihren Rhythmus charakterisiert und so unterstehen beide dem Gesetz der Spannung und Abspannung. Zum andern: Eine Bewegung erfüllt vor allem dank des Rhythmus ihre eigentliche Funktion, nämlich, dass sie zum Erleben von Raum, Zeit, Kraft und Form beitragen kann. Zum dritten: Die Wiederholung von Bewegung und Rhythmus ist erstrebenwert, denn dadurch kann Intensität und Tiefe des Erlebens erhöht werden. Damit formuliert Burger die wohl entscheidenden Charakteristika des Wesens eines Rhythmus : Die Dimensionen der (Ent-)Spannung, die als dosierte Kraft in Raum und Zeit dank ihrer jeweils spezifischen Form erlebt werden können, was dann noch in intensiverem Masse der Fall sein wird, wenn der Rhythmus in seinem Gefüge und seinem Ausdruck in der Wiederholung nachgespürt werden kann. Im Übrigen könnte das dem Rhythmus innewohnende, sich wiederholende Element auch als ein strukturverwandtes Moment des Übens im Rhythmisieren erkannt werden, denn die Alltagsweisheit: Steter Tropfen höhlt den Stein! könnte nicht nur als Ausdruck des Prinzips der Prägung auch als ein möglicher charakterisierender Beitrag zur Verhaltenswirksamkeit interpretiert werden. Fluss, Halt und Wiederkehr Rhythmus in einen Zusammenhang mit Fluss zu bringen, ist im Wortsinn nahe fliessend, denn der wortgeschichtliche Kontext von rhythmos heisst wörtlich das Fliessen. Und Rhythmus aus etymologischer Sicht bedeutet nach Kluge [4]: periodischer Wechsel, gegliederte Bewegung. In seiner Flussrichtung erfüllt der Rhythmus vorerst eine orientierende Funktion. Gegliederter Fluss ist Ausdruck von Ordnung, die ein Resultat eines Entscheidungsprozesses sein kann. Im Sinne Bernsteins [5] könnte Lernen auch als ein Ordnen charakterisiert werden, denn seine Charakterisierung des Lernens als ein Über-winden überflüssiger Freiheitsgrade schafft auch Ordnung(-sfluss) und dadurch wiederum Sicherheit. Im Rhythmischen kann zudem eine Leitplankenfunktion erkannt werden, wobei es zwischen sicherheitsstiftenden Rahmenbedingungen (akzentuiert durch die Knotenpunkte) mit Richtungsfunktion einerseits und Freiräumen anderseits, die als erkannte Spielräume zum freien Gestalten einladen oder gar verführen, zu differenzieren gilt. In seinem steten Fliessen folgt der Rhythmus seiner Eigengesetzlichkeit: Konsequent im Perpetuum von Ebbe und Flut, stringent im Wechselspiel der Intensität im Rhythmusbogen von Spannung und Entspannung. Schliesslich bemerken Prohl et al. [6, s.12] aus bewegungstheoretischer Sicht: Als vorläufiges Fazit ( ) ist also festzuhalten, dass Rhythmus ein Grundphänomen des Zur-Welt-Seins ( Fluss und Halt ) bezeichnet, das jedoch für die Belange einer sportwissenschaftlichen Bewegungstheorie und -lehre erst noch zu spezifizieren ist. Wir wissen nicht, ob diese Spezifizierung zwischenzeitlich als in Aussicht gestelltes Versprechen zumal in verständlicher Form! eingelöst worden ist; zu wünschen bliebe es allemal. Wer jedoch Rhythmus mit sportbezogener Bewegung in Verbindung bringt, denkt bald einmal an das leichtathletische Hürdenlaufen oder aber an den wohl berühmtesten Rhythmus im Sport, der auch beim Werfen legendär geworden ist und wahrscheinlich auch kommende Generationen überdauern wird: Jamm-thaa-damm! Das Ganze läuft genauer ab als die Teile Praktiker/innen sind mit Rhythmus und Rhythmisierung wohl vertraut und doch: Immer wieder ist die Rede vom Rhythmuswechsel, vom Spiel- und Wettkampfrhythmus, vom Erhöhen oder gar Steigern des Rhythmus oder auch vom Klagen, dass der eigene Rhythmus verloren gegangen sei: Wird tatsächlich in all diesen Beispielen stets (der) Rhythmus gemeint? Handelt es sich nicht um einen Tempowechsel, um eine Tem-

10 10 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 A. Hotz Mythos Rhythmos posteigerung, um einen Intensitäts- oder lediglich um einen Wechsel der Frequenz? Und was heisst es denn eigentlich, wenn jemand aus dem Rhythmus fällt und den vermeintlich verlorenen nicht wieder findet? Jedenfalls: Funktion und Wesen des Rhythmus werden in ihrer Bedeutung im Alltag und im Rahmen des gängigen Sprachgebrauchs nicht erkannt und des öftern mit anderen Begrifflichkeiten verwechselt. Hinzu kommt, dass Rhythmus in der Umgangssprache mit einer anderen Bedeutung verwendet wird: Das Gefühl, eine mehr oder weniger vertraute Fertigkeit in gewohnter Manier ausführen zu können, wird umgangssprachlich als Rhythmus bezeichnet. Geht aber die Leichtigkeit im motorischen Tun und Sein angeblich, vermeintlich oder doch tatsächlich verloren oder treten andere Probleme auf, wird geglaubt, der Faden sei gerissen, was dann als Rhythmusverlust umschrieben wird. In Schweizer Mundart formuliert, meint der vertraute Tramp des Rhythmus jene Kompetenz, die dank ihrem ihr eigenem Rhythmusgefühl die Technik, und zwar verstanden als Präsentationsform der Problemlösung, im Griff hat und sie auch konstant halten und reproduzieren kann, was wiederum Sicherheit durch eine Wenn-dann-Relation bedeutet. Wer nicht mehr mühelos oder doch weitgehend ohne grosse Konzentration (s)einem bekannten (Bewegungs-)Geleise zudem vermeintlich unbewusst folgen kann, beklagt sich, seinen Rhythmus verloren zu haben. Doch der vermeintliche Rhythmusverlust ist wohl eher auf ein momentan ineffizientes Bewegungsgefühl als Steuerungsinstrument zurückzuführen: In der Gesamt beurteilung wird zwar ohne Frage ein Ungenügen festgestellt, und zwar verursacht durch den fehlenden Bewegungsfluss, doch in der Diagnostik und im Prognose-Bereich klaffen (kausale) Alltagspraktiken und wissenschaftlich-geleitete Attribuierungen offensichtlich auseinander. Eines gilt es aber in jedem Falle festzuhalten: Bewegungsrhythmus ist mehr als Bewegungsfluss! Wer über die für ein optimales Bewegungslernen entscheidende Rhythmuskompetenz verfügen und so seine Bewegungshandlungen gezielt steuern und rhythmisch akzentuieren kann, erlebt sein Tun trotz der unbestrittenen inneren Komplexität des Steuerns auf seiner Meta-Ebene als relativ einfach, denn der Bewegungsfluss fühlt sich niemals anstrengend an Zudem steigert die rückgemeldete Effektivität das Erfolgserlebnis, da auf diesem Lernniveau mit relativ wenig Aufwand relativ viel erreicht werden kann. Diese für Praktiker/innen und für Theoretiker/innen gleichermassen interessanten Zusammenhänge werden auch in der Titelüberschrift eines Zeitschriften-Artikels von Loosch [7] zumindest im Ansatz aufgegriffen: Das Ganze läuft genauer ab als die Teile. Spontan erinnert uns diese Aussage an die Einsicht der Gestaltpsychologen, wenn von der Summe der Töne und von der Bedeutung der Melodie die Rede ist. In Looschs Aussage steckt aber auch sehr viel koordinative Substanz. Beispielsweise die Erkenntnis, dass Teile, die koordinativ in ein Ganzes integriert, also vom Einzelteil zu einem Teil eines Ganzen geworden sind, unter sich nun in ihrer neuen Aufgabe als Ganzheits-Mitglieder dank den nach Harmonie strebenden Rhythmus-Impulsen auch eine ausgleichend-präzisierende Wirkung untereinander und aufeinander ausüben: In ihrem Verbund zum Ganzen hier das Ganze als Rhythmus verstanden! erfüllen die einzelnen Anteile der Bewegung eine koordinierend-korrektive Funktion und eliminieren auf diese Weise eine allfällige Ungenauigkeit der ursprünglichen Einzelteile in ihrem lediglich additiven Effekt. In diesem Kontext überwindet Stimmigkeit einerseits allfällige Ungenauigkeit und anderseits wird Genauigkeit zur unabdingbaren Rahmenbedingung, ja Voraussetzung und Massstab für ein ökonomisches (Zusammen-)Wirken. Genauigkeit wird unter diesem Harmonie-Blickwinkel auch zum Bilanzkriterium für die Beurteilung und Einstufung des Gleichgewichts der Einzelteile im Rahmen des Ganzen: Die Ausgewogenheit der Balance ein Güte-Begriff für Stimmigkeit in der Genauigkeit ist Ausdruck von optimaler Verhältnismässigkeit zwischen Aufwand und Ertrag: Der Rhythmus als Impuls und Impetus der Rhythmisierungskompetenz eine Teiloder gar: Spezial-Fertigkeit des Timings!

11 A. Hotz Mythos Rhythmos 2013, 40 AWF WE WROCŁAWIU 11 wird zur Steuerungskomponente im Bewegungshandeln: Rhythmus ordnet die Bewegung als Energie-Gestalt in Raumzeit und im Zeitraum, indem er die beiden räumlich-zeitlich, aber auch dynamisch klar akzentuiert strukturiert, was sich schliesslich in ihrer Effizienz und Effektivität sowohl bezüglich Kraft- Ökonomie als auch hinsichtlich Form-Ästhetik unverkennbar offenbart. Rhythmische Strukturen geben dem Leben Sinn und Zweck All diese Aspekte widerspiegeln die gesamte Komplexität und Interdependenz der Funktionsvielfalt im Funktionsgefüge des Rhythmus : Er fokussiert das Wesentliche dank seiner Kraft in der koordinativen Einheit: Der Rhythmus, für einmal personifiziert, lebt offensichtlich die Devise: Alles sehen Vieles übersehen das Wesentliche erkennen! Das ist das Sein und das Wirken des Rhythmus, und zwar in seiner ureigenen Wesensfunktion und Gestaltungsbedeutung. Die Frage nach dem Sinn, Zweck und Ziel des Rhythmus in der und für die Gestaltung der Bewegung, aber auch für das Leben, hat Humphrey [8, s. 147] vortrefflich als Antwort in Worte gefasst: Rhythmus ist der grosse Ordner. Akzentuierungsgewohnheiten bilden sich heraus, um einen Organismus zusammenzuhalten, rhythmische Strukturen geben dem Leben Sinn und Zweck ( ). Wie wichtig der Rhythmus als Strukturkomponente für Bewegung und unser Leben ist, kommt in diesem Zitat deutlich, aber auch sehr schön formuliert, zum Ausdruck. Impuls und Impetus des Rhythmus Rhythmus fasziniert und die Gründe dafür sind mannigfaltig. Zwei Wesensaspekte stechen dabei besonders ins Auge: Einerseits der energiespendende Impuls sowie anderseits der dadurch ausgelöste Schwung des Impetus : Der Impuls des Rhythmus verspricht Energie in Form von meist physischer Kraft im Rahmen der auch schöpferischen Gestaltungssubstanz. Psychische Impulse wiederum können beflügeln und haben Aufforderungscharakter. Sie regen uns an und treffen uns irgendwo im Innern unserer Emotion: Emotionen sind der Kreis schliesst sich die Kraftquelle des Energie-Impulses. Der Impetus des Rhythmus inspiriert die Energie zur Form. Er interpretiert das Strukturkonzept als Gestaltungsauftrag! Impuls und Impetus des Rhythmus wollen endlich Erfüllung in der akzentuierten Gestaltung der Form erlangen! Rhythmus, verstanden als genutzte Energie und formvollendet in der Gestalt, strahlt Charisma aus: Kraft strebt Wirkung an und reisst verpflichtend mit: Rhythmus, weil man mit muss! [9] Rhythmen vermitteln Botschaften. Sie über zeugen durch ihr Engagement und schaffen Ordnung durch Gliedern im Fügen! Daran orientieren wir uns. Rhythmen geben Sicherheit. Und diese Orientierungssicherheit als Investition in eine vielversprechende Zukunft gilt es zu nutzen in der individuellen Gestaltungsfreiheit. Rhythmen als verinnerlichte Orientierungshilfen stiften zur äusseren Formgebung an! Jeder Rhythmus ist ein (Kompetenz-) Konzept mit Gestaltungsauftrag! Rhythmen differenzieren in ihrem Streben nach bewegungsordnender Gliederung zwischen Auftakt, Akzent und Ausklang (im Sinne von Hanebuth). Jeder Rhythmus ist Ausdruck von Ordnung, und zwar auch bezüglich Effizienz, Effektivität und Ökonomie. Und Rhythmen laden ein, Teilaspekte variationsreich integrierend zu kombinieren. Rhythmisieren als optimales Gestalten der Technik In Rhythmusdiskussionen ist die Gefahr gross, sich vor allem oder gar ausschliesslich nach Definitionsgurus auszurichten und diese zum x-ten Male zu zitieren. Doch durch das Wiederholen allein wird kein neues Er

12 12 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 A. Hotz Mythos Rhythmos kennen geschaffen, denn schliesslich stellt Treten an Ort keinen Fort-Schritt dar! Wenn dem Rhythmus und dem Rhythmisieren im Bewegungshandeln eine so zentrale Rolle zukommt, könnte auch ausgesagt werden, dass letztlich die Kompetenz, seine Bewegungen aufgabenorientiert und situationsangepasst rhythmisieren zu können, auch das Ziel aller technikbezogenen Ziele darstellt. Somit wird der Bezug zum Technik-Lernen und zum Technik-Training offensichtlich. Doch eine solche Behauptung verlangt stichhaltige Argumente. Rhythmus im griechischen Begriffswortsinn ist die Einheit von Fluss und Mass. Für den Fluss ist die physische und mentale Energie zuständig, für das Mass ihrer Qualität die motorische Koordinationspräzision und die taktische Cleverness! Die beiden Hauptfunktionen dieser vier Teilkomponenten, nämlich die Energie-Bereitstellung und die Steuerungskompetenz, und zwar in ihrem physischen und psychischen Doppelaspekt, charakterisieren also die Technik. Daraus folgt: Die Technik ist die zentrale Problemlösungsstrategie und gleichzeitig auch ihre Präsentationsform. Die Kurve ist gekratzt: Der Rhythmus ist die Form der technischen Problemlösung und das Rhythmisieren die Taktik, um zur rechten Zeit am richtigen Ort mit der optimalen Energiedosierung zu sein und so auch mit der hinreichenden Geschwindigkeitsgestaltung das jeweilige Problem oder die erkannte Herausforderung annehmen und ihre Aufgabe lösen zu können. Energetische Abstimmung in der situativ-variablen Verfügbarkeit in Raum und Zeit ist also gefragt! Die dazu erforderliche Handlungskompetenz ist das Timing! Das Timing ist es, das gewissermassen die ganzheitlich komponierte Technik produziert und wirkungsvoll das heisst dem Anforderungsprofil entsprechend und zudem effektiver als alle andern umsetzt [10]. Daraus können zusammenfassend folgende Einsichten abgeleitet werden: Optimales Techniklernen und Techniktraining ist ein Lernen durch Rhythmus! Der Rhythmus ist die Persönlichkeit auch der technischen Bewegungsausformung! Rhythmus ist nicht Takt und hat auch mit Geschwindigkeit nichts zu tun! Rhythmus und Rhythmisierung sind nicht das Selbe und auch nicht das Gleiche, denn: Der Rhythmus ist ein qualitatives Merkmal der Bewegung, während das Rhythmisieren die Bewegung gestaltet! Timing und Rhythmisierung im methodischen Aufriss und Aufbau Geneigte Leser/innen haben längst gespürt und erkannt, dass Timen und Rhythmisieren durch Gemeinsamkeiten imponieren, aber dennoch nicht dasselbe sind. Diese Schwierigkeit, die beiden Begriffe glasklar zu trennen, rührt wohl auch daher, dass sowohl das eine wie das andere einen Prozessund einen Produkt-Aspekt haben. Timing kann Ausdruck eines geglückten Rendez-vous sein, aber mit Timing kann auch die Handlungskompetenz charakterisiert werden, die Zeitliches auf den räumlichen Punkt bringen und Räumliches in die Zeit einfügen und mit ihr verschmelzen kann. Das Gleiche trifft auch auf die Rhythmisierung zu: Rhythmisieren kann als Herausforderung oder in der Erfüllung als Kompliment interpretiert werden: Sie gelingen, wenn sie stimmig sind. Rhythmus als gestaltetes Gleichgewicht verlangt Bewegungskompetenz, die das eigene Un-Gleichgewicht in den Griff bekommt, nicht nur als raumschliessendes Kontrollelement, sondern vielmehr im Sinne einer individuell-sinnvollen, situativ-variablen Verfügbarkeit [11]. Mehr Klarsicht erlangen wir in diesem Spannungsfeld zwischen Selbst- und Fremdbestimmung dank und durch methodisches Differenzieren: Gutes Timing ist vor allem für Erwerber/innen im Wortsinne: mass geblich das Maß Gebende. Rhythmisieren hingegen ist für das Gestalten als zentrale Kompetenz verantwortlich. So gilt es auf der ersten Lernstufe, das Notwendige zu erwerben und zu festigen, wofür

13 A. Hotz Mythos Rhythmos 2013, 40 AWF WE WROCŁAWIU 13 es sehr viel Präzision im Rhythmus-Kern, also in der Kernstruktur braucht: Die Substanzgüte (also die Qualität) steckt im Kern, die Substanz des Schönen in der Form(-Ästhetik). Das Timing ist es, das die Präzision steuert, was auch aus der Sicht der Lehrenden Sinn stiftet, denn hier geht es um das Schaffen von günstigen (Lern-)Voraussetzun-gen. Auf der zweiten Lernstufe dann, ist dann das Nützliche im Anwenden und Variieren gefragt. Also muss das Timing die Verantwortung tragen, das heisst die Steuerkompetenz haben, möglichst vielseitig das Erworbene auf die jeweiligen Situationen zu übertragen. Und auf der dritten Stufe schliesslich, dann und dort also, wo Souveränität in kreativem Schaffen zum Ausdruck kommt oder zumindest wünschenswerterweise kommen sollte, wo letztlich das Gestalten das Ziel der Ziele und Wünsche ist, hier hat das Rhythmisieren dann ihre grosse Chance zur ästhetisch-dynamischen Entfaltung. Wir erkennen: Timing als Kernkompetenz steuert den Rhythmus, während das Rhythmisieren die Akzente im Bewegungsfluss gliedernd fügt und also gestaltet: Rhythmus richtig getimt! Der Bewegungsfluss wird mit rhythmisch-energetischen Akzenten von innen heraus harmonisch in den Phasen seiner Gliederung gefügt und zwischen den Knotenpunkten rhythmisch zu einem stimmigen Ganzen gestaltet. Eine bestimmte Technik erwerben und gestalten ist weit mehr als das additive Imitieren der Aussensicht, die auf und in Reihenbildern festgehalten werden. Wer Bewegungen leistungseffizient rhythmisieren will, muss sie an einem technik-leitenden Konzept orientieren. Das eigene (Fliess-)Gleichgewicht gilt es nach den Kriterien des jeweils relevanten Anforderungsprofils differenzierend-gliedernd zu steuern und die einzelnen Bewegungsabschnitte werden so in ein Konzept mit Gestaltungsauftrag [11] integriert. Der Rhythmus ist der Rote Faden des technischen Bewegungsablaufes: Daran orientiert sich das leistungseffiziente Handeln der Könner/innen in besonderer Weise. Denn sie erkennen in erfolgreichen Bewegungsabläufen die wegleitenden Rhythmen, die sie, zudem gegliedert in ihren Akzenten, sonifizieren, also lautmalerisch-klanglich im rhythmisch-melodischen Verlauf vertonen! Das Timing ist die präzisionsbestimmende Kernkompetenz, die Rhythmisierung das situativ-variable Steuerkonzept für eine optimale Realisierung. Literaturhinweise [1] Burger E. u.a., Gymnastik mit und ohne Handgeräte, [in:] Lehrmittelreihe: Turnen und Sport in der Schule, Band 5, Bern [2] Hotz A., Erinnerungen an den Skipionier Franz Josef Dahinden ( ): Rhythmus will erlebt sein, Magglingen, 1994, 3, 6 f. [3] Dahinden J., Ski-Mambo der einfache und natürliche Skilauf, Immenstadt im Allgäu [4] Kluge F., Etymologisches Wörterbuch der deutschen Sprache (neu bearb. v.e. Seebold), Berlin, New York [5] Bernstein N.A., Bewegungsphysiologie, Leipzig 1975, [6] Prohl R. u.a., Bewegungsrhythmus im Spannungsfeld von Anthropologie und Empirie, [in:] Hamsen G. (Hg.), Rhythmus und Bewegung. Konzepte Forschung Praxis, Heidelberg 1992, [7] Loosch E., Das Ganze läuft genauer ab als die Teile, Sportpsychologie, 1993, 1, [8] Humphrey D., Die Kunst, Tänze zu machen, Wilhelmshaven [9] Göhner U., Zitat aus seinem Referat, gehalten am Interski-Kongress in Norwegen, [10] Hotz A., Stichwort, Timing, [in:] Röthig P., Prohl R. u.a. (Hg.), Sportwissenschaftliches Lexikon, Schorndorf , 600. [11] Hotz A. Qualitatives Bewegungslernen. 33 Kernbegriffe im lernpädagogisch-methodischen Spannungsfeld zwischen Orientierungssicherheit und Gestaltungsfreiheit, Bern

14 Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu 2013, 40, Tadeusz Maszczak akademia wychowania fizycznego w warszawie O projekcie Narodowego Centrum Badania Kondycji Fizycznej Abstract On the project of National Center for Research on Physical Fitness In the University School of Physical Education in Warsaw the project entitled: The Project of National Center for Research on Physical Fitness (NCBKF) is being realized. The idea of this project comes from the long-standing tradition of national-level, population-based studies on physical development and fitness of children and adolescents, carried out by the Warsaw-based school. As a result of the studies, rich research material was gathered pertaining to the physical fitness of students in Polish schools. The project realization began in 2009, its basic functionality is expected to be achieved in 2012, whereas full functionality in The project called Check yourself has already been launched. This is a joint action of the University School of Physical Education in our country for the purpose of enabling auto-diagnosis in physical fitness of the largest possible number of members of Polish society. The authors of the project are convinced that realization of the NCBKF mission will result in health improvement of children, adolescents and adults and their more effective functioning in the contemporary world. Key words: national center, physical fitness W Akademii Wychowania Fizycznego w Warszawie realizowany jest projekt zatytułowany Narodowe Centrum Badania Kondycji Fizycznej (NCBKF). Jego idea wywodzi się z kilkudziesięcioletniej tradycji ogólnopolskich populacyjnych badań nad rozwojem fizycznym i sprawnością fizyczną dzieci i młodzieży, które prowadzone są przez warszawską uczelnię. Podczas tych badań został zebrany obszerny materiał badawczy dotyczący kondycji fizycznej uczniów i uczennic polskich szkół. W merytorycznym uzasadnieniu słuszności przygotowania i wprowadzenia w życie projektu NCBKF brano pod uwagę m.in. pogarszający się stan zdrowia społeczeństwa polskiego, niski poziom świadomości w zakresie edukacji fizycznej i promocji zdrowia oraz możliwość rozwoju e-społeczeństwa nastawionego na afirmację zachowań prozdrowotnych. Na podstawie tych uwarunkowań zostały sformułowane następujące cele projektu: gromadzenie informacji na temat znaczenia pomiaru i kontroli kondycji fizycznej w różnych okresach rozwoju ontogenetycznego człowieka, uruchomienie mechanizmów promowania aktywności fizycznej w kraju jako ważnego czynnika kształtowania zdrowia, formowanie afirmatywnej postawy wobec zdrowia i kondycji fizycznej dzięki profesjonalnej informacji i odpowiednim pomocom edukacyjnym, powołanie w perspektywie ośrodka wymiany informacji naukowej z innymi ośrodkami zajmującymi się badaniem kondycji fizycznej w kraju i za granicą, zbieranie i weryfikowanie informacji na temat rozwoju fizycznego i sprawności fizycznej polskiej populacji m.in. dzięki utworzeniu i rozbudowywaniu auksologicznych baz danych [1]. Przedstawiany projekt rozumiany jest jako centrum wymiany informacji (w tym zwrotnej, w układzie pytanie odpowiedź). Zakłada on bowiem stworzenie systemu informatycznego, który dla użytkownika

15 T. Maszczak O projekcie NCBKF 2013, 40 AWF WE WROCŁAWIU 15 zewnętrznego będzie dostępny w trzech obszarach: edukacyjnym, naukowym i monitorującym. Każdemu z wymienionych obszarów przypisana została określona misja NCBKF. Działania podejmowane w Edukacyjnym Obszarze Wortalu (EOW) będą miały na celu wskazywanie znaczenia i stanu kondycji fizycznej społeczeństwa polskiego jako składnika i miernika zdrowia. Głównym zadaniem Naukowego Obszaru Wortalu (NOW) będzie przygotowanie interaktywnej platformy internetowej dla środowiska badaczy kon dycji fizycznej, pozwalającej na komunikowanie się, koordynowanie badań i dzielenie się ich wynikami oraz wymianę obserwacji. W przypadku Monitorującego Obszaru Wortalu (MOW) za ważne uznano stworzenie systemu monitorowania kondycji fizycznej Polaków. W Edukacyjnym Obszarze Wortalu najistotniejsze będzie uczynienie z zagadnień dotyczących kondycji fizycznej nie tylko zakresu działań wychowawców fizycznych i instruktorów rekreacji, ale przede wszystkim sfery działalności i odpowiedzialności każdego członka społeczeństwa. Drogą, która do tego prowadzi, jest przygotowanie dzieci, młodzieży i dorosłych do samodzielnej całożyciowej troski o zdrowie i własną sprawność fizyczną, nazywane procesem edukacji fizycznej lub w szerszym kontekście elementem edukacji zdrowotnej. Zakłada się ukierunkowanie EOW na propagowanie aktywności fizycznej, inspirowanie do dbałości o własny rozwój, sprawność i wydolność fizyczną oraz estetykę i urodę, na uczenie samooceny i samokontroli własnej fizyczności i wreszcie integrowanie jednostek w ramach rodziny, grupy, zbiorowości lokalnych oraz społeczności ogólnopolskiej. Problematyka prezentowana w wortalu edukacyjnym powinna być atrakcyjna dla wszystkich odbiorców. Dlatego przewiduje się utworzenie kilku działów w tym obszarze, np.: Dla dzieci, Dla młodzieży, Dla rodziców, przy czym każdy z nich zostanie przystosowany graficznie i wypełniony treścią odpowiednio do zainteresowań i poziomu grupy wiekowej. Za kluczowy element EOW uznano możliwość porównania własnych osiągnięć z osiągnięciami danej grupy, np. wiekowej lub regionalnej. Częś cią tego obszaru będą również fora dyskusyjne zawierające treści dostosowane do wieku i kompetencji uczestników, które zapewnią wzajemny kontakt między nimi. Dostęp do EOW będzie w zasadzie nieograniczony, z wyjątkiem tych jego działów, które zostaną zabezpieczone z przyczyn technicznych lub praktycznych (np. udział w forum dyskusyjnym stanie się możliwy po rejestracji użytkownika w procesie zautomatyzowanym). Podstawą Naukowego Obszaru Wortalu będzie baza danych o rozwoju fizycznym oraz sprawności i wydolności fizycznej ponad 500 tys. uczniów i uczennic z lat 1979, 1989, 1999 i 2009, którą dysponuje AWF w Warszawie. Rozwój technik informacyjnych pozwala na wielokierunkową i wielowymiarową analizę tego materiału. Może on być wykorzystywany w celu rozwiązywania problemów naukowych, wiążących się bezpośrednio z kondycją fizyczną młodych pokoleń Polaków. Często bowiem, ze względu na dużą liczbę prac z tego zakresu (około tysiąca rocznie), autorzy badań mają trudności z oceną uzyskiwanych rezultatów, a powodem tego jest brak dostępu do odpowiednich skal odniesienia. Najlepszym wyjściem w tej sytuacji może okazać się stworzenie systemu przekazywania badaczom potrzebnych im wyników, opracowanych dzięki danym gromadzonym przez AWF w Warszawie. Działania podejmowane w NOW zostaną skoncentrowane zatem na dzieleniu się posiadaną informacją ze wszystkimi, którzy będą chcieli i umieli sprecyzować swoje oczekiwania, oraz umożliwieniu pobrania udostępnionych danych według określonych kryteriów. Warunkiem korzystania z tej części obszaru będzie rejestracja użytkownika (zautomatyzowane tworzenie kont użytkowników). Po dokonaniu analizy dotychczasowych rezultatów prowadzonych badań oraz wymagań instytucji unijnych, które dotyczą coraz lepszego monitorowania zjawisk społecznych zachodzących w krajach Unii Europejskiej, uznano, że aby właściwie diagnozować kondycję fizyczną, a co za tym idzie zdrowie polskiego społeczeństwa, należy stworzyć system gwarantujący permanentny

16 16 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 T. Maszczak O projekcie NCBKF dopływ obiektywnej i rzetelnej informacji od możliwie szerokiej i zróżnicowanej populacji. Uwzględniając dotychczasowe badania, poziom przygotowania zawodowego nauczycieli, trenerów i instruktorów oraz możliwości przekazu informacji przez Internet, postanowiono w ramach NCBKF stworzyć Monitorujący Obszar Wortalu, czyli system monitorowania kondycji fizycznej dzieci i młodzieży w Polsce przez specjalistów kultury fizycznej zatrudnionych w szkołach, klubach sportowych czy ośrodkach sportu i rekreacji. Zakłada się, że wokół MOW powstanie e-społeczność badaczy diagnozujących rozwój, sprawność i wydolność fizyczną swoich wychowanków. Podstawowym zadaniem MOW będzie umożliwienie wprowadzania danych do bazy wyników przez osoby uprawnione. Dostęp do tego obszaru zapewni użytkownikowi rejestracja i potwierdzenie jego uprawnień (moderowane tworzenie kont użytkowników). Realizacja projektu rozpoczęła się w 2009 r. Obecnie uruchomione są wersje testowe, a pełna funkcjonalność systemu przewidziana jest na 2015 r. Do chwili obecnej zbudowano strukturę organizacyjną NCBKF: zespoły sterowania i zarządzania projektem, sekretariat projektu oraz zalążek zespołu redakcyjnego wortalu (moderatorzy). Dokonano także niezbędnych zakupów inwestycyjnych (w postaci sprzętu i oprogramowania serwerowni) oraz podjęto prace związane z tworzeniem warstwy sieciowej wortalu (przygotowano projekty funkcjonalno-rzeczowe, graficzny i strukturalny). Został też uruchomiony projekt Sprawdź się. Jest to wspólne przedsięwzięcie akademii wychowania fizycznego w Polsce, które ma na celu umożliwienie autodiagnozy sprawności fizycznej jak największej liczbie polskiego społeczeństwa. Autorzy projektu są przekonani, że w wyniku realizacji misji NCBKF nastąpi poprawa stanu zdrowia dzieci, młodzieży i dorosłych, co wpłynie na bardziej efektywne ich funkcjonowanie we współczesnym świecie. Bibliografia [1] Grzeszykowski P., Dobosz J., Projekt funkcjonalno-rzeczowy warstwy WWW wortalu Narodowego Centrum Badania Kondycji Fizycznej NCBKF, AWF, Warszawa 2010.

17 Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu 2013, 40, Danuta Umiastowska uniwersytet szczeciński NOWA PODSTAWA PROGRAMOWA A PRZYGOTOWANIE STUDENTA DO PRACY W SZKOLE ABSTRACT The new core curriculum vs. students preparation to work at school In a changing society and in the era of ever-increasing development of technology and communication, the importance of human movement is being marginalised. A child s spon taneous physical activity is often suppressed and replaced by passive activities. That happens at home and school. As a consequence, the level of physical fitness and the range of motor skills are decreased. People are aware of the importance of movement for the proper functioning of human body, but not always they apply the sound rules in practice. Both the suggestions contained in the new core curriculum of a general education and the ways of implementing the contents of physical education provide the teacher with a wide range of possibilities. Thus arises the need to expand the range of competences which students will acquire during university classes. Modification of the educational content by adjusting more to the expectations of the contemporary school is one of the ways to meet this goal. Key words: curriculum, school, students of physical education, a teacher of physical education Szkoła to środowisko, które tworzą uczniowie i nauczyciele, by uczestniczyć w procesie uczenia się nauczania. Określenie takie mogłoby definiować instytucję szkoły w każdym miejscu i czasie. Pojęcie nauki towarzyszy nam bowiem od wieków i w zależności od epoki, przyświecających jej ideałów oraz poglądów oprawiane jest w odpowiednie ramy. Grabowski zdefiniował nauczyciela jako specjalistę w dziedzinie ludzkiego zachowania, którego praca polega na intencjonalnym motywowaniu do jego zmiany w kierunku społecznie pożądanym [1]. Nauczanie jest sztuką praktyczną, a więc procesem, który wymaga intuicji, twórczości, improwizacji i ekspresji [2]. Nowoczesna szkoła jest po to, ażeby uczeń, który do niej przychodzi, nauczył się myśleć sam i nabierał oświecenia duchowego i odpowiedzialnego uczestnictwa w społeczności z innymi [3, s. 16]. Współczesny uczeń żyje w świecie ciągłych przewartościowań kulturowych i społecznych, jest świadkiem dynamicznego rozwoju technologii informatycznych, z którym wiążą się również niekorzystne zjawiska, m.in. drastyczne ograniczenie aktywności fizycznej w życiu codziennym. Szkoła powinna wskazać uczniowi, jakie wartości mają stanowić podstawę jego egzystencji, pokazać, jak ma żyć jako istota wolna, rozumna i autonomiczna. Ponadto powinna nauczyć go odpowiadać za swoje postępowanie i podejmowane decyzje. Rzeczywistość, niestety, dość często różni się od powyższych założeń. Edukację adaptacyjną, która utrwala istniejące dotąd modele życia społecznego i akceptuje wszelkie zmiany cywilizacyjne, należałoby zatem zastąpić modelem edukacji krytyczno-kreatywnej, która pobudzi do działania oraz rozbudzi inicjatywę i chęć zmieniania świata [4]. Kwestię tę porusza w swojej ostatniej książce Zuchora: Rodzi się zapotrzebowanie na nowe programy kształcenia nauczycieli wychowania fizycznego, koncentrujące się na powszechnej aktywności ruchowej sprzyjającej budowaniu fundamentów zdrowia przez właściwą edukację dzieci i młodzieży. W edukacji tej najważniejsze jest kształtowanie postaw, ukazywanie im takich wartości jak sprawność fizyczna, uroda ciała, piękno sportu, twórcza obecność w środowisku społecznym i przyrodniczym [3, s. 27].

18 18 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 D. umiastowska Nowa podstawa programowa a przygotowanie studenta Jak zatem przygotować przyszłego nauczyciela, by sprostał wymaganiom nowoczesnej szkoły? Jaki przyjąć model kształcenia, by absolwent wychowania fizycznego odpowiadał charakterystyce przedstawionej przez Kuźmę: Nauczyciel przyszłości musi być człowiekiem wielowymiarowym wolnym, autonomicznym, transgresyjnym, twórczym, otwartym, elastycznym i samodzielnym [5, s. 232]? Z jakim bagażem umiejętności powinien opuścić uczelnię, by umiał poradzić sobie w meandrach współczesnej szkoły? Celem podjętych rozważań jest próba znalezienia najlepszych rozwiązań dotyczących przygotowania studenta do realizacji nowej podstawy programowej w szkole. Mialaret wyróżnia trzy etapy w procesie edukacji nauczycieli: okres uwrażliwiania, który stanowi wstęp do studiów pedagogiczno-psychologicznych, okres uczenia się technik i metod stosowanych w procesie kształcenia, okres stawania się odpowiedzialnym nauczycielem wypełniającym swoje obowiązki [6]. Dwa pierwsze etapy to w pełni obszar działania uczelni kształcących pedagogów. Etap trzeci natomiast to czas praktyk pedagogicznych i wdrażanie teoretycznych podstaw w realizowane zadania oraz permanentne szukanie swojego stylu pracy. Ten ostatni okres daje szerokie możliwości twórczym pedagogom, a jednocześnie pozwala na rozwijanie warsztatu merytorycznego. Przyjmując bloki tematyczne zawarte w podstawie programowej kształcenia ogólnego jako kierunki edukacji studentów, należy uwzględnić następujące umiejętności: wykonania diagnozy sprawności fizycznej i oceny poziomu rozwoju fizycznego, ułożenia treningu zdrowotnego, przygotowania do wyboru sportów całego życia i organizowania wypoczynku, wdrożenia do bezpiecznej aktywności fizycznej i higieny osobistej, wprowadzenia w metodykę sportu dzieci i młodzieży, prowadzenia zajęć obejmujących podstawowe elementy tańca klasycznego i nowoczesnego [7]. Propozycję zmian w przygotowaniu studenta może stanowić realizacja programu opartego na blokach tematycznych, obowiązujących podczas studiów pierwszego (blok 1 2) i drugiego stopnia (blok 3). Odpowiadają one zaproponowanym przez Mialareta etapom ukierunkowanym na specyfikę zajęć ruchowych. Blok 1 zawiera treści psychologiczno-pedagogiczne. Student uczy się podstaw psychologii wychowawczej ułatwiających mu poznanie ucznia oraz podstaw pedagogiki obejmujących wiedzę o edukacji oraz sytuacjach wychowawczych, analizę porównawczą systemów wychowania i sposoby rozwiązywania zadań wychowawczych. Treści teoretyczne uzupełnia praktyką pedagogiczną w szkole, podczas której dowiaduje się, jakie są zasady funkcjonowania placówki i jak wygląda organizacja jej struktury, oraz obserwuje pracę nauczyciela wychowawcy i występowanie interakcji uczeń uczeń, uczeń nauczyciel i nauczyciel nauczyciel. Blok 2 tworzą treści z zakresu dydaktyki wychowania fizycznego. Student zdobywa podstawową wiedzę teoretyczną na temat organizowania, prowadzenia i planowania procesu wychowania fizycznego na pierwszym i drugim etapie edukacyjnym zgodnie z dobrze zinterpretowaną podstawą programową kształcenia ogólnego. Treści teoretyczne uzupełnia praktykami śródrocznymi i praktykami ciągłymi w szkole podstawowej, które odbywa samodzielnie w wybranej placówce. Ponadto uczestniczy w zajęciach w szkole ćwiczeń. Możliwość dodatkowego doskonalenia warsztatu pracy stwarza mu wolontariat studencki, w ramach którego realizowane są programy edukacyjne w przedszkolach i szkołach pod hasłami: Przedszkole (szkoła) przyjazna poprawnej postawie, Bawimy się ruchem, Nowe gry ruchowe propozycją na spędzanie czasu wolnego, Ruch jest dla mnie bardzo ważny, Wiem, jak inwestować w swoją sprawność. Blok 3 obejmuje treści z obszaru dydaktyki wychowania fizycznego. Student opanowuje podstawowy materiał teoretyczny dotyczący organizowania, prowadzenia i planowania procesu wychowania fizycznego na

19 D. umiastowska Nowa podstawa programowa a przygotowanie studenta 2013, 40 AWF WE WROCŁAWIU 19 trzecim i czwartym etapie edukacyjnym zgodnie z umiejętnie zinterpretowaną podstawą programową. Poza praktykami pedagogicznymi, które odbywa podobnie jak podczas realizacji programu ujętego w bloku 2, uczestniczy w zajęciach warsztatowych, na których poznaje metody aktywizujące w pracy z uczniami, a także różne formy ruchu stanowiące propozycje zajęć fakultatywnych i pozalekcyjnych. Może nadal rozwijać warsztat pracy w ramach wolontariatu nastawionego na prowadzenie indywidualnego treningu zdrowotnego oraz specjalistycznych zajęć ruchowych, które obejmują nowoczesne propozycje gimnastyczne, taniec towarzyski, squash czy inne modne formy ruchu. Z analizy treści programowych przedmiotów będących podstawą siatek programowych w naszych uczelniach wynika, że są one zgodne z powyższym planem edukacji. Dość często w kształceniu studentów zaniedbuje się natomiast kwestię praktycznego posługiwania się zdobytymi umiejętnościami. Zazwyczaj nauczyciele akademiccy skupiają się na usprawnieniu i na dalszy plan odsuwają odpowiedź na pytanie, jak powinien przebiegać cykl nauczania tych czynności. Absolwenci wychowania fizycznego, mimo własnych umiejętności w różnych dyscyplinach, mają kłopot z tym, jak przekazywać je uczniom. Obszarem, któremu należy poświęcić większą uwagę, bywa także praca z najmłodszymi uczniami. W trakcie ćwiczeń i praktyk częściej realizowane są treści programowe od drugiego etapu edukacyjnego, a przecież prowadzenie zajęć z małymi dziećmi wymaga specyficznych umiejętności. Trudnym elementem jest wdrożenie podmiotowości w procesie nauczania. Pojęcie to często definiuje się bardzo subiektywnie. Bielski pisze, że [ ] być «podmiotem» w procesie wychowania, to być świadomym i autonomicznym sprawcą działań inicjowanych i regulowanych na podstawie własnych decyzji, zgodnie z posiadaną wiedzą i preferowanym porządkiem (hierarchią) wartości, przy istniejącej niezależności wobec wpływów zewnętrznych [4, s. 5]. Tak określoną podmiotowość można połączyć z indywidua lizowaniem pracy ucznia, które to działanie już przez Demela wiele lat temu było uważane za atrybut nowoczesnej szkoły. Ucząc studentów podmiotowego podejścia do wychowanka, należałoby zwrócić uwagę na: traktowanie każdego dziecka w indywidualny sposób (ze względu na różnice w poziomie umiejętności, różnice temperamentów i osobowości itp.), stwarzanie dzieciom możliwości współ uczestniczenia w procesie dydaktycznym, budowanie właściwych mechanizmów oceniania. Bardzo często sami wykładowcy popełniają błędy, prowadząc zajęcia ze studentami i nie stosując zasad podmiotowości. Niestety, nie należy jeszcze do przeszłości poczucie nieomylności nauczyciela akademickiego i preferowanie przedmiotowości w kontaktach ze studentami. Janusz Korczak widział relację między dzieckiem a dorosłym, czyli analogicznie między uczniem a nauczycielem, w kategoriach człowieka autonomicznego. Uważał, że dziecko rozwija się prawidłowo tylko wtedy, gdy ma zapewnioną wolność i swobodę, które jeśli będzie z nich korzystało we właściwy sposób pozwalają mu szczegółowo poznać siebie. Nauczyciel przez swoje działanie może tym rozwojem kierować [8]. W takim rozumieniu wychowawca fizyczny kształtuje osobowość i przygotowuje do uczestnictwa w kulturze fizycznej. Orientacja humanistyczna nie oznacza jednak negacji tradycyjnych celów wychowania fizycznego, takich jak: nauczanie ruchu, usprawnianie organizmu czy wychowanie do życia w spo łeczeń stwie. Zakłada raczej ich dopełnienie, formowanie osobowości troszczącej się o własne ciało [1]. Opracowane przez Flandersa typy zachowań służące kategoryzowaniu interakcji nauczyciel uczeń zostały podzielone na trzy grupy: zachowania związane z nauczycielem, czyli akceptacja stanu emocjonalnego ucznia, wykorzystywanie pomysłów ucznia, zadawanie pytań, nauczanie, udzielanie praktycznych wskazówek, wyrażanie krytycznych uwag, zachowania werbalne ucznia, czyli odpowiadanie na polecenia nauczyciela, wykazywanie własnej inicjatywy,

20 20 AWF WE WROCŁAWIU 2013, 40 D. umiastowska Nowa podstawa programowa a przygotowanie studenta momenty ciszy panującej podczas zajęć [9]. Efektywność pracy nauczyciela może być określana z różnych punktów widzenia: psychologii, technologii, humanistyki, socjologii, pedagogiki krytycznej [10]. W ujęciu psychologicznym decydującą rolę będą odgrywały cechy osobowościowe (charyzmatyczność, empatia, otwartość itp.). W ujęciu technologicznym istotne będą kompetencje (umiejętność przekazywania wiadomości, wdrażania do samodzielności, stwarzania sytuacji wymagających rozwiązywania problemów oraz posługiwanie się zdobytymi umiejętnościami w praktycznym działaniu). W ujęciu humanistycznym na pierwsze miejsce wysuną się takie cechy nauczyciela, jak niepowtarzalność, twórcze działanie czy indywidualność. W ujęciu socjologicznym najważniejsza będzie pełniona rola zawodowa, która jest inaczej postrzegana przez środowisko szkolne, a inaczej przez rodzicielskie, a którą wyznaczają konkretne zasady. W ujęciu pedagogiki krytycznej największy nacisk zostanie położony na [ ] zaangażowanie nauczyciela na rzecz zmian w sferze publicznej. Instrumentem zmian są intelektualne kompetencje nauczyciela. One umożliwiają zmienianie nie tylko osobowości uczniów (w sferze poznawczej, uczuciowej i sprawnościowej), ale także środowiska społecznego [10, s. 46]. Rezultat procesu przygotowania studenta do umiejętności realizowania podstawy kształ cenia ogólnego na różnych etapach edukacyjnych będzie wypadkową opanowania umiejętności podstawowych od elementów gier i zabaw ruchowych przez gimnastykę, lekką atletykę, gry zespołowe, pływanie czy też sporty zimowe i posługiwania się nimi podczas organizacji działań dydaktycznych. Do takiego postępowania niezbędne są także umiejętności praktyczne, które student zdobywa w czasie praktyk pedagogicznych. Praktyki śródroczne według Więckowskiego [...] są ważnym elementem w procesie przygotowywania kandydatów na nauczycieli, gdyż pozwalają one studentowi na skonfrontowanie wiedzy teoretycznej z działalnością praktyczną w ramach systemu szkolnego [11, s. 195]. Z pewnością dopracowania wymaga system organizowania praktyk studenckich w szkołach podstawowych, gimnazjach i liceach, w których student realizuje program pod opieką nauczyciela. Wiele doświadczeń nauczycieli akademickich i wniosków z hospitacji tej formy doskonalenia umiejętności pedagogicznych wskazuje na to, że nauczyciele opiekunowie nie zawsze właściwie wypełniają swoje role. Duże znaczenie ma też wyposażenie studentów w umiejętności związane z wdrażaniem uczniów do całożyciowej aktywności ruchowej, opartej nie tylko na klasycznych dyscyplinach sportowych, ale i na formach rekreacyjnych. Popularność innych niż tradycyjne form aktywności ruchowej wymaga od uczelni, by przedstawiła je swoim słuchaczom. Włączanie do lekcji elementów yogi, rozmaitych odmian fitnessu, nordic walkingu, speedbadmintona czy jazdy na łyżworolkach powinno być obowiązkiem każdego metodyka wychowania fizycznego, który akceptuje tematykę samodzielnie realizowanych zajęć przez studenta. By tak mogło się stać, student musi mieć możliwość poznania zasad prowadzenia tych dyscyplin podczas nauki w uczelni. Zjawisko niechęci ucznia do lekcji wychowania fizycznego często wynika z ich nieatrakcyjności. Od nauczyciela należy zatem oczekiwać, by zajęcia nieciekawe nie odbywały się w szkole. Możliwości urozmaicenia lekcji jest coraz więcej otwierają je programy autorskie oraz różnorodne propozycje fakultatywne, które dają uczniowi sposobność sprawdzenia się nie tylko w konkurencjach sportowych, ale także w formach turystycznych i rekreacyjnych. Ważny jest dobry kontakt nauczyciela z uczniem. Zostanie on nawiązany wtedy, gdy nauczyciel skupi uwagę nie na sobie, lecz na uczniu. Nie wolno zapominać o tym, że dobry kontakt wymaga od nauczyciela uważnej obserwacji i uważnego słuchania. W piramidzie zapamiętywania na najwyższych szczeblach pojawia się nauczanie przez praktyczne działanie (dające 75% efektywności) oraz nauczanie innych, czyli natychmiastowe wykorzystywanie zdobytej wiedzy (dające 90% efektywności) [12].

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl

www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl www.mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl www.jezyki-mniejszosci.pl Polski system oświaty umożliwia uczniom należącym do mniejszości narodowych i etnicznych podtrzymywanie poczucia tożsamości narodowej, etnicznej,

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) W czasie pobytu za granicą mieszkasz u znajomych. Z nimi odwiedziłeś/-łaś

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH

JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK NIEMIECKI DLA ABSOLWENTÓW KLAS DWUJĘZYCZNYCH KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ CZĘŚĆ I HÖRVERSTEHEN ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Poprawna odpowiedź (1 pkt) A. X B. X C. D. X E. X

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka niemieckiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Egzamin maturalny na poziomie dwujęzycznym 111 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) Rozmowa wstępna 1 minuta

Bardziej szczegółowo

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO ARKUSZ ZAWIERA INFORMACJE PRAWNIE CHRONIONE DO MOMENTU ROZPOCZĘCIA EGZAMINU! Miejsce na naklejkę dysleksja MJN-R1_1P-091 PRÓBNY EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO STYCZEŃ ROK 2009 POZIOM ROZSZERZONY

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji języka niemieckiego

Scenariusz lekcji języka niemieckiego Termin realizacji:. Czas trwania : 45 min. Klasa III gim Temat lekcji: Wie feierst du? Scenariusz lekcji języka niemieckiego Cele językowe: Uczeń zna słownictwo ze świętami Bożego Narodzenia Rozumie tekst

Bardziej szczegółowo

Steuerberaterin Ria Franke

Steuerberaterin Ria Franke Polnische Arbeitnehmer mit Wohnsitz in Polen Polscy pracownicy z miejscem zamieszkania w Polsce Steuerberaterin Ria Franke Verdienst > 450 / Monat Wynagrodzenie > 450 /miesięcznie Entscheidung über die

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI

PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 2013 JĘZYK NIEMIECKI PRZYKŁADOWY ARKUSZ CZĘŚCI USTNEJ EGZAMINU MATURALNEGO 201 JĘZYK NIEMIECKI KWIECIEŃ 201 ZESTAW ISN_0 1 minuty (Wersja dla zdającego) Wybierasz się ze znajomymi na pieszą wycieczkę po okolicy. Porozmawiaj

Bardziej szczegółowo

Anfrage. 95 Jahre 95 lat

Anfrage. 95 Jahre 95 lat Anfrage KONTAKT: Telefon +49 561 40090160 Fax 032223735277 email anfrage@24.pflegeteam.net Skype pflegeteam.net Internet www.24.pflegeteam.net Adres pocztowy: Wallensteinstr. 3 Doradztwo: Tylko po wcześniejszym

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI

KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI Egzamin maturalny maj 2010 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ODPOWIEDZI ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. R 1.2. Zdający stwierdza, czy tekst zawiera określone

Bardziej szczegółowo

Platforma Dostawców VW

Platforma Dostawców VW PROCES REJESTRACJI Proces rejestracji Dostawcy na światowej platformie dostawców Koncernu VW składa się z trzech etapów: informacja własna od dostawcy (SSR) akceptacja umowy ramowej B2B wypełnienie bazy

Bardziej szczegółowo

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung

Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja. Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Digitalizacja szlaku konnego w Borach Dolnośląskich i jego promocja Digitalisierung Reitwege in Bory Dolnośląskie und deren Werbung Konferencja organizowana w ramach projektu Digitalizacja szlaku konnego

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2012 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: Danuta Kubińska

Opracowanie: Danuta Kubińska Opracowanie: Danuta Kubińska Scenariusz lekcji. Przedmiot: język niemiecki Podręcznik: Alles klar 2b rozdział 9 Czas: 2 godziny lekcyjne Miejsce: pracownia języka niemieckiego Temat: Das Wichtigste in

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO

WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO Kod ucznia Liczba punktów WOJEWÓDZKI KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW SZKÓŁ PODSTAWOWYCH W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 19.01.2015 1. Test konkursowy zawiera 11 zadań. Są to zadania zamknięte i otwarte.

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1) EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIEKI POZIOM PODSTAWOWY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SHEMATY PUNKTOWANIA (A1) GRUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 5) proste, typowe wypowiedzi ustne, artykułowane

Bardziej szczegółowo

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia

www.awans.net Publikacje nauczycieli Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia www.awans.net Publikacje nauczycieli Urszula Król Zespół Szkół Salezjańskich w Krakowie Hänsel und Gretel propozycja pracy z tekstem baśni braci Grimm Jaś i Małgosia Materiały wspomagające pracę na lekcjach

Bardziej szczegółowo

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken

Freiwillige Feuerwehr Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken Ochotnicza Straż Pożarna Reken - Hilfeleistung bei Notständen und bei Unfällen -Pomoc w stanach zagrożenia i w wypadkach -Brandbekämpfung und Menschenrettung - Zwalczanie pożarów i ratownictwo ludzi -Brandschutzaufklärung

Bardziej szczegółowo

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu.

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule

Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Propozycje przykładowych zadań przygotowujących do ustnego egzaminu maturalnego w nowej formule Lektion 11 Kannst du mir bitte helfen? I. Ich kann das nicht! ABI SPRECHEN 1 (rozmowa z odgrywaniem roli)

Bardziej szczegółowo

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET?

WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? WARSZTATY WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY WSPANIAŁY ŚWIAT, UL. NOWY ŚWIAT 63, WARSZAWA WIĘCEJ DEMOKRACJI VIA INTERNET? 7 CZERWCA 2011 r. ////// godz.17 20 NOWY

Bardziej szczegółowo

Wir suchen die Ostereier

Wir suchen die Ostereier Wir suchen die Ostereier SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Wir suchen die Ostereier Poziom: klasa 4 6 Cele: uczniowie znają słownictwo związane ze świętami wielkanocnymi, potrafią powiedzieć wiersz Das Osterei,

Bardziej szczegółowo

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton

Zadanie 1 Zadanie 3. Zadanie 3. Rozdział 3. Przed obejrzeniem filmu: Schritt 1. Film ohne Ton. Schritt 2. Film mit Ton .shock Fotolia Przed obejrzeniem filmu: Zadanie 1 Zadanie 3 Zadanie 1 Was stellt dieses Foto dar? Schreib deine Assoziationen auf. Napisz swoje skojarzenia z powyższym zdjęciem. Zadanie 2 Wie sieht die

Bardziej szczegółowo

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung

ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung ODNAWIALNE ŹRÓDŁA ENERGII W POLSCE I W NIEMCZECH - WPROWADZENIE Erneuerbare Energiequellen in Polen und in Deutschland eine Einführung BMUB, 9 Dezember 2014 Zainstalowana moc - Energia wiatrowa Installierte

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI dla absolwentów klas dwujęzycznych Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 Zadanie 1. 1.1. C 1.2. A 1.3. A 1.4. B Zadanie

Bardziej szczegółowo

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki)..

Z L E C E N I E Nazwa firmy (spółki).. Rejestracja podatkowa w Niemczech spółki kapitałowej z siedzibą w Polsce Rejestracja podatkowa w Niemczech jest obowiązkowa, jeżeli firma z siedzibą w Polsce ma wykonywać w Niemczech usługi, od których

Bardziej szczegółowo

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7

Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Herzliche Einladung an alle Schüler der 1.-7. Klasse Serdecznie zapraszamy wszystkich uczniów klas 1-7 Kinderwallfahrt 2015 Pielgrzymka dzieci 2015 Religiöse Kinderwoche (RKW) 2015 Wakacje z Bogiem (RKW)

Bardziej szczegółowo

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676

Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Einbau von Rauchwarnmeldern nach DIN 14676 Gesetzlich ist der Eigentümer für die Installation von Rauchwarnmeldern verantwortlich. Objekt: Einfamilienhaus mit insgesamt 3 Etagen. Objektanschrift: Beispielweg

Bardziej szczegółowo

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa

Futuro. design by Przemysław Mac Stopa design by Przemysław Mac Stopa PL / EN / DE / Optymalizacja powierzchni biurowej i tym samym kosztów biura jest kluczowa. Wyzwaniem jest jednak połączenie tego wymagania z utrzymaniem wysokiego komfortu

Bardziej szczegółowo

Przyimki. Präpositionen

Przyimki. Präpositionen Przyimki Präpositionen Przyimki to słowa współpracujące z rzeczownikiem lub z zaimkiem: pod stołem do szkoły w pokoju dla ciebie z rodzicami od babci Tak samo funkcjonują przyimki w języku niemieckim.

Bardziej szczegółowo

Mirosława Czerwińska

Mirosława Czerwińska www.awans.net Publikacje nauczycieli Mirosława Czerwińska Test z języka niemieckiego dla klasy V szkoły podstawowej Praca opublikowana w Internetowym Serwisie Oświatowym Awans.net Test z języka niemieckiego,

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1)

EGZAMIN MATURALNY OD ROKU SZKOLNEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM ROZSZERZONY ROZWIĄZANIA ZADAŃ I SCHEMATY PUNKTOWANIA (A1) EGZMIN MTUNY OD OKU SZKONEGO 2014/2015 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM OZSZEZONY OZWIĄZNI ZDŃ I SCHEMTY PUNKTOWNI (1) GUDZIEŃ 2013 Zadanie 1. (0 3) II. ozumienie wypowiedzi. Zdający rozumie wypowiedzi ustne [ ]

Bardziej szczegółowo

Scenariusz lekcji z języka niemieckiego

Scenariusz lekcji z języka niemieckiego Scenariusz lekcji z języka niemieckiego Temat: In den Sommerferien fahren wir nach Berlin (W wakacje pojedziemy do Berlina). Klasa: szósta szkoły podstawowej Główny cel lekcji: Uczniowie powinnni sporządzić

Bardziej szczegółowo

Stand Up. design by Mikomax Team

Stand Up. design by Mikomax Team design by Mikomax Team PL / EN / DE / Coraz więcej pracowników skarży się na dyskomfort fizyczny w pracy. Nawet najlepszy fotel biurowy nie rozwiąże tego problemu. Doraźne rozwiązania również nie jeśli

Bardziej szczegółowo

Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego. dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie

Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego. dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie Przykładowy sprawdzian uzdolnień językowych z języka niemieckiego dla kandydatów do Gimnazjum Dwujęzycznego w Strzelinie Imię i nazwisko ucznia : Ilość uzyskanych punktów: Ilość punktów możliwych do zdobycia:

Bardziej szczegółowo

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.

Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11. Moje prawa w opiece nad osobami starszymi: Wynagrodzenie i Czas pracy Spotkanie opiekunek ze Europy Środkowo- wschodniej w Zurychu, 15.11.2015 Christine Michel, Sekretarz Branży opieki w domach prywatnych,

Bardziej szczegółowo

OPIS TESTU DIAGNOSTYCZNEGO Z PNJN II rok - filologia germańska Rok akademicki 2013/2014

OPIS TESTU DIAGNOSTYCZNEGO Z PNJN II rok - filologia germańska Rok akademicki 2013/2014 OPIS TESTU DIAGNOSTYCZNEGO Z PNJN II rok - filologia germańska Rok akademicki 2013/2014 KATALOG WYMAGAŃ I ZADAŃ NA TEŚCIE DIAGNOSTYCZNYM ZAKRES MATERIAŁU Rok II TEIL I: Aufsatz (wypracowanie, objętość

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO POZIOM PODSTAWOWY KWIECIEŃ 2013. miejsce na naklejkę z kodem Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2011 UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę z

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY

EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę EGZAMIN W KLASIE TRZECIEJ GIMNAZJUM CZĘŚĆ 3. JĘZYK MIECKI

Bardziej szczegółowo

OBS UGI KLAWIATURY GALILEO

OBS UGI KLAWIATURY GALILEO OBS UGI KLAWIATURY GALILEO KCINSTRUKCJA 600 BETRIEBSANLEITUNG FÜR DIE GALILEO TESTATUR Wprowadzenie / Opis w³aœciwoœci Gratulujemy zakupu KLAWIATURY GALILEO. Niniejszy podrêcznik u ytkownika zawiera wszystkie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2012 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2012 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1.

Bardziej szczegółowo

ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE

ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE Vortrag (4) ANLAGEN UND AKTIVITÄTEN DES SEEHAFENS SWINOUJSCIE Marek Trojnar, Swinoujscie 33 Komplex der Häfen in Szczecin und Świnoujście Strategische Lage Der kürzeste Weg aus Skandinavien nach Südeuropa

Bardziej szczegółowo

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ

KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ Egzamin maturalny maj 2009 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY KLUCZ PUNKTOWANIA ZADAŃ ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1. D 1.2. B 1.3. Zdający określa główną myśl tekstu. (II.

Bardziej szczegółowo

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße

Mission Berlin. Deutsch lernen und unterrichten Arbeitsmaterialien. ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße ODCINEK 03 W kierunku Kantstraße Anna zmierza w kierunku Kantstraße. Traci jednak sporo czasu pytając o drogę. Zjawiają się mężczyźni na motorach i rozlegają się kolejne strzały, a zegar nieubłagalnie

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2013 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2010 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 1989. Dwudziesta trzydzieści. Masz 30 minut, aby ocalić Niemcy. Teraz twój ruch.

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 1989. Dwudziesta trzydzieści. Masz 30 minut, aby ocalić Niemcy. Teraz twój ruch. ODCINEK 23 Do zobaczenia Anna łapie okazję i na skuterze dostaje się na Bernauer Straße. Dobrym samarytaninem okazuje się być Emre Ogur, który życzy jej szczęścia, Glück, w Berlinie. Czy będzie jej ono

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006, dziesiąta czterdzieści. Zostało ci 70 minut i tylko jedna szansa. Musisz się spieszyć. Kto cię śledzi?

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006, dziesiąta czterdzieści. Zostało ci 70 minut i tylko jedna szansa. Musisz się spieszyć. Kto cię śledzi? ODCINEK 09 Brakujące ogniwa Anna ucieka z Teatru Variete, ale kobieta w czerwieni dogania ją przy sklepie Paula Winklera. Annie udaje się zbiec dzięki pomocy Heidrun Drei. Jednak Anna posiada tylko jeden

Bardziej szczegółowo

Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży?

Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży? ODCINEK 25 Wszystko na nic Czas staje się coraz cenniejszy. Anna żegna się z Paulem i powraca do 9 listopada 2006 roku. Zostało jej już tylko pięć minut. Czy zdąży? Do ukończenia misji zostało Annie zaledwie

Bardziej szczegółowo

Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW

Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW Proces rejestracji dostawców na światowej platformie dostawców Koncernu VW PROCES REJESTRACJI Jednorazowy proces rejestracji dostawcy na światowej platformie dostawców Koncernu VW składa się z trzech kroków:

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2014 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY

EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO MAJ 2014 POZIOM ROZSZERZONY CZĘŚĆ I. Czas pracy: 120 minut. Liczba punktów do uzyskania: 23 WPISUJE ZDAJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. Układ graficzny CKE 2013 KOD WPISUJE ZDAJĄCY PESEL Miejsce na naklejkę z kodem dysleksja EGZAMIN MATURALNY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO

Bardziej szczegółowo

1. Ogólne cele kursu:

1. Ogólne cele kursu: Jagiellońskie Centrum Językowe UJ Ramowy program nauczania języka niemieckiego na poziomie C1 (Kurs specjalistyczny / modułowy Deutsch für Jurastudierende 240/60 godz.) Założenia programu Proponowany program

Bardziej szczegółowo

ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO. Poziom rozszerzony

ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO. Poziom rozszerzony ZAKRES MATERIAŁU DO MATURY PRÓBNEJ Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Poziom rozszerzony 1. Różnorodne struktury leksykalno-gramatyczne umożliwiające formułowanie wypowiedzi poprawnych pod względem fonetycznym, ortograficznym,

Bardziej szczegółowo

Zentralstelle für Arbeitsvermittlung BEWERBUNG Biuro Pośrednictwa Pracy PODANIE Vorname: Imię

Zentralstelle für Arbeitsvermittlung BEWERBUNG Biuro Pośrednictwa Pracy PODANIE Vorname: Imię Ankietę wypełnić w języku niemieckim Name: Nazwisko: Zentralstelle für Arbeitsvermittlung BEWERBUNG Biuro Pośrednictwa Pracy PODANIE Vorname: Imię FOTO FOTOGRAFIA Anschrift: Adres: Telefon u. Vorwahlnummer:

Bardziej szczegółowo

TORBY PAPIEROWE / OPAKOWANIA

TORBY PAPIEROWE / OPAKOWANIA TORBY PAPIEROWE / OPAKOWANIA Papierowe torby skrojone na miarę! W produkowanych przez nas torbach stosujemy nowatorskie rozwiązania i wysokiej jakości materiały. Przywiązujemy ogromna uwagę do detali.

Bardziej szczegółowo

Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch

Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch Die heutige Veranstaltung versteht sich aber auch Einführung durch Berlin wird den Erwartungen seiner polnischen Nachbarn bislang nicht gerecht Ergebnisse des 85. Stadtforums am 5. Oktober 2001 Unter dem

Bardziej szczegółowo

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006; dziesiąta dwadzieścia pięć. Masz 90 minut i dwie szanse. Wydaje się, że ktoś już wie o tobie.

COMPUTER: Misja Berlin. 9 listopada 2006; dziesiąta dwadzieścia pięć. Masz 90 minut i dwie szanse. Wydaje się, że ktoś już wie o tobie. ODCINEK 06 Powiew przeszłości Anna wpada na kolejną osobę, która zdaje się ją znać. Tym razem to kobieta, która mówi, że w 1961 roku były zaprzyjaźnione. Annę ogrania jeszcze większe zdziwienie, gdy dowiaduje

Bardziej szczegółowo

BADANIE JAKOŚCI ŻYCIA. -FORSCHUNG -Methodologische Grundlagen LEBENSQUALITÄTS. założenia metodologiczne. Tadeusz Borys

BADANIE JAKOŚCI ŻYCIA. -FORSCHUNG -Methodologische Grundlagen LEBENSQUALITÄTS. założenia metodologiczne. Tadeusz Borys Tadeusz Borys BADANIE JAKOŚCI ŻYCIA założenia metodologiczne LEBENSQUALITÄTS -FORSCHUNG -Methodologische Grundlagen Tadeusz Borys 1. Jaki jest cel naszych badań? 2. Jakie założenia metodyczne przyjęto

Bardziej szczegółowo

Regulamin gimnazjalnego. Konkursu znajomości przysłów i zwrotów niemieckich

Regulamin gimnazjalnego. Konkursu znajomości przysłów i zwrotów niemieckich Regulamin gimnazjalnego Konkursu znajomości przysłów i zwrotów niemieckich I. Cele konkursu: motywowanie uczniów do uczenia się języka niemieckiego podnoszenie poziomu umiejętności językowych oraz zainteresowanie

Bardziej szczegółowo

Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje

Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje Pokoje Restauracja / Lobby Bar / Night Club Spa & Wellness Konferencje Jarosławiec jest osadą rybacką o charakterze rekreacyjno- wypoczynkowym położoną na wybrzeżu Morza Bałtyckiego, na Przylądku Jarosławieckim.

Bardziej szczegółowo

Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych

Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych POPRAWKA do POLSKIEJ NORMY ICS 03.120.10; 11.040.01 PN-EN ISO 13485:2012/AC Wprowadza EN ISO 13485:2012/AC:2012, IDT Wyroby medyczne Systemy zarządzania jakością Wymagania do celów przepisów prawnych Poprawka

Bardziej szczegółowo

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI

EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI Centralna Komisja Egzaminacyjna w Warszawie EGZAMIN MATURALNY 2013 JĘZYK NIEMIECKI POZIOM PODSTAWOWY Kryteria oceniania odpowiedzi MAJ 2013 ZADANIA ZAMKNIĘTE Zadanie 1. Obszar standardów ze słuchu 1.1.

Bardziej szczegółowo

FILM 5 Nazwy miesi cy

FILM 5 Nazwy miesi cy FILM 5 Nazwy miesi cy Lekcja zosta a opracowana z myêlà o grupie uczniów znajàcych s ownictwo zwiàzane z kalendarzem: miesiàce, pory roku. Te zaj cia warto zrealizowaç po rozdziale 7. podr cznika Das ist

Bardziej szczegółowo

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE

PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE PRZYGOTOWANIE PEDAGOGICZNE DO NAUCZANIA JĘZYKA NIEMIECKIEGO Niniejszy program studiów podyplomowych przygotowano zgodnie z wymaganiami rozporządzenia Ministra Edukacji i Sportu z dnia 7 września 2004 r.

Bardziej szczegółowo

Lekcja 6. Zdania z poprzedniej lekcji

Lekcja 6. Zdania z poprzedniej lekcji Lekcja 6 Zdania z poprzedniej lekcji Słówko Bitte (proszę) może się pojawić na początku, w środku, bądź też na końcu zdania!(jak w pokazano w 1. zdaniu) 1. Schreiben Sie das bitte! /Bitte schreiben Sie

Bardziej szczegółowo

Vertrag Nr. / Umowa nr:

Vertrag Nr. / Umowa nr: 1 Ort und Datum Vertrag Nr. / Umowa nr: zwischen: Suwałki Miejscowość i data / pomiędzy: der Jobagentur / agencją zatrudnienia: Lingua Germanica ul. Noniewicza 10/444 16 400 Suwałki Polska Nr. der Genehmigung

Bardziej szczegółowo

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay

Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen... mit Allegro und/oder ebay Abb. 2007-3/472 Allegro Polen... http://www.allegro.pl/26013_antyki_i_sztuka.html... Suche nach Glas: Antyki i Sztuka... Antyki... Szkło SG September 2007 Auf der Internet-Suche nach Pressglas in Polen...

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY

PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY PAŃSTWOWE OGNISKO PLASTYCZNE im. L. Konarzewskiego Seniora w Rydułtowach DAS LUDWIK-KONARZEWSKI- SENIOR-KULTURZENTRUM FÜR KUNST IN RYDUŁTOWY HISTORIA PLACÓWKI Geschichte der Schule 1 grudnia 1945 roku

Bardziej szczegółowo

Zur Belastungssituation der Familien in Polen Grundlagenstudie. Anhang

Zur Belastungssituation der Familien in Polen Grundlagenstudie. Anhang Zur Belastungssituation der Familien in Polen Grundlagenstudie Anhang Dissertation zur Erlangung des Grades eines Doktors der Erziehungswissenschaften durch die Pädagogische Hochschule Heidelberg vorgelegt

Bardziej szczegółowo

KS. DIETER EMEIS, MÜNSTER ROLA RODZICÓW W PRZEKAZIE WIARY DZIECIOM

KS. DIETER EMEIS, MÜNSTER ROLA RODZICÓW W PRZEKAZIE WIARY DZIECIOM Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne XIII (1980) KS. DIETER EMEIS, MÜNSTER rodzice jako katecheci* ROLA RODZICÓW W PRZEKAZIE WIARY DZIECIOM Należy sobie zadać pytanie, w jakim sensie rodzice pełnią rolę

Bardziej szczegółowo

Pracownicy Zakładu Metodyki Szkolnego Wychowania Fizycznego

Pracownicy Zakładu Metodyki Szkolnego Wychowania Fizycznego Pracownicy Zakładu Metodyki Szkolnego Wychowania Fizycznego Dr hab. Halina Guła-Kubiszewska, prof. AWF -skuteczność strategii samoregulacyjnych w uczeniu się motorycznym -aktywność strategiczna w uczeniu

Bardziej szczegółowo

Sprachenschule Fokus. Ich heiße Anna. Sprachenschule Fokus. Sprachenschule Fokus. Ich komme aus Polen. Sprachenschule Fokus. Wo liegt Szczecin?

Sprachenschule Fokus. Ich heiße Anna. Sprachenschule Fokus. Sprachenschule Fokus. Ich komme aus Polen. Sprachenschule Fokus. Wo liegt Szczecin? Wie heißt du? Ich heiße Anna. Nett dich kennen zu lernen. Ich freue mich auch. Wer bist du? Ich bin Anna. Woher kommst du? Ich komme aus Polen. Wo wohnst du? Ich wohne in Szczecin. Wo liegt Szczecin? Szczecin

Bardziej szczegółowo

Centrala Bank PKO BP o/ Choszczno Sąd Rejonowy Szczecin

Centrala Bank PKO BP o/ Choszczno Sąd Rejonowy Szczecin Es ist uns ein Vergnügen, Ihnen das von uns mitentwickelte Montagesystem für PV Module vorstellen zu dürfen. Wir empfehlen vor Beginn der Montage eine kurze Unterweisung bzw. Schulung bei unseren Fachleuten

Bardziej szczegółowo

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu.

Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu. Centralna Komisja Egzaminacyjna Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu. Uk ad graficzny CKE 2011 UZUPE NIA ZESPÓ NADZORUJ CY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejk z kodem

Bardziej szczegółowo

Niemiecki Serwer Edukacyjny

Niemiecki Serwer Edukacyjny Niemiecki Serwer Edukacyjny Informations- und Arbeitsmittel Srodek przekazu i poszukiwania informacji www.bildungsserver.de / www.eduserver.de Der Deutsche Bildungsserver - Niemiecki Serwer Edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) das Deutsch-Polnische Jugendwerk (DPJW)

Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) das Deutsch-Polnische Jugendwerk (DPJW) zip zap Sprachanimationen Workshops Animacje językowe warsztaty 2015 Polsko-Niemiecka Współpraca Młodzieży (PNWM) już od 2008 roku organizuje warsztaty z animacji językowej Zip-Zap W ubiegłych latach wzięło

Bardziej szczegółowo

Zdanie z poprzedniej lekcji.

Zdanie z poprzedniej lekcji. Zdanie z poprzedniej lekcji. 1. Autobus przyjeżdża o godzinie 7. 2. Wieczorem długo oglądam telewizję. 3. Muszę to rozpakować. 4. On na pewno wróci. 5. Czy Pan/Pani mnie odbierze? 6. Ich muss schon aufstehen.

Bardziej szczegółowo

Sprachpolitik und Zertifizierung Polityka językowa a certyfikacja

Sprachpolitik und Zertifizierung Polityka językowa a certyfikacja Polityka językowa a certyfikacja Das System der europäischen Niveaustufen als Element der Sprachpolitik des Europarats System europejskich poziomów biegłości jako jeden z elementów polityki językowej Rady

Bardziej szczegółowo

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world

PROGRAM. Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie. Tytuł projektu: My dream will change the world PROGRAM Partnerskie Projekty Szkół Program sektorowy Programu Uczenie się przez całe życie Tytuł projektu: My dream will change the world Państwa partnerskie: Hiszpania i Włochy Czas realizacji projektu:

Bardziej szczegółowo

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5

A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4. B. Połącz ze sobą części zdania. Rozwiązanie wpisz do tabeli. / 5 Kontrollarbeit 1A Testy do rozdzia³ów Klasse... Vorname und Name... / 25 Note... A. Uzupełnij dialog wyrazami z ramki. / 4 wie wie wer wo... ist das? Das ist mein Onkel.... heißt er? Er heißt Ralf Schmidt....

Bardziej szczegółowo

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY

Język niemiecki. Poziom podstawowy Próbna Matura z OPERONEM i Gazetą Wyborczą KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Poziom podstawowy Język niemiecki Język niemiecki. Poziom podstawowy KRYTERIA OCENIANIA ODPOWIEDZI POZIOM PODSTAWOWY Zadanie 1. Za każde poprawne rozwiązanie przyznajemy 1 punkt. Maksimum 5. R F 1.1. Arthus-Bertrand

Bardziej szczegółowo

BASISDATEN 1. PERSÖNLICHE ANGABEN

BASISDATEN 1. PERSÖNLICHE ANGABEN BASISDATEN Status: Status kandydata w chwili rozpoczcia stypendium [Studierende studenci; Graduierte absolwenci, czyli osoby, które posiadaj ju dyplom (np. licencjat, inynier, magister); Doktoranden doktoranci;

Bardziej szczegółowo

ZWROT PODATKU - NIEMCY

ZWROT PODATKU - NIEMCY ZWROT PODATKU - NIEMCY W CELU REALIZACJI ZWROTU PODATKU Z NIEMIEC NALEŻY SKOMPLETOWAĆ NASTEPUJĄCE DOKUMENTY: 1. LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG wszystkie LOHNSTEUERBESCHEINIGUNG za dany rok podatkowy lub OSTATNI

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO LINGWISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine

SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO LINGWISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine SCENARIUSZ ZAJĘĆ KOŁA NAUKOWEGO LINGWISTYCZNEGO prowadzonego w ramach projektu Uczeń OnLine 1. Autor: Anna Jagiełło 2. Grupa docelowa: I klasa ZSZ 3. Liczba godzin: 2h 4. Temat zajęć: Was fehlt dir? choroby

Bardziej szczegółowo

Von der Idee zum Erfolg - Od pomysłu do sukcesu. WTC 26.11.2013 Poznań

Von der Idee zum Erfolg - Od pomysłu do sukcesu. WTC 26.11.2013 Poznań Von der Idee zum Erfolg - Od pomysłu do sukcesu O nas / Über uns Firma założona w 1991 w Duisburgu, od roku 2001 we Frankfurt nad Odrą. Jesteśmy zespołem międzynarodowych doradców, trenerów i moderatorów

Bardziej szczegółowo

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy]

badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] badania empiryczne podejścia & proces badawczy [warto mieć z tyłu głowy] na początku każdego procesu poznawczego stoją różne założenia teoretyczne i hipotezy które mogą być ukryte/nieświadome metody badawcze

Bardziej szczegółowo

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY

UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpoczęcia egzaminu. UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY KOD UCZNIA PESEL miejsce na naklejkę UZUPEŁNIA ZESPÓŁ NADZORUJĄCY Uprawnienia ucznia do nieprzenoszenia

Bardziej szczegółowo

Alex bei der Schneekönigin

Alex bei der Schneekönigin SCENARIUSZ LEKCJI Temat: Theaterstück Alex bei der Schneekönigin Poziom: szkoła podstawowa, klasa III Cele: Uczniowie powtarzają słownictwo z rozdziałów Vier Jahreszeiten oraz Auf der Ritterburg; stosują

Bardziej szczegółowo

1. Petra wohnt in: a. Hamburg b. Köln c. München. 3. Petra spielt gern: a. Lego b. Karten c. Schach

1. Petra wohnt in: a. Hamburg b. Köln c. München. 3. Petra spielt gern: a. Lego b. Karten c. Schach KONKURS JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLASY V Imię i nazwisko:... Nazwa szkoły i miejscowość:... Witamy Cię na konkursie DaF-Kenner. Na rozwiązanie testu konkursowego masz 60 minut. W tym czasie możesz zdobyć

Bardziej szczegółowo

Demographischer Wandel in Polen, Deutschland und Europa. Przemiany demograficzne w Polsce, Niemczech i Europie. Interdisciplinary Polish Studies 2

Demographischer Wandel in Polen, Deutschland und Europa. Przemiany demograficzne w Polsce, Niemczech i Europie. Interdisciplinary Polish Studies 2 Demographischer Wandel in Polen, Deutschland und Europa Przemiany demograficzne w Polsce, Niemczech i Europie Interdisciplinary Polish Studies 2 Tim Buchen, Dagmara Jajeśniak-Quast, Mark Keck-Szajbel,

Bardziej szczegółowo

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły

Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły Nowy system kompleksowego wspomagania pracy szkoły W obecnej dobie podejmowane są szeroko zakrojone działania, których najważniejszym celem jest zmodernizowanie polskiego systemu oświaty. Reforma programowa,

Bardziej szczegółowo

Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8

Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8 Pobranie makr firmy Rittal oraz wstawianie do projektu systemu EPLAN electric P8 Zgodność od wersji 1.8 Copyright 2007 EPLAN Software & Service GmbH & Co. KG. Die EPLAN Software & Service GmbH & Co. KG

Bardziej szczegółowo

Regio Info. Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen

Regio Info. Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen Regio Info Entwicklung eines zweisprachigen Fahrgastinformationssystems für den grenznahen Raum zwischen Sachsen und Polen Stworzenie dwujęzycznego systemu informacji pasażerskiej dla regionu przygranicznego

Bardziej szczegółowo

Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego

Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego Próbny egzamin maturalny z języka niemieckiego Wersja dla zdającego Zestaw 1 podróżowanie sport jedzenie Zadanie 1 / 3 minuty Jesteś na wakacjach u znajomego/ znajomej w Niemczech. Wspólnie ustalacie plan

Bardziej szczegółowo

Rozkład materiału z języka niemieckiego dla klas II

Rozkład materiału z języka niemieckiego dla klas II Podręcznik: Aha neu 2a,2b Rozkład materiału z języka dla klas II 1. Zapoznanie z programem nauczania i kryteriami oceniania w II klasie Kapitel 1 Ich lade dich ein! Wann hast du Geburtstag? Liczebniki

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego Analyse der durchgeführten Untersuchung am Beispiel des Bereichs Bildung Szczegółowa analiza wyników przeprowadzonych badań na przykładzie dziedziny edukacja Dr Paweł Skowron Ocena poziomu zadowolenia

Bardziej szczegółowo

Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen

Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen Blick über die Grenzen: Bestandsmanagement in polnischen Unternehmen Dr. Ing. Aleksander Niemczyk, Mag. Tomasz Janiak Institut für Logistik und Lagerwirtschaft 2 Pressestimmen Die neuesten Zahlen des Statistischen

Bardziej szczegółowo

Konversationskurs, Präsentationstechniken mit Coachinggrundlagen. (Kurs konwersacyjny, techniki prezentacji z elementami coachingu.

Konversationskurs, Präsentationstechniken mit Coachinggrundlagen. (Kurs konwersacyjny, techniki prezentacji z elementami coachingu. Konversationskurs, Präsentationstechniken mit Coachinggrundlagen (Kurs konwersacyjny, techniki prezentacji z elementami coachingu.) Poziom: B2+ Czas trwania kursu: 60 godzin (po 30 godzin w semestrze zimowym

Bardziej szczegółowo

CZTERY LINIE PRODUKTÓW Już od lat po drogach 6-ciu kontynentów poruszają się auta pod maską których "zielonej mocy" dostarczają 4 linie produktów: EXCLUSIVE Line COMFORT Line EXCLUSIVEline - to linia produktów

Bardziej szczegółowo