LAT INSTYTUTU PLASTYKI

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "LAT INSTYTUTU PLASTYKI"

Transkrypt

1 30 LAT INSTYTUTU PLASTYKI AKADEMII im. JANA DŁUGOSZA W CZĘSTOCHOWIE 1977/ /2008 SZTUKA, NAUKA, EDUKACJA

2 2

3 30 SZTUKA, NAUKA, EDUKACJA 1

4 2

5 / /1978 SZTUKA, NAUKA, EDUKACJA PATRONAT HONOROWY JM Rektor Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie prof. dr hab. Zygmunt Bąk KOMITET ORGANIZACYJNY OBCHODÓW Krystyna Szwajkowska / przewodnicząca Grzegorz Banaszkiewicz, Andrzej Desperak, Włodzimierz Karankiewicz, Włodzimierz Kulej, Janusz Pacuda, Jerzy Piwowarski, Zdzisław Wiatr, Katarzyna Winczek

6 4

7 30 SPIS TREŚCI 3Grafika 3129 Warsztatowa 3167 Komunikacja Wizualna 213 Fotografia 221 Struktury Wizualne 245 Kształtowanie Przestrzeni 251 Metodyka Edukacji Plastycznej Wystawa 30 lat Instytutu Plastyki. Sztuka, Nauka, Edukacja Andrzej Desperak, O wystawie 30 lat Instytutu Plastyki. Sztuka, Nauka, Edukacja Dokumentacja fotograficzna wystawy Absolwenci kierunku Wychowanie plastyczne /Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych w latach AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki Spis treści 5

8 AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki K. Szwajkowska, Przedmowa W bieżącym roku akademickim mija 30 lat od utworzenia kierunku Wychowanie plastyczne, którego pierwsi słuchacze rozpoczęli studia w październiku 1977 r. w ówczesnej Wyższej Szkole Pedagogicznej. Rocznica ta jest okazją do podsumowania, analizy oraz prezentacji dorobku naukowego, artystycznego i dydaktycznego Instytutu Plastyki Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie. Na przestrzeni trzydziestu lat nastąpiło wiele zmian, zarówno organizacyjnych, jak i dydaktycznych. Niewielki, bo tworzony zaledwie przez kilku pracowników Zakład Wychowania Plastycznego przekształcił się następnie w Instytut Wychowania Artystycznego; a w 1990 roku po utworzeniu w naszej uczelni Wydziału Wychowania Artystycznego powstał wchodzący w jego skład Instytut Plastyki. Dzięki wysiłkowi i ambicjom jego pracowników dokonano wielu zmian programowych w obszarze dydaktyki, rozbudowano programy nauczania poprzez wprowadzanie nowych przedmiotów, poszerzając ofertę kształcenia artystycznego; uruchomiono pracownie specjalistyczne i obowiązek realizacji dyplomu artystycznego stanowiącego integralną cześć dyplomu ukończenia uczelni. Od 2001 roku Wychowanie plastyczne zmieniło nazwę na Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych, a nasi absolwenci legitymują się dyplomem magistra sztuki. Z okazji 30-lecia wspomnianego kierunku, w Miejskiej Galerii Sztuki w Częstochowie zaprezentowana została od 25 października do 16 listopada 2008 r. okolicznościowa wystawa. Przygotowana dla szerokiej publiczności ekspozycja zawierała prace artystów zatrudnionych w Instytucie Plastyki, a także współpracowników oraz twórców już nieżyjących. Integralną częścią wystawy był pokaz prac semestralnych oraz dyplomowych naszych studentów i absolwentów. Obchodom 30-lecia asystuje również niniejsza publikacja, w której okolicznościowym artykułom towarzyszy bogata dokumentacja dorobku artystycznego i naukowego pracowników, a także wybrane prace dyplomowe i semestralne studentów obrazujące osiągnięcia dydaktyczne poszczególnych zakładów. Składam serdeczne podziękowania wszystkim, których twórczy intelekt i praca przyczyniły się do realizacji całokształtu przedsięwzięcia 30-lecia Instytutu Plastyki. Krystyna Szwajkowska Przewodnicząca Komitetu Organizacyjnego Obchodów 30-lecia Dyrektor Instytutu Plastyki w kadencji

9 Publikacja 30 lat Instytutu Plastyki. Sztuka, nauka, edukacja towarzyszy kolejnej rocznicy funkcjonowania kierunku Wychowanie plastyczne / Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych w Wyższej Szkole Pedagogicznej, a następnie Akademii im. Jana Długosza w Częstocho- wie. Z tej okazji został w niej zamieszczony artykuł sytuujący kształcenie estetyczne i działalność m.in. PT Pracowników Instytutu Plastyki w trwającym od prehistorii rozwoju kulturowym, a także omówiono przykłady funkcjonowania naszych studentów i absolwentów w Świecie Sztuki. Przedstawiono także status quo częstochowskiej placówki. Następnie znajduje się spis pracowników zatrudnionych w Instytucie Plastyki w roku akademickim 2007/2008, po którym zaprezentowano także sylwetki poszczególnych twórców. W każdym przypadku podano informacje biograficzne oraz elementy dorobku artystyczno-naukowego istotnego z punktu widzenia Uczelni. Zważywszy na ograniczoną ilość miejsca, zamieszczono przede wszystkim wybory ważniejszych działań wystawienniczych oraz realizacji np. projektowych, a także bibliografię recenzowanych publikacji i spis nagród uzyskanych za twórczość. Prezentacja nastąpiła w kolejności wynikającej z wspomnianego spisu, jednak dwukrotnie zasady tej nie zastosowano. Stało się tak w przypadku prof. Andrzeja Desperaka i prof. Janusza Pacudy, którzy mimo kierowania w roku jubileuszowym zakładami Wychowania przez Sztukę oraz Rzeźby umieszczeni zostali w gronie pracowników macierzystego Zakładu Komunikacji Wizualnej. Bardzo istotną częścią opracowania jest dokumentacja dorobku dydaktycznego, w której przedstawione zostały wybrane dokonania semestralne i dyplomowe studentów kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych. Uzupełniają je prace autorów z kierunku Malarstwo, których zaproszenie jest naturalną konsekwencją poszerzenia wydziałowej oferty dydaktycznej w oparciu o kadrę Instytutu Plastyki. Publikację uzupełnia fotograficzna relacja z jubileuszowej ekspozycji w częstochowskiej Miejskiej Galerii Sztuki, a także spis absolwentów z lat Dopełniając informacji o zawartości opracowania, chciałbym także przeprosić część PT Autorów, że z uwagi na wspomniane ograniczone możliwości wydawnicze nie wszystkie dostarczone przez nich materiały zostały wykorzystane. Bez wątpienia wzbogacą one kolejną monografię. Życząc Szanownym Czytelnikom interesującej lektury, pragnę równocześnie podziękować wszystkim osobom, których praca pozwoliła przygotować niniejszą publikację. Jerzy Piwowarski Redaktor AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki J. Piwowarski, Od redaktora 7

10 8

11 Laboratorium Sztuki Coraz trudniej przewidzieć przyszłość, natomiast coraz lepsze wyniki przynosi nam odkrywanie przeszłości. Zdumiewające, jak dzięki najnowszym technikom i badaniom moment pojawienia się człowieka twórczego, człowieka artysty, przesuwa się coraz głębiej w przeszłość 1. Tak Ryszard Kapuściński, zmarły w styczniu 2007 roku wybitny pisarz, poeta, fotograf, dziennikarz nazywany cesarzem reportażu rozpoczyna swoją refleksję o fascynujących odkryciach końca XX wieku, odkryciach dotyczących prapoczątków ludzkiej kultury. Pisze: W grudniu 1994 francuski badacz Jean-Marie Chauvet natrafił w pobliżu ujścia Rodanu na jaskinię, w której znalazł, jak to natychmiast uznano - najstarsze malowidło świata, bo mające około 32 tysięcy lat. Wydany wkrótce potem album fotografii tych rysunków, nosi tytuł Świt sztuki: Jaskinia Chauveta. Najstarsze malowidła świata. Ledwie jednak album Chauveta pojawił się w księgarniach Paryża, a później Nowego Jorku i Londynu, a już świat obiegła wiadomość, że w innej części naszej planety - w Australii odkryto znacznie, znacznie wcześniejsze ślady sztuki. A mianowicie Richard Fullagar i grupa australijskich archeologów znaleźli w północno-zachodniej Australii wykute w skałach sylwetki zwierząt kangurów i krokodyli, a także podobizny duchów. Ustalono, że dzieła te powstały 75 tysięcy lat temu, to znaczy, że są co najmniej dwukrotnie starsze niż malowidła z jaskini Chauveta. Ale to nie wszystko, bo jednocześnie znaleziono resztki ochry i narzędzi kamiennych służących do malowania na skałach, mających 116 tysięcy lat, a przy dokładniejszych badaniach ich wiek będzie można określić prawdopodobnie na 176 tysięcy lat 2. Oznacza to największą rewolucję w naukach historycznych od czasów Homera i Tukidydesa. Trzeba będzie od nowa pisać zupełnie inną, niż wszystkie dotychczasowe, historię rodzaju ludzkiego, historię świata. Ale paradoks nauki polega na tym, że im więcej odkryć, tym więcej pytań, im więcej mamy danych, tym więcej napotykamy niewiadomych 3. Datowania wizerunków zwierząt z Groty Chauveta zostały w pełni potwierdzone za pomocą metody węgla C-14, co stanowi logiczną przesłankę do przepisania całej historii sztuki i zrewidowania jej utrwalonych już hipotez i teorii. Ryszard Kapuściński, który tak kategorycznie podkreśla rewolucyjną doniosłość tego odkrycia, wydaje się być w mniejszości, zdającej sobie sprawę z wagi i znaczenia obrazów, które wyłoniły się z głębi dziejów. Nie wtórują mu, niestety, inni polscy intelektualiści, zwłaszcza historycy sztuki 4. Pomimo upływu ponad 14 lat od odkrycia w Vallon-Pont d Arc we Francji kilkuset niezwykłych, fenomenalnych wręcz rysunków, malowideł i rytów, starszych dwukrotnie od Groty Lascaux, fakt ten pozostaje poza zbiorową świadomością twórców, studentów szkół artystycznych, ludzi kultury. Czy to nie zadziwiające? Jedynie Andrzej M. Kobos 5 poruszony odkryciem, podejmuje, jak sam pisze, próbę niezwykle skróconego opisu sztuki jaskiniowej i najnowszego stanu jej interpretacji, jak również zasygnalizowania pewnych problemów poznawczych w najwcześniejszej historii ludzkiej sztuki i wierzeń 6. Analizując metodologię i rezultaty datowania odkrytych w Grocie Chauveta rysunków i malowideł oraz nawiązując do przytoczonej na wstępie refleksji Ryszarda Kapuścińskiego, Andrzej Kobos nazywa sztukę prehistoryczną najdłuższym artystycznym okresem ludzkości 7. W artykule pod tym właśnie tytułem pisze: Określenie sztuka prehistoryczna jest bardzo płynne. Wystarczy powiedzieć, że w ciągu ostatnich około 60 lat, historię tej sztuki przepisywano co najmniej trzykrotnie a zanosi się na pisanie jej po raz czwarty. I dalej: (...) niewiele pewnego wiemy o motywacjach tej sztuki, jej symbolice i znaczeniu, powodach nagromadzenia malowideł i rytów w pewnych tylko jaskiniach, o ówczesnej sztuce dla sztuki. Czy te dekorowane w tak trudnych warunkach jaskinie były świątyniami kultowymi? galeriami sztuki? szkołami sztuki? 8. Są to zasadnicze pytania, które Andrzej M. Kobos racjonalista o ścisłym wykształceniu stawia, znając przecież dobrze odpowiedzi udzielane dotychczas przez historyków i badaczy tej sztuki, opisujące jej powolny i mozolny rozwój, style i epoki oraz praktyczne zastosowania. Teorie te wydają się być raczej projekcją kultury, której produktem są ci badacze a nie logicznymi wnioskami, wyprowadzonymi z dostępnych przesłanek, czyli odkrytych dotąd i zbadanych śladów przeszłości. Budząca niedowierzanie, wręcz szokująca, zwłaszcza w zestawieniu z ustalonymi datowaniami, jest biegłość, z jaką rysunki zwierząt w Grocie Chauveta zostały wykonane oraz ich dokumentalny obiektywizm; precyzja i różnorodność obserwacji; bogactwo użytych technik plastycznych. Gdzie tu jest miejsce na rozwój? Jaki i od kiedy? Co było wcześniej? Podręcznikowe interpretacje, mówiące o magicznej, obrzędowej funkcji sztuki paleolitycznej, skonfrontowane z realizmem wizerunków zwierząt, sportretowanych w Grocie Chauveta i to w większości tych gatunków, na które twórca tego bestiarium nie polował! domagają się ponownego przemyślenia. Jak mogłyby one służyć za swego rodzaju dekorację miejsca kultu czy ilustrację dla magicznych obrzędów myśliwskich, skoro nie znaleziono śladów takich praktyk? Jak wyobrazić sobie tę grotę jako sanktuarium, skoro nie ma w niej żadnego wyróżnionego, centralnego miejsca, w którym mogliby gromadzić się uczestnicy obrządku? Czy za takie centrum można uznać ustawioną na kamiennym bloku czaszkę niedźwiedzia jaskiniowego? Jak wytłumaczyć fakt, że paleolityczni twórcy umieścili swe rysunki i ryty nie w największej, imponującej powierzchnią (ok m²) Sali Legowisk Niedźwiedzi 9 w Grocie Chauveta, ale w jej niskich i ciasnych ramionach, które nie mogły pomieścić większej grupy widzów? Jak należałoby interpretować śladową ledwie obecność przedstawień człowieka, zredukowanego do odcisków dłoni i atrybutów płci żeńskiej, wobec tak dużej liczby i niewiarygodnej perfekcji wizerunków zwierząt i zdumiewającej rozmaitości reprezentowanych przez nie gatunków? Stawiam te pytania z pozycji obserwatora, skazanego na świadectwa z drugiej ręki na publikacje i fotografie profesjonalnych badaczy prehistorii, wśród nich jednego z pierwszych, szczególnie dla sztuki prehistorycznej zasłużonego niezwykłego księdza Hénri Breuila, przy tym utalentowanego i wykształconego rysownika 10. Wystawa 11, poświęcona temu niestrudzonemu odkrywcy, którą zaprezentowano w lecie 2006 roku w muzeum w L Isle-Adam, uświadomiła mi, że był on pierwszym współczesnym człowiekiem, który za pomocą języka wizualnego nawiązał kontakt z twórcami sprzed tysiącleci. Sporządzając naukową dokumentację swoich odkryć, Henri Breuil rysował, odrysowywał, malował, kalkował i interpretował za pomocą różnorodnych technik plastycznych to, co widział na ścianach grot, w miejscach trudno dostępnych i słabo oświetlonych. Czynił to z prawdziwą pasją badacza-artysty, świadomego siły i znaczenia przekazu wizualnego, artysty, który swój własny talent plastyczny wykorzystał jako narzędzie dla upowszechnienia odkrywanych przez siebie dzieł paleolitycznych twórców. Powstały w ten sposób prace zadziwiające: jako dokumenty naukowe konkurują z istniejącą już przecież fotografią, lepiej niż ta technika oddając istotę skopiowanych przez Breuila obrazów; jako samoistne dzieła o niewątpliwie artystycznym charakterze urzekają prostotą, z jaką odzwierciedlają ducha i piękno swoich pierwowzorów, sporządzonych przed tysiącleciami na ścianach grot. Na współczesnym, papierowym podłożu, ponad oceanem czasu artystabadacz Henri Breuil stworzył pomost i wzorzec dialogu ludzi-twórców, AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki G. Banaszkiewicz, Laboratorium Sztuki 9

12 AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki G. Banaszkiewicz, Laboratorium Sztuki posługujących się uniwersalnym, odwiecznym językiem rysunku; ukształtował również swoisty kanon relevés 12 konturowych, graficznych wyciągów z malowideł naskalnych, do dziś obecny w publikacjach na temat sztuki prehistorycznej. Chociaż teorie i hipotezy Breuila, tak istotne dla rozwoju badań nad kulturą i sztuką paleolitu, dziś sam autor musiałby zapewne zrewidować w świetle najnowszych odkryć, to wizualny zapis jego pracy naukowej rysunki pozostają dziełami, których wartość estetyczna i kulturowa wykracza poza pierwotną intencję obiektywnego, dokumentalnego zapisu, będąc niezwykłym świadectwem trwania duchowej więzi łączącej nas z przeszłością. Czyż nie dzieje się tak od wieków, że rejestracja poprzedza kreację? Że wnikliwa obserwacja i wierne kopiowanie rzeczywistości prowadzi nieuchronnie do jej interpretacji, wydobywania z niej najbardziej skrytych, tajemnych aspektów? I że w konsekwencji ten proces rejestracji i interpretacji jest istotnym dla człowieka sposobem i narzędziem poznania świata, a także samego siebie? Przywilej i przyjemność kopiowania rzeczywistości odebrała artystom fotografia mechaniczne, perfekcyjne i niezmordowane medium, pozwalające człowiekowi nie tylko rejestrować, zapisywać to, co widzą oczy, ale też sięgać tam, gdzie wzrok nie sięga. Jej powstaniu towarzyszyła obawa o los sztuki uwolnionej od rzemieślniczej powinności tworzenia wizerunku świata, obawa o przyszłość malarstwa, któremu wyrosła zabójcza konkurencja. Dziś wiemy, że dzięki postępowi nauki i techniki sztuka poszerzyła swój obszar, wciągając i wykorzystując nie tylko fotografię, lecz wszelkie techniki i procesy, którymi zawładnąć może wyobraźnia człowieka a więc twórcy. Fotografia wyręczyła Daguerre a 13 i innych malarzy obrazów w stwarzaniu iluzji i szybko trafiła do szerokiej publiczności; wkrótce pojawiły się kolejne wynalazki stereoskopia i kinematografia. Powstało kino, telewizja, a wreszcie cyfrowy zapis obrazu. Konfrontacja malarstwa i fotografii, a ściślej manualnych i fotomechanicznych technik obrazowania przebiegła zadziwiająco pokojowo. Sztuka, której przepowiadano rychły koniec, oswoiła i przyswoiła sobie tzw. nowe media a artyści do swych warsztatów włączyli kamery fotograficzne i filmowe, komputery, drukarki, projektory. Nie porzucili przy tym bynajmniej węgla drzewnego, pędzli z włosia, rylców i dłut, farb i barwników naturalnych, czyli narzędzi i materiałów używanych od tysiącleci; zmianie uległy jedynie cele i zakresy stosowania coraz liczniejszych, coraz wydajniejszych, precyzyjnych i bardziej wścibskich technik obrazowania. W epokach przedfotograficznych, gdy odręczny rysunek był jedynym możliwym zapisem wizualnym, istniała swoista unia personalna pomiędzy artystą twórcą dzieła sztuki, a artystą wnikliwym obser- watorem Natury. Jej ucieleśnieniem i niedoścignionym reprezentantem wręcz jedności artystycznego i naukowego spojrzenia na świat, pozostaje oczywiście Leonardo da Vinci, którego zapiski rysunkowe z kilkusetletnim wyprzedzeniem antycypują dzisiejsze standardy i techniki rejestracji oraz dokumentacji obrazu, w tym najnowsze, jak rentgenogramy czy tomografię komputerową 14. Nowożytnym echem (jeśli możemy tak mówić o obrazach!) odwiecznej pasji człowieka, by zarejestrować, zapisać, narysować, namalować WSZYSTKO wszystko, co ważne są i od kilku stuleci pozostają niezmiennie efektowne wydawnictwa encyklopedyczne; bogato ilustrowane, drukowane od czasów Diderota i d Alemberta 15, a współcześnie coraz częściej również multimedialne, na płytach CD czy DVD. Patronują im nie tylko wielcy Leonardo da Vinci, czy Albrecht Dürer, bardziej znany jako malarz i grafik niż matematyk-geometra 16, autor własnoręcznie ilustrowanych traktatów naukowych, lecz także anonimowi twórcy z Groty Chauveta, autorzy pierwszego Tierleben 17 w dziejach ludzkości, których sukcesorami i graficznymi kontynuatorami są młodsi od nich o ponad 15 tysiącleci słynni malarze i rysownicy z Groty Lascaux oraz mniej znani rytownicy z Groty Combarelles 18. To, co dziś wydaje się nam oczywiste wszechobecność obrazu nie wydaje się być pewnikiem w rozwoju ludzkiego gatunku; raczej zadziwiającą aberracją, mutacją genetyczną, która nagle uzyskała możliwość ekspresji i tym samym przesądziła o kierunku zmian, kształtujących podstawowe, głębokie struktury naszego mózgu. Mózgu człowieka, zdolnego do tworzenia pojęć i obrazów, posiadającego przy tym umiejętność ich zapisywania i odczytywania. Słowo, Obraz i dużo później Pismo przypuszczalnie w takiej właśnie kolejności chronologicznej powstałe są stworzonymi przez nas nośnikami informacji, którymi się posługujemy. Czy te specyficzne sposoby gromadzenia, przetwarzania i przekazywania informacji nie są tym właśnie, co najbardziej odróżnia nas od zwierząt? Ian Tattersall w książce I stał się człowiek. Ewolucja i wyjątkowość człowieka, w jej ostatnim rozdziale zatytułowanym Być człowiekiem pi- sze: Może wydać się dziwne, lecz po omówieniu pięciu milionów lat naszej ewolucji, dochodzimy w końcu do wniosku, że wszystko, co wiemy, nie daje nam szerszych podstaw do wnioskowania o pochodzeniu naszej natury i naszej wyjątkowości. (...) Istoty ludzkie są tak niezwykłe i tak bezprecedensowe, że tylko introspekcja pozwoli nam poznać samych siebie. W tym celu musimy zacząć od świadomości, z której wszystko inne bierze początek 19. I dalej: Jest czymś frustrującym, że doszedłszy do koń- 10

13 ca naszej opowieści, musimy przyznać, że wciąż nie wiemy zbyt dobrze, jak, gdzie i kiedy, i w jaki sposób człowiek zdobył świadomość, która tak bardzo wyróżnia go spośród milionów innych stworzeń 20. Zachęcony przez eksperta 21 tak jednoznacznym zaproszeniem do umysłowych spekulacji, przyglądam się niezliczonym rysunkom, obrazom, rytom, płaskorzeźbom, figurom i znakom sprzed tysiącleci z narastającym podziwem, ale i z przeświadczeniem, że w nich ukryte jest rozwiązanie zagadki rewolucji intelektualnej człowieka przed kilkoma dziesiątkami tysięcy lat. Patrząc na dzieła artystów paleolitu, dochodzę do wniosku, że to właśnie przez nich dokonany niezwykły wynalazek obrazu odegrał rolę szczególną w rozwoju umysłu, języka i inteligencji naszych praprzodków, na wiele tysięcy lat przed wynalezieniem pisma. Wiarygodny i uniwersalny, logiczny i trwały, przekraczający miarę pojedynczego ludzkiego życia, międzypokoleniowy komunikat wizualny był osiągnięciem, wpływającym zasadniczo na możliwości poznawcze człowieka i jego stosunek do otaczającej rzeczywistości. Obraz był zarówno aktem zmysłowego i świadomego poznania reprezentowanego przezeń obiektu, jak i odzwierciedleniem wiedzy i pamięci o nim, wyrażonej w stworzonym wizerunku. Istota, która go sporządziła, miała niewątpliwie świadomość swej odrębności oraz rozwinięte potrzeby i umiejętności intelektualne. Zostawiła nam przecież przekonujący tego dowód: realistyczny, kompetentny zapis swej wiedzy o otaczającym ją świecie 22. Wcześniejsze wynalazki hominidów, w tym człowieka neandertalskiego, przez tysiąclecia współistniejącego z naszym przodkiem, takiego jasnego, oczywistego dowodu świadomości nam nie dostarczyły. Opanowanie ognia, wspólne polowania, organizacja społeczna, udoskonalane przez tysiące lat kamienne i kościane narzędzia, zdobienie ciała i uroczyste grzebanie zmarłych nie zapowiadają przecież tego wielkiego wybuchu intelektualnego, paleolitycznej rewolucji kulturalnej, której przejawem jest masowe sporządzanie przez naszego przodka realistycznych wizerunków innych istot oraz (chociaż znacznie rzadziej!) swoich pobratymców. Wynalazek obrazu oraz metod jego jakże trwałego zapisu jest moim zdaniem przejawem i równocześnie motorem nowego etapu ewolucji, w którym mechanizm doboru naturalnego zastąpi kultura zbiorowe dzieło ludzi, powiązanych unikalną, niezwykłą umiejętnością gromadzenia i wymiany informacji o otaczającej ich rzeczywistości. Nie wiemy, czy pierwszy obraz, rysunek, rzeźba powstały przez dostrzeżenie znajomego kształtu w gotowej, istniejącej wcześniej w naturze formie cienia, chmury, kamienia czy korzenia czy był raczej mozolnym poszukiwaniem przez tysiąclecia sposobu na opisanie świata, ciągiem wielu prób i błędów. Widzimy jednak, że nauka komunikacji wizualnej nie trwała zbyt długo, jak na wymogi ewolucji gatunku. Zapis wizualny wydaje się pojawiać od razu w dojrzałej, wyrafinowanej i skończonej postaci; nie potrafimy wskazać jego form pierwotnych czy przejściowych. Dzięki wiarygodnym metodom datowania wiemy, że 15 tysięcy lat, które dzielą Grotę Chauveta od Groty Lascaux, dla rozwoju sztuki obrazowania nie mają większego znaczenia; widzimy, że dzieła obu tych szkół są równie biegle i porywające, mimo dających się dostrzec warsztatowych i stylistycznych odrębności. Jeśli odrzucimy pokusę, by Kosmitom przypisać przekazanie naszym przodkom tajemnicy rysunku, musimy uznać, że odkryliśmy go sami w sobie i w otaczającym nas świecie. Tak rozpoczęła się najważniejsza w dziejach rewolucja intelektualna. Wkrótce po zasiedleniu Europy nasz praprzodek począł systematycznie tworzyć, wypełniać, kompletować swoją pinakotekę. Ten wielce kreatywny analfabeta pozostawił zapisy swej obecności i swojej wiedzy w postaci niezliczonych rysunków, rytów, płaskorzeźb, figur i malowideł w ponad 500 miejscach, rozsianych od Półwyspu Iberyjskiego aż po Ural. Swoje dzieło ukrywał w trudno dostępnych miejscach, uzupełniał i wzbogacał przez następne 20 tysięcy lat, lub dłużej, do czasu wynalezienia pisma. My, jego dzisiejsi sukcesorzy, inwentaryzowaniem, opisywaniem i interpretowaniem europejskiej części tego gigantycznego zasobu infor- macji wizualnej zajmujemy się świadomie dopiero od około 120 lat 23. To doprawdy zbyt mało, byśmy mogli w pełni zrozumieć zawarte w nim przesłanie, zważywszy, że również na innych kontynentach znajdują się tysiące podobnych miejsc. Trudno jednak nie dostrzec, że autor tego zbiorowego dzieła udowodnił swoją odrębność od wszelkich innych stworzeń i intelektualną nad nimi przewagę. Ciekawe, że pierwszych odkryć prehistorycznych dzieł sztuk plastycznych dokonano w tym samym niemal czasie, gdy powstawał współczesny instrument rejestracji obrazów fotografia 24. Dlaczego nasz przodek, zajęty walką o byt wykonywał pracochłonne wizerunki zwierząt, w tym bardzo często takich, na które nie polował i których nie jadał? Po co je gromadził? Raz sporządzony, obraz mógł być nazywany, opisywany w oderwaniu od realnej sytuacji, do której się odnosił; mógł być po wielekroć odczytywany, komentowany i przeżywany na nowo. Wizerunek zwierzęcia sąsiada, konkurenta, istoty od człowieka niezależnej i odrębnej dzięki swej ważności, złożoności i precyzji, stymulował powstanie nowych słów, pojęć i nowych związków pomiędzy nimi. Domagał się szczegółowego opisu, wyjaśnienia, komentarza. To właśnie obraz w powiązaniu ze słowem stworzył nową jakość w zakresie gromadzenia i przetwarzania informacji, a jego odkrywca i użytkownik zyskał nieznaną wcześniejszym hominidom sprawność intelektualną a wraz z nią specyficznie ludzkie możliwości zdobywania i utrwalania wiedzy o świecie. Czy obraz, ryt nie był więc toutes les proportions gardées najstarszym ilustrowanym wykładem, prehistorycznym pierwowzorem artykułu encyklopedycznego, przez wieki na żywo komentowanym i uzupełnianym i przez wieki z należnym pietyzmem chronionym i przechowywanym w Grocie? Opar- ta jedynie na kontemplacji obrazu i jego oczywistych właściwości, moja amatorska hipoteza zakłada, że rozwój złożonego, wyrafinowanego języka wizualnego nastąpił na długo przed powstaniem języka pisanego, kształtując i wzbogacając język mówiony, a wraz z nim umysły istot, które się nim posługiwały. Dzięki umiejętności tworzenia i zapisywania obrazów człowiek paleolitu skutecznie i wytrwale budował wizerunek swojego świata, podobnie jak człowiek współczesny czyni to dzisiaj za pomocą mediów fotomechanicznych. Czy hipoteza ta może zostać łatwo obalona? Znany fakt, że dzieci rysują i uczą się mowy tak samo chętnie i sprawnie, i w tym samym okresie swojego indywidualnego rozwoju, powinien budzić uwagę organizatorów systemów oświatowych oraz pedagogów. Czy ta powszechna zdolność nie zasługiwałaby na więcej przychylności? Skoro dzieci emigrantów tak łatwo stają się dwujęzyczne, jeśli tylko się im na to pozwoli lub umożliwi, to czy nie można byłoby zaryzykować hipotezy, że również język obrazów dzieci opanowałyby w równym stopniu, gdyby były do tego zachęcane przez wychowanie i szkołę? Że ucząc się języka swych rodziców i społeczeństwa, w którym się wychowują, mogłyby również przyswoić uniwersalny język wizualnej komunikacji, aby w przyszłości móc się nim posługiwać równie biegle i tak powszechnie, jak dziś angielskim? A może w zamierzchłej przeszłości tak właśnie było? Może sztuka, której obiekty występują w zastanawiającej nadreprezentacji pośród zachowanych przedmiotów codziennego użytku należących do naszych praprzodków i dominują nad nimi wyrafinowaniem formy, była przywilejem młodzieży i jej nauczycieli, specjalistów rysunku, rytu i rzeźby? Kto wykonywał te rysunki i malowidła w warunkach wymagających nie tylko dobrego oka i fotograficznej pamięci, ale również fizycznej wytrzymałości, cierpliwego znoszenia wielogodzinnej pracy w niewygodnej pozycji? Czyje palce i dłonie zostały tak licznie odbite w tak wielu grotach? A może do edukacji plastycznej w zakresie sztuk plastycznych nasi przodkowie przywiązywali szczególną wagę, widząc AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki G. Banaszkiewicz, Laboratorium Sztuki 11

14 AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki G. Banaszkiewicz, Laboratorium Sztuki w niej, jak na dobrych rodziców przystało, szansę rozwoju dla swoich dzieci? Sztuka człowieka, który zasiedlił Europę i był naszym bezpośrednim, choć jakże dalekim przodkiem, jest bezspornym dowodem jego inteligencji, zdolności do wnikliwej obserwacji, zdumiewającej pamięci, manualnej sprawności; stanowi przy tym informację, zapisaną zrozumiałym dla nas językiem, którą dziś możemy odczytać i poddać analizie. Jakie więc niesie nam ona przesłanie? O czym nas informuje? Grota Lascaux, której obrazy rozpoczynają każdy niemal podręcznikowy wykład historii sztuki, nazywana bywa często Kaplicą Sykstyńską Prehistorii. W tej nazwie zawarta jest transcendentalna interpretacja zjawiska i kulturowe uwarunkowania badaczy. Niech tak pozostanie, siłą tradycji. Na własny użytek, Grotę Chauveta pozwalam sobie określać tytułem Akademii Nauki i Sztuki Paleolitu. Nazwa ta wydaje mi się dobrze odzwierciedlać uniwersytecki charakter tej fenomenalnej, prehistorycznej pinakoteki, której obiektywizm, naukowa wiarygodność i wysoce prawdopodobna funkcja edukacyjna narzucają się nieodparcie mojej wyobraźni. Artystycznej dodam wyobraźni, która posługuje się okiem, nie szkiełkiem chociaż nie widzę sprzeczności moich wyobrażeń ze znalezionymi tam, w Grocie, śladami i dokonanymi dotąd ustaleniami. W Grocie Chauveta widzę więcej racjonalizmu niż magii czy szamanizmu, tak chętnie przywoływanych dla wyjaśnienia fenomenu sztuki paleolitu. Widzę w niej pracownię i galerię sztuk plastycznych; najstarsze archiwum, bibliotekę i szkołę; funkcjonującą przez całe tysiąclecia instytucję użyteczności publicznej. W fascynującej przygodzie obrazu uczestniczy od lat trzydziestu czyli przez ~1 promil dotychczas ustalonego czasu jej trwania Instytut Plastyki Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, nasze skromne Laboratorium Sztuki. W jego Pracowniach wraz z naszymi studentami uprawiamy starożytny proceder tworzenia i interpretowania wizerunku świata. Zaczynamy od najprostszych ćwiczeń rysunkowych: sporządzania szkicowych zapisów, odręcznych notatek otaczającej rzeczywistości; przechodzimy przez kolejne etapy wtajemniczenia w warsztatowe procesy, prowadzące do stworzenia Obrazu. Stosowane przez nas techniki obrazowania obejmują zarówno tradycyjne narzędzia, materiały i technologie, których zalążki widzimy już w Grocie Chauveta 25, jak też wynalazki ostatnich stuleci fotografię, video, techniki cyfrowej rejestracji i przetwarzania materiałów wizualnych. Gdzieś pomiędzy tak wyznaczonymi biegunami technologicznymi naszego Laboratorium plasują się liczne techniki malar- skie i rzeźbiarskie, ceramika, oraz techniki graficzne, w których powstające matryce wypukłe, wklęsłe, płaskie, ażurowe, transparentne i wirtualne 26 rodzą i powielają obrazy w procesie druku. Niezwykła jest przy tym współzależność, komplementarność i nieustająca aktualność tego tak zróżnicowanego zaplecza technologicznego sztuki, która nie pozbywa się niemal żadnego ze swoich technicznych wynalazków, pozwalając z nich twórczo korzystać kolejnym pokoleniom. Choć zmieniają się sposoby widzenia, mody, style i kierunki w sztuce, jej adepci i mistrzowie spotykają się we wciąż tych samych warsztatach, nazywanych pracowniami, w których zachodzi proces przekazywania wiedzy o obrazie oraz o metodach i sposobach jego wytwarzania. Przy obrazie i w rozmowach za jego pośrednictwem odbywanych, dyskusjach i korektach kształtowana jest świadomość i umiejętność profesjonalnego operowania przekazem informacji wizualnej oraz twórczego stosowania jej nieustannie zmieniających się form. Jako praktyk tej profesji, od 30 już lat zdumiewam się, jak skuteczny jest ten rodzaj edukacji, jak gruntowna, pozytywna przemiana dokonuje się w naszych studentach w ciągu niewielu lat studiów. Przyrost kompetencji i umiejętności adeptów sztuk wizualnych w dużym stopniu przypisuję stymulującej i dyscyplinującej roli, jaką odgrywa w Sztuce warsztat. Techniki artystyczne, angażujące ręce, oczy i mózg, a przy tym stosunkowo proste zwłaszcza w relacji do efektów, jakie przynoszą wydają się być szczególnie udanym konglomeratem czynności, pobudzających rozwój manualnych i intelektualnych zdolności człowieka i dostarczających mu przy tym satysfakcji tworzenia. Bowiem nie sam nauczyciel kształtuje osobowość studenta, adepta, dyplomanta studiów artystycznych, lecz w równym stopniu warsztat, technika, którą się obaj posługują. Połączenie, współistnienie i współzależność tych elementów jest dla mnie najstarszym, historycznie udokumentowanym modelem kształcenia 27. Model ten, składający się z nauczyciela artysty oraz warsztatu pracowni, służącej do pracy i nauki, to historyczny fenomen edukacji artystycznej w zakresie sztuk plastycznych 28, w której słowo i obraz wspierają się wzajemnie i wzmacniają w wydajnym, przez wieki wypraktykowanym, twórczym procesie. Dzięki wyposażeniu naszego niewielkiego Laboratorium w podstawowe, sprawdzone technologie, wyselekcjonowane przez wieki praktyki artystycznej, nasi studenci mają pełne ręce roboty, a obiekty, które wytwarzają w pracowniach, stają się w naturalny sposób cząstką historii wizualnego opisania świata. Po opuszczeniu szkoły nasi absolwenci znajdują, mimo wielu przeszkód, swoje miejsca i samodzielne role w społecznym otoczeniu jako nauczyciele plastyki, animatorzy różnych przedsięwzięć artystycznych, pracownicy instytucji kultury, agencji 12

15 reklamowych, niezależni twórcy. Stają się przy tym członkami tej elitarnej mniejszości rodzaju ludzkiego, która sprawnie posługuje się najbardziej uniwersalnym, najstarszym, międzynarodowym językiem przekazu wizualnego 29. Na kartach tej publikacji znajdziecie Państwo prace studentów i ich nauczycieli z naszego częstochowskiego Laboratorium Sztuki. Będą to obrazy, rzeźby, grafiki wizualne komunikaty i wizualne kreacje oraz towarzyszące im słowa komentarza, w odwiecznym dialogu. Ten dwugłos, którego początek niknie we wciąż mało znanej i słabo rozumianej przeszłości, doprowadził do zbudowania przez człowieka bibliotek, archiwów, muzeów i galerii, tych współczesnych odpowiedników Grot, w których dziś przechowywany jest zapisany przez człowieka wizerunek jego świata. Zarejestrowany lub wykreowany obraz oraz pisany komentarz; 1 Ryszard Kapuściński, Lapidarium III, [w:] Lapidaria I III; wyd. Biblioteka Gazety Wyborczej, Warszawa 2008, s Do wspomnianych w cytacie datowań australijskich znalezisk należy podchodzić z dystansem, bowiem nie zostały one dotąd potwierdzone (gb). 3 Ryszard Kapuściński, Lapidarium III, [w:] Lapidaria I III; wyd. Biblioteka Gazety Wyborczej, Warszawa 2008, s Nie są mi znane, poza artykułem w National Geographic (Nr 1 [28] ze stycznia 2002 r.) oraz pracą Janusza K. Kozłowskiego (Świat przed Rewolucją Neolityczną, Encyklopedia Historyczna Świata, tom I, 2004) żadne istotne publikacje, przybliżające polskiemu czytelnikowi Grotę Chauveta. 5 Polski fizyk mieszkający od 1981 r. za granicą. Niezależny wydawca i publicysta, a także redaktor graficzny i ilustrator unikalnego internetowego periodyku kulturalnego Zwoje. 6 Andrzej M. Kobos, Najdłuższy artystyczny okres ludzkości, internetowy periodyk kulturalny Zwoje 2/27, 2001, 7 Tamże. 8 Tamże. 9 Salle des Bauges. Tłumaczenie: autor. 10 Sur les chemins de la préhistoire. L abbé Breuil du Périgord à l Afrique du Sud, Smogy édition d art, Paris, (Na ścieżkach prehistorii. Ksiądz Breuil, od Perigord do Afryki Południowej; tłumaczenie: autor). 11 Sur les chemins de la préhistoire. L abbé Breuil du Périgord à l Afrique du Sud, Musée d art et d histoire Louis Senlecq, , L Isle-Adam - Val d Oise, Francja. 12 Takie relevés graficzne sporządzali również XIX-wieczni ilustratorzy sztycharze popularnonaukowego, francuskiego wydawnictwa La Nature, którzy swymi finezyjnymi drzeworytami opis i zapis wszystkiego, co kiedykolwiek człowiekowi zdało się ważne, w tym Sztuka to ludzki sposób na pokonanie czasu, na zachowanie w zbiorowej pamięci gatunku więzi z naszą przeszłością i wyznaczenie drogi w przyszłość. W trzydziestym roku historii Instytutu Plastyki, w którym mam zaszczyt od początku pracować, pozwalam sobie na refleksję i ponownie zadaję pytanie, co leży u podstaw unikalnych wśród żywych istot intelektualnych umiejętności człowieka? Jaka szczególna cecha, jakie zachowanie czy zdolność pozwalają mówić o naszej, ludzi rozumnych, wyjątkowości? Co wyróżnia spośród innych Hominidów i co odróżnia nas w sposób niepodważalny od Neandertalczyka? Co nadało rewolucyjny impuls ludzkim zdolnościom poznawczym i zadecydowało o powstaniu i rozwoju kultury, wynalezieniu pisma, co spowodowało dominację i terytorialną ekspansję gatunku Homo sapiens s na Ziemi? Co było na początku? sztorcowymi tworzyli zapis ówczesnych, najświeższych odkryć dzieł sztuki prehistorycznej, interpretując językiem grafiki sporządzone przez Breuila i innych odkrywców rysunki i fotografie (http://cnum.cnam.fr/cgi/fpage.cgi?4ky28.58/232/100/532/0/0; 13 Louis Jacques Mandé Daguerre, nim wynalazł technikę utrwalania parami rtęci obrazu narysowanego światłem na srebrnej płytce, był uzdolnionym malarzem hiperrealistą (jak byśmy to dziś mogli powiedzieć), zafascynowanym iluzją, jaką może stwarzać obraz. Jest on także uważany za wynalazcę dioramy, czyli malowanych na półprzejrzystym podłożu gigantycznych, reali- stycznych malowideł. W dioramie obraz stanowi główny element instalacji, w której gra świateł oraz użyte elementy przestrzenne tworzą iluzjonistyczną kompozycję, dającą przed oczami widzów złudzenie rzeczywistości wykreowanej przez artystę. 14 Por. Leonardo da Vinci Szkice i zapiski, opr.: H. Anna Suh, wyd. Black Dog and Leven Hall Publishers, Inc., polska edycja: 2006 Paragon Books Ltd. 15 w Bibliotece Głównej AJD w Częstochowie znajduje się ok. 450 rycin z tej encyklopedii. 16 Unterweisung der Messung mit dem Zirkel und Richtscheit, t Albrecht Dürer, Tierleben Życie Zwierząt ( ) popularne, wielotomowe i tłumaczone na wiele języków wydawnictwo, bogato ilustrowane drzeworytami sztorcowymi. Jest dziełem zoologa i pisarza Alfreda Edmunda Brehma, który studiował rysunek w Szkole Sztuki i Rzemiosła w Altenburgu i architekturę w Dreźnie. Nadano mu przydomek Tiervater (niem. ojciec zwierząt ). 18 Młodsi o ok lat. Por. Les Combarelles, Monique et Claude Archambeau, wyd. Pierre Fanlac,1989; oraz Odpowiedzi poszukuję w odległej o ponad lat przeszłości, w Akademii Nauki i Sztuki Paleolitu, Grocie Chauveta i w setkach podobnych jej miejsc, rozprzestrzenionych po całej Ziemi; w rysunkach, rytach i malowidłach naszych pierwszych kolegów po fachu. W spełnionym marzeniu malarza Daguerre a odkrywcy malowanego światłem obrazu, dostrzegam współczesne potwierdzenie wówczas wytyczonej drogi; odnajduję odpowiedź na to pytanie w wielu zakamarkach starożytnej profesji, której się oddajemy, jako kontynuatorzy naszych wielkich poprzedników. I odpowiadam: na początku był Obraz. Grzegorz Banaszkiewicz Kraków, 30 września 2008 roku Laboratorium Sztuki Przypisy 19 Ian Tattersall, I stał się człowiek. Ewolucja i wyjątkowość człowieka, Wyd. WAB, Warszawa 2001, s. 213, Tamże, s Ian Tattersall jest antropologiem, biologiem ewolucyjnym, badaczem naczelnych oraz kuratorem wydziału antropologii Amerykańskiego Muzeum Historii Naturalnej w Nowym Jorku. 22 Czy dziś postępujemy inaczej? W sondach kosmicznych Pionieer 10 i 11, które opuściły Układ Słoneczny, umieściliśmy grawerowane plakietki, zawierające obrazkowe przesłanie o nas dla innych cywilizacji. 23 Michel Brezillon, Encyklopedia kultur pradziejowych, PWN, Warszawa 2001, s w grocie Le Chaffaud we Francji znaleziono kość zwierzęcą z wyrytymi na niej dwiema sarnami; jednak przez dziesiątki lat przypisywano jej autorstwo Celtom, nim kolejne odkrycia obaliły ten pogląd. W dwa lata później ogłoszono wynalazek dagerotypii. 25 Rysunek węglem drzewnym, ochrą, ryt, prószenie (rozpylanie) farby. 26 Grzegorz Banaszkiewicz, Pojęcia grafiki, Rocznik Katedry Sztuki Wydziału Nauczycielskiego Politech- niki Radomskiej 2006, nr Grota Chauveta jest wspaniałym tego przykładem: wyrabiano tam węgiel drzewny używany do rysowania, rytowano i rysowano, odbijano dłonie, eksperymentowano różne techniki artystyczne na przestrzeni tysięcy lat. 28 Nazwa naszego kierunku, choć rozwlekła, dobrze odpowiada istocie tego modelu i procesu kształcenia. 29 Sprzeczność pomiędzy elitarna mniejszością a uniwersalnym językiem przekazu wizualnego jest pozorna i zasługuje na odrębne omówienie (gb). AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki G. Banaszkiewicz, Laboratorium Sztuki 13

16 14

17 Studenci i absolwenci kierunku Wychowanie plastyczne / Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych w Świecie Sztuki Powołanie w 1977 r. w częstochowskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej kierunku Wychowanie Plastyczne związane było z ówczesnymi potrzebami szkolnictwa ogólnokształcącego wymagającego nauczyciela o odpowiednich kompetencjach. Mimo jednoznacznego określenia drogi zawodowej przyszłych absolwentów, w programie dydaktycznym zwracano uwagę na pozyskanie przez studentów wiedzy praktycznej z zakresu wszystkich dyscyplin sztuk pięknych, a także rozbudzenie w nich świadomości artysty oraz odbiorcy sztuki. Dzięki temu kierunek o proweniencji nauczycielskiej nabierał charakteru artystycznego, stając się jednym z elementów Świata Sztuki. Służyć temu miało m.in. programowe wprowadzenie dyplomów artystycznych z malarstwa, grafiki, rzeźby, a także zainicjowanie w rodzimym środowisku życia artystycznego. W pierwszych latach istnienia kierunku stało się to możliwe dzięki działalności aktywnej na początku lat 80. Galerii U Macieja. Mieściła się ona w piwnicach budynku Wyższej Szkoły Pedagogicznej przy ul. Jasnogór- skiej 62, a jej założycielem i prowadzącym był obecny prof. AJD Leon Maciej. Prezentowano tam głównie wystawy, choć w 1982 r. odbył się także studencki Open Art Festiwal, podczas którego ekspozycjom zawierającym tradycyjne media towarzyszyły autorskie działania typu performance oraz koncert Krzysztofa Ścierańskiego. Likwidacja Galerii oraz trudne warunki lokalowe na Uczelni sprawiły, że eksponowanie studenckiej twórczości stało się możliwe tylko w miejscowych galeriach. Przykładem takiej współpracy jest nieistniejąca już Galeria Towarzystwa Fotograficznego w Częstochowie, gdzie w latach 1986, 1987 i 1988 pokazywano studenckie prace zaliczeniowe z fotografii. Tradycję wyżej wspomnianej studenckiej galerii kontynuowała dopiero działająca w II połowie lat 90. Galeria Bez Tynku z siedzibą w podziemiach Muzeum Częstochowskiego oraz funkcjonująca od kilku lat Galeria Japko w gmachu głównym Akademii im. J. Długosza. Jej działalność wspierają inne lokalne galerie: Miejska Galeria Sztuki (d. Biuro Wystaw Artystycznych), Ośrodek Promocji Kultury Gaude Mater, a także Teatr Dramatyczny im. A. Mickiewicza oraz kluby jazzowe Paradoks i ASK oraz Rue de Foche (Klub Środowisk Twórczych), SPOKO, Piwnice Margeaux i U Belga. Na studenckich wystawach prezentowane są głównie prace dyplomowe, co powoduje, że ekspozycje te od lat są stałym elementem programowym galerii oraz częstochowskiego życia ar- tystycznego. Przykładowo, od ok r. OPK Gaude Mater rezerwuje na tego typu pokazy czerwiec, podczas którego w systemie dwuletnim, wymiennie umieszcza się dyplomy z zakresu grafiki i malarstwa. Działalność studentów prezentowana była także poza Częstochową, nie tylko w pobliskich miastach, jak Lubliniec (MDK), Radomsko (MDK), czy Tarnowskie Góry (Galeria Nad-Pod ), ale i Katowicach (Muzeum Archidiecezjalne, Górnośląskie Centrum Kultury, Na żywo Galeria Polskiego Radia), Krakowie (Nowohuckie Centrum Kultury, Galeria Pod Ręką, Galeria Kanonicza 1), Czeladzi (Galeria Odeon ), Warszawie (Muzeum Plakatu), Poznaniu (ASP), Gdańsku (ASP), oraz Zakopanem (Ośrodek Edukacyjno-Muzealny Tatrzańskiego Parku Narodowego). Bilansując wystawiennicze dokonania ostatnich lat, za jedną z najbardziej spektakularnych prezentacji należy uznać wystawę litografii studentów Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii i Pracowni Litografii Instytutu Plastyki WSP w Częstochowie ph. Spotkanie Ontmoeting (Muzeum Częstochowskie, 1997), która zaistniała dzięki aktywności Grzegorza Banaszkiewicza i Krystyny Szwajkowskiej. Podobnie interesującą była wystawa przygotowana przez Ewę Zawadzką, która pokazała w 2001 r. twórczość własną oraz swoich studentów w XYLON-Museum +Werkstatten w Schwetzingen (Niemcy). Równie licznie prace studentów zaprezentowane zostały podczas wystaw Andrzeja Desperaka: Struktury wizualne (Częstochowa 2001) i O projektowaniu (Częstochowa 2006) oraz przygotowanej przez niego ekspozycji 25 lat kierunku Wychowanie Plastyczne (Częstochowa 2003). Z satysfakcją obserwowaliśmy także działania realizowane z inicjatywy studentów. Przykładem jest, funkcjonująca pod opieką Włodzimierza Karankiewicza w latach , formacja duchowo-artystyczna Grupart 2. My Rano. Należeli do niej: Ewelina Bodzioch, Jakub Jakubowski, Maja Janiec, Adam Knop, Anna Korbel, Karolina Kosińska, Elwira Kubińska, Katarzyna Lizurej i Anna Rak, którzy sześciokrotnie prezentowali swe prace na ekspozycjach zbiorowych w Częstochowie i Tarnowskich Górach. W ostatnich latach stałym miejscem obecności naszych studentów były regionalne projekty: katowicki Festiwal Młodej Sztuki / Festiwal Uczelni Artystycznych / ARTERIE (2003, 2004, 2005, 2006), gdzie swą twórczość wspólnie pokazywali pracownicy i studenci, 4 Rybnicki Festiwal Fotografii (2007) podczas którego zaprezentowali się adepci specjalności: Fotografia, a także lokalne Noce Kulturalne odbywające się w Częstochowie od 2004 r. Podobnie aktywny udział bierze młodzież (wraz ze swymi nauczycielami) w regionalnym Festiwalu Sztuki Wysokiej (2003, 2004, 2005, 2006, 2008) organizowanym przez bytomską Galerię Stalowe Anioły. Poza działaniami pozostającymi w relacji z Instytutem Plastyki, na uwagę zasługuje fakt, iż walory jakościowe prac pozwalają studentom na uczestnictwo w kierowanych do nich konkursach, np. Biennale Grafiki Studenckiej (Poznań 1999, 2001, 2003), czy Nadzieje plastyczne Częstochowy (Miejska Galeria Sztuki), gdzie w 2006 r. w gronie 30 twórców znalazło się 25 studentów i absolwentów Wydziału Wychowania Artystycznego AJD. Przyznano im wszystkie 6 przewidzianych regulaminem nagród. Studenci uczestniczą także w konkursach plastycznych dla profesjonalistów, gdzie ich prace otrzymują nagrody, czego przykładem jest Izabela Cichy, której plakat Z tobą widzę został nagrodzony w ogólnopolskim konkursie Integracja osób niepełnosprawnych w środowisku pracy i życia (2003), czy Luiza Grabda zdobywczyni wyróżnienia honorowego i II nagrody w kolejnych edycjach Festiwalu Sztuki Sakralnej (Wadowice 2003, 2005). Podczas IX Międzynarodowego Festiwalu Rysowania (Zabrze 2006) III miejsce oraz wyróżnienie (w kategorii wyższych uczelni) przyznano studentkom: Monice Pawłowskiej i Katarzynie Zasadzie. W bieżącym roku wyróżnienie w konkursie Tarnowskie Klimaty 2008 Pan Cogito nowe wizualizacje otrzymała Marta Baryczko. Nie mniejszym powodem do zadowolenia jest sam udział w ekspozycji np. Bezpieczni na drodze (patronat: ASP Warszawa; Muzeum Plakatu, 2007), czy Quadriennale Drzeworytu Polskiego (Olsztyn, 2007), gdzie zakwalifikowana została Magdalena Piwońska i Patrycja Ryl. Szczególną satysfakcją okazał się udział studentów z pracowni Andrzeja Desperaka, Zdzisława Wiatra i Agnieszki Półroli w Biennale Studenckiej Grafiki Projektowej AGRAFA (Katowice, 2007). W gronie uczestników z uczelni krajowych i zagranicznych kwalifikowanych przez międzynarodowe jury reprezentacja AJD w Częstochowie (25 studentów i 2 dydaktyków) była drugą, co do liczebności, po ASP w Poznaniu. Wspomniane działania wystawiennicze i sukcesy naszych studentów stanowią naturalną konsekwencję charakteru realizowanego programu nauczania. O jego walorach świadczą również indywidualne, i zróżnicowane, zawodowe losy absolwentów. AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki J. Piwowarski, Studenci i absolwenci kierunku... 15

18 AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki J. Piwowarski, Studenci i absolwenci kierunku... Pierwszą próbą określenia, jak funkcjonują w Świecie Sztuki, była ekspozycja zbiorowa Absolwenci dzisiaj (BWA, Częstochowa 1994). Zaproszono do niej 36 osób 1, które ukończyły studia w latach i działały w najbliższym środowisku. Już wtedy zauważalne okazało się zróżnicowanie zawodowych biografii: wśród uczestników wystawy byli nauczyciele, czynni artyści i projektanci działający w kraju i za granicą. Potwierdzają to dostępne informacje o kolejnych absolwentach, którzy dzięki uzyskanym podczas studiów kompetencjom zostali zatrudnieni na uczelni (macierzystej lub innych). Spełniając wymagania Ustawy o szkolnictwie wyższym realizowali następnie przewody artystyczne I i II stopnia, których obecnymi odpowiednikami są doktoraty i habilitacje z zakresu sztuki. W Instytucie Plastyki od roku 1982 pracowało 22 absolwentów na etacie asystenta. W chwili obecnej jest to 11 osób 2 (na 40 zatrudnionych w Instytucie Plastyki w pełnym wymiarze godzin), w których gronie Włodzimierz Kulej, Jerzy Piwowarski, Magdalena Snarska, Krystyna Szwajkowska i Katarzyna Winczek uzyskali stopień doktora habilitowanego (lub kwalifikacje II st.), Marzena Bogus, Ewa Kozłowska, Marek Mielczarek, Dariusz Pleśniak zatrudnieni są na etacie adiunkta (po realizacji przewodu kwalifikacyjnego I st. lub doktoratów w zakresie sztuki lub nauk humanistycznych), a Joanna Brzezińska i Edyta Cieślik - Moczek są asystentkami. Z żalem należy odnotować, że na zawsze odszedł z naszego grona pierwszy absolwent, który został zatrudniony na uczelni jako asystent, a następnie zrealizował przewód kwalifikacyjny I st. Leszek Wieluński. Zmarł, mając w niedalekiej perspektywie realizację przewodu habilitacyjnego... Absolwentkami naszego kierunku są również: Ewa Piwowarska, Jolanta Wdowczyk oraz Teresa Ślusarek i Katarzyna Ziołowicz, zatrudnione na etatach adiunktów odpowiednio w: Akademii im. Jana Długosza (Wydział Pedagogiczny), Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza (Wydział Pedagogiczno-Artystyczny) w Kaliszu i Uniwersytecie Humanistyczno-Pedagogicznym im. Jana Kochanowskiego (Instytut Edukacji Plastycznej) w Kielcach, a także Joanna Banek-Chudy, asystentka w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Z Uczelnią wiążą swe losy także kolejni absolwenci. Jednym z nich jest Witold Zaręba, który 6 czerwca 2007 r. sfinalizował przewód doktorski z grafiki w katowickiej ASP. Zajmując się rysunkiem i grafiką warsztatową (linorytem), od 1996 roku prezentuje swoje prace na licznych wystawach zbiorowych krajowych i zagranicznych, m.in. I Biennale Grafiki Studenckiej (Galeria Miejska Arsenał, Poznań 1999), X i XI Konkursie Graficznym im. J. Gielniaka (Muzeum Okręgowe, Jelenia Góra 2000,2003), VI i VII Międzynarodowym Triennale Sztuki Majdanek (Muzeum na Majdanku, Lublin 2000, 2003), Międzynarodowym Biennale Pasteli (BWA, Nowy Sącz 2002), 5 Triennale Grafiki Polskiej (BWA, Katowice 2003), International Mini Print Salon (Timiszoara, Rumunia 2004), 13 International Print Biennal Varna 2005 (Varna, Bułgaria 2005), 11 Biennale Internationale de la Gravure (Sarcelles, Francja 2005). Artysta do chwili obecnej zrealizował 9 wystaw indywidualnych, a w konkursach uzyskał kilka wyróżnień i jedną nagrodę główną. Realizację przewodu doktorskiego w krakowskiej ASP planuje także Bartosz Frączek czterokrotny stypendysta Prezydenta Miasta oraz inicjator i komisarz częstochowskiego Międzynarodowego Biennale Miniatury. Jeszcze podczas studiów rozpoczął działalność wystawienniczą, biorąc udział w konkursie dla studentów ostatnich lat szkół artystycznych (ASP, Warszawa 1997), gdzie uzyskał III miejsce. W następnym, 1998 roku, zdobył II nagrodę w Internazionale Biennale di Arte-Citta di Locri we Włoszech oraz wyróżnienie honorowe w VIII Biennale Sztuki Religijnej Sacrum w Gorzowie Wlkp. W 1999 r., podczas Biennale Internazionale di Mini Grafica e Pittura Pisa otrzymał wyróżnienie honorowe. Swój związek z uczelnią podtrzymuje także Jakub Jakubowski, stypendysta Prezydenta Miasta Częstochowy (2006, 2004, 2003), a także zdobywca wyróżnień w konkursach Nadzieje Plastyczne Częstochowy (2006) i Obraz i rysunek o tematyce biblijnej podczas VII Konfrontacji Artystycznych Sacrum (Wadowice 2007). Jest on także, od 2007 r., członkiem Rady Kultury przy Prezydencie Miasta Częstochowy. Podobnie trwa współpraca z dynamicznie działającym Łukaszem Kasperczykiem, laureatem konkur- su Nadzieje Plastyczne Częstochowy (2006). Kilkuletni staż asystencki w Pracowni Litografii odbyła także Dorota Reterska, stypendystka podobnie jak wcześniejsi absolwenci Prezydenta Miasta Częstochowy. Otrzymała ona wyróżnienia w konkursie fotograficznym Kobieta w oczach kobiety (Łódź 2000) oraz podczas IV Triennale Autoportretu (Radom 2003), a także II nagrodę na VII Jesiennym Salonie Sztuki Homo Quadratus Ostroviensis (Ostrowiec Świetokrzyski 2004). Z grona pozostałych absolwentów pragnę zwrócić uwagę na osoby, których dobór wynika z różnorodności podejmowanych działań oraz życiowych osiągnięć. Pierwszym przykładem jest Wojciech Kołsut, malarz prowadzący również uliczny Teatr Wojtka Kołsuta, w którym zajmuje się reżyserią i choreografią przygotowywanych autorskich projektów. Jednym z ostatnich sukcesów działającego od 10 lat teatru plastycznego jest nagroda XXX Tyskich Spotkań Teatralnych (z udziałem teatrów zagranicznych) uzyskana za spektakl Życie według Vincenta (2003). 16

19 Do nieco młodszych artystów należy artysta malarz Tomasz Lubaszka 3, który w latach uczestniczył w 50 wystawach zbiorowych (w tym 6 zagranicznych) i zorganizował 33 ekspozycje indywidualne (w tym 12 zagranicznych). Kolejnym, znanym twórcą jest Tomasz Sętowski 4, autor prac pokazywanych na wystawach zbiorowych (m.in. Sur- realiści polscy, Triennale Sacrum ) i indywidualnych w polskich oraz zagranicznych galeriach, m.in. Katarzyny Napiórkowskiej w Warszawie i Anny Kareńskiej w Poznaniu, Stricoff Fine Art Ltd. i InterArt w Nowym Jorku. Jego obrazy były przedstawiane także na łamach czasopism m.in. wielokrotnie w miesięczniku Fantastyka. Prace Sętowskiego znajdują się w kolekcjach Teresy Żylis-Gary i Bogusława Kaczyńskiego, a jedna z nich zdobiła okładkę książki Waldemara Łysiaka Statek. Niezwykle bogatym dorobkiem wystawienniczym może się pochwalić Jacek Frąckiewicz, malarz i grafik, zdobywca blisko 40 nagród i wyróżnień, m.in. legnickiego Satyrykonu (1990, 1991, 1992), stypendysta Ministra Kultury i Sztuki (1997/98) oraz uczestnik ponad 450 wystaw (zbiorowych i indywidualnych). Swe prace publikował w Polityce i Wprost, Wiadomościach Kulturalnych, Jazz Magazine, Dialogu oraz Wiener Journal. Interesującym twórcą jest Arkadiusz Zając, który w latach 90. uzyskał III miejsce na XVI Ogólnopolskim Konkursie Plastycznym Konfrontacje 97 (Leszno) oraz wyróżnienie podczas kolejnej edycji tegoż konkursu, a także srebrny medal i nagrodę z Darmstadt (wspólnie z artystą fotografem Januszem Mielczarkiem) podczas X Biennale Plakatu Fotograficznego (Płock 1999). Przedstawiając powyższe przykłady, należy także wspomnieć o Barbarze Czapor, której prace (grafiki) były eksponowane podczas Konkursu Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na Najlepszy Dyplom Ukończenia Studiów w Zakresie Sztuk Pięknych i Sztuk Projektowych (Warszawa 2003), oraz Małgorzatę Seweryn 5, naszą absolwentkę i stypendystkę Wspólnoty Flamandzkiej w Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych w Antwerpii. W latach zrealizowała ona 36 wystaw indywidualnych (w tym 13 zagranicznych) oraz wzięła udział w 126 ekspozycjach zbiorowych (w tym 51 zagranicznych). Uczestnicząc w konkursach, zdobyła 7 nagród i wyróżnień (w tym 4 o wymiarze międzynarodowym) 1 W gronie wystawców znajdował się absolwent kierunku Pedagogika Przedszkolna z Plastyką Jerzy Jędrzejak. 2 Dane z dnia r W składzie grupy znajdują się: wspomniana Ewa Kozłowska (opiekun merytoryczny), Iwona Kręciwilk (komisarz wystaw), Ryszard Baranowski (layout), Monika Biblis, Monika Bogdanowicz, Elżbieta Bożek, Ewa Chudy, Marcin Chudy, Dorota Cieślik, Dorota Gąsiorowska, Urszula Gębuś, Robert Gołąbek, Agnieszka Jurczyk, Iwona Kasprzycka, Magdalena Kmieć-Zalewska, Katarzyna Kłębek, oraz nagrodę Rektora Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Częstochowie. Nabyte podczas studiów umiejętności pozwalają naszym absolwentom funkcjonować także w środowiskach artystycznych za granicą. Do pierwszych emigrantów należą prawdopodobnie uczestniczki wystawy Absolwenci dzisiaj, zamieszkałe w Kanadzie Anna Boroń oraz Ilona Ciesielska-Jurkiewicz, która w 1989 r. otrzymała dyplom z wyróżnieniem na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu w Ottawie. Kolejnym przykładem jest Włodzimierz Łatanik, który opracowuje graficznie Polish Catholic Review (Miesięcznik Polskiej Misji Katolickiej) w Australii. Do młodszego pokolenia absolwentów należy Agnieszka Kołek, która po uzyskaniu dyplomu w 2002 r. wyjechała do Anglii, gdzie wzięła udział w 8 wystawach zbiorowych uzyskując 1st Prize at Challenge the Nail annual exhibition, Salon des Arts (London 2004) oraz przygotowała 4 indywidualne pokazy, a także uczestniczyła w dwóch projektach artystycznych: June Grand Designs Live CHAPLINS London (2006) i Enter the French Quarter CHAPLINS London (2004).Decyzje o wyjeździe i życiu za granicą podjęli także: malarka Blanka Łyszczarz (Szwajcaria) i graficy Tomasz Rzepecki (Szwecja) i Sławomir Bala (USA). Wzajemne, bliskie kontakty studentów z okresu nauki przenoszone są na lata późniejsze, czemu służy np. założona w 2005 roku z inicjatywy Ewy Kozłowskiej grupa Naciapane, z którą związani są absolwenci 6 roczników kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych oraz zaproszeni goście. Uprawiają oni malarstwo, grafikę warsztatową i komputerową oraz fotografię, a swe prace zaprezentowali na kolejnych wystawach: Co robią kobiety (Częstochowa 2005), Pejzaż miejski (Częstochowa 2006), Włoskie smaki (Częstochowa 2006), instalacja Parasolki (Częstochowa 2006), Białe, czarne, czerwone (Augustów 2006) oraz Ornament (Częstochowa 2007). Oprócz przejawiania własnej aktywności twórczej, nasi absolwenci są także animatorami życia artystycznego. W przypadku Częstochowy promocją sztuki, poprzez organizację wystaw, zajmuje się wspomniany Magdalena Komorowska-Misiewicz, Małgorzata Kozioł, Marta Kramer, Wojtek Kulesza, Jakub Morkowski, Ilona Nawrot, Agnieszka Nowojska, Małgorzata Okrzesik, Anna Pączko, Agata Prochaska, Dominika Radkowska, Justyna Rybak, Lidia Sawińska-Micińska, Elżbieta Siwik, Agnieszka Słodkowska, Joanna Stępień, Bartek Stypka, Anna Tarczyńska, Agnieszka Tworek, Piotr Wachecki, Małgorzata Wiktorowicz, Przemysław Woźniak, Anna Wójcik. 7 Wśród absolwentów pominięto np. designerów zatrudnionych bądź prowadzących własne agencje reklamowe. Ponadto w środowisku Częstochowy (lub jego pobliżu) działają: Sabina Andrzejewska, Janusz Burzyński, Jacek Cichoń (zm. 2004), Elżbieta Chodorowska, Lidia Dąbrowska, Agnieszka Drogosz, Joanna Jeżewska-Desperak, Grażyna Kabzińska-Frankiewicz, Izabela Kita, Piotr Kosiński, Sebastian Króliszewski, Jadwiga Łapińska, Arkadiusz Maciej, Piotr Makowski, Jakub B. Frączek, a także malarz Marek Czarnołęski, autor cyklu ekspozycji monograficznych organizowanych ph. W kręgu koloryzmu. Był on także autorem prasowych recenzji, w których omawiał lokalne wydarzenia. Absolwenci kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych zaangażowani są także w życie instytucji należących do Świata Sztuki, np. prowadzą własne galerie. Są to: Katarzyna Maciej ( Art Galeria ; obecnie Galeria Matschay, Częstochowa), Sebastian Króliszewski (Galeria Seba, Zakopane), Jolanta Janda (Galeria Steel Forest, Warszawa) i Ewa Kořan ( Galerie 9, Praga Czechy). Podobnie funkcjonują osoby zatrudnione w instytucjach samorządowych: Robert Sękiewicz (kierownik Galerii w Ośrodku Promocji Kultury Gaude Mater ), Barbara Szyc (kierownik Działu Realizacji Wystaw w Miejskiej Galerii Sztuki) i Elżbieta Łydżba (główny specjalista Wydział Kultury i Sztuki UM oraz pełnomocnik Prezydenta Częstochowy ds. estetyki miasta), czy Anna Tarczyńska, dyrektor Samorządowego Ośrodka Kultury w pobliskim Janowie. Reasumując: kierunek Wychowanie Plastyczne, mimo założonego pedagogicznego profilu, poprzez realizowany program nabrał charakteru artystycznego, co potwierdzają przedstawione wyżej wybrane 7 infor- macje na temat naszych studentów i absolwentów. Uzyskane podczas studiów kompetencje zawodowe sprawiły, że znaleźli oni zatrudnienie nie tylko w szkolnictwie, ale także w instytucjach zajmujących się sztuką lub/i zostali artystami. Z powodzeniem funkcjonują tak w kraju, jak i za granicą. Jednym z efektów opisanego stanu rzeczy, obserwowanego także w innych ośrodkach, stała się zmiana nazwy kierunku na Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych oraz przyznanie absolwentom tytułu zawodowego magister sztuki. Sytuacja ta stanowi źródło satysfakcji dla nauczycieli akademickich, którzy zyskali potwierdzenie jakości realizowanych programów autorskich oraz skuteczności wspólnej pracy ze studentami. Jerzy Piwowarski Studenci i absolwenci kierunku... Przypisy Morkowski, Andrzej Piątkowski, Łukasz Podlewski, Wojciech Pruś, Aldona Smoląg, Elżbieta Sowa, Olga Stanisławska, Piotr Staszczyk, Joanna Stępień, Elżbieta Stępniak, Rafał Stępniak i Stanisław Śledziński. W innych ośrodkach tworzą: Anna Chaszczyńska, Bartosz Franek, Elżbieta Helbin, Roma Hylaszek, Izabela Gienc, Wojciech Gurawski, Joanna Knop, Janusz Kokot, Sylwia Kokot-Jurkiewicz (zm. 2007), Agnieszka Leśniak, Paweł Lizurek, Grażyna Lubaszka, Halina Mielczarek, Ewa Pomorska, Magdalena Skirzewska, Dagmara Sobolewska, Tomasz Starzyński, Piotr Stempka, Marek Szroniak i Tomasz Zieliński. AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki J. Piwowarski, Studenci i absolwenci kierunku... 17

20 Instytut Plastyki AKADEMIA im. JANA DŁUGOSZA w Częstochowie Instytut Plastyki W. Karankiewicz, Instytut Plastyki W roku akademickim 1977/78, w ówczesnej Wyższej Szkole Pedagogicznej Częstochowie, w ramach Wydziału Humanistyczno-Pedagogicznego powstał z inicjatywy prof. Andrzeja Niekrasza nowy kierunek pięcioletnich studiów magisterskich Wychowanie plastyczne. W roku 1990, w wyniku reorganizacji uczelni, utworzony został Wydział Wychowania Artystycznego, w obrębie którego zaczęły funkcjonować dwa instytuty: Instytut Plastyki i Instytut Muzyki, gdzie kształcono odpowiednio nauczycieli plastyki i muzyki. Dziesięć lat później, w roku 2000, w wyniku reformy oświaty wprowadzone zostały nowe standardy nauczania, a dawna nazwa kierunku zmieniona została na: Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych. Od tej pory nasi absolwenci po ukończeniu studiów otrzymują tytuł magistra sztuki (wcześniej magister wychowania plastycznego). W roku 2004 zmieniony został również status uczelni Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie przekształcona została w Akademię im. Jana Długosza. Od samych początków istnienia Instytut Plastyki (i jego wcześniejsze formy organizacyjne) charakteryzował się dużą dynamiką rozwoju kadry naukowo-dydaktycznej. W połączeniu z pracownikami Instytutu Muzyki stanowimy wydział będącym mocnym filarem Akademii. W ciągu ostatnich pięciu lat (czyli od jubileuszu 25. lecia powstania kierunku) pięciu naszych pracowników uzyskało stopień doktora, a dziesięciu sfinalizowało przewody habilitacyjne. Aktualnie w Instytucie Plastyki zatrudnionych jest 38 pracowników naukowo-dydaktycznych, w tym: trzech profesorów zwyczajnych, trzynastu profesorów AJD i doktorów habilitowanych, dziewiętnastu adiunktów, jeden starszy wykładowca oraz dwóch asystentów. Równocześnie należy zaznaczyć, że w ostatnich latach odeszli na emeryturę: Aleksandra Banek (2007), Ryszard Osadczy (2002), Tadeusz Kapałka (2005), Wincenty Maszkowski (2002), Jacek Ojrzyński (2006) i Krystyna Sztuka (2006). Przed wiekiem emerytalnym z powodu stanu zdrowia odszedł Andrzej Niekrasz (2002). Przestali także pracować: Joanna Brzezińska (2008), Alojzy Gryt (2006), Eugeniusz Józefowski (2007), Wiesław Karolak (2004), Anna Stępnik (2007), Jerzy Filip Sztuka (2005) i Aleksander Żakowicz (2008). Bardzo znaczącą stratą było odejście od nas na zawsze Leszka Wieluńskiego (zm. 2006). Dorobek naukowy i artystyczny pracowników Instytutu Plastyki, a także jakość realizowanego procesu dydaktycznego sprawiły, że kierunek Edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych otrzymał w 2004 roku pozytywną ocenę Państwowej Komisji Akredytacyjnej. 18

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 15 Standardy nauczania dla kierunku studiów: grafika STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku grafika trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych w gimnazjum

Program zajęć artystycznych w gimnazjum Program zajęć artystycznych w gimnazjum Klasy II Beata Pryśko Cele kształcenia wymagania ogólne I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE

III. GRUPY PRZEDMIOTÓW I MINIMALNE OBCIĄŻENIA GODZINOWE Załącznik Nr 17 Standardy nauczania dla kierunku studiów: malarstwo STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia magisterskie na kierunku malarstwo trwają nie mniej niż 5 lat (10 semestrów). Łączna liczba

Bardziej szczegółowo

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII

Wincenty Kućma. światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma światło w cieniu WYSTAWA RZEŹBY, RYSUNKU I FOTOGRAFII Wincenty Kućma, urodzony 25 maja 1935 roku w Zbilutce (obecnie Zbelutka) na Kielecczyznie. W latach 1957-1962 studiował na Wydziale

Bardziej szczegółowo

20/12/2005 "Kursk" wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu "Łzy świata"

20/12/2005 Kursk wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu Łzy świata 2005 20/12/2005 "Kursk" wernisaż wystawy autorskiej prac Waldemara Szysza w ramach cyklu "Łzy świata" Współorganizator: Muzeum Sportu i Turystyki oraz Galeria Ostrołęka. Wystawa czynna do 17 stycznia 2006.

Bardziej szczegółowo

PLASTYKA. Plan dydaktyczny

PLASTYKA. Plan dydaktyczny PLASTYKA Plan dydaktyczny Temat lekcji Piękno sztuka i kultura. 1. Architektura czyli sztuka kształtowania przestrzeni. 2. Techniki w malarstwie na przestrzeni wieków. 3. Rysunek, grafika użytkowa, grafika

Bardziej szczegółowo

I. Część ogólna programu studiów.

I. Część ogólna programu studiów. I. Część ogólna programu studiów.. Wstęp: Kierunek edukacja artystyczna w zakresie sztuk plastycznych jest umiejscowiony w obszarze sztuki (Sz). Program studiów dla prowadzonych w uczelni specjalności

Bardziej szczegółowo

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR

STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR STRATEGIA ROZWOJU WYDZIAŁU SZTUKI UR na lata 2013-2017 Rzeszów, maj 2013 Strategię Rozwoju Wydziału Sztuki na lata 2013-2017 pod kierunkiem Dziekana dr. hab. prof. UR J. J. Kierskiego przygotowała Komisja

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 3 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin zajęć

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE Załącznik nr 5 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Malarstwo A. JEDNOLITE STUDIA MAGISTERSKIE I. WYMAGANIA OGÓLNE Jednolite studia magisterskie trwają nie krócej niż 10 semestrów. Liczba godzin

Bardziej szczegółowo

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest

1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest 1. Grzegorz Bolek Lato w Podkowie Leśnej Absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie dyplom z wyróżnieniem. Uprawia malarstwo olejne, jest znakomitym pedagogiem związanym z podkowiańską szkołą, gdzie

Bardziej szczegółowo

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy

Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy Autor programu: mgr Krystyna Podlacha PROGRAM NAUCZANIA ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE RÓŻNORODNE TECHNIKI PLASTYCZNE Liczba godzin 60 (4 warianty cztery okresy klasyfikacyjne: I5, 30, 45, 60godzin) W 1983 roku ukończyła

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW

FORMULARZ DLA OGŁOSZENIODAWCÓW STANOWISKO: asystent SŁOWA KLUCZOWE: UMCS, asystent, rysunek sztuki w dziedzinie sztuk plastycznych w dyscyplinie sztuki piękne lub kwalifikacji I stopnia dziedzinie sztuk plastycznych w dyscyplinie artystycznej

Bardziej szczegółowo

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki

Z plastyką na TY. z zakresu plastyki i historii sztuki Gimnazjum nr 1 im. Polskich Noblistów w Śremie Z plastyką na TY innowacja pedagogiczna w gimnazjum z zakresu plastyki i historii sztuki Opracowanie: mgr Jacek Krawczyk Śrem 2014 Wstęp Podstawowym zadaniem

Bardziej szczegółowo

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Załącznik nr 41 Standardy kształcenia dla kierunku studiów: Grafika A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia pierwszego stopnia trwają nie krócej niŝ 6 semestrów. Liczba godzin zajęć nie

Bardziej szczegółowo

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA

Akademia Teatralna im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie Wydział Sztuki Lalkarskiej w Białymstoku SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA SYLABUS PRZEDMIOTU /MODUŁU KSZTAŁCENIA Elementy składowe sylabusu Opis Nazwa przedmiotu/modułu Animacje komputerowe Kod przedmiotu PPR56 Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot Wydział Sztuki Lalkarskiej

Bardziej szczegółowo

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec

Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE. Autor: Małgorzata Marzec Jestem częścią kultury PROGRAM NAUCZANIA WIEDZY O KULTURZE W SZKOŁACH PONADGIMNAZJALNYCH Autor: Małgorzata Marzec Podstawa programowa przedmiotu wiedza o kulturze CELE KSZTAŁCENIA - WYMAGANIA OGÓLNE I.

Bardziej szczegółowo

GABRIELA CICHOWSKA ILUSTRACJA / MALARSTWO

GABRIELA CICHOWSKA ILUSTRACJA / MALARSTWO GABRIELA CICHOWSKA ILUSTRACJA / MALARSTWO WYBRANE WYSTAWY I NAGRODY 2012 Internationales Literaturfestival Berlin. Wykłady, seminaria, warsztaty ilustracja książki dziecięcej 7. Bałtyckie Spotkania Ilustratorów.

Bardziej szczegółowo

BIURO WYSTAW ARTYSTYCZNYCH W KIELCACH. PORTRETY i SYTUACJE

BIURO WYSTAW ARTYSTYCZNYCH W KIELCACH. PORTRETY i SYTUACJE BIURO WYSTAW ARTYSTYCZNYCH W KIELCACH PORTRETY i SYTUACJE PAPIEROSY. ZMĘCZONE TWARZE akryl na płótnie, 150 x 120 cm WAŻNIEJSZE WYSTAWY INDYWIDUALNE: 2012 Figuracja malarstwo. Galeria Ether, Warszawa. 2010

Bardziej szczegółowo

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012

Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 Kuratorwystawy:RomualdMieczkowski(MCKiS) tel:25864219 e-mail:r.mieczkowski@mckis.waw.pl w.mckis.waw.pl Warszawa,GaleriaMazowiecka,kwiecień maj2012 ROMAN KIRILENKO Tytuł wystawy Ziarna i Żarna można odnieść

Bardziej szczegółowo

INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ

INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ INNOWACJA PROGRAMOWO-ORGANIZACYJNA Z PLASTYKI W RAMACH GODZIN PRZEZNACZONYCH NA KÓŁKO ZAINTERESOWAŃ Gimnazjum nr 7 im. Króla Jana III Sobieskiego w Rzeszowie przy Zespole Szkół Ogólnokształcących w Rzeszowie

Bardziej szczegółowo

Małgorzata Majerczyk-Sieczka. Portfolio

Małgorzata Majerczyk-Sieczka. Portfolio Małgorzata Majerczyk-Sieczka Portfolio DANE KONTAKTOWE ur. 1972 34-520 Poronin, ul. Kasprowicza 41a tel. 602831877 e-mail: sieczka@podhale.com UMIEJĘTNOŚCI Znajomość pakietu Corel, Adobe, znajomość środowiska

Bardziej szczegółowo

MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1

MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1 OTWARCIE 17 PAŹDZIERNIKA (PIĄTEK) 2014, GODZINA 17:00 * MUZEUM NARODOWE ZIEMI PRZEMYSKIEJ W PRZEMYŚLU Plac płk Berka Joselewicza 1 WPROWADZENIE DR GRAŻYNA STOJAK * wystawa czynna do 17 listopada 2014 Janusz

Bardziej szczegółowo

1. KONCERT TAŃCA 2. WYSTAWA FOTOGRAFII TANIEC OBRAZÓW OBRAZ TAŃCA 3. PUBLIKACJA TOMIKU POEZJI ZATAŃCZONA PRZESTRZEŃ

1. KONCERT TAŃCA 2. WYSTAWA FOTOGRAFII TANIEC OBRAZÓW OBRAZ TAŃCA 3. PUBLIKACJA TOMIKU POEZJI ZATAŃCZONA PRZESTRZEŃ PROMOCJA TAŃCA WSPÓŁCZESNEGO POPRZEZ RÓśNORODNE DZIAŁANIA: 1. KONCERT TAŃCA 2. WYSTAWA FOTOGRAFII TANIEC OBRAZÓW OBRAZ TAŃCA 3. PUBLIKACJA TOMIKU POEZJI ZATAŃCZONA PRZESTRZEŃ Nazwa placówki: Państwowe

Bardziej szczegółowo

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY

ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE DLA GIMNAZJUM SZKOLNA PRACOWNIA ARTYSTYCZNA -OBLICZA PLASTYKI PLAN WYNIKOWY PODSTAWA PROGRAMOWA- ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ Z DNIA 23 GRUDNIA 2008R. W SPRAWIE PODSTAWY

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl. WYMAGANIA EDUKACYJNE Z PLASTYKI Kryteria oceny semestralnej i oceny rocznej podsumowującej pracę ucznia na lekcjach plastyki w kl.5 1)Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który: nie opanował zakresu wiadomości

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA

WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA WYMAGANIA EDUKACYJNE - ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE MALARSTWO I RZEŹBA Temat lekcji Światło i cień. 1. Światłocień w malarstwie ćwiczenie rysunkowe. 2. Budowa bryły światłem i cieniem. Wymagania programowe podstawowe

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I.

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU /od 01.10.2014/ I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE 1. Studia doktoranckie są kolejnym etapem kształcenia

Bardziej szczegółowo

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki

Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki ! Nazwa przedmiotu Jednostka prowadząca Pracownia Komunikacji Twórczej Wydział Malarstwa i Rzeźby, Katedra Mediacji Sztuki Jednostka dla której przedmiot jest przygotowany Rodzaj przedmiotu Rok studiów/

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA ZESPÓŁ SZKÓŁ OGÓLNOKSZTAŁCĄCYCH ul. M.Curie-Skłodowskiej 2 58-400 Kamienna Góra tel.: (+48) 75-645-01-82 fax: (+48) 75-645-01-83 E-mail: zso@kamienna-gora.pl WWW: http://www.zso.kamienna-gora.pl PRZEDMIOTOWY

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom kształcenia Profil kształcenia

Bardziej szczegółowo

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek

Słowniki i inne przydatne adresy. oprac. dr Aneta Drabek Słowniki i inne przydatne adresy oprac. dr Aneta Drabek Encyklopedia PWN Internetowa encyklopedia PWN zawiera wybór 80 tysięcy haseł i 5tysięcy ilustracji ze stale aktualizowanej bazy encyklopedycznej

Bardziej szczegółowo

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3

Pielęgniarstwo. Kod przedmiotu P-1-K-BwP studia stacjonarne w/sem. Zajęcia zorganizowane: 20h/20h - 1,7 Praca własna studenta: 10h - 0,3 Nazwa jednostki prowadzącej kierunek: Nazwa kierunku: Poziom kształcenia: Profil kształcenia: Moduły wprowadzające/wymagania wstępne: Pielęgniarstwo Wyższa Szkoła Medyczna w Białymstoku Pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU I.

PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU I. PROGRAM STACJONARNYCH MIĘDZYWYDZIAŁOWYCH ŚRODOWISKOWYCH STUDIÓW DOKTORANCKICH w AKADEMII SZTUK PIĘKNYCH w GDAŃSKU I. ZAŁOŻENIA OGÓLNE 1. Studia doktoranckie są kolejnym etapem kształcenia i jako studia

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r.

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r. PSP.40-17/12 (projekt) Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r. w sprawie uchwalenia programu kształcenia dla studiów podyplomowych Grafika inżynierska

Bardziej szczegółowo

CONCEPT ARTYSTY PRZY GRACH WIDEO

CONCEPT ARTYSTY PRZY GRACH WIDEO POTĘGA OBRAZU KURS PRZYGOTOWUJĄCY DO PRACY CONCEPT ARTYSTY PRZY GRACH WIDEO Chcesz projektować postaci, potwory i ciekawe krainy? Marzysz o pracy przy grach komputerowych? Nasz kurs jest właśnie dla Ciebie!

Bardziej szczegółowo

Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz oraz Dyrektor Pałacu Młodzieży w Gdańsku Maria Pawłowska zapraszają do udziału w Projekcie:

Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz oraz Dyrektor Pałacu Młodzieży w Gdańsku Maria Pawłowska zapraszają do udziału w Projekcie: Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz oraz Dyrektor Pałacu Młodzieży w Gdańsku Maria Pawłowska zapraszają do udziału w Projekcie: Przedsięwzięcie kierowane jest do uczniów gdańskich szkół podstawowych,

Bardziej szczegółowo

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz.

Nauki w zakresie podstaw pielęgniarstwa. Polski OGÓŁEM LICZBA GODZIN 45 godz. ROK II SEMESTR III 15 godz. ROK III SEMESTR V i VI 30 godz. KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIOCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o Zdrowiu Kierunek Pielęgniarstwo Profil kształcenia Praktyczny Poziom realizacji Studia pierwszego

Bardziej szczegółowo

08/12/2011 Wernisaż wystawy malarstwa Ewy Koniecznej Pilachowskiej

08/12/2011 Wernisaż wystawy malarstwa Ewy Koniecznej Pilachowskiej 2011 08/12/2011 Wernisaż wystawy malarstwa Ewy Koniecznej Pilachowskiej Studia na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu, kierunek Konserwacja malarstwa i rzeźby polichromowanej. Zrealizowała liczne prace

Bardziej szczegółowo

Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie Studia podyplomowe Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Edycja I - 2011/2012

Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie Studia podyplomowe Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Edycja I - 2011/2012 Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie Studia podyplomowe Edukacja przedszkolna i wczesnoszkolna. Edycja I - 11/12 Uprawnienia: Studia kwalifikacyjne, tzn. nadające kwalifikacje do zajmowania

Bardziej szczegółowo

Dni Otwarte 2012. program. 12 13 grudnia 2012, godz: 10:00 17:00. w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach

Dni Otwarte 2012. program. 12 13 grudnia 2012, godz: 10:00 17:00. w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach Dni Otwarte 2012 w Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach Zapraszamy na wykłady, wystawy, spotkania, prezentacje pracowni i konsultacje prac kandydatów we wszystkich pracowniach ASP w Katowicach 2012, godz:

Bardziej szczegółowo

Zbigniew Lutomski. Grafika

Zbigniew Lutomski. Grafika Zbigniew Lutomski Grafika czerwiec 2013 Zbigniew Lutomski, urodzony 4 grudnia 1934 roku, jest jednym z najwybitniejszych przedstawicieli grafiki polskiej. Specjalizuje się w trudnej technice drzeworytu.

Bardziej szczegółowo

czyńs w e l ek P r a

czyńs w e l ek P r a Marek Plewczyński 8 ABRAF Arkadiusz Mitko Arkadiusz Mitko Anna Bisiorek Biogram i swoje prace na str. 73 Paweł POL Krupa Urodził się w XX wieku naszej ery w Rybniku, gdzie mieszka i pracuje do dnia dzisiejszego.

Bardziej szczegółowo

Misja Uczelni i Wydziału : interdyscyplinarna aktywność naukowo badawcza, artystyczna i dydaktyczna i projektowa.

Misja Uczelni i Wydziału : interdyscyplinarna aktywność naukowo badawcza, artystyczna i dydaktyczna i projektowa. 1.CHARAKTERYSTYKA STUDIÓW Nazwa kierunku: Architektura i Urbanistyka Poziom kształcenia: studia pierwszego stopnia; Tryb kształcenia: stacjonarny; Profil kształcenia: ogólnoakademicki; Obszar kształcenia:

Bardziej szczegółowo

Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz oraz Dyrektor Pałacu Młodzieży w Gdańsku Maria Pawłowska zapraszają do udziału w Projekcie:

Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz oraz Dyrektor Pałacu Młodzieży w Gdańsku Maria Pawłowska zapraszają do udziału w Projekcie: Prezydent Miasta Gdańska Paweł Adamowicz oraz Dyrektor Pałacu Młodzieży w Gdańsku Maria Pawłowska zapraszają do udziału w Projekcie: Przedsięwzięcie kierowane jest do uczniów gdańskich szkół podstawowych,

Bardziej szczegółowo

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia

1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia Załącznik nr 3. Liczba punktów za poszczególne elementy postępowania kwalifikacyjnego: 1) na Wydziale Humanistycznym studia doktoranckie w dyscyplinie: a) historia 1. Rozmowa kwalifikacyjna 50 punktów

Bardziej szczegółowo

w Katowicach, Pl. Sejmu Śląskiego 2 ul. Gliwicka 214

w Katowicach, Pl. Sejmu Śląskiego 2 ul. Gliwicka 214 Centrum Kultury Katowice Młodzieżowy Dom Kultury Katowice, 17.03.2015 Szanowni Państwo Dyrektorzy szkół i placówek oświatowych Pragniemy Państwa poinformować, że organizujemy IV edycję konkursu plastycznego

Bardziej szczegółowo

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną

Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną ZAJĘCIA ARTYSTYCZNE KLASA II GRUPA I I PÓŁROCZE Ocena Celujący Bardzo dobry Dobry Dostateczny Dopuszczający Dział Aktywność twórcza - systematycznie rozwija własną przedstawia - potrafi w praktyce zastosować

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite

WYMAGANIA WSTĘPNE: Zaliczenie podstaw grafiki warsztatowej i grafiki cyfrowej, podstawowa znajomość programów graficznych pakietu Adobe Suite 1 P R A C O W N I A G R A F I K I W A R S Z T A T O W E J D R U K C Y F R O W Y, G R A F I K A P R Z E S T R Z E N N A Kod przedmiotu: 03.1-WA-GRAF-PGWA Typ przedmiotu: przedmiot do wyboru Język nauczania:

Bardziej szczegółowo

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego

S Y L A B U S. MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013. Dramaturgia / Dramaturgy. Dramaturg teatru. Reżyseria teatru muzycznego S Y L A B U S MODUŁU KSZTAŁCENIA rok akademicki 2012/2013 1. NAZWA PRZEDMIOTU polska/angielska 2. KOD PRZEDMIOTU Dramaturgia / Dramaturgy 3. KIERUNEK Reżyseria dramatu WYDZIAŁ 4. SPECJALNOŚĆ Reżyseria

Bardziej szczegółowo

Tworzenie książeczek z ilustracjami dotykowymi I

Tworzenie książeczek z ilustracjami dotykowymi I WARSZTATY Zapraszamy na warsztaty towarzyszące konferencji. Nauczycielom i rodzicom niewidomych dzieci, a także artystom plastykom polecamy warsztaty tworzenia książek z dotykowymi ilustracjami oraz wystawę

Bardziej szczegółowo

Czas trwania studiów podyplomowych: 3 semestry (360 godzin dydaktycznych + 75 godzin praktyk)

Czas trwania studiów podyplomowych: 3 semestry (360 godzin dydaktycznych + 75 godzin praktyk) Chrześcijańska Akademia Teologiczna w Warszawie Wydział Pedagogiczny Studia podyplomowe Pedagogika przedszkolna i wczesnoszkolna. Edycja II finansowana z Europejskiego Funduszu Socjalnego-EFS Uprawnienia:

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6. Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna

WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6. Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna WYMAGANIA NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z PLASTYKI 4-6 Warunkiem pozytywnej oceny jest regularna obecność ucznia na lekcji lub obecność nieregularna usprawiedliwiona. NA OCENĘ Z PLASTYKI WPŁYWA: aktywne uczestniczenie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z przedmiotu PLASTYKA w dla klasy 5 szkoły podstawowej Rok szkolny 2015/2016 Temat KLASA 5 1. Kontrast w plastyce 2. Barwy kontrastowe na urodzinowym stole wykonanie pracy plastycznej

Bardziej szczegółowo

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020 Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Lata 2012-2020 1 Spis treści 1. Misja WNP. 3 2. Cele strategiczne.. 4 3. Operacjonalizacja celów strategicznych..5 4. Cel

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie

EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie EDUKACJA ARTYSTYCZNO-MEDIALNA PROGRAM NAUCZANIA Przedmiotu uzupełniającego W XII LO im. C. Norwida w Krakowie AUTORKI PROGRAMU: Jolanta Horosin-Klamra, Izabela Stańdo OGÓLNE ZAŁOZENIA PROGRAMU: Program

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej

Efekty kształcenia dla kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej Załącznik nr 4 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu

Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Przedmiotowy system oceniania z plastyki w Gimnazjum im. Jana Pawła II w Żarnowcu Cele kształcenia I. Odbiór wypowiedzi i wykorzystanie zawartych w nich informacji percepcja sztuki. II. Tworzenie wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Kierunki studiów i specjalności - rok akademicki 2013/2014

Kierunki studiów i specjalności - rok akademicki 2013/2014 Kierunki studiów i specjalności - rok akademicki 2013/2014 STUDIA STACJONARNE WSTĘPNEGO STUDIA I STOPNIA Specjalność: Projektowanie w krajobrazie kulturowym - egzamin specjalistyczny 1 MINIMUM DOPUSZCZAJĄCE

Bardziej szczegółowo

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ SPOŁECZNO-TECHNICZNY. Instytut Edukacji Artystycznej PROGRAM KSZTAŁCENIA

PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ SPOŁECZNO-TECHNICZNY. Instytut Edukacji Artystycznej PROGRAM KSZTAŁCENIA PAŃSTWOWA WYŻSZA SZKOŁA ZAWODOWA W KONINIE WYDZIAŁ SPOŁECZNO-TECHNICZNY Instytut Edukacji Artystycznej PROGRAM KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów EDUKACJA ARTYSTYCZNA W ZAKRESIE SZTUKI MUZYCZNEJ Kod kierunku

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

1. Złożenie wniosku - wykaz dokumentów: Osoba ubiegająca się o nadanie stopnia doktora sztuki, przedstawia dziekanowi następujące dokumenty:

1. Złożenie wniosku - wykaz dokumentów: Osoba ubiegająca się o nadanie stopnia doktora sztuki, przedstawia dziekanowi następujące dokumenty: Regulamin przeprowadzania przewodów doktorskich, w postępowaniu habilitacyjnym oraz w postępowaniu o nadanie tytułu profesora w zakresie sztuki na Wydziale Sztuki Uniwersytetu Pedagogicznego im. KEN w

Bardziej szczegółowo

STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA

STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA Dz.U. z 2011 nr 207 poz. 1233 Załącznik nr 2 STANDARDY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW: ARCHITEKTURA A. STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA I. WYMAGANIA OGÓLNE Studia pierwszego stopnia trwają nie krócej niż 7

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

FOTOGRAFIA - STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

FOTOGRAFIA - STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA UNIWERSYTET ARTYSTYCZNY W POZNANIU WYDZIAŁ KOMUNIKACJI MULTIMEDIALNEJ FOTOGRAFIA - STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA EFEKTY KSZTAŁCENIA nazwa kierunku studiów: FOTOGRAFIA obszar: SZTUKA dziedzina: SZTUKI PLASTYCZNE

Bardziej szczegółowo

Preambuła. 1 Podstawa prawna

Preambuła. 1 Podstawa prawna Załącznik do Zarządzenia nr 28/2009 Rektora WSP TWP w Warszawie Preambuła Jednym z głównych warunków właściwej realizacji zadań i wypełniania Misji oraz realizacji strategii Uczelni jest istnienie Wewnętrznego

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Mechaniczny obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Kierunek studiów: Inżynieria Wzornictwa Przemysłowego

Bardziej szczegółowo

3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz

3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura wnętrz SYLABUS PRZEDMIOTU I. Informacje ogólne 1. Nazwa przedmiotu: MALARSTWO 2. Rodzaj przedmiotu - obowiązkowy 3. Poziom i kierunek studiów: studia niestacjonarne pierwszego stopnia, wzornictwo i architektura

Bardziej szczegółowo

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014

II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 M i ędzynarodo w e Targ i P oznańsk i e II POWSZECHNA WYSTAWA KRAJOWA KONKURENCYJNA POLSKA POZNAŃ, 2-15 CZERWCA 2014 Honorowy Patronat Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Bronisława Komorowskiego WWW.PEWUKA.PL

Bardziej szczegółowo

Franciszek Wójcik (1903-1984)

Franciszek Wójcik (1903-1984) Franciszek Wójcik (1903-1984) wystawa: Pejzaże z Rzymu i Zakopanego 04.03.2011 18.03.2011 Connaisseur Salon Dzieł Sztuki Kraków, Rynek Główny 11 Franciszek Wójcik (1903-1984) Urodzony 2 stycznia 1903 r.

Bardziej szczegółowo

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU

UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU UMFC WYDZIAŁ INSTRUMENTALNO-PEDAGOGICZNY W BIAŁYMSTOKU KIERUNEK INSTRUMENTALISTYKA OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA DLA PROGRAMU KSZTAŁCENIA Nazwa kierunku studiów i kod programu Poziom Profil Forma studiów Tytuł

Bardziej szczegółowo

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej

Referat: Krytyczne czytanie w polonistycznej edukacji wczesnoszkolnej Propozycje zintegrowanych programów edukacji zatwierdzone przez Ministra Edukacji Narodowej do użytku szkolnego odpowiadają założeniom uprzednio opracowanej przez MEN Podstawie programowej kształcenia

Bardziej szczegółowo

z działalności Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu w 2010 roku

z działalności Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu w 2010 roku S P R A W O Z D A N I E z działalności Galerii Sztuki im. Jana Tarasina w Kaliszu w 2010 roku I. WYSTAWIENNICTWO 18.12.09 18.01.10 - Deski. Obrazy. Słowa - Muzeum Zamek Górków w Szamotułach (unikalna kolekcja

Bardziej szczegółowo

Grzegorz Próchniak. Komputerowy artysta. Program zajęć artystycznych w gimnazjum. Rok 2010/2011

Grzegorz Próchniak. Komputerowy artysta. Program zajęć artystycznych w gimnazjum. Rok 2010/2011 Grzegorz Próchniak Komputerowy artysta Program zajęć artystycznych w gimnazjum Rok 2010/2011 1 S t r o n a 1. Założenia programu i sposoby realizacji Program zajęć artystycznych Komputerowy artysta w gimnazjum

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PREAMBUŁA Jak Czarniecki do Poznania...

REGULAMIN PREAMBUŁA Jak Czarniecki do Poznania... KONKURS PLASTYCZNY DLA DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM pt. Barwą malowany wjazd Czarnieckiego do Poznania zorganizowany w ramach projektu edukacyjnego Jak Czarniecki do Poznania z okazji 350. rocznicy wydarzeń

Bardziej szczegółowo

instytucji edukacyjnych

instytucji edukacyjnych Turnieje z wykorzystaniem elektronicznych symulatorów dla WINDOWS i ANDROID jako marketingowe narzędzia instytucji edukacyjnych Michel Muszynski Management Business Applied Francja Wprowadzenie Reklamowanie

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r.

UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r. PSP.40- /13 (projekt) UCHWAŁA Nr./2013 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 21 czerwca 2013 r. w sprawie utworzenia specjalności kształcenia Nauczyciel języka angielskiego w

Bardziej szczegółowo

GRAFIKA 2D z elementami kreacji artystycznej

GRAFIKA 2D z elementami kreacji artystycznej GRAFIKA 2D z elementami kreacji artystycznej Ogólna prezentacja kierunku PJWSTK - Wydział Zamiejscowy Informatyki w Bytomiu - http://bytom.pjwstk.edu.pl 1 Kogo chcemy uczyć? Studia adresowane są do osób

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r.

ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013. 30 kwietnia 2013 r. ZARZĄDZENIE REKTORA ZACHODNIOPOMORSKIEJ SZKOŁY BIZNESU W SZCZECINIE 4/2013 30 kwietnia 2013 r. W sprawie: korekty do Regulaminu procedur dyplomowych dla I i II stopnia studiów na Wydziale Ekonomii i Informatyki,

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DYPLOMOWANIA DLA STUDIÓW I STOPNIA NA KIERUNKU GRAFIKA

INSTRUKCJA DYPLOMOWANIA DLA STUDIÓW I STOPNIA NA KIERUNKU GRAFIKA INSTRUKCJA DYPLOMOWANIA DLA STUDIÓW I STOPNIA NA KIERUNKU GRAFIKA Informacje wstępne Praca dyplomowa licencjacka Zakres pracy dyplomowej określony został zgodnie z opisem programu studiów w systemie KRK,

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Rzeszowski

Uniwersytet Rzeszowski 3 - semestralne studia podyplomowe ze Scenografii Wydział Sztuki Uniwersytetu Rzeszowskiego oferuje nowe 3-semestralne studia podyplomowe ze Scenografii. Ogólne cele kształcenia: Celem studiów jest zdobycie

Bardziej szczegółowo

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany.

Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny, planowane zmiany. Ul. Szkolna 3, 77-400 Złotów, tel. (067) 265 01 85, fax.(67) 265 01 90 Małgorzata Chołodowska NKJO w Złotowie Funkcjonowanie kolegiów nauczycielskich i nauczycielskich kolegiów języków obcych. Stan obecny,

Bardziej szczegółowo

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku

Wernisaż. Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Wernisaż Wystawa prac studentów Kierunku Plastycznego Uniwersytetu Trzeciego Wieku w Sanoku Od czterech lat mam przyjemność prowadzić zajęcia z malarstwa i rysunku na Sanockim Uniwersytecie Trzeciego Wieku

Bardziej szczegółowo

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono

element kształcenia wysoko lub bardzo wysoko. W przypadku Wydziału Nauk Ekonomicznych ocena ta była nieco niższa. Podobnie niżej od średniej oceniono Raport z analizy wyników badania losów zawodowych absolwentów Wydziału Nauk Ekonomicznych UWM w Olsztynie rocznika 2012/2013 w 6 miesięcy po ukończeniu studiów Przedmiotem analizy są wyniki badania losów

Bardziej szczegółowo

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum

Program zajęć artystycznych. klasa II gimnazjum Program zajęć artystycznych klasa II gimnazjum Moduł I. Zajęcia teatralne i literackie. Moduł II. Zajęcia muzyczno - ruchowe. Moduł III. Zajęcia plastyczne. Opracowała : Beata Sikora Sztuka jest wieczną

Bardziej szczegółowo

realizowany w Szkole Podstawowej nr 1 w Sobótce im. Janusza Korczaka PLASTYCZNE SPOTKANIA

realizowany w Szkole Podstawowej nr 1 w Sobótce im. Janusza Korczaka PLASTYCZNE SPOTKANIA PROGRAM KOŁA PLASTYCZNEGO realizowany w Szkole Podstawowej nr 1 w Sobótce im. Janusza Korczaka PLASTYCZNE SPOTKANIA rok szkolny 2009/2010 1 PROGRAM KOŁA PLASTYCZNEGO NA ROK SZKOLNY 2009/2010 Realizowany

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19

Spis treści. Rozdział I. Wprowadzenie... 13. Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 Spis treści Wprowadzenie... 13 Rozdział I Biblioteka miejsce prezentacji i realizacji tekstu artystycznego... 19 1.1. Biblioteka jako audytorium... 22 1.1.1. Biblioteka publiczna... 23 1.1.1.1. Typy czytelników...

Bardziej szczegółowo

Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Dobry start przedszkolaka jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Od sierpnia 2012 r. Przedszkole Towarzystwa Ewangelickiego w Cieszynie realizuje

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA

II. EFEKTY KSZTAŁCENIA II. EFEKTY KSZTAŁCENIA Objaśnienie oznaczeń w symbolach: K kierunkowe efekty kształcenia A - obszar kształcenia w zakresie sztuki 1 studia I stopnia 2 studia II stopnia Użyte symbole: W kategoria wiedzy

Bardziej szczegółowo

UNIWERSYTET ARTYSTYCZNY W POZNANIU 20 KWIETNIA 2016 *R Rezerwacja miejsc: pracowniawarsztatow@o2.pl Wydział Animacji PREZENTACJE SYSTEM MOTION CAPTURE W PROCESIE TWORZENIA FILMU ANIMOWANEGO I GIER KOMPUTEROWYCH

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6

Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Wymagania edukacyjne z plastyki w klasie 6 Ocenianie osiągnięć jest w przypadku plastyki trudne ze względu na duże różnice w uzdolnieniach uczniów oraz subiektywizm odbioru twórczości. Podczas wystawiania

Bardziej szczegółowo

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak

artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak artysta grafik dr Marta Ipczyńska-Budziak Przynależność do wydziału/instytutu/zakładu: Wydział Studiów Stosowanych/Instytut Kulturoznawstwa/Zakład Historii Kultury/Akademicka Przestrzeń Kulturalna (bud.

Bardziej szczegółowo

Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności. Kultura dla Seniorów. 26 września 2012 r.

Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności. Kultura dla Seniorów. 26 września 2012 r. Konwencja Międzypokoleniowe Dni Aktywności Kultura dla Seniorów 26 września 2012 r. Europejski Rok Aktywności Osób Starszych i Solidarności Międzypokoleniowej 2012 1. Idea przewodnia obchodów roku w krajach

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

Marta Grabicka. Edyta Hul

Marta Grabicka. Edyta Hul zaprasza na wystawę: Marta Grabicka grafika Edyta Hul malarstwo Wernisaż : 11.01.2013 r. (piątek), godz. 19.00 wystawa potrwa do 30.01.2013 r. Hortus Conclusus z łac. ogród zamknięty, to termin dotyczący

Bardziej szczegółowo