Celowość i realna możliwość specjalizacji eksportowej Polski w warunkach globalizacji oraz ocena aktualnej sytuacji w tej dziedzinie

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Celowość i realna możliwość specjalizacji eksportowej Polski w warunkach globalizacji oraz ocena aktualnej sytuacji w tej dziedzinie"

Transkrypt

1 INSTYTUT BADAŃ RYNKU, KONSUMPCJI I KONIUNKTUR Praca wykonana na zlecenie Ministerstwa Gospodarki Celowość i realna możliwość specjalizacji eksportowej Polski w warunkach globalizacji oraz ocena aktualnej sytuacji w tej dziedzinie Koordynator tematu: Dr Elżbieta Małgorzata Jagiełło Zespół autorski: Mgr Ewa Duchnowska Dr Elżbieta Małgorzata Jagiełło Prof. dr hab. Juliusz Kotyński Dr hab. Krzysztof Marczewski Warszawa, październik 2007

2 Spis treści Wstęp Specjalizacja eksportowa gospodarki w warunkach globalizacji Zjawisko globalizacji i przebieg procesów globalizacyjnych Szanse i zagrożenia wynikające z procesów globalizacyjnych dla sektora eksportowego Celowość podejmowania kwestii specjalizacji eksportowej Specjalizacja eksportowa a wzrost gospodarczy Czynniki determinujące specjalizację eksportową Analiza specjalizacji eksportowej Polski w latach Wskaźnik relatywnej orientacji eksportowej REO Wskaźnik specjalizacji eksportowej SI Wskaźnik kontrybucji (wkładu) do bilansu handlowego TBC Ocena możliwości specjalizacji eksportowej Polski w warunkach globalizacji Ocena kierunków specjalizacji eksportowej Polski w latach Celowość i możliwości utrzymania specjalizacji eksportowej Polski w krótkim i długim okresie Wnioski Aneks statystyczny

3 Wstęp W gospodarce rynkowej wyróżniamy dwa szczeble specjalizacji. Pierwszy ma miejsce na poziomie podmiotu gospodarczego i odzwierciedla się w jego strukturze produkcji. Szczebel ten tworzy się w wyniku rywalizacji między podmiotami gospodarczymi działającymi na danym rynku towarowym np. samochodowym. Warunkiem ich specjalizacji jest wygranie walki konkurencyjnej na tym rynku. Podmioty niekonkurencyjne nie uczestniczą w specjalizacji. Oznacza to, że specjalizacja jest efektem konkurencji między już wyselekcjonowanymi wysokokonkurencyjnymi towarami. A to z kolei świadczy o tym, że specjalizacja odnosi się wyłącznie do produkcji konkurencyjnej, wytwarzanej przez zwycięzców walki konkurencyjnej. Skoro nie wszyscy uczestnicy konkurencji biorą udział w specjalizacji, bo z walki tej usunięci zostają producenci niekonkurencyjni i nisko konkurencyjni to oznacza, że uczestników konkurencji jest znacznie więcej niż uczestników specjalizacji. Drugi szczebel odnosi się do poziomu międzynarodowego. Specjalizacja międzynarodowa pokazuje różnice w strukturze eksportu danego kraju w porównaniu z innymi państwami tzn. to czego dany kraj sprzedaje więcej za granicą niż inne kraje. Specjalizacja międzynarodowa jest zatem odzwierciedlona w strukturze eksportu. Szczebel międzynarodowy kształtowania się specjalizacji pozbawiony jest walki konkurencyjnej. Nie mogą bowiem rywalizować ze sobą producenci działający na różnych rynkach towarowych. W świetle teorii handlu międzynarodowego dany kraj może się specjalizować w produkcji towaru, który wytwarza mniej efektywnie. Taki towar nie zostaje wyeliminowany z rynku przez producenta zagranicznego, gdyż o specjalizacji decyduje efektywność względna, a nie absolutna. Mimo to, pojęcie specjalizacji podobnie jak konkurencyjności ma charakter efektywnościowy, a wzrost efektywności działania wpływa zarówno na zamiany konkurencyjności jak i specjalizacji. Jednak zmiany w konkurencyjności produkcji nie zawsze wyznaczają zmiany w kierunkach specjalizacji międzynarodowej. Oznacza to, że zmiana specjalizacji nie musi wynikać ze zmian efektywności produkcji 1. Na specjalizację międzynarodową wpływają czynniki efektywnościowe i pozaefektywnościowe. Jest ona silnie powiązana ze zmianami rozmiarów rynku, a więc i popytu, a ponadto zależy od zdolności eksporterów do przesuwania towarów z rynków kurczących się na dynamiczne. Przesuwanie przez producentów krajowych sprzedaży z rynków wolno rosnących na rynki szybko rozwijające się sprzyja rozwijaniu specjalizacji eksportowej. W ostatnich latach można to 1 A.Wziątek-Kubiak, Konkurencyjność polskiego przemysłu, Instytut Nauk Ekonomicznych PAN, Dom Wydawniczy Bellona,Warszawa

4 zjawisko wyraźnie zaobserwować wśród krajów eksportujących swoje produkty na rynek chiński. Odwrotnie, stabilizacja struktury geograficznej eksportu danego kraju w warunkach przesuwania się popytu między rynkami zagranicznymi może hamować rozwój specjalizacji danego kraju w porównaniu do innych państw. Mechanizm selekcji decydujący o specjalizacji często bywa zakłócony i zmieniony przez wewnątrzfirmowy podział pracy. W czasach globalizacji niecała produkcja, która bierze udział w międzynarodowej specjalizacji jest bezpośrednim wynikiem walki konkurencyjnej między firmami 2. Chodzi tu o międzynarodową specjalizację wewnątrz firm, między jej oddziałami ulokowanymi w różnych krajach. Oddziały te, dostarczając półprodukty nie konkurują z innymi podmiotami wytwarzającymi takie same półprodukty, chociaż z pewnością firmy międzynarodowe, poszukując lokalizacji dla produkcji danego półproduktu opierają się na międzynarodowych różnicach w efektywności produkcji. Działanie tych oddziałów ma czysto komplementarny, współdziałający charakter. Na przykład część produkowanych przez firmę półprzewodników może być sprzedawana na rynku międzynarodowym i taka sprzedaż podlega regułom konkurencji, a część tych półprzewodników wykorzystywana do produkowania przez tę firmę urządzeń elektronicznych w innym kraju. W tym drugim przypadku mimo braku konkurencji międzynarodowej, następuje przemieszczenie półprzewodników na rynek zagraniczny. Dodatkowo relacje cenowe i efektywnościowe w obrębie firmy międzynarodowej nie muszą kształtować się korzystniej niż w obrębie innej firmy. Potwierdza to, że nie zawsze międzynarodowa specjalizacja odzwierciedla różnice w efektywności. Zmiana międzynarodowej specjalizacji z międzyfirmowej na wewnątrzfirmową potęguje różnice między konkurencyjnością a specjalizacją. Obok popytu zagranicznego na specjalizację eksportową wpływają także zmiany popytu wewnętrznego i zmiany kursu walutowego. Silny wzrost popytu wewnętrznego może przyczynić się do przesuwania sprzedaży z rynków zagranicznych na rynek krajowy. W tym samym kierunku może oddziaływać aprecjacja waluty krajowej, a to z kolei odzwierciedla się w zmianie struktury eksportu danego kraju. Z taką sytuacją mamy prawdopodobnie do czynienia w roku 2007 w polskim eksporcie. Jednak pomimo zmiany wskaźnika specjalizacji rentowność danej branży wcale nie musi być niższa. Na specjalizację eksportową wpływa także polityka państwa 3, przy czym nie dotyczy to wyłącznie polityki handlowej w sensie wspierania eksportu, protekcji krajowego rynku, liberalizacji, ale także innych form polityki makroekonomicznej. Zwiększenie udziału 2 J.M.Finger, Trade Overlap and Intra-Industry Trade, Economic Inquiry, 1975 nr 13. 4

5 państwa w tworzeniu wzorca specjalizacji eksportowej danego kraju nie zawsze odzwierciedla zmiany efektywnościowe. Zmiany efektywności mogą więc odbiegać od zmian specjalizacji, a wysokiej efektywności produkcji może towarzyszyć słaba specjalizacja eksportu. Im krótszy okres analizy, tym bardziej prawdopodobne jest rozwarcie między poziomem i zmianami specjalizacji eksportowej i efektywności produkcji (tzw. paradoks Kaldora) 4. Kształtowanie specjalizacji eksportowej w długim okresie jest możliwe przy zastosowaniu narzędzi strategicznej polityki handlu międzynarodowego. Jednak potrzeba i istota interwencji państwa w sferze polityki handlu międzynarodowego musi wypływać z potrzeby identyfikacji gałęzi strategicznych w gospodarce. Wspieranie przez rządy państw wybranych branż gospodarki narodowej pociąga bowiem za sobą realokację podmiotowej struktury popytu na czynniki produkcji. Branża korzystająca ze wspomagania w wyniku zastosowania określonych instrumentów polityki handlu wykazuje rosnące zapotrzebowanie na te czynniki, które przepływając do niej z innych gałęzi powodują wzrost ich ceny. Branże pozostające poza obszarem zainteresowania polityki interwencyjnej państwa znajdują się w tym momencie w podwójnie mniej korzystnym położeniu. Po pierwsze, wskutek wzrostu cen czynników produkcji rosną ich koszty produkcji. Po drugie, ich konkurencyjność spada w wyniku możliwego obniżenia się poziomu jakościowego czynników pozostających do ich dyspozycji. Z punktu widzenia całej gospodarki istota skutecznej polityki interwencyjnej sprowadza się zatem do tego, aby ewentualne korzyści związane z rozwojem wspomaganych branż przewyższyły wzrost kosztów wywołanych skutkami w sferze cen i poziomu jakościowego czynników produkcji w pozostałych gałęziach gospodarki. 3 E.J.Malecki, Industry, Government and the Interregional Division of Labour, w: Division of Labour, Specialization and Technological Change: Global, Regional and Workplace Level, Liber, Stockholm N.Kaldor, The Effect of Devaluation on Trade in Manufactures, w: Further Essays on Applied Economics, Duckworth, London

6 1. Specjalizacja eksportowa gospodarki w warunkach globalizacji 1.1. Zjawisko globalizacji i przebieg procesów globalizacyjnych W literaturze spotyka się wiele definicji globalizacji, kładących nacisk na różne aspekty tego zjawiska. Dla celów tego opracowania przyjmujemy, że: globalizacja jest rozumiana jako proces pogłębiania powiązań ekonomicznych między krajami i regionami świata, wynikający z rosnącej swobody i szybkości zawierania i realizacji transakcji międzynarodowych oraz dokonywania transgranicznych przepływów dóbr, usług (zwłaszcza finansowych) i czynników produkcji (kapitału, informacji, wiedzy i pracy), któremu towarzyszą rozwój i upowszechnianie instytucji oraz mechanizmów charakterystycznych dla rozwiniętej gospodarki rynkowej 5. Jednym z kontrowersyjnych problemów jest kwestia czy procesy globalizacji są zjawiskiem nowym, charakterystycznym dla naszych czasów, czy też kolejną fazą zjawiska występującego od zarania dziejów, a przynajmniej od okresu wielkich odkryć geograficznych bądź wielkiej rewolucji przemysłowej XIX wieku. Przeważa jednak pogląd, że chociaż przejawy globalizacji występowały w różnych epokach historycznych, to współczesna globalizacja, ze względu na swoją skalę i charakter, jest zjawiskiem szczególnym 6. Według OECD, od ponad dwudziestu lat otwartość gospodarcza w świecie rośnie w sposób wyjątkowy pod względem ilościowym i jakościowym, ze względu na długotrwały, znacznie szybszy od produkcji, wzrost międzynarodowego handlu dobrami i usługami, obrotów kapitałowych i migracji osób, a jej zakres obejmuje największe pod względem liczby ludności państwa globu, o względnie niskich dochodach, jak Chiny i Indie. W końcu XX wieku i w początkach XXI w. mamy więc do czynienia z jakościowo nową fazą globalizacji, definiowaną przez OECD jako proces, w trakcie którego krajowe rynki produktów, kapitału i pracy stają się coraz bardziej zintegrowane ponad granicami 7. Według innej definicji, koncentrującej się na integracji i globalizacji międzynarodowych rynków finansowych, proces transgranicznej integracji finansowej oznacza otwarcie 5 Globalizacja i integracja europejska. Szanse i zagrożenia dla polskiej gospodarki. Praca zbiorowa pod red. nauk. J. Kotyńskiego. Warszawa: PWE 2005, s. 7. Cytowana definicja jest zbliżona do stosowanej w opracowaniach Międzynarodowego Funduszu Walutowego. 6 Por. N. Crafts, Globalization and Growth in the Twentieth Century, IMF Working Paper WP/00/44, March 2000; R.E. Baldwin, Ph. Martin, Two Waves of Globalization: Superficial Similarities, Fundamental Differences, Cambridge, Mass.: NBER Working Paper No. 6904, January 1999; K. H. O Rourke, J.G. Williamson, When Did Globalization Begin?, NBER Working Paper No. 7632, April 2000; M.D. Bordo, A.M. Taylor, J.G. Williamson (eds), Globalization in Historical Perspective, Cambridge, Mass.: NBER, Conference Report, OECD, Economic Outlook, Vol. 71, June 2007, Chapter III: Making the Most of Globalisation, s.2. 6

7 krajowych rynków i instytucji finansowych dla graczy zagranicznych, jak też zezwolenie lokalnym uczestnikom rynku na inwestowanie za granicą 8. Niezależnie od różnic pojęciowych dotyczących globalizacji, w literaturze przyjmuje się dość powszechnie, iż zwiększenie międzynarodowej mobilności towarów, usług oraz kapitału i innych czynników wytwórczych, w tym pracy i wiedzy, jest jedną z głównych cech współczesnej fazy procesu globalizacji, określanej przez ekspertów Komisji Europejskiej jako kształtowanie się coraz bardziej zintegrowanej gospodarki światowej 9. Według Komisji proces ten charakteryzuje się trzema podstawowymi cechami: bezprecedensowym pogłębieniem integracji w sferze handlu i rynków kapitałowych, przyśpieszeniem globalnej relokacji produkcji, wynikającej z dążenia do obniżki kosztów i powiązanej z rozwojem technologii informatycznych i komunikacyjnych, postępem globalnej konwergencji dochodów i technologii, wspomaganym, zwłaszcza w krajach rozwijających się, przez wzrost obrotów handlowych i kapitałowych, połączonych z szybkim rozwojem kapitału ludzkiego 10. W niektórych pracach teoretycznych i empirycznych poświęconych globalizacji i jej elementom składowym, w tym globalizacji w zakresie handlu, jak i finansów, utożsamia się pojęcia globalizacji oraz integracji i otwartości gospodarczej 11. Jest to chyba nadmiernym uproszczeniem. Naszym zdaniem pojęcie globalizacji należy raczej stosować do procesów o charakterze ogólnoświatowym, otwartości - odnosić do gospodarki krajów, a integracji - do zaawansowanego procesu scalania organizmów gospodarczych, szczególnie w skali regionalnej. Do pomiaru stanu i zmian stopnia globalizacji handlowej (zarówno stopnia otwartości poszczególnych gospodarek na handel z zagranicą, jak i globalizacji obrotu towarami i usługami), jak i postępu globalizacji finansowej, oraz oceny ich skutków makroekonomicznych, wygodnie jest jednak korzystać z podobnie skonstruowanych wskaźników oraz używać ich jako zmiennych wyjaśniających w modelach makroekonomicznych służących ocenie skutków globalizacji. 8 A.García-Herrero, Ph.Wooldridge, Global and regional financial integration: progress in emerging markets, w: International banking and financial market developments, Bank for International Settlements, BIS Quarterly Review, September 2007, s European Commission, Directorate-General for Economic and Financial Affairs, Globalisation: Trends, Issues and Macro Implications for the EU, by Cécile Denis, Kieran Mc Morrow and Werner Röger, European Economy, Economic Papers No. 254, July 2006, s Tamże, s Dotyczy to np. zamiennego stosowania pojęć globalizacja finansowa (financial globalisation), międzynarodowa integracja finansowa (international financial integration) oraz otwartość finansowa (financial openness) w pracy: IMF, Reaping the Benefits of Financial Globalization, Prepared by the Research Department. Approved by S. Johnson, June 2007, s. 4. 7

8 Otwartość gospodarki krajowej jest pojęciem wielowymiarowym i niejednoznacznym. Mówiąc o wzroście otwartości będziemy przyjmować, że otwartość gospodarki kraju rozumiana jako stan określa stopień swobody przemieszczania się (przepływu) towarów i czynników produkcji między danym krajem i zagranicą (otoczeniem zewnętrznym). Otwieranie (zamykanie) gospodarki jest natomiast procesem zwiększania (zmniejszania) jej otwartości. Przedmiotem transferu (przemieszczania) przez granice kraju, mogą być: dobra, usługi, w tym wiadomości (informacje), osoby, kapitał i inne czynniki produkcji (w tym wiedza i innowacje). Każda z tych kategorii jest zbiorem podlegającym dalszej dezagregacji. Transfer charakteryzuje się odpowiednim zwrotem (kierunkiem przepływu przez granicę). Ze względu na kierunek przemieszczania się otwartość może odnosić się do eksportu, importu i tranzytu towarów oraz czynników produkcji. Ponadto, swoboda przepływu (czy stopień liberalizacji międzynarodowego ruchu) towarów i czynników produkcji niekoniecznie w tym samym stopniu dotyczy całego terytorium kraju i wszystkich podmiotów (osób fizycznych i prawnych), zainteresowanych dokonaniem transferu. Może być ona większa dla wybranych podmiotów (np. dla krajowych rezydentów czy też dla zagranicznych inwestorów) lub dla niektórych kategorii dóbr czy czynników produkcji w określonym obszarze, np. na terenie enklaw (specjalnych stref) ekonomicznych, utworzonych bezterminowo lub na pewien okres. Zmiany zasięgu terytorialnego i podmiotowego, a więc stopnia generalizacji swobód transferu, wpływają również na ogólną ocenę otwartości krajowej gospodarki. Istotne znaczenie dla oceny otwartości ma także geograficzny zasięg zewnętrznej stosowalności ustanowionych przez kraj swobód przepływu towarów i usług. Mogą być one wprowadzone w sposób generalny, niedyskryminacyjny wobec wszystkich zagranicznych partnerów, bądź w sposób wybiórczy (np. zróżnicowany pod względem geograficznym), jednak zgodny z obowiązującymi dany kraj zasadami prawa międzynarodowego (w tym postanowieniami wielostronnych i dwustronnych umów międzynarodowych). Wyjaśnienia wymaga też pojęcie swobody przemieszczania się towarów i czynników produkcji przez granice kraju. Warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym dla wystąpienia (legalnych) międzynarodowych przepływów dóbr, usług i czynników produkcji, jest polityczno-administracyjne przyzwolenie danego kraju na dokonywanie odpowiednich transferów. Przyzwolenia takiego powinna również udzielić druga strona (zagranica), tj. przynajmniej jeden kraj partnerski, do którego transfer jest kierowany bądź z którego transfer ten pochodzi. Do wyjątków należą jednak przypadki absolutnego zakazu bądź z drugiej strony pełnej prawno-administracyjnej liberalizacji wszelkiego ruchu towarów i czynników produkcji (a zwłaszcza pracowników), odnoszącej się do wszystkich partnerów. 8

9 Między pełną autarkią a całkowitym otwarciem gospodarki niespotykanymi dziś w praktyce istnieje wiele form pośrednich. Zazwyczaj liberalizacja ma charakter ograniczony co do zakresu (stopnia reglamentacji) i przedmiotu. Odnosi się najczęściej do ruchu osób czy też przepływu dóbr, niektórych usług i kapitału w ramach ugrupowania regionalnego obejmującego ograniczoną liczbę krajów. Występowanie granicy politycznej jako przeszkody dla przestrzennego przemieszczania się towarów i czynników produkcji jest elementem odróżniającym wymianę międzynarodową od wymiany międzyregionalnej. Mają one jednak dużo cech wspólnych. Zagadnieniom tym poświęcono wiele uwagi w neoklasycznej literaturze ekonomicznej i teorii lokalizacji, przyjmując w ślad za Bertilem Ohlinem, że czynniki produkcji, w przeciwieństwie do produktów, są w ograniczonym stopniu przenośne w skali międzynarodowej, a międzynarodowa wymiana towarów zastępuje i rekompensuje ograniczoną międzynarodową mobilność czynników produkcji 12. Odwrotną miarą stopnia swobody przemieszczania się towarów i czynników produkcji między danym krajem a zagranicą jest uogólniony koszt transferu (tj. miara typu odwrotności wskaźnika względnej intensywności handlu). Jest on funkcją czynników naturalnych oraz przeszkód i obciążeń ustanowionych przez władzę gospodarczą kraju. Łącznie czynniki te sprawiają czy - i na ile - granica izoluje kraj pod względem politycznym, gospodarczym, społecznym i kulturowym od zagranicy, czy też - w krańcowym przypadku - jest ona głównie linią podziału administracyjnego, w znacznym stopniu przepuszczalną dla osób, idei, towarów i kapitału. Wśród czynników naturalnych, wpływających na swobodę przepływu towarów i czynników produkcji przez granice kraju, można wymienić przykładowo: sposób naturalnego ukształtowania granic (np. łańcuchy górskie, rzeki, morza) różnice bądź podobieństwa językowe, religijne, kulturowo-cywilizacyjne względy historyczne; utrwalone sympatie i obciążenia historyczne stan infrastruktury Wpływ tego samego czynnika może być jednak zróżnicowany (nawet co do kierunku) w odmiennych warunkach historycznych i politycznych. Wyspiarskie położenie może utrwalać izolację i autarkię gospodarki bądź - w innym przypadku - sprzyjać rozwojowi morskich połączeń i więzów gospodarczych z bliskimi i odległymi krajami. 12 Por. B.Ohlin, Interregional and International Trade, Harvard Economic Studies, t. XXXIX, Harvard University Press, Cambridge, Mass. 1933; E.M.Hoover, Lokalizacja działalności gospodarczej, PWN, Warszawa

10 Wiele barier pozataryfowych i innych przeszkód przemieszczania się dóbr, usług, osób i kapitału może mieć w pewnej mierze charakter naturalny, tj. mogą być one pozostałością historycznego, autonomicznego rozwoju (np. szerokość torów kolejowych, ruch lewostronny, system znaków drogowych, standardy urządzeń elektrycznych itp.). Jednak celowe utrzymywanie odrębnych narodowych standardów, norm weterynaryjnych, rozwiązań technicznych i in. może służyć celom protekcyjnym i izolacji kraju, utrudniając kontakty z otoczeniem zewnętrznym, a więc sztucznie powiększać odległość ekonomiczną i polityczną od innych państw i opór towarzyszący międzynarodowemu przemieszczaniu się towarów, czynników produkcji, a także innowacji, wiedzy i idei. Większa otwartość oznacza zazwyczaj większą wrażliwość gospodarki na (pozytywne i negatywne) oddziaływanie zmian w otoczeniu zewnętrznym, zwłaszcza w krajach, z którymi łączą ją silne więzy ekonomiczne. Oznacza więc większą współzależność gospodarczą w stosunkach międzynarodowych i może rodzić ryzyko uzależnienia od silniejszych partnerów. Współpraca gospodarcza i otwieranie gospodarki powoduje wzrost współzależności i może prowadzić do integracji gospodarczej. Proces ten powinien przynosić korzyści wszystkim partnerom jak największe co do wartości bezwzględnej, ale niekoniecznie równe (czy proporcjonalne) dla wszystkich. Jeżeli jednak nikt nie traci ( gra o sumie dodatniej ), to niekoniecznie wszyscy zyskują tyle samo. Podział korzyści z otwierania gospodarki, współpracy i integracji to znany z teorii i praktyki międzynarodowych stosunków gospodarczych i politycznych problem dystrybucyjny. Konfliktogenną sprawą jest nie tylko podział korzyści wynikających z gospodarczego otwarcia czy integracji między kraj i zagranicę (na ogół - między wielu partnerów), ale również wewnętrzny podział korzyści i obciążeń, jakie przypadły danemu krajowi. Globalne korzyści nie wykluczają możliwości poniesienia nie tylko względnych, ale i absolutnych strat (przynajmniej w krótkim okresie) przez niektóre grupy zawodowe czy społeczne. Z definicji otwartości gospodarczej wynika, jak już wspomniano, że jest ona zjawiskiem wielowymiarowym. Próba jej syntetycznej oceny, przy pomocy jednego miernika, wymagałaby oszacowania wielu jej składowych i agregacji cząstkowych ocen przy pomocy systemu wag, ustalonego w dość subiektywny sposób. Do tego celu wykorzystać można zbiór wskaźników szacowanych na podstawie macierzy przepływów międzynarodowych dotyczących np. ruchu dóbr, niektórych usług (w tym przesyłek informacji, np. przesyłek pocztowych, rozmów telefonicznych, wiadomości przekazywanych pocztą elektroniczną i internetem), osób i kapitałów. Przepływy te mogą być wyjaśniane przez zmienne 10

11 charakteryzujące rozmiar (ekonomiczny, polityczny czy militarny) i stopień rozwoju badanych krajów. Do cząstkowych mierników otwartości międzynarodowej, używanych także do oceny integracji danego kraju z otoczeniem, zaliczane są następujące wskaźniki: a) udział transakcji międzynarodowych w ogólnej liczbie transakcji danej kategorii b) stosunek transakcji (przepływów) wewnętrznych do zewnętrznych c) stosunek przesyłek nadchodzących z zagranicy do wysyłanych za granicę (np. stosunek importu do eksportu; czy też - w sferze komunikacji międzynarodowej stosunek odbieranych z zagranicy i nadawanych za granicę audycji radiowych, telewizyjnych, rozmów telefonicznych, przesyłek pocztowych itp.). Następna grupa wskaźników, lepiej dostosowanych do oceny stopnia otwartości gospodarczej, to relacje przepływów zewnętrznych (i ewentualnie wewnętrznych) do takich kategorii makroekonomicznych jak produkt krajowy brutto, popyt krajowy, konsumpcja, inwestycje. Statystyki i badania empiryczne potwierdzają znaną w teorii handlu międzynarodowego dodatnią zależność stopnia otwartości gospodarki od poziomu jej rozwoju (mierzonego np. wartością produktu na mieszkańca), ale także zależność ujemną od rozmiaru kraju mierzonego liczbą ludności, powierzchnią czy wielkością PKB 13. Te potwierdzone zależności mają charakter stochastyczny. Na stopień otwartości gospodarczej wpływa w praktyce również wiele innych czynników, o charakterze naturalnym i politycznym. Są wśród nich działania państwa, ograniczające swobodę transgranicznych przepływów towarów i czynników produkcji. Są też czynniki naturalne (jak klimat i wyposażenie w zasoby naturalne), skorelowane najczęściej dodatnio z rozmiarem kraju, zwłaszcza mierzonym jego powierzchnią. W przypadku dużych krajów, o mocarstwowych aspiracjach, bogactwo i zróżnicowanie zasobów naturalnych może skłaniać do autarkii. W innych przypadkach może być źródłem jednostronnej, monokulturowej otwartości i ekonomicznego uzależnienia od zagranicy. W analizie stosunków międzynarodowych spotykane jest pojęcie skłonności (ang. propensity) do transakcji międzynarodowych i otwartości gospodarczej, często różnej dla poszczególnych krajów o podobnym stopniu rozwoju, o czym świadczą porównania relacji eksportu do PKB dla różnych krajów, w tym Polski, w 2006 r.. Historia dowodzi, że w gospodarce światowej już kilkakrotnie występowały okresy zwiększania stopnia internacjonalizacji produkcji, liberalizacji handlu i otwartości gospodarek, po których (jak w czasie wielkiego kryzysu ekonomicznego lat trzydziestych XX 13 Por. J. Kotyński, Międzynarodowe stosunki ekonomiczne, w podręczniku akademickim: Współczesne stosunki międzynarodowe, Wydawnictwo LAM Akademii Finansów, Warszawa

12 wieku czy I i II wojny światowej) następowały nawroty tendencji do protekcjonizmu i interwencjonizmu, a w niektórych przypadkach do zamykania gospodarek i autarkii. Oprócz rzeczywistej (faktycznie osiągniętej) otwartości handlowej czy finansowej gospodarek (otwartości de facto), wyróżnia się też otwartość formalną (otwartość de jure), wynikającą ze zmian oficjalnych regulacji prawnych, procedur finansowo-celnych, liberalizacji ograniczeń pozataryfowych i innych, stosowanych (nie zawsze skutecznie) przez poszczególne kraje i ugrupowania. Oba typy otwartości mierzy się przy pomocy odmiennych wskaźników, uzyskując na ogół różne, ale uzupełniające się wyniki i wnioski. Jednym z mierników de jure otwartości handlowej poszczególnych krajów jest stopa liberalizacji stawek celnych, mierzona np. jako: 100 minus przeciętna stawka celna (w %). Natomiast do pomiaru rzeczywistej otwartości handlowej podobnie jak otwartości finansowej - stosowane są zarówno mierniki strumieniowe (flows), jak i zasobowe (stocks). Wśród strumieniowych mierników otwartości handlowej najprostsze i najłatwiej porównywalne w skali międzynarodowej to relacje sum (lub wartości średnich) eksportu i importu do PKB badanych krajów 14. W przypadku otwartości finansowej do tej grupy mierników zalicza się np. sumy rocznych przypływów i odpływów kapitału w relacji do PKB w poszczególnych krajach, zaś do drugiej grupy, mierników zasobowych stan (sumę, wartość skumulowaną) zagranicznych należności i zobowiązań brutto tych krajów w stosunku do PKB 15. Analogicznie, do oceny zmian i poziomu bezpośrednich inwestycji zagranicznych (BIZ), kierowanych do (lub pochodzących z) poszczególnych krajów, stosowane są także zarówno mierniki strumieniowe, jaki i zasobowe (kumulowane). Trzecią grupą wskaźników używanych do oceny zaawansowania globalizacji są wskaźniki cenowe, mierzące stopień konwergencji cen towarów, usług, a także aktywów finansowych itp. na różnych rynkach. Między globalizacją handlową i finansową zachodzą bliskie związki. Zjawiska te towarzyszą sobie i wspierają się nawzajem, ale o czym świadczą także wyniki badań ekonometrycznych, publikowanych m.in. przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy - są w dużej części od siebie niezależne. Większy stopień otwartości gospodarczej krajów sprzyja otwartości ich rynków finansowych i wzmacnia pozytywne oddziaływanie przepływów kapitałowych na wzrost gospodarczy tych krajów Por. J.Kotyński, Wzrost otwartości polskiej gospodarki ryzyka i szanse, Zarządzanie Ryzykiem nr 2/3, 2000, s W cyt. wyżej pracy IMF, Reaping the Benefits... (s.4), za przybliżony miernik globalizacji finansowej przyjmuje się sumę zagranicznych należności i zobowiązań brutto poszczególnych krajów w relacji do PKB, tj. miernik zasobowy. 16 Por. A. Kose, E. Prasad, K. Rogoff, Shang-Jin-Wei, Financial Globalization: A Reappraisal, IMF Working Paper, WP/06/189, August

13 U progu XXI wieku stopień globalnej mobilności kapitału osiągnął najwyższy poziom w historii, podobnie jak światowe zasoby aktywów zagranicznych, których wartość wyniosła prawie 80% globalnego PKB czterokrotnie więcej niż w końcu XIX wieku. Charakter współczesnych międzynarodowych przepływów kapitałowych różni się jednak od obrotów kapitałowych z czasów standardu waluty złotej. Relatywnie większą rolę odgrywają dziś krótkookresowe ruchy kapitału między krajami rozwiniętymi, służące hedgingowi (osłonie) i dystrybucji ryzyka, aniżeli długoterminowe lokaty oszczędności inwestorów z krajów o bogatych zasobach kapitałowych w krajach mniej rozwiniętych, potrzebujących funduszy na cele rozwojowe. Drugą istotną cechą współczesnych obrotów kapitałowych jest rosnący udział bezpośrednich inwestycji zagranicznych, realizowanych głównie przez korporacje transnarodowe (KTN) 17. Od ponad 20 lat otwartość gospodarcza w świecie rośnie w sposób wyjątkowy pod względem ilościowym i jakościowym, ze względu na długotrwały, znacznie szybszy od produkcji wzrost międzynarodowego handlu dobrami i usługami (rys. 1.1), obrotów kapitałowych i migracji osób, a jej zakres obejmuje największe pod względem liczby ludności państwa globu, o niskich dochodach, jak Chiny i Indie, jak i kraje byłego bloku radzieckiego. Rysunek 1.1. Zmiany relacji importu dóbr i usług do produktu światowego, , wg OECD (w % PKB) Źródło: OECD, Economic Outlook, Vol. 71, June 2007, Chapter III: Making the Most of Globalisation, s Zob. Z. Zimny, Korporacje transnarodowe w gospodarce światowej, Zarządzanie Ryzykiem, Kwartalnik Akademii Finansów w Warszawie, nr 23 (2007). 13

14 W końcu XX wieku i w początkach XXI w. mamy więc do czynienia z jakościowo nową fazą globalizacji (określaną też jako postępujący szok globalizacyjny), definiowaną przez OECD jako proces, w trakcie którego krajowe rynki produktów, kapitału i pracy stają się coraz bardziej zintegrowane ponad granicami 18. Według Międzynarodowego Funduszu Walutowego od 1980 r. do 2006 r. wolumen handlu światowego zwiększył się pięciokrotnie, a jego udział w globalnym produkcie brutto wzrósł z 36% do 55%. Proces globalizacji handlu przyspieszył w latach 90. XX wieku, w miarę integrowania krajów dawnego bloku wschodniego z gospodarką światową i stopniowej liberalizacji handlu przez rozwijające się kraje Azji. Co więcej, wszystkie kraje rozwijające się i gospodarki o rynkach wschodzących, agregowane według grup dochodowych czy regionalnych, pod względem otwartości handlowej dogoniły bądź wyprzedziły kraje gospodarczo wysoko rozwinięte 19. Bardzo szybko postępowała też globalizacja finansowa. Stan zagranicznych aktywów finansowych w relacji do globalnego PKB zwiększył się z 58% w 1990 r. do 131% w roku Chociaż kraje wysoko rozwinięte pozostały grupą najsilniej zintegrowaną pod względem kapitałowym, to inne regiony świata także zwiększyły znacznie stan swoich zagranicznych należności i zobowiązań 20. Eksperci OECD prognozują, że jeśli proces globalizacji będzie postępował w obecnym tempie, to do roku 2025 kraje nie należące dziś do tej organizacji wytwarzać będą ok. 60% wolumenu produkcji światowej (według PPP - parytetu siły nabywczej walut), generować połowę handlu światowego liczonego w cenach bieżących (wg rynkowych kursów walut) i dysponować 1/3 zasobów zagranicznych należności i zobowiązań 21. Syntetyczny obraz stanu i proporcji rozwoju współczesnej gospodarki światowej i zaawansowania procesów globalizacyjnych przedstawiono w tabeli 1.1. Zawarte tu dane umożliwiają porównanie procentowych udziałów głównych krajów i grup krajów w produkcji światowej w roku 2006 (na podstawie produktu krajowego brutto tych krajów oszacowanego według parytetu siły nabywczej) z ich udziałami w liczbie ludności świata oraz w światowym eksporcie dóbr i usług. Źródłem tych informacji jest raport Międzynarodowego Funduszu Walutowego z kwietnia 2007 r. o perspektywach gospodarczych świata i cyklach rozwoju gospodarki światowej OECD, Economic Outlook, Vol. 71, June 2007, Chapter III: Making the Most of Globalisation, s Wg IMF, Global Economic Outlook, Chapter 4: Globalization and Inequality, October 2007, s Tamże. 21 K. Herve, I. Koske, N. Pain, F. Sedillot, Globalisation and the macroeconomic policy environment, ECO/WKP(2007)12, s International Monetary Fund, World Economic Outlook. Spillovers and Cycles in the Global Economy, April 2007, Statistical Appendix, Table A, s W trzech kolumnach (d), (e), (f) w prawej części tabeli 1, pokazano wyznaczone na podstawie powyższych danych trzy rodzaje względnych mierników rozwoju gospodarczego i zaangażowania eksportowego dla odpowiednich krajów, obliczonych w stosunku do przeciętnego poziomu odpowiednich wskaźników w gospodarce światowej. Są one zdefiniowane jak następuje: - względny poziom PKB na mieszkańca (per capita): w yi = (y i /Y) : (p i /P) = (y i /p i ) : (Y/P) - względny poziom eksportu na mieszkańca: w ei = (e i /E) : (p i /P) = (e i /p i ) : (E/P) - względny poziom udziału eksportu w PKB: w (e/y)i = (e i /E):(y i /Y) = (e i /y i ):(E/Y) 14

15 Tabela 1.1 Udziały wybranych krajów i grup krajów w światowej produkcji (Y), ludności (P) i eksporcie towarów i usług (E) w 2006 r. (w %) oraz względne mierniki poziomu rozwoju produkcji i eksportu Kraje PKB a Ludność Eksport PKB p.c. Eksp.p.c. Eksp./PKB (i) y i /Y (a) p i /P (b) e i /E (c) w yi (d)=(a)/(b) w ei (e)=(c)/(b) w (e/y)i (f)=(c)/(a) Zaawansowane 52,0 15,3 67,3 3,4 4,4 1,3 gospodarczo, w tym: USA 19,7 4,7 9,8 4,2 2,1 0,5 Obszar euro 14,7 5,0 29,0 2,9 5,8 2,0 Niemcy 3,9 1,3 8,9 3,0 6,8 2,3 Francja 2,9 1,0 4,3 2,9 4,3 1,5 Włochy 2,7 0,9 3,5 3,0 3,9 1,2 Hiszpania 1,8 0,7 2,2 2,6 3,1 1,3 Japonia 6,3 2,0 5,0 3,2 2,5 0,8 W. Brytania 3,2 0,9 4,6 3,6 5,1 1,4 Kanada 1,7 0,5 3,1 3,4 6,2 1,8 Inne 6,4 2,2 15,8 2,9 7,2 2,5 Rozwijające się i rynki 48,0 84,7 32,7 0,6 0,4 0,7 wschodzące, w tym: Afryka 3,4 12,9 2,5 0,3 0,2 0,7 Europa Śr. i Wsch. Polska 3,4 0,85 2,9 0,6 4,3 0,9 1,2 1,4 1,5 1,5 1,3 1,1 WNP Rosja 3,8 2,6 4,4 2,2 3,3 2,3 0,9 1,2 0,8 1,0 0,9 0,9 Rozw. się Azja Chiny Indie Inne 27,0 15,1 6,3 5,6 52,3 20,5 17,4 14,3 12,6 7,2 1,3 4,1 0,5 0,7 0,4 0,4 0,2 0,4 0,1 0,3 0,5 0,5 0,2 0,7 Bliski Wschód 2,8 3,7 4,7 0,8 1,3 1,7 Półkula Zachodnia Brazylia Meksyk 7,6 2,6 1,8 8,5 2,9 1,6 5,2 1,1 1,8 0,9 0,9 1,1 0,6 0,4 1,1 0,7 0,4 1,0 Świat Wartość lub liczebność (mld USD lub mld osób) 100, b 100,0 6,55 100, c 1,0 x 1,0 x 1,0 x a Według parytetu siły nabywczej (PPP). b Wartość produktu światowego w 2006 r. wynosiła mld USD wg rynkowych kursów walutowych (w porównaniu z mld USD wg PPP). c Eksport towarów i usług w 2006 r. według MFW, w tym towary mld USD (dane wstępne). Wg szacunków WTO odpowiednio i mld USD (zob. tab. 1.3). Źródło: Opracowanie własne według: International Monetary Fund, World Economic Outlook, Spillovers and Cycles in the Global Economy, April 2007, Statistical Appendix, Table A, s. 207; oraz: The World Bank, World Development Report 2007, Development and the Next Generation, 2006, Selected indicators, s Ze względu na małą dokładność danych wyjściowych podanych w kolumnach (a), (b) i (c) tabeli 1.1, wartości mierników w kolumnach (d), (e), (f) należy traktować jako przybliżone. Z tego względu, w przeciwieństwie do udziałów, nie są one wyrażone w procentach. 15

16 W 2006 r. na kraje rozwinięte, zamieszkałe przez ponad 15% ludności świata, przypadało 52% produktu światowego i ponad 2/3 światowego eksportu towarów i usług. Poziom rozwoju tej grupy krajów, mierzony wielkością realnego PKB na mieszkańca, był niemal trzyipółkrotnie wyższy, a eksportu prawie czteryipółkrotnie wyższy od przeciętnego w skali globalnej. Stany Zjednoczone Ameryki Północnej, których ludność stanowiła niespełna 5% populacji świata, były nadal największą gospodarką, wytwarzającą prawie 1/5 światowego PKB i generującą 1/10 światowego eksportu. Poziom rozwoju USA (PKB per capita) był 4,2 razy większy od przeciętnego w świecie i siedmiokrotnie większy niż w krajach rozwijających się i krajach o rynkach wschodzących. Kraje obszaru euro, zamieszkałe przez 5% ludności świata, w 2006 r. wytworzyły łącznie 14,7% produktu światowego, licząc według parytetu siły nabywczej (PPP). Było to nieco mniej niż Chiny, rozwijające się od ponad dziesięciolecia w dziesięcioprocentowym tempie rocznym. Chiny, zamieszkałe przez ponad 1/5 ludności globu, stały się drugą po USA gospodarką świata, wytwarzającą produkt większy niż łącznie wszystkie kraje obszaru euro. Dalsze miejsca na liście 10 krajów o największym PKB zajmowały Japonia i Indie, a następnie Niemcy, Wielka Brytania, Francja, Włochy, Brazylia i Rosja. Awans gospodarczy Chin, Indii i innych krajów Azji oraz wielu krajów transformujących gospodarkę, jak i przetasowania zachodzące na ekonomicznej mapie świata są wynikiem dużych i powiększających się różnic tempa wzrostu gospodarczego po roku 1989 między krajami zaawansowanymi gospodarczo a krajami rozwijającymi się i rynkami wschodzącymi (na korzyść tych ostatnich, a przynajmniej ich części). Świadczą o tym także dane i prognozy MFW dotyczące tempa zmian PKB różnych krajów i obszarów gospodarki światowej, przedstawione w tabeli 1.2. Średnia stopa wzrostu produkcji światowej zwiększyła się, zwłaszcza w połowie pierwszego dziesięciolecia XXI wieku. Na pytanie, ile ona wynosi w skali globalnej, nie ma jednak łatwej i jednoznacznej odpowiedzi, podobnie jak na pytanie o wartość światowego PKB. Główną przyczyną jest niedowartościowanie rynkowych kursów walut krajów względnie mniej rozwiniętych w stosunku do parytetu ich siły nabywczej (związane m.in. z odmiennością struktur cen wewnętrznych) oraz wynikające stąd różnice szacunków udziałów tych krajów w PKB świata, czyli wag stosowanych do agregacji stóp wzrostu i liczenia globalnej wartości produktu na podstawie danych dla poszczególnych krajów i obszarów. 16

17 Tabela 1.2 Roczne zmiany wolumenu PKB a w latach i (średnie wieloletnie) oraz w latach (w %, według MFW) Kraje Zaawansowane gospodarczo, w tym: Średnie roczne b 2008 b ,7 2,6 2,5 3,1 2,5 2,7 USA 3,0 2,8 3,2 3,3 2,2 2,8 Obszar euro.. 2,1 1,4 2,6 2,3 2,3 Japonia 2,0 1,6 1,9 2,2 2,3 1,9 Inne 3,2 3,5 3,2 3,6 3,3 3,4 Rozwijające się i rynki 3,8 6,4 7,5 7,9 7,5 7,1 wschodzące, w tym: Afryka 2,2 4,7 5,6 5,5 6,2 5,8 Europa Śr. i Wschodnia 1,1 4,4 5,5 6,0 5,5 5,3 WNP.. 7,0 6,6 7,7 7,0 6,4 Rozw. się Azja 7,3 7,9 9,2 9,4 8,8 8,4 Bliski Wschód 4,5 4,8 5,4 5,7 5,5 5,5 Półkula Zachodnia 3,1 3,2 4,6 5,5 4,9 4,2 Unia Europejska c 2,0 2,5 1,9 3,2 2,8 2,7 Świat (wg PPP) Świat (wg rynkowych kursów walut) 3,2 2,5 4,4 3,1 4,9 3,3 5,4 3,9 4,9 3,4 4,9 3,5 a Wg PPP (parytetów siły nabywczej walut), jeśli nie stwierdzono inaczej. b Prognoza. c Informacja uzupełniająca dla UE-27 (kraje Unii są bowiem uwzględnione w innych wierszach tabeli). Źródło: Jak w tabeli 1.1. W 2006 r. wartość produktu światowego wg PPP była o 37,6% większa od wartości obliczonej na podstawie bieżących kursów walutowych. Nadwyżka ta odnosiła się głównie do krajów mniej zaawansowanych gospodarczo, w tym Chin i Indii. Jak wynika z tabeli 1.2, przypisanie większego udziału w globalnym PKB tej grupie najszybciej rozwijających się krajów, na podstawie metody opartej na szacunku PPP, zwiększa zarazem o prawie 40% zagregowaną stopę wzrostu produktu dla gospodarki światowej. Wysoka stopa wzrostu produktu globalnego w 2006 r. (5,4%) była więc średnią ważoną ponad 3-procentowej stopy wzrostu w krajach zaawansowanych gospodarczo (o 52% udziale w produkcie światowym) i prawie 8-procentowej stopy wzrostu w krajach rozwijających się i krajach o wschodzących rynkach, o udziale 48%. Ponieważ udziały tych dwóch głównych obszarów w światowym PKB, liczone na podstawie PPP i klasyfikacji krajów stosowanej przez MFW i Bank Światowy, są niemal równe, to uzyskany wynik jest zbliżony do zwykłej średniej arytmetycznej stóp wzrostu tych dwóch grup krajów. 17

18 We współczesnym handlu międzynarodowym największą rolę pełnią towary (dobra). Ich udział w eksporcie światowym wynosi około 81%. Pozostałe 19% przypada na usługi rynkowe (tabela 1.3). Coraz większa część usług mających do niedawna charakter lokalny staje się przedmiotem obrotu międzynarodowego. Wśród eksportu usług rynkowych w latach ponad połowa przypadała na przychody z transportu i turystyki zagranicznej. Dużą i rosnącą część obrotu międzynarodowego stanowiły także usługi finansowe, telekomunikacyjne i informatyczne. W eksporcie towarów prawie ¾ stanowiły wyroby przetworzone, ponad 8% towary rolne, a około 17% paliwa i surowce mineralne. Zmiany proporcji udziałów tych grup towarowych w ostatnich latach są w dużym stopniu skutkiem nierównomiernych zmian cen w handlu światowym, a zwłaszcza wzrostu cen paliw i energii. Tabela 1.3 Światowy eksport towarów i usług w latach (w cenach bieżących) Wyszczególnienie Wartość (mld USD) Struktura światowego eksportu ogółem (%) Struktura eksportu towarów i eksportu usług (%) Towary ,8 81,3 100,0 100,0 Rolne ,8.. 8,4.. Paliwa i surowce mineralne ,9.. 17,2.. Wyroby przetworzone i inne ,1.. 74,4.. Usługi rynkowe ,2 18,7 100,0 100,0 Transport ,5 4,3 23,6 23,1 Turystyka ,5 5,1 28,4 27,2 Inne ,2 9,3 48,0 49,7 Ogółem ,0 100,0 x x Źródło: Opracowanie własne na podstawie: WTO, International Trade Statistics 2006; oraz: World Trade 2006, Prospects for 2007, Press/472, 12 April Uzupełnieniem informacji o strukturze geograficznej handlu światowego zawartych w tabeli 1.1 jest lista 30 państw o największym eksporcie i imporcie towarów w roku 2006 (tabela 1.4). Na wymienione państwa przypadało ponad 83% handlu światowego. Polska zajmowała na tej liście miejsce 30. jako eksporter i 26. jako importer. Jej obroty towarowe z zagranicą (ok. 235 mld USD) stanowiły niespełna 1% obrotów światowych, tj. nieco więcej niż handel zagraniczny Brazylii. W handlu usługami czołowe miejsce, z dużą przewagą nad innymi krajami, zajmują Stany Zjednoczone. W 2006 r. według WTO przypadało na nie 14,3% światowego eksportu usług i 11,7% importu. 18

19 Tabela 1.4 Najwięksi eksporterzy i importerzy w światowym handlu towarami w 2006 r. Lp. Eksporterzy Wartość (mld USD) Udział (%) Importerzy Wartość (mld USD) Udział (%) 1 Niemcy ,2 Stany Zjednoczone ,5 2 Stany Zjednoczone ,6 Niemcy 910 7,4 3 Chiny 969 8,0 Chiny 792 6,4 4 Japonia 647 5,4 W. Brytania 601 4,9 5 Francja 490 4,1 Japonia 577 4,7 6 Holandia 462 3,9 Francja 533 4,3 7 W. Brytania 443 3,7 Włochy 436 3,5 8 Włochy 410 3,4 Holandia 416 3,4 9 Kanada 388 3,2 Kanada 357 2,9 10 Belgia 372 3,1 Belgia 356 2,9 11 Rep. Korei 326 2,7 Hongkong 336 2,7 12 Hongkong 323 2,7 Hiszpania 319 2,6 13 Rosja 305 2,5 Rep. Korei 309 2,5 14 Singapur 272 2,3 Meksyk 268 2,2 15 Meksyk 250 2,1 Singapur 239 1,9 16 Tajwan 224 1,9 Tajwan 203 1,6 17 Arabia Saudyjska 209 1,7 Indie 174 1,4 18 Hiszpania 206 1,7 Rosja 164 1,3 19 Malezja 161 1,3 Szwajcaria 141 1,1 20 Szwajcaria 147 1,2 Australia 140 1,1 21 Szwecja 147 1,2 Austria 139 1,1 22 Zjedn. Emir. Arab ,2 Turcja 137 1,1 23 Austria 138 1,1 Malezja 131 1,1 24 Brazylia 137 1,1 Tajlandia 129 1,0 25 Tajlandia 131 1,1 Szwecja 126 1,0 26 Australia 123 1,0 Polska 124 1,0 27 Norwegia 122 1,0 Zjedn. Emir. Arab. 95 0,8 28 Indie 120 1,0 Rep. Czeska 93 0,8 29 Irlandia 113 0,9 Brazylia 88 0,7 30 Polska 110 0,9 Dania 86 0,7 Źródło: Opracowanie własne na podstawie: WTO, World Trade Report Na liście 30 największych eksporterów usług znalazła się też na 29 miejscu Polska, z wartością eksportu 21 mld USD i 0,8% udziałem w eksporcie światowym. Relacja łącznej wartości obrotów handlu zagranicznego Polski towarami i usługami do PKB w 2006 r. wynosiła około 41%. Ważnych wiadomości o ekonomicznych, politycznych i społecznych powiązaniach między krajami, w skali globalnej czy regionalnej, może dostarczyć analiza natężenia międzynarodowych przepływów (strumieni) dóbr i usług, przesyłek pocztowych, telekomunikacyjnych, osób, kapitału i in., przedstawionych w formie macierzowej. Pomocne dla celów analitycznych i dla polityki gospodarczej mogą być przekształcenia tablicy 19

20 wymiany międzynarodowej, pozwalające na normalizację elementów macierzy (wyeliminowanie wpływu skali), a także obliczenia wskaźników statystycznych opisujących w przypadku handlu geograficzną strukturę eksportu i importu 23. Metody te wykorzystano niżej do analizy tablicy światowego handlu towarami z roku Jest to macierz handlu wewnątrzregionalnego (lub raczej wewnątrzkontynentalnego) i międzyregionalnego (międzykontynentalnego), o wymiarach 7x7, pochodząca ze statystyk Światowej Organizacji Handlu (tabela 1.5). Tabela 1.5 Wewnątrzregionalny i międzyregionalny handel towarami w 2005 r. Macierz przepływów handlowych według pochodzenia i przeznaczenia towarów (wartość eksportu, na bazie fob, w mld USD) Przeznaczenie / Pochodzenie Ameryka Płn. Ameryka Płd. i Śr. Europa Kraje WNP Afryka Bliski Wschód Ameryka Płn Am. Płd. i Śr Europa Kraje WNP Afryka Bliski Wschód Azja Świat Źródło: Opracowanie własne według: WTO, International Trade Statistics 2006, Table III.3. Azja Świat Na podstawie danych zawartych w macierzy strumieni eksportu, których sumą jest globalna wartość handlu światowego (10159 mld USD w 2005 r.), obliczono współczynniki udziałów rynkowych: eksportowych (tabela 1.6) i importowych (tabela 1.7) oraz względnej odległości w handlu między siedmioma wyróżnionymi grupami krajów (tabela 1.8). Z analizy powyższych tablic wynika, że handlowe więzi wewnątrzregionalne są w każdym przypadku silniejsze niż powiązania z pozostałymi regionami świata. Odległość handlowa (d ij ) występująca w tabeli 1.8, bywa też określana jako opór wobec handlu czy jako efektywna odległość ekonomiczna (w sensie uogólnionej odległości geograficznej, a nie różnicy poziomów rozwoju gospodarczego) 24. Łączy ona w sobie różnorodne czynniki utrudniające wymianę między dwoma krajami. Czynniki te mogą być 23 Por. J.Kotyński, Analiza intensywności i koncentracji geograficznej handlu Polski z krajami Unii Europejskiej, w: Korzyści i koszty członkostwa Polski w Unii Europejskiej (red. J.Kotyński), IKCHZ, Warszawa 2000, t. 1, s K.W.Deutsch, W.Isard, A Note on a Generalized Concept of Effective Distance, Behavioral Science 1961, No 4. 20

Zmiany na ekonomicznej mapie świata

Zmiany na ekonomicznej mapie świata Zmiany na ekonomicznej mapie świata Ryszard Petru Główny Ekonomista BRE Banku, Dyrektor Banku ds. Strategii i Nadzoru Właścicielskiego Starogard Gdański, 22.10.2010 1 Agenda Wschodząca Azja motorem światowego

Bardziej szczegółowo

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro

Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro Wpływ wprowadzenia euro na stopień otwartości i zmiany strukturalne w handlu krajów strefy euro PREZENTACJA WYNIKÓW Wojciech Mroczek Znaczenie strefy euro w światowym handlu 1996-1998 2004-2006 Czy wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Model klasyczny podstawowe założenia Podstawowe założenia modelu są dokładnie takie same jak w modelu klasycznym gospodarki

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy

Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Gospodarka otwarta i bilans płatniczy Zagregowane wydatki w gospodarce otwartej Jeżeli przyjmiemy, że wydatki krajowe na dobra wytworzone w kraju zależą od poziomu dochodu Y oraz realnej stopy procentowej

Bardziej szczegółowo

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP

Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Raport na temat działalności Raport na temat działalności eksportowej europejskich przedsiębiorstw z sektora MSP Kierunki eksportu i importu oraz zachowania MSP w Europie Lipiec 2015 European SME Export

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA

WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA WSPÓŁPRACA ZAGRANICZNA Aktywność Polski na rynku międzynarodowym realizowana jest w trzech głównych obszarach: 1. Udziału w tworzeniu wspólnej polityki handlowej Unii Europejskiej uwzględniającej interesy

Bardziej szczegółowo

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego

Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Tendencje i uwarunkowania biznesu międzynarodowego Dr Bogdan Buczkowski Katedra Wymiany Międzynarodowej Konferencja organizowana w ramach projektu Utworzenie nowych interdyscyplinarnych programów kształcenia

Bardziej szczegółowo

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r.

Produkt krajowy brutto w województwie śląskim w 2010 r. Urząd Statystyczny w Katowicach 40 158 Katowice, ul. Owocowa 3 e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 7791 200 fax: 32 7791 300, 258 51 55 OPRACOWANIA SYGNALNE Produkt krajowy brutto w województwie

Bardziej szczegółowo

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko

Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki. Tomasz Poskrobko Jak zmierzyć rozwoju? Standardowe wskaźniki Tomasz Poskrobko Produkt krajowy brutto (PKB) wartość rynkową wszystkich finalnych dóbr i usług produkowanych w kraju w danym okresie PKB od strony popytowej

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach

1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3) wskaźnik ubóstwa społecznego [HPI] 5) udział zatrudnienia w usługach GEOGRAFIA EKONOMICZNA MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO- GOSPODARCZEGO dr Anna Bernaciak MIERNIKI ROZWOJU SPOŁECZNO-GOSPODARCZEGO 1) produkt krajowy brutto per capita 2) wskaźnik rozwoju społecznego [HDI] 3)

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty siódmy kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce ( kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl

Zagraniczna polityka handlowa. Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Zagraniczna polityka handlowa Tomasz Białowąs msg.umcs.lublin.pl/bialowas.htm bialowas@hektor.umcs.lublin.pl Podstawowe definicje Zagraniczna polityka gospodarcza oddziaływanie państwa na stosunki wymiany

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat.

Bilans płatniczy strefy euro publikuje Europejski Bank Centralny, natomiast bilans płatniczy Unii Europejskiej - Eurostat. Bilans płatniczy zestawienie (dochody wpływy kontra wydatki płatności) wszystkich transakcji dokonanych między rezydentami (gospodarką krajową) a nierezydentami (zagranicą) w danym okresie. Jest on sporządzany

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Podstawowym używanym w Polsce pierwotnym nośnikiem energii jest: a) ropa naftowa

Bardziej szczegółowo

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW EKSPANSJA MIĘDZYNARODOWA POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW SKALA I CHARAKTER UMIĘDZYNARODOWIENIA NA PODSTAWIE DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK GIEŁDOWYCH prezentacja wyników Dlaczego zdecydowaliśmy się przeprowadzić badanie?

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel

Akademia Młodego Ekonomisty. Walutowa Wieża Babel Akademia Młodego Ekonomisty Walutowa Wieża Babel Dr Andrzej Dzun Uniwersytet w Białymstoku 20 listopada 2014 r. Pieniądz- powszechnie akceptowany z mocy prawa lub zwyczaju środek regulowania zobowiązań,

Bardziej szczegółowo

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW

dr Bartłomiej Rokicki Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Wydział Nauk Ekonomicznych UW arytet siły nabywczej () arytet siły nabywczej jest wyprowadzany w oparciu o prawo jednej ceny. rawo jednej ceny zakładając,

Bardziej szczegółowo

Wybrane modele handlu międzynarodowego

Wybrane modele handlu międzynarodowego Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Matematyki i Informatyki Lidia Wasielewska nr albumu: 244871 Praca licencjacka na kierunku matematyka Wybrane modele handlu międzynarodowego Opiekun pracy dyplomowej

Bardziej szczegółowo

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia

Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia Wymiana gospodarcza województwa podlaskiego z zagranicą - stan, perspektywy, zagrożenia dr.inż. Wojciech Winogrodzki Prezes Zarządu Członek Konfederacji Lewiatan Przygotowując moje wystąpienie wykorzystałem:

Bardziej szczegółowo

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY

NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY N a r o d o w y B a n k P o l s k i Departament Statystyki 2008-04-07 NOWA METODA SZACUNKU DOCHODÓW Z PRACY POLAKÓW ZA GRANICĄ BILANS PŁATNICZY Dane bilansu płatniczego zostały zweryfikowane od I kwartału

Bardziej szczegółowo

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek

Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014. Aleksander Łaszek Przegląd prognoz gospodarczych dla Polski i świata na lata 2013-2014 Aleksander Łaszek Wzrost gospodarczy I Źródło: Komisja Europejska Komisja Europejska prognozuje w 2014 i 2015 roku przyspieszenie tempa

Bardziej szczegółowo

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne

BILANS PŁATNICZY. Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne BILANS PŁATNICZY Aktywa (Kredyt +) Pasywa (Debet -) 1. Eksport towarów i usług. 1. Import towarów i usług. 2. Dary i przekazy jednostronne 2. Dary i przekazy jednostronne dla otrzymane z zagranicy. zagranicy.

Bardziej szczegółowo

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie.

Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Trendy w robotyzacji przemysłu w Polsce i na świecie. Potrzeby rozwojowe światowego przemysłu powodują, że globalny popyt na roboty przemysłowe odznacza się tendencją wzrostową. W związku z tym, dynamiczny

Bardziej szczegółowo

Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy

Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy Handel międzynarodowy. Bilans płatniczy. Kurs walutowy Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Przyczyny wymiany handlowej. Free trade is

Bardziej szczegółowo

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM

Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Krzysztof Osiński BIZNES MIĘDZYNARODOWY NA PROGU XXI WIEKU KOMPENDIUM Szczecin, 2010 Spis treści Wstęp... 11 CZĘŚĆ I OD WYMIANY MIĘDZYNARODOWEJ DO GOSPODARKI GLOBALNEJ Rozdział 1 HANDEL MIĘDZYNARODOWY....

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO

PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO PROJEKCJE MAKROEKONOMICZNE EKSPERTÓW EUROSYSTEMU DLA OBSZARU EURO Eksperci Eurosystemu opracowali projekcje rozwoju sytuacji makroekonomicznej w obszarze euro na podstawie informacji dostępnych na dzień

Bardziej szczegółowo

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku

Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Ewolucja polsko-niemieckiej wymiany handlowej na przełomie XX i XXI wieku Nr 146 / 2013 22 11 13 INSTYTUT ZACHODNI im. Zygmunta Wojciechowskiego Instytut Naukowo-Badawczy, Poznań Autor: Piotr Misztal Handel

Bardziej szczegółowo

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ

WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ dr Barbara Ptaszyńska Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu WYRÓWNYWANIE POZIOMU ROZWOJU POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ Wprowadzenie Podstawowym celem wspólnoty europejskiej jest wyrównanie poziomu rozwoju poszczególnych

Bardziej szczegółowo

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna

A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego. I. Gospodarka regionalna TEMATY, KTÓRE STUDENCI WYDZIAŁU ZAMIEJSCOWEGO W ŻYRARDOWIE STAROPOLSKIEJ SZKOŁY WYŻSZEJ POWINNI UMIEĆ OMÓWIĆ W TRAKCIE OBRONY PRAC DYPLOMOWYCH (LICENCJACKICH) A. Z zakresu przedmiotów kształcenia ogólnego

Bardziej szczegółowo

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę

Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Mirosław Gronicki Wpływ globalnego kryzysu finansowego na polską gospodarkę Warszawa 31 maja 2011 r. Spis treści 1. Geneza światowego kryzysu finansowego. 2. Światowy kryzys finansowy skutki. 3. Polska

Bardziej szczegółowo

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa

Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa Zestaw 3 Optymalizacja międzyokresowa W modelu tym rozważamy optymalny wybór konsumenta dotyczący konsumpcji w okresie obecnym i w przyszłości. Zakładając, że nasz dochód w okresie bieżącym i przyszłym

Bardziej szczegółowo

Związki bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce

Związki bezpośrednich inwestycji zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce Dr Wojciech Zysk Katedra Handlu Zagranicznego Akademii Ekonomicznej w Krakowie Związki bezpośrednich zagranicznych ze zmianami struktury eksportu i importu w Polsce W opracowaniu podjęta zostanie próba

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty szósty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2015 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących).

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego PKB w USD (w cenach bieżących). 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA NA ŚWIECIE W 2011 R. Celem niniejszej analizy jest prezentacja podstawowych tendencji społeczno-gospodarczych w 20 krajach o największym udziale w ogólnoświatowym produkcie

Bardziej szczegółowo

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski

Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Wyzwania w rozwoju gospodarczym Polski : jaka rola JST i spółek komunalnych? Witold M.Orłowski Lubelska Konferencja Spółek Komunalnych, 22.10.2014 Od 20 lat Polska skutecznie goni bogaty Zachód 70.0 PKB

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Dlaczego jedne kraje są biedne, a drugie bogate? dr Jacek Rodzinka Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 22 maja 2014 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Bardziej szczegółowo

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki Wiktor Wojciechowski Plan wykładu: Od czego zależy tempo wzrostu gospodarki? W jakim tempie rosła polska gospodarka w ostatnich latach na tle krajów OECD?

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R.

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2012 R. Urząd Statystyczny w Katowicach Ośrodek Rachunków Regionalnych ul. Owocowa 3, 40 158 Katowice e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.: 32 779 12 00 fax: 32 779 13 00, 258 51 55 katowice.stat.gov.pl OPRACOWANIA

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce. dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r.

Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce. dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r. Sytuacja w przemyśle stalowym na Świecie i w Polsce dr inż. Romuald Talarek Katowice, 16 maja 2012 r. Tezy 1. Rynek stali i usług z jej udziałem jest rynkiem globalnym. Walka konkurencja przekracza granice

Bardziej szczegółowo

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej

Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Jacek Kocerka / Departament Statystyki Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze gospodarczej Łódź / 18 października 2013 Statystyka bilansu płatniczego źródło informacji o nierównowadze

Bardziej szczegółowo

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW

Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wyposażenie w czynniki produkcji a handel międzynarodowy WYKŁAD 3 Z MIĘDZYNARODOWYCH STOSUNKÓW GOSPODARCZYCH, CE UW Wprowadzenie Handel można wyjaśnić poprzez zróżnicowanie wydajności pracy, jak w modelu

Bardziej szczegółowo

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH

SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH SCOREBOARD WSKAŹNIKI PROCEDURY NIERÓWNOWAG MAKROEKONOMICZNYCH Scoreboard to zestaw praktycznych, prostych i wymiernych wskaźników, istotnych z punktu widzenia sytuacji makroekonomicznej krajów Unii Europejskiej.

Bardziej szczegółowo

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29

Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 Co kupić a co sprzedać 2015-06-26 13:34:29 2 Eksport jest siłą napędową niemieckiej gospodarki. Niemcy są także znaczącym importerem surowców, głównie energetycznych, ale i wysoko przetworzonych wyrobów

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ

Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie. Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Konwergencja nominalna versus konwergencja realna a przystąpienie Polski do strefy euro Ewa Stawasz Katedra Międzynarodowych Stosunków Gospodarczych UŁ Plan prezentacji 1. Nominalne kryteria konwergencji

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r.

Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Warszawa, dnia 14 września 2015 r. Bilans płatniczy Polski w lipcu 2015 r. Miesięczny bilans płatniczy został oszacowany przy wykorzystaniu danych z miesięcznych i kwartalnych sprawozdań polskich podmiotów

Bardziej szczegółowo

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY

RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Rzecznik Prasowy Prezesa GUS seminarium naukowe pod patronatem naukowym prof. dr hab. Józefa Oleńskiego Prezesa GUS RYNEK FINANSOWY W POLSCE - WYBRANE PROBLEMY prof. nadzw. dr

Bardziej szczegółowo

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce)

Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) Parytet siły nabywczej prosta analiza empiryczna (materiał pomocniczy dla studentów CE UW do przygotowaniu eseju o wybranej gospodarce) 1. Wprowadzenie Teoria parytetu siły nabywczej (purchaising power

Bardziej szczegółowo

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00

Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 Co warto wiedzieć o gospodarce 2015-06-11 13:56:00 2 Hiszpania pod koniec XX wieku była jednym z najszybciej rozwijających się gospodarczo państw Europy, kres rozwojowi położył światowy kryzys z końca

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO

PRODUKT KRAJOWY BRUTTO Opracowania sygnalne PRODUKT KRAJOWY BRUTTO W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM W 2007 R. Urząd Statystyczny w Katowicach, ul. Owocowa 3, 40-158 Katowice www.stat.gov.pl/katow e-mail: SekretariatUsKce@stat.gov.pl tel.:

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY.

Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015. Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY. Międzynarodowe Targi Górnictwa, Przemysłu Energetycznego i Hutniczego KATOWICE 2015 Konferencja: WĘGIEL TANIA ENERGIA I MIEJSCA PRACY Wprowadzenie Janusz Olszowski Górnicza Izba Przemysłowo-Handlowa Produkcja

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO

KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO KIERUNKI 2014 SEKTOR AUTO-MOTO Rola i wpływ auto-moto na gospodarkę Wraz z efektem mnożnikowym auto-moto tworzy 7,8% wartości dodanej (104 mld PLN w 2012 r.); wpływ bezpośredni części produkcyjnej jest

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r.

Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski. Kraków, 9 marca 2012 r. Analiza strategiczna SWOT innowacyjności gospodarki Małopolski Kraków, 9 marca 2012 r. Etap diagnostyczny Diagnoza pogłębiona (załącznik do RSI WM 2012-2020) Synteza diagnozy część 2 dokumentu RSI Analiza

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Studia stacjonarne I stopnia ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Zagadnienia ogólnoekonomiczne 1. Aktualna sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R.

SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. 1 SYTUACJA SPOŁECZNO-GOSPODARCZA W UNII EUROPEJSKIEJ W 2010 R. T. 01. LUDNOŚĆ (stan w dniu 1 stycznia) GĘSTOŚĆ ZALUDNIENIA w tys. UE (27) 495 292 497 683 499 703 501 103 Strefa euro (17) 326 561 328 484

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 9 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 9 ROZDZIAŁ I Teoretyczne ujęcie innowacji... 11 1. Innowacje-proces innowacyjny-konkurencyjność... 11 2. System innowacyjny na poziomie regionu... 15 3. System innowacyjny a

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN

Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN Ocena realizacji celów RPO WP w roku 2008 za pomocą modelu HERMIN dr Instytut Wiedzy i Innowacji 2 września 2009 r. Projekt finansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera

Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Makroekonomia Gospodarki Otwartej Wykład 7 Równowaga na rynku walutowym podejście elastycznościowe, warunek Marshalla-Lernera Leszek Wincenciak Wydział Nauk Ekonomicznych UW 2/27 Plan wykładu: Warunek

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji

Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Polski sektor żywnościowy 5 lat po akcesji Andrzej Kowalski Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej PIB Katedra Rozwoju Obszarów Wiejskich Szkoła Główna Handlowa Warszawa kwiecień 2009 Wzajemne

Bardziej szczegółowo

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK

PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK Chorzów, 7 Kwiecień 2011 WIDZIMY WIĘCEJ MOŻLIWOŚCI PERSPEKTYWY INWESTYCYJNE NA 2011 ROK GLOBALNE CZYNNIKI RYZYKA Niestabilność polityczna w rejonie Afryki Północnej i krajów Bliskiego Wschodu Wzrost cen

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy

Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy Makroekonomia wprowadzenie Produkt i dochód narodowy Wprowadzenie Definicjamakroekonomii Główneproblemymakroekonomiczne Problemagregacji Wzrostarozwójgospodarczy Wzrostgospodarczyrozumianyjestjakozwiększeniesię

Bardziej szczegółowo

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji

Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji AID Kapitał zagraniczny w Polsce w dobie globalizacji Pod redakcją Elizy Frejtag-Mika SPIS TREŚCI Wstęp 7 l t Przyczyny rozwoju bezpośrednich inwestycji zagranicznych w świetle teorii... 9 1.1. Wstęp.\

Bardziej szczegółowo

POLITYKA BUDŻETOWA A RYNEK AKCJI W OKRESIE KRYZYSU FINANSOWEGO

POLITYKA BUDŻETOWA A RYNEK AKCJI W OKRESIE KRYZYSU FINANSOWEGO STUDIA OECONOMICA POSNANIENSIA 2014, vol. 2, no. 6 (267) Eryk Łon Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu, Wydział Ekonomii, Katedra Finansów Publicznych erlon@interia.pl POLITYKA BUDŻETOWA A RYNEK AKCJI W

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Mianem międzynarodowej konkurencyjności kraju określa się: a) udział krajowej

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty drugi kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (I kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2014 2015 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego?

Niskie płace barier rozwoju. Cz I. Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? Cz I Popyt gospodarstw domowych: zagroony czynnik wzrostu gospodarczego? 1. Podstawowe definicje wprowadzenie!" # " " $ % % & &%'# " (& )#&!* *! "(* *! "(* ł ł $ % # &+,"% + & ", *! "(*! " #$% $ % # &!

Bardziej szczegółowo

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE

STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE STRATEGIE ROZWOJU GOSPODARCZEGO MIAST W POLSCE Janusz Szewczuk Katowice, Grudzień 2008 ROZWÓJ GOSPODARCZY MIAST Czym jest rozwój gospodarczy? Jak mierzyć rozwój gospodarczy? Stan gospodarki polskich miast

Bardziej szczegółowo

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY

PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY UNIWERSYTET EKONOMICZNY w POZNANIU Paweł Śliwiński PRZEPŁYWY KAPITAŁU MIĘDZYNARODOWEGO A WZROST GOSPODARCZY w krajach Europy Srodkowo-Wschodniej w latach 1994-2008 B 380901 WYDAWNICTWO UNIWERSYTETU EKONOMICZNEGO

Bardziej szczegółowo

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy?

Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Gospodarka polska, gospodarka światowa w jakim punkcie dziś jesteśmy? Łukasz Tarnawa Departament Strategii i Analiz Warszawa, 6 listopada 2008 1 Gospodarka globalna kryzys sektora finansowego w gospodarkach

Bardziej szczegółowo

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce?

Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Czy oszczędności krajowe będą w stanie finansować długoterminowy wzrost gospodarczy w Polsce? Rafał Antczak Członek Zarządu Deloitte Consulting S.A. Europejski Kongres Finansowy Sopot, 23 czerwca 2015

Bardziej szczegółowo

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku

Klub Laureatów Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego 25 kwietnia 2016 roku 25 kwietnia 2016 roku Bieżąca sytuacja gospodarcza Grzegorz Warzocha - AVANTA Auditors & Advisors www.avanta-audit.pl Międzynarodowa sytuacja gospodarcza 4,0% 3,5% 3,0% 2,5% Globalne tendencje gospodarcze

Bardziej szczegółowo

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa.

Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. Każde pytanie zawiera postawienie problemu/pytanie i cztery warianty odpowiedzi, z których tylko jedna jest prawidłowa. 1. Zaznacz państwa członkowskie starej Unii Europejskiej, które nie wprowadziły dotąd

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI

Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach 2006-2009 SPIS TREŚCI mgr Anna Górska Doktorant SGH referat nt. Bezpośrednie Inwestycje Zagraniczne w dobie kryzysu na świecie w latach -2009 SPIS TREŚCI WSTĘP... 2 1. POJĘCIE I FORMY BIZ... 2 2. BIZ NA ŚWIECIE... 3 WNIOSKI...

Bardziej szczegółowo

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO?

Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Z UNII DO POLSKI, z POLSKI DO UNII, ILE, ZA CO i NA CO CZYLI CZY POLSKA BĘDZIE PŁATNIKIEM NETTO? Przystąpienie Polski do Unii Europejskiej jest kwestią wyboru pewnego modelu cywilizacyjnego. Skutki ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina

Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina Renata Grochowska Janusz Rowiński Zróżnicowanie strategii rozwoju rolnictwa kraje OECD, BRICS i Ukraina Instytut Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej Państwowy Instytut Badawczy Warszawa, 28 października

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9

SPIS TREŚCI GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 GEOGRAFIA JAKO NAUKA 9 I PLANETA ZIEMIA. ZIEMIA JAKO CZĘŚĆ WSZECHŚWIATA 1. Pierwotne wyobrażenia o kształcie Ziemi i ich ewolucja 11 2. Wszechświat. Układ Słoneczny 12 3. Ruch obrotowy Ziemi i jego konsekwencje

Bardziej szczegółowo

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl

Marketing międzynarodowy. Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Marketing międzynarodowy Jolanta Tkaczyk www.rynkologia.pl Agenda Analiza szans na rynkach międzynarodowych 3 sposoby wchodzenia na rynek międzynarodowy Marketing mix standaryzacja czy adaptacja 3 sposoby

Bardziej szczegółowo

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców

Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców Trendy eksportowe i perspektywiczne rynki dla polskich przedsiębiorców 22 maja 2015 ul. Arkońska 6 (budynek A3), 80-387 Gdańsk tel.: 58 32 33 100 faks: 58 30 11 341 X Pomorskie Forum Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok VIII Handel i finanse międzynarodowe. Zagadnienia podstawowe

Makroekonomia. Blok VIII Handel i finanse międzynarodowe. Zagadnienia podstawowe Makroekonomia Blok VIII Handel i finanse międzynarodowe. Zagadnienia podstawowe Międzynarodowy podział pracy (od autarkii do pełnego otwarcia) Powiązania międzynarodowe przepływy realne + przepływ informacji

Bardziej szczegółowo