Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych w Polsce w latach Stan i czynniki determinujące

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych w Polsce w latach 1995 2005. Stan i czynniki determinujące"

Transkrypt

1 Zeszyty Naukowe nr 844 Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie 2010 Artur Pollok Katedra Mikroekonomii Grzegorz Wałęga Katedra Mikroekonomii Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych w Polsce w latach Stan i czynniki determinujące 1. Wstęp Podstawowym podmiotem oszczędzającym w każdej gospodarce są gospodarstwa domowe. Do dziś teoria ekonomii, pomimo rozlicznych badań empirycznych, nie wypracowała konsensusu w kwestii jednoznacznego wyjaśnienia mechanizmu podejmowania decyzji oszczędnościowych przez ten podmiot i raczej wątpliwe jest, że kiedykolwiek do tego dojdzie. Decyzje dotyczące rozkładu konsumpcji w czasie mają bowiem charakter indywidualny, a jednostki je podejmujące różnią się od siebie nie tylko pod względem wyposażenia ekonomicznego, ale również wielu cech psychicznych, społecznych czy demograficznych. Najbardziej znane teoretyczne wyjaśnienia procesu kreowania oszczędności przez gospodarstwa domowe zostały sformułowane przez J.M. Keynesa (funkcja konsumpcji), M. Friedmana (teoria dochodu permanentnego) oraz F. Modiglianiego i A. Ando (teoria cyklu życia) 1. 1 J.M. Keynes swoją teorię wyłożył w pracy pt. Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza, opublikowanej w 1936 r. Praca ta została uznana za fundamentalne wydarzenie dla rozwoju współczesnej teorii ekonomii. Teorię dochodu permanentnego M. Friedman zaprezentował w książce pt. A Theory of the Consumption Function, wydanej w 1957 r., natomiast wyniki jednego zeszyt_844.indb :57:15

2 32 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga Według J.M. Keynesa podstawowym czynnikiem decydującym o wielkości oszczędności jest poziom realnego dochodu uzyskiwanego przez gospodarstwo domowe. Im jest on wyższy, tym na ogół większa jest rozpiętość między bieżącym dochodem a wydatkami konsumpcyjnymi, a tym samym większa jego część jest oszczędzana. Teoria dochodu permanentnego oraz teoria cyklu życia, określane łącznie mianem teorii konsumpcji ukierunkowanych na przyszłość, powstały poprzez odrzucenie prostej keynesowskiej funkcji konsumpcji. Główną ideą obu tych teorii jest traktowanie ludzi jako jednostki, których bieżące decyzje konsumpcyjne podejmowane są nie tylko na podstawie wysokości bieżąco uzyskiwanego dochodu, lecz uwzględniają również oczekiwania względem kształtowania się ich sytuacji społeczno-ekonomicznej w przyszłości 2. Badania przeprowadzone przez M. Friedmana doprowadziły go do wniosku, że bezpośrednią rolę w określaniu rozmiarów konsumpcji gospodarstw domowych stanowi dochód permanentny (stały), tj. wykazujący tendencję do utrzymywania się na określonym poziomie w perspektywie długookresowej. Oszczędności gromadzone są wówczas, gdy dochód bieżący przewyższa poziom permanentny. Podobnie zostało to ujęte w teorii cyklu życia, w której przyjmuje się, że źródłem finansowania konsumpcji są przewidywane dochody osiągane w ciągu całego życia, powiększone o ewentualny początkowy zasób majątku bądź spadek. Ponieważ bieżące dochody odznaczają się znacznymi fluktuacjami, gospodarstwa domowe muszą oszczędzać, aby zakumulowanymi aktywami pokryć wydatki konsumpcyjne w okresach, w których wielkość bieżącego dochodu kształtuje się poniżej poziomu konsumpcji oczekiwanego w całym cyklu życia 3. Celem niniejszej pracy jest przedstawienie form lokat oszczędnościowych dostępnych dla gospodarstw domowych w Polsce, czynników determinujących ich wybór oraz identyfikacja stanu, struktury i głównych kierunków zmian w istniejącym zasobie oszczędności finansowych tego podmiotu w okresie transformacji systemu gospodarczego w naszym kraju. Podstawę analizy empirycznej stanowią dane pochodzące z systemu rachunków narodowych, gromadzone i opracowywane z najwcześniejszych badań statystycznych pozwalających sformułować teorię cyklu życia zostały zaprezentowane przez F. Modiglianiego i A. Ando w artykule pt. The Life Cycle Hypothesis of Saving: Aggregate Implications and Tests, opublikowanym w 1963 r. na łamach czasopisma American Economic Review 1963, nr 1. 2 Zob. R.E. Hall, J.B. Taylor, Makroekonomia, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2002, s. 260 i Szerzej na ten temat zob.: B. Liberda, Oszczędzanie w gospodarce polskiej. Teorie i fakty, PTE Bellona, Warszawa 2000, s ; J. Harasim, Teoretyczne aspekty gromadzenia i inwestowania nadwyżek finansowych przez gospodarstwa domowe [w:] Oszczędzanie i inwestowanie indywidualne w Polsce, red. J. Harasim, PTE, Katowice 2007, s ; oraz A. Pollok, Oszczędności gospodarstw domowych w Polsce w okresie transformacji systemu gospodarczego, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 2004 (maszynopis pracy doktorskiej), s zeszyt_844.indb :57:15

3 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych przez Główny Urząd Statystyczny (GUS). System ten został wprawdzie wdrożony w naszym kraju w 1991 r., lecz szczegółowe dane dotyczące aktywów finansowych gospodarstw domowych zostały po raz pierwszy opublikowane w 1999 r. i obejmowały okres od 1995 r. Wymusiło to zawężenie zasadniczej części analizy w niniejszej pracy do lat Czynniki wyboru form oszczędzania przez gospodarstwa domowe W ujęciu zasobowym oszczędności gospodarstw domowych w danym okresie obejmują aktywa finansowe, w tym pieniądz gotówkowy (poza kasami banków), oszczędności netto gospodarstw domowych w bankach (tj. po odjęciu zadłużenia), papiery wartościowe (akcje, obligacje itp.) oraz aktywa niefinansowe, czyli nakłady brutto na środki trwałe wraz z wartościami niematerialnymi i prawnymi, a także rzeczowe środki obrotowe 4. W szerokim ujęciu na zasób oszczędności gospodarstw domowych składają się zatem wszelkie aktywa niewykorzystane w celu zaspokojenia bieżących potrzeb 5. Można się jednak zetknąć także z wąskim jego pojmowaniem, tzn. tylko jako łącznej wielkości środków pieniężnych ulokowanych na rynku finansowym 6. Zgodnie z powyższymi definicjami oszczędzanie oznacza więc gromadzenie majątku przez gospodarstwa domowe. Zarządzanie tym majątkiem polega zaś na dokonywaniu wyboru form jego gromadzenia oraz przechowywania. Proces ten determinowany jest wieloma czynnikami, do których należy zaliczyć przede wszystkim 7 : dochodowość danego aktywu oszczędnościowego, czyli stopę czystego dochodu realnego rozumianą jako przychód z aktywu pomniejszony o wszelkie 4 Por. B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, System finansowy w Polsce, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2004, s. 754; L. Deniszczuk, I. Kudrycka, M. Zagrobelny, Ocena stanu zasobów gospodarstw domowych w okresie transformacji, Z prac Instytutu, nr 23, Instytut Rozwoju i Studiów Strategicznych, Warszawa 1995, s. 5 i 6; oraz D. Korenik, Oszczędzanie indywidualne w Polsce. Produkty różnych pośredników i ich atrakcyjność, Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Wrocław 2003, s Zob. G. Rytelewska, Gospodarstwa domowe na rynku usług finansowych [w:] System finansowy w Polsce. Lata dziewięćdziesiąte, red. B. Pietrzak, Z. Polański, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1997, s Por. B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, op. cit., s Por. D. Korenik, op. cit., s. 11, 20 22; B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, op. cit., s. 754 i 760; oraz A. Pollok, Inflacja w teorii ekonomii, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 2000, s zeszyt_844.indb :57:15

4 34 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga wydatki (prowizje i opłaty) związane z jego nabyciem, korzystaniem i likwidacją oraz skorygowany o utratę wartości wskutek inflacji 8, preferencję płynności, która wynika z konieczności posiadania zasobów pieniądza gotówkowego niezbędnych do utrzymania niezakłóconego procesu konsumpcji, a także finansowania innych nieprzewidzianych wydatków gospodarstwa domowego, koszty alternatywne, czyli wartość potencjalnych korzyści z różnych dostępnych dla gospodarstwa domowego form lokat oszczędnościowych, stopę inflacji niski jej poziom sprzyja rozwojowi rynków aktywów finansowych, podczas, gdy wysoki i nieustabilizowany prowadzi do ucieczki od nich w stronę aktywów rzeczowych, dostępność, tj. warunki nabycia i korzystania z poszczególnych produktów oszczędnościowych (np. istnienie lub brak minimalnej wysokości wkładu początkowego, czy też wymaganej wysokości wnoszonych kwot w trakcie oszczędzania), łatwość dotarcia do pośrednika, czas potrzebny na zawarcie umowy, warunki formalnoprawne itp., swobodę rozporządzania, a więc warunki likwidacji lokaty oszczędnościowej (czas dostępu do zgromadzonych środków, łatwość odzyskania wpłaconego kapitału i przyrostu oszczędności w przypadku przedterminowej likwidacji), możliwość jej prolongowania na kolejny okres, potencjalny zakres zmian (negocjowania) warunków w trakcie umowy, możliwość konwersji lokaty na inną oraz prostota jej cesji (przenoszalności) na osoby trzecie, techniczne cechy produktu oszczędnościowego, a zwłaszcza łatwość monitorowania stanu oszczędności np. z wykorzystaniem kanałów elektronicznych (Internet), dopasowanie (elastyczność) do indywidualnych potrzeb oszczędzającego, zabezpieczenie przed operowaniem oszczędnościami przez osoby nieuprawnione, tradycję oraz tzw. kulturę finansową, wyrażającą się umiejętnościami funkcjonowania na rynku finansowym (czynniki te odgrywają dużą rolę w przypadku gospodarek przechodzących transformację systemową, w tym również Polski), dodatkowe czynniki, takie jak np. możliwość pozyskania dzięki posiadanym aktywom oszczędnościowym innych produktów na korzystnych warunkach, czy też występowanie zabezpieczeń na wypadek zdarzeń losowych. Poza powyższymi czynnikami na wybór formy oszczędności przez gospodarstwa domowe wpływają również czynniki warunkujące zasób oszczędności gospodarstw domowych, chociaż ich oddziaływanie ma raczej charakter pośredni niż bezpośredni. Chodzi głównie o wysokość uzyskiwanych dochodów, czynniki demograficzne (zwłaszcza wiek i płeć członków gospodarstwa domowego oraz 8 Na dochodowość aktywów oszczędnościowych wpływają również zasady i wysokość opodatkowania dochodu (bądź przychodu) z oszczędności, w tym skutki podatkowe związane z ich wcześniejszą likwidacją. zeszyt_844.indb :57:15

5 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych jego liczebność), a także wiele innych powiązanych z nimi (np. wykształcenie, miejsce zamieszkania, rodzaj wykonywanej pracy). Wszystko to determinuje decyzje w zakresie kierunków lokowania generowanych nadwyżek finansowych. Kombinacja czynników dochodowych, demograficznych i społecznych jest podstawą międzyokresowego wyboru w kwestii podziału dochodu na konsumpcję i oszczędności, a w konsekwencji warunkuje również formy gromadzenia tych ostatnich. Wybór formy oszczędności, a więc struktury portfela aktywów finansowych i rzeczowych, opiera się nie tylko na maksymalizacji stopy zwrotu, lecz w znacznej mierze zależy także od skłonności oszczędzającego do podejmowania ryzyka 9. Ludzie unikający ryzyka będą skłonni poświęcić część swojej oczekiwanej stopy zysku (zwrotu) w celu jego zmniejszenia, natomiast skłonni ponosić większe ryzyko będą oczekiwać w zamian odpowiedniego wynagrodzenia w postaci zwiększonej stopy zysku. Rola ryzyka w decyzjach oszczędnościowych gospodarstw domowych w ostatnich kilkunastu latach nabrała znaczenia. Jeszcze do niedawna dla większości społeczeństwa oznaczało ono wyłącznie możliwość poniesienia straty i w konsekwencji postrzegane było jednoznacznie negatywnie. Obecnie ryzyko pojmowane jest znacznie szerzej. W rzeczywistości wiąże się ono bowiem nie tylko z możliwością poniesienia straty, czy też osiągnięcia dochodów niższych niż przeciętne, ale stwarza również możliwość osiągnięcia ponadprzeciętnych dochodów. W tym ujęciu ryzyko rozumiane jest dwustronnie zarówno negatywnie, jak i pozytywnie. Oznacza zatem możliwość zrealizowania dochodu różniącego się od jego spodziewanej wysokości 10. Istotny wpływ na podejmowanie decyzji oszczędnościowych mają czynniki psychologiczne, a więc różne skłonności i preferencje gospodarstw domowych, którym przy wyborze określonych lokat oszczędnościowych towarzyszy uczucie komfortu lub dyskomfortu psychicznego 11. Czynniki psychologiczne wiążą się m.in. z postrzeganiem przyszłych potrzeb oraz nawykiem zapobiegliwości, w tym postawą wobec zabezpieczenia się na przyszłość (głównie w okresie dezaktywności zawodowej). Wielkość i struktura oszczędności jest także przynajmniej 9 Szerzej na ten temat m.in. w: K. Jajuga, K. Kuziak, P. Markowski, Inwestycje finansowe, Akademia Ekonomiczna we Wrocławiu, Wrocław 1997, s ; W. Dębski, Rynek finansowy i jego mechanizmy. Podstawy teorii i praktyki, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2003, s ; J. Socha, Rynek papierów wartościowych w Polsce, Centrum Edukacji i Rozwoju Biznesu Olympus, Warszawa 2003, s ; oraz J. Kultys, Ryzyko, niepewność i konflikt w działalności gospodarczej, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 1995, s Zob. K. Jajuga, K. Kuziak, P. Markowski, op. cit., s. 64 i Duże znaczenie odgrywa tutaj np. wiek ludzi lokujących posiadany majątek (oszczędności). Przyjmuje się, że gospodarstwa domowe tworzone przez osoby starsze z reguły charakteryzują się bardzo niską skłonnością do ryzyka. Zob. B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, op. cit., s zeszyt_844.indb :57:15

6 36 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga częściowo konsekwencją ograniczonych zdolności do przetwarzania informacji, a w szczególności dokonywania koniecznych analiz i obliczeń. W procesie inwestowania nie bez znaczenia jest szum informacyjny; ludzie zwracają uwagę jedynie na ograniczoną część spośród wszystkich informacji i tylko tę część informacji przetwarzają. Selektywna percepcja w znacznym stopniu wpływa na różnice w poziomie wiedzy, tj. w zasobie informacji poszczególnych jednostek 12. Wśród czynników determinujących formy dokonywanych lokat wymienić należy także uwarunkowania systemowe i instytucjonalne. Uznaje się, że rozwój rynków finansowych przyczynia się do zmiany charakteru dokonywanych lokat poprzez stopniowy wzrost konkurencji na tych rynkach i dzięki temu również płynności lokowanych za ich pośrednictwem aktywów. Podobnie polityka państwa w dziedzinie oszczędności (np. podatki od dochodów kapitałowych) oraz przyjęte założenia systemu ubezpieczeń społecznych wpływają na decyzje oszczędnościowe gospodarstw domowych 13. Wdrożona w Polsce w 1999 r. reforma emerytalna oraz wprowadzane sukcesywnie kolejne jej elementy są istotnym czynnikiem tworzenia i wyboru form oszczędności. 3. Formy lokat oszczędnościowych gospodarstw domowych Gospodarstwa domowe dysponują różnymi formami zwiększania swojego majątku. Do podstawowych należą: lokaty w bankach oraz w papiery wartościowe (aktywa finansowe), a także zakupy dóbr trwałego użytku (aktywa niefinansowe). Aktywa finansowe są przedmiotem obrotu na rynku finansowym, zaś rzeczowe na rynku dóbr niefinansowych. Nadwyżki dochodów nad wydatkami gospodarstw domowych kierowane są przede wszystkim na rynek finansowy. Definiowany on jest jako zespół transakcji mających za przedmiot szeroko rozumiany kapitał finansowy, na który składa się pieniądz i papiery wartościowe. Na rynku tym gospodarstwa domowe lokują swoje oszczędności w aktywach finansowych, które charakteryzują się dużym zróżnicowaniem instrumentów, zarówno od strony oczekiwanego dochodu, ryzyka, jak i okresu zapadalności. Rynek finansowy składa się z pięciu segmentów: pieniężnego, depozytowo-kredytowego, kapitałowego, walutowego oraz instrumentów 12 Por. K.E. Wärneryd, Oszczędzanie [w:] Psychologia ekonomiczna, red. T. Tyszka, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk 2004, s Por. B. Liberda, Stopy oszczędzania gospodarstw domowych w Polsce [w:] Determinanty oszczędzania w Polsce, red. B. Liberda, Centrum Analiz Społeczno-Ekonomicznych, Warszawa 1999, s. 84 i 85. zeszyt_844.indb :57:15

7 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych pochodnych 14. Gospodarstwa domowe w mniejszym bądź większym zakresie są obecne w każdym z wymienionych jego segmentów. W Polsce wśród gospodarstw domowych największą popularnością cieszy się rynek depozytów pieniężnych 15, który reprezentują banki oraz instytucje parabankowe 16. Lokaty w bankach w walucie krajowej są dominującą formą gromadzenia oszczędności przez gospodarstwa domowe (będzie to przedmiotem analizy w dalszej części pracy). Na lokowanie nadwyżek finansowych na rynku depozytów pieniężnych wpływa stosunkowo duża liczba podmiotów 17, wciąż niezbyt wysoka kultura finansowa oraz uwarunkowania historyczne. Zasadniczą determinantą stopnia zaangażowania gospodarstw domowych na rynku depozytowym jest stopa procentowa. Wśród produktów rynku depozytowego można wymienić różne rodzaje rachunków: a vista (czyli płatne na żądanie), oszczędnościowo-rozliczeniowe, terminowe, rentierskie, systematycznego oszczędzania i nowoczesne instrumenty lokacyjne 18. Oprócz depozytów w walucie krajowej oszczędności lokowane są w walutach obcych. Dochodem z instrumentów rynku depozytowego są odsetki. Alternatywnym wobec rynku depozytowego sposobem lokowania oszczędności przez gospodarstwa domowe jest rynek pieniężny. Jest to rynek najbardziej 14 Por.: W. Dębski, op. cit., s. 16 i 21; oraz Finansowe rynki kapitałowe. Przypadek polskich lat dziewięćdziesiątych, red. W. Milo, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2000, s Kredyty i pożyczki zaciągane przez gospodarstwa domowe w teorii ekonomii traktowane są jako oszczędności ujemne i korygują zasób aktywów będący w posiadaniu tego podmiotu, który mógłby zostać użyty do finansowania przyszłej konsumpcji. Charakterystyka rynku kredytów i pożyczek zostanie jednak pominięta w niniejszej pracy, gdyż występujące na nim instrumenty nie mają charakteru oszczędnościowego sensu stricto, a ponadto w głównej mierze służą finansowaniu bieżącej konsumpcji. 16 Do instytucji parabankowych zalicza się: spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe oraz kasy oszczędnościowo-budowlane. Pierwsze z tych instytucji odgrywają w naszym kraju stosunkowo niewielką rolę na rynku finansowym, natomiast kasy oszczędnościowo-budowlane na podstawie Ustawy z dnia 21 grudnia 2001 r. o utracie mocy ustawy o kasach oszczędnościowo- -budowlanych i wspieraniu przez państwo oszczędzania na cele mieszkaniowe (Dz.U. z 2001 r., nr 154, poz. 1802) przestały funkcjonować w polskim systemie prawnym. 17 Na koniec czerwca 2007 r. w Polsce działało 51 banków komercyjnych (8864 placówek), 584 banki spółdzielcze (3894 placówek) oraz 67 spółdzielczych kas oszczędnościowo-kredytowych (1667 placówek). Zob.: Synteza raportu o sytuacji sektora bankowego w I półroczu 2007 r., NBP, Warszawa 2007; oraz informacje z witryny internetowej 18 Wśród tego typu lokat wymienić można m.in.: lokaty bancaassurance oferowane przez instytucje bankowe wraz z zakładami ubezpieczeń (lokata terminowa połączona z ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków), gwarantowane bankowe lokaty inwestycyjne łączące w sobie lokatę bankową o gwarantowanym oprocentowaniu z inwestycją kapitałową na rynku akcji oraz lokaty dwuwalutowe (lokata terminowa z wbudowanym mechanizmem opcyjnym). Szerzej na ten temat zob. D. Korenik, op. cit., s zeszyt_844.indb :57:16

8 38 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga płynnych aktywów finansowych, które służą do lokowania nadwyżek gotówki w instrumenty o zapadalności do jednego roku (krótki okres) i zarządzania płynnością. Poza lokatami na rynku międzybankowym, które z definicji mogą być dokonywane bezpośrednio przez banki 19, gospodarstwa domowe mają dostęp do pozostałych instrumentów tego segmentu: bonów skarbowych, certyfikatów depozytowych i bonów komercyjnych. Rynek bonów skarbowych (weksli emitowanych przez skarb państwa) jest rynkiem odznaczającym się dużą płynnością i głębokością, jednakże dostęp gospodarstw domowych do tych instrumentów jest w dużej mierze ograniczony wysoką minimalną kwotą inwestycji i brakiem bezpośredniego dostępu do rynku pierwotnego. Rynek certyfikatów depozytowych (bankowych papierów wartościowych) oraz bonów komercyjnych jest natomiast wciąż słabo rozwinięty płytki, o niskiej płynności i w dodatku kosztowny, co jest powodem ciągle niewielkiego zainteresowania tego typu lokatami oszczędnościowymi ze strony gospodarstw domowych 20. Dochodem z instrumentów rynku pieniężnego jest dyskonto lub odsetki. Oszczędności gospodarstw domowych mogą być również lokowane na rynku kapitałowym, gdzie horyzont inwestycyjny jest dłuższy niż na rynku pieniężnym. Instrumenty w tym segmencie rynku finansowego charakteryzują się dużym zróżnicowaniem oczekiwanej dochodowości i poziomu ponoszonego ryzyka. Konkurencję dla instrumentów rynku depozytowego i pieniężnego stanowią tutaj obligacje, które charakteryzują się relatywnie niskim poziomem ryzyka 21. Dochodem z obligacji są zwyczajowo odsetki (w przypadku obligacji kuponowych), dyskonto (w przypadku obligacji zerokuponowych), czasem także opcja sprzedaży (czy 19 Nie oznacza to jednak, że gospodarstwa domowe nie mają pośredniego dostępu do tego rynku. W przypadku dużych potencjalnych kwot oszczędności banki proponują klientom m.in. lokaty oparte na międzybankowej stopie depozytów (np. na stopie WIBID Warsaw Interbank Bid Rate). 20 Na polskim rynku krótkoterminowych papierów dłużnych (nieskarbowych) funkcjonują: bony komercyjne, komercyjne weksle inwestycyjno-terminowe (KWIT), weksle inwestycyjno- -komercyjne. Papiery te emitowane są przez przedsiębiorstwa, a także jednostki samorządu terytorialnego (tzw. bony komunalne). Zob. W. Dębski, op. cit., s Do podstawowych rodzajów obligacji można zaliczyć obligacje: skarbowe (rządowe), komunalne (municypalne) i przedsiębiorstw (korporacyjne). Obligacje skarbowe uważa się za praktycznie nieobciążone ryzykiem, natomiast poziom ryzyka kolejnych dwóch typów można uznać za porównywalny do ryzyka związanego z inwestowaniem w komercyjne papiery dłużne. W przypadku obligacji przedsiębiorstw zakres ryzyka jest bardzo zróżnicowany od obligacji niezabezpieczonych emitowanych przez duże i wiarygodne firmy (tzw. blue chips), aż do czysto spekulacyjnych obligacji tzw. śmieciowych emitowanych przez upadające firmy. Wśród długoterminowych papierów dłużnych wymienić należy także listy zastawne hipoteczne i publiczne. Zob.: W. Dębski, op. cit., s ; E. Glogowski, M. Munch, Nowe usługi finansowe, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1996, s ; D. Korenik, op. cit., s zeszyt_844.indb :57:16

9 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych zamiany) lub prawo pierwszeństwa poboru akcji nowej emisji dokonywanej przez emitenta obligacji. Na rynku kapitałowym oprócz obligacji istotną rolę odgrywają akcje udziałowe papiery wartościowe, które reprezentują m.in. prawo własności do kapitału zakładowego spółek akcyjnych. Innym przykładem papieru wartościowego inkorporującego prawo własności do jednej lub więcej akcji i praw z nimi związanych (a więc także do udziału w kapitale spółki) są kwity depozytowe. Gospodarstwa domowe realizują dochody z tego typu inwestycji oszczędnościowych poprzez wzrost wartości rynkowej akcji oraz wypłatę dywidendy (tj. zysku do podziału przypadającego na posiadane akcje). Wśród alternatywnych lokat gospodarstw domowych na rynku kapitałowym wymienić należy również inwestycje w jednostki uczestnictwa otwartych funduszy inwestycyjnych. Dochodem z inwestycji w te kategorie instrumentów rynku kapitałowego jest wzrost wartości jednostek uczestnictwa związany ze wzrostem wartości aktywów danego funduszu inwestycyjnego. Na polskim rynku kapitałowym występują także certyfikaty inwestycyjne. Są to papiery wartościowe emitowane przez zamknięte fundusze inwestycyjne i ze swej natury stanowią formę zbiorowego inwestowania. Środki finansowe zamkniętych funduszy inwestycyjnych mogą być lokowane w różnego rodzaju aktywa, co powoduje, że inwestycje w certyfikaty inwestycyjne różnią się między sobą poziomem ryzyka, zależnie od charakteru dokonywanych lokat. Wśród dostępnych możliwości inwestycyjnych zamkniętych funduszy inwestycyjnych można wymienić następujące zbywalne instrumenty: papiery wartościowe, wierzytelności, udziały w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością, waluty obce, instrumenty pochodne, w tym niewystandaryzowane instrumenty pochodne, prawa majątkowe, instrumenty rynku pieniężnego, a także użytkowanie wieczyste, własność lub współwłasność nieruchomości gruntowych, budynków i lokali stanowiących odrębne nieruchomości oraz statków morskich. Kolejnym segmentem rynku finansowego, na którym obecne są gospodarstwa domowe, jest rynek instrumentów pochodnych (derywatów). Kontrakty futures, forward, opcje czy swapy trudno jednak uznać za formę oszczędzania sensu stricto gospodarstw domowych. Instrumenty tego rodzaju są wykorzystywane z zasady do zabezpieczania otwartych pozycji na rynku finansowym (dywersyfikacji ryzyka), arbitrażu i spekulacji 22. Inwestując w instrumenty pochodne, wykorzystuje się efekt dźwigni finansowej, co z kolei prowadzi do ponadprzeciętnego zwiększenia poziomu ryzyka. Obrót instrumentami rynku kapitałowego na rynku wtórnym dokonywany jest na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie SA oraz na pozagiełdowym 22 Szerzej na ten temat zob. J. Hull, Kontrakty terminowe i opcje. Wprowadzenie, WIG-Press, Warszawa 1998, s zeszyt_844.indb :57:16

10 40 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga rynku regulowanym MTS-CeTo SA, gdzie notowane są akcje, obligacje, certyfikaty inwestycyjne i wystandaryzowane instrumenty pochodne. W pewnym zakresie instrumenty rynku kapitałowego notowane są również na rynku międzybankowym (m.in. obligacje i niestandardowe derywaty). Stopień ryzyka na rynku kapitałowym uznaje się za znacznie wyższy niż na rynku pieniężnym, głównie ze względu na długie (oczekiwane) okresy zwrotu zainwestowanego kapitału. Wśród rodzajów ryzyka inwestycyjnego na rynku kapitałowym można wymienić ryzyko: rynkowe, nierynkowe, płynności, transakcyjne, finansowe, upadłościowe, inflacji, stopy procentowej, walutowe, polityczne, emitenta, wydarzeń i sytuacji rynkowej 23. Wśród dostępnych form lokowania oszczędności gospodarstw domowych wymienia się także instrumenty rynku ubezpieczeń. W ramach tego rynku wyodrębnić można następujące segmenty: ubezpieczenia społeczne (obowiązkowe tzw. I i II filar oraz dobrowolne tzw. III filar) oraz ubezpieczenia na życie. Ubezpieczenia III filaru to dobrowolne (nieobowiązkowe) formy dodatkowego oszczędzania na przyszłą emeryturę. Obecnie w ramach III filaru istnieje możliwość grupowego oszczędzania w tworzonych przez pracodawców pracowniczych programach emerytalnych lub też poprzez indywidualne konta emerytalne. Funkcjonowanie pracowniczych programów emerytalnych reguluje ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. z 2004 r., nr 116, poz. 1207). Mogą być one prowadzone w następujących formach: 1) funduszu emerytalnego, 2) umowy o wnoszenie przez pracodawcę składek pracowników do funduszu inwestycyjnego oraz 3) umowy grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń w formie grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Celem indywidualnych kont emerytalnych jest zachęcenie Polaków do indywidualnego i dobrowolnego oszczędzania na emeryturę. Główną korzyścią jest zwolnienie z podatku dochodowego dochodów kapitałowych od środków zgromadzonych na indywidualnych kontach emerytalnych. Konta te funkcjonują na podstawie ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o indywidualnych kontach emerytalnych (Dz.U. z 2004 r., nr 116, poz. 1205) i mogą być prowadzone na podstawie umowy zawartej z: 1) funduszem inwestycyjnym, 2) z podmiotem prowadzącym działalność maklerską o świadczenie usług brokerskich i prowadzenie rachunku papierów wartościowych oraz rachunku pieniężnego służącego do jego obsługi, 3) z zakładem ubezpieczeń ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym lub 4) z bankiem o prowadzenie rachunku. Gospodarstwa domowe lokują swoje oszczędności na rynku ubezpieczeń na życie, na którym dostępne są takie rodzaje ubezpieczeń jak: 1) na życie, 2) posa- 23 Omówienie ryzyka związanego z inwestowaniem w akcje można znaleźć np. w: J. Socha, op. cit., s ; K. Jajuga, K. Kuziak, P. Markowski, op. cit., s zeszyt_844.indb :57:16

11 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych gowe i zaopatrzenia dzieci, 3) na życie związane z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, 4) rentowe oraz 5) wypadkowe i chorobowe 24. Instrumenty te są silnie zróżnicowane pomiędzy sobą; znaczna część z nich nie może zostać uznana za produkty oszczędnościowe, ponieważ ich podstawową funkcją jest zabezpieczenie przed zdarzeniami losowymi. Najczęściej nie służą one bowiem finansowaniu przyszłej konsumpcji, lecz są jedynie pieniężnym ekwiwalentem szkód powstałych w wyniku zdarzeń losowych, a więc stanowią instrument łagodzenia negatywnych konsekwencji określonych czynników ryzyka. Do instrumentów oszczędnościowych zaliczyć można ubezpieczenia, które powiązane są z funduszem kapitałowym, a także ubezpieczenia posagowe. Przyjmuje się, że ubezpieczenia z funduszem kapitałowym są długoterminową formą lokowania oszczędności. Ryzyko związane z tego typu lokatami jest uzależnione od rodzaju (charakteru) funduszu kapitałowego wybranego przez ubezpieczonego. Oprócz omówionych dotychczas aktywów finansowych znaczna część majątku zgromadzonego przez gospodarstwa domowe występuje w formie rzeczowej, dlatego warto tej kwestii poświęcić nieco uwagi. Rynek dóbr niefinansowych stanowi alternatywę dla lokowania oszczędności na rynku finansowym. Oszczędności gospodarstw domowych lokowane są na nim w aktywach niefinansowych, definiowanych jako nakłady na środki trwałe (wraz z wartościami niematerialnymi i prawnymi), a także rzeczowe środki obrotowe. W analizach teoretycznych majątek gospodarstw domowych uwzględniany jest jako jeden z argumentów funkcji oszczędzania 25. Pojawia się tutaj jednakże problem analizy tego typu oszczędności z uwagi na bariery i trudności występujące nie tylko podczas badania majątku rzeczowego w sensie ilościowym i jakościowym, ale także w kwestii samej kwalifikacji dóbr rzeczowych do oszczędności. Wątpliwe metodycznie wydaje się bowiem zaliczanie do rzeczowych oszczędności gospodarstw domowych większości dóbr trwałego użytku (np. odbiorników telewizyjnych, samochodów, lodówek itp.), ponieważ służą one zaspokajaniu bieżących potrzeb, z zasady nie przynoszą dochodu i w zdecydowanej większości nie spełniają funkcji tezauryzacji (tj. przechowywania wartości). Wśród różnych segmentów rynku niefinansowego, istotnych z punktu widzenia gromadzenia majątku przez gospodarstwa domowe, wskazać należy przede wszystkim rynek nieruchomości, a także rynek dzieł sztuki oraz rynek metali szlachetnych. Pierwszy z tych rynków rynek nieruchomości obejmuje nie tylko obrót samymi nieruchomościami (czyli ziemią sensu stricto i budynkami), ale także 24 Zob. ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz.U. z 2003 r., nr 124, poz. 1151). 25 Zob. B. Pietrzak, Z. Polański, B. Woźniak, op. cit., s zeszyt_844.indb :57:16

12 42 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga prawami z nimi związanymi (np. wieczystego użytkowania, dzierżawy, spółdzielczym prawem do lokalu mieszkalnego itp.). Gospodarstwa domowe angażują się na tym rynku głównie w sektorze budownictwa mieszkaniowego, szczególnie w dużych miastach i aglomeracjach, ale także w sektorze nieruchomości rekreacyjnych, komercyjnych, rolnych, leśnych, a nawet przemysłowych. Inwestowanie w nieruchomości mieszkaniowe odbywa się na rynku pierwotnym (zakup nowo wybudowanych lokali), jak i na rynku wtórnym. Głównym motywem podejmowania tego typu lokat oszczędnościowych jest motyw przezornościowy, chociaż może w tym względzie oddziaływać również motyw spekulacyjny. Uważa się, że nieruchomości zabezpieczają kapitał przed inflacją, dają relatywnie wysoki dochód oraz są źródłem prestiżu i statusu społecznego. Dochodem z inwestowania w nieruchomości są świadczenia w postaci czynszów i renty gruntowe, ale także sam wzrost ich wartości. Nie bez znaczenia dla tej formy lokowania kapitału są przepisy podatkowe przyznające różnego rodzaju ulgi, czy też inne przepisy promujące budownictwo mieszkaniowe (jak np. kasy mieszkaniowe). O ile rynek nieruchomości znajduje się w Polsce wciąż w fazie rozkwitu, o tyle rynek dzieł sztuki jest stosunkowo słabo rozwinięty, i to zarówno od strony popytowej, jak i podażowej. W efekcie nie jest on powszechnie wykorzystywany w procesach oszczędnościowych ze strony gospodarstw domowych. Inwestowanie w aktywa rzeczowe będące na tym rynku przedmiotem transakcji kupna-sprzedaży wymaga dogłębnej wiedzy oraz znajomości mody i trendów rynkowych. Obrót dziełami sztuki (obrazami, rzeźbami, grafikami, znaczkami, zegarami, wyrobami rzemiosła artystycznego, antykami i innymi zabytkowymi przedmiotami codziennego użytku) odbywa się poprzez rynki nieformalne oraz w ramach aukcji organizowanych przez domy aukcyjne, antykwariaty i galerie. Wbrew obiegowym opiniom inwestowanie w dzieła sztuki nie musi wymagać dużych nakładów finansowych, a dochód z aprecjacji wartości, nawet w krótkim czasie, może być stosunkowo wysoki. Na rynek metali szlachetnych składa się zwłaszcza rynek złota, a także innych metali rzadkich (takich jak: platyna, pallad, srebro). Lokowanie oszczędności w metale szlachetne uwarunkowane jest głównie motywem tezauryzacyjnym lub spekulacyjnym, a oparte jest na ich cechach techniczno-użytkowych (niezniszczalność, łatwość przechowywania itp.) oraz ekonomicznych (stabilność wartości w czasie). Oszczędności w metalach szlachetnych przechowywane są jako monety, biżuteria, elementy zastawy stołowej, bądź w formie sztabek. Odrębną od wyżej przedstawionych formą lokowania oszczędności są inwestycje w poszczególnych członków gospodarstwa domowego, czyli w tzw. kapitał ludzki (edukacja, doskonalenie zawodowe, sport, uroda itd.). Poniesione nakłady mogą w przyszłości przynieść wymierne korzyści, chociaż są one obarczone również ryzykiem. Analiza tej formy lokowania oszczędności gospodarstw domozeszyt_844.indb :57:16

13 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych wych zostanie jednak pominięta w niniejszej pracy, głównie z uwagi na trudności w kwantyfikacji wartości tych nakładów i płynących z nich korzyści. 4. Rozmiary oraz struktura oszczędności finansowych gospodarstw domowych Informacji dotyczących kształtowania się oszczędności gospodarstw domowych na tle całej gospodarki narodowej dostarcza system rachunków narodowych. Począwszy od 1991 r. system ten funkcjonuje w Polsce na podstawie zaleceń Organizacji Narodów Zjednoczonych, a poszczególne kategorie ekonomiczne są w nim wyliczane zgodnie z tzw. metodą SNA (System of National Accounts) 26. Zastąpił on poprzednio stosowany system rachunkowości społecznej, który charakteryzował się uwzględnianiem w rachunku dochodu narodowego wyłącznie produkcji materialnej. Metoda MPS (Material Product System), stanowiąca jego podstawę, prowadziła do pomijania w szacunkach wielkości makroekonomicznych wartości dodanej powstałej w sektorze usługowym 27. System rachunków narodowych dzieli się na dwa segmenty: pierwszy z nich przedstawia rachunki w układzie sektorów instytucjonalnych (układ podmiotowy), drugi obejmuje rachunki według rodzajów działalności (układ przedmiotowy). W ramach układu podmiotowego będącego przedmiotem dalszej analizy wyróżnia się trzy grupy rachunków tworzących system, a mianowicie: rachunki bieżące, rachunki akumulacji oraz bilanse. Rachunki bieżące obrazują procesy występujące w gospodarce narodowej w zakresie produkcji, tworzenia dochodów, pierwotnego i wtórnego ich podziału oraz wykorzystania. Rachunki akumulacji przedstawiają źródła oraz kierunki finansowania kapitału trwałego i obrotowego, a także pozyskania i rozdysponowania aktywów i pasywów finansowych. Bilanse dostarczają natomiast informacji o stanach zasobów aktywów i pasywów na początku oraz na końcu okresu sprawozdawczego, jak również o zmianach ich wartości w danym okresie. Rachunki oraz bilanse w systemie sporządzane są dla gospodarki narodowej jako całości, jak również m.in. dla poszczególnych funkcjonujących w jej ramach sektorów instytucjonalnych System rachunków narodowych obowiązujący obecnie w naszym kraju został szczegółowo przedstawiony w następującej publikacji GUS: System rachunków narodowych (SRN), t. I i II, Zeszyty metodyczne i klasyfikacje, GUS, Warszawa 1996 i Szerzej na ten temat zob. Podstawy makroekonomii, red. Z. Dach, B. Szopa, PTE, Kraków 2004, s Podstawowe sektory instytucjonalne wyróżniane w systemie to: sektor przedsiębiorstw, sektor instytucji finansowych i ubezpieczeniowych, sektor instytucji rządowych i samorządowych, sektor gospodarstw domowych, sektor instytucji niekomercyjnych działających na rzecz gospodarstw domowych (w skrócie określany jako sektor instytucji niekomercyjnych) oraz sektor zagranica. zeszyt_844.indb :57:16

14 44 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga System rachunków narodowych, po jego wdrożeniu w 1991 r., początkowo obejmował wyłącznie pełną sekwencję rachunków bieżących oraz pierwszy z rachunków akumulacji, tj. rachunek kapitałowy. Rachunki te w odniesieniu do oszczędności pozwalały jedynie na ustalenie ich rozmiarów oraz strumienia akumulacji i wierzytelności (lub zadłużenia) netto. Informacji na temat zasobu oraz struktury aktywów finansowych w gospodarce (w tym posiadanych przez poszczególne sektory instytucjonalne) dostarczają pozostałe rachunki akumulacji oraz sporządzane na ich podstawie bilanse, a te są udostępniane przez GUS dopiero począwszy od danych za 1995 r. Z tego też względu szersza analiza zasobów finansowych sektora gospodarstw domowych została ograniczona do okresu obejmującego lata Dla początkowego okresu transformacji systemowej zostaną zarysowane na podstawie wyników badań innych autorów jedynie podstawowe tendencje w zakresie zmian poziomu oraz struktury aktywów finansowych tego sektora. Zanim zostanie to jednak uczynione zasadne jest przynajmniej krótkie scharakteryzowanie trzech kolejnych, następujących po rachunku kapitałowym, rachunków akumulacji, tj. rachunku finansowego, rachunku innych zmian wolumenu aktywów oraz rachunku przeszacowań, a także sporządzanych na ich podstawie zestawień bilansowych 29. Rachunek finansowy jest drugim z rachunków akumulacji. Obejmuje on operacje dotyczące aktywów i pasywów finansowych dokonywane między krajowymi sektorami instytucjonalnymi oraz między tymi sektorami a zagranicą. Po lewej stronie tego rachunku ujmowane są zmiany aktywów finansowych, po prawej zmiany pasywów i wartości netto. W części dotyczącej zmian aktywów finansowych rejestruje on nabycie aktywów finansowych pomniejszone o ich rozdysponowanie (przyrost należności finansowych), a w części dotyczącej zmian pasywów finansowych i wartości netto rejestruje zaciągnięcie zobowiązań pomniejszone o ich spłatę (przyrost zobowiązań finansowych). Rachunek finansowy jest rachunkiem kończącym całą sekwencję rachunków rejestrujących transakcje i dlatego nie posiada pozycji bilansującej, przenoszonej do następnego rachunku, tak jak wszystkie rachunki go poprzedzające. Wynik netto (nabycie netto aktywów finansowych pomniejszone o zaciągnięcie zobowiązań netto) tego rachunku ma teoretycznie tę samą wartość, ale z przeciwnym znakiem, co pozycja bilansująca rachunek kapitałowy, tzn. wierzytelności (zadłużenie) netto. Należy przy tym zauważyć, że saldo rachunku kapitałowego jest zróżnicowane w przypadku poszczególnych sektorów instytucjonalnych, 29 Charakterystyka tych rachunków oraz bilansu została opracowana na podstawie publikacji GUS: Rachunki finansowe według sektorów i podsektorów instytucjonalnych , Studia i analizy statystyczne, GUS, Warszawa 2007, s zeszyt_844.indb :57:16

15 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych gdyż jedne sektory instytucjonalne gospodarki są pożyczkodawcami netto, a inne pożyczkobiorcami netto 30. Rachunek finansowy wskazuje, jak sektory deficytowe pozyskują niezbędne środki poprzez zaciągnięcie zobowiązań lub zmniejszenie aktywów oraz w jaki sposób sektory posiadające nadwyżki środków alokują je poprzez nabycie aktywów lub zmniejszenie zobowiązań. Rachunek finansowy przedstawia w rezultacie również rodzaje aktywów finansowych wykorzystywanych przez sektory instytucjonalne do zaciągania zobowiązań lub pozyskiwania aktywów. Nie informuje jednak w stosunku do jakiego sektora zaciągnięte zostały zobowiązania, a w konsekwencji w stosunku do jakiego istnieją roszczenia finansowe. Transakcje finansowe ujmowane w rachunku finansowym są transakcjami dokonywanymi na aktywach i pasywach finansowych pomiędzy sektorami instytucjonalnymi oraz między nimi a zagranicą. Podstawowym kryterium przyjętym do klasyfikowania tych transakcji jest ich płynność finansowa. Dla potrzeb polskiego rachunku finansowego wyróżnia się 7 głównych kategorii transakcji finansowych, które z kolei dzielą się na podkategorie i pozycje 31. Oto one: złoto monetarne i SDR-y (Special Drawing Rights Specjalne Prawa Ciągnienia są to jednostki rozrachunkowe emitowane przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy) 32, gotówka i depozyty, papiery wartościowe inne niż akcje, pożyczki, akcje i inne udziały kapitałowe, rezerwy techniczno-ubezpieczeniowe (składają się na nie udziały netto gospodarstw domowych w ubezpieczeniach na życie i funduszach emerytalnych oraz przedpłaty składek i rezerwy utrzymywane na pokrycie roszczeń), 30 Sektor gospodarstw domowych charakteryzuje się z reguły dodatnim saldem rachunku kapitałowego, co oznacza, że wierzytelności z tytułu lokat tego sektora przewyższają zadłużenie z tytułu kredytów. Ujemne saldo cechuje najczęściej sektor instytucji rządowych i samorządowych oraz sektor przedsiębiorstw. W warunkach gospodarki zamkniętej suma wierzytelności netto i zadłużenia netto wszystkich jej sektorów instytucjonalnych byłaby równa zeru. W rzeczywistości jednak, z uwagi na transakcje zawierane pomiędzy gospodarką narodową a zagranicą, saldo tych wielkości dla krajowych sektorów instytucjonalnych wyznacza wielkość wierzytelności netto lub zadłużenia netto gospodarki krajowej w stosunku do zagranicy. 31 Jak podkreśla GUS, precyzyjne sklasyfikowanie transakcji finansowych jest zadaniem bardzo trudnym ze względu na dynamiczny rozwój rynków finansowych, któremu towarzyszy m.in. stałe wprowadzanie nowych instrumentów. Ponadto zróżnicowanie rynków finansowych na świecie powoduje, że poszczególne kraje stosują różne definicje tych transakcji. 32 Kategoria złota monetarnego i SDR-ów dotyczy wyłącznie sektora instytucji finansowych i ubezpieczeniowych, a w jego ramach banku centralnego (Narodowego Banku Polskiego). zeszyt_844.indb :57:16

16 46 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga pozostałe aktywa/pasywa (obejmują kredyty handlowe i zaliczki oraz pozostałe kwoty do otrzymania/zapłacenia). Charakterystyczne dla wszystkich aktywów finansowych jest pełnienie przez nie funkcji środka przechowywania wartości (tezauryzacji). Aktywa finansowe przynoszą także dochód z tytułu ich posiadania lub inne korzyści (np. gotówka i depozyty na żądanie mogą być w każdej chwili wykorzystane do zakupu towarów i usług). Większość aktywów finansowych posiada swój odpowiednik w zobowiązaniach innego sektora (nie dotyczy to złota monetarnego, SDR-ów oraz akcji przedsiębiorstw). Dane wykorzystywane w rachunku finansowym pochodzą przede wszystkim z następujących źródeł: ze sprawozdawczości i ankiet GUS, Narodowego Banku Polskiego, Bankowej Informacji Sprawozdawczej, banków i innych instytucji finansowych, rocznego raportu Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych, bilansów jednostek budżetowych i pozabudżetowych, jednostek sektora przedsiębiorstw, instytucji ubezpieczeniowych, otwartych funduszy emerytalnych i towarzystw obsługujących te fundusze, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Narodowego Funduszu Zdrowia, Ministerstwa Finansów, Krajowego Depozytu Papierów Wartościowych oraz Komisji Nadzoru Finansowego 33. Rachunek innych zmian wolumenu aktywów jest trzecim (przedostatnim) z rachunków akumulacji. Zadaniem tego rachunku jest rejestrowanie zmian w majątku narodowym związanych z odkryciami bogactw naturalnych lub faktem wytworzenia lub zakupu pewnych aktywów, np. znaków towarowych lub aktywów finansowych, którym nie towarzyszy powstanie żadnych zobowiązań. Rachunek ten uwzględnia również skutki katastrof naturalnych, wojen, wydarzeń politycznych. Odzwierciedla on także zmiany w klasyfikacji sektorów instytucjonalnych i zmiany zaklasyfikowania aktywów w ramach tych sektorów. Ostatnim z rachunków akumulacji jest rachunek przeszacowań. Ewidencjonuje on zyski lub straty (za dany okres sprawozdawczy) z tytułu posiadania majątku (aktywów niefinansowych i finansowych oraz pasywów finansowych) uzyskane przez właścicieli (związane są one ze zmianami cen). Końcowy rezultat operacji rejestrowanych w rachunkach produkcji, podziału i wykorzystania dochodów oraz w rachunkach akumulacji znajduje swój wyraz w bilansie. Bilans stanowi zestawienie wartości posiadanych aktywów oraz zobowiązań finansowych na dany dzień. Zestawienie bilansowe może być sporządzane 33 W trakcie analizy danych statystycznych gromadzonych dla celów sporządzania rachunku finansowego GUS stwierdził, że dane dotyczące tych samych transakcji finansowych różnią się niekiedy znacznie w zależności od źródeł ich pochodzenia (dotyczy to m.in. wielkości gotówki, depozytów, kredytów oraz papierów wartościowych). Z tego względu przy wyborze danych do prowadzonych szacunków GUS kieruje się kryterium stopnia wiarygodności ich źródła. zeszyt_844.indb :57:17

17 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych dla poszczególnych sektorów instytucjonalnych oraz dla całej gospodarki narodowej. Dla każdego sektora instytucjonalnego bilans jest źródłem informacji na temat jego majątku finansowego i niefinansowego. Dla całej gospodarki bilans pokazuje tzw. bogactwo narodowe, czyli sumę aktywów finansowych i należności netto w stosunku do zagranicy. Ciąg operacji łączących bilans otwarcia (sporządzany na początek roku) z bilansem zamknięcia (sporządzanym na koniec roku) przedstawia rys. 1. Wartość aktywów w bilansie otwarcia + wartość aktywów nabytych minus wartość aktywów sprzedanych w ramach transakcji danego okresu (rejestrowanych w rachunku kapitałowym oraz finansowym) + + wartość innych (dodatnich lub ujemnych) zmian wolumenu aktywów i pasywów (rejestrowanych w rachunku innych zmian wolumenu aktywów i pasywów) + wartość zysków i strat z tytułu posiadania aktywów wynikających ze zmian poziomu lub struktury ich cen w danym okresie (rejestrowanych w rachunku przeszacowań) = = Wartość aktywów w bilansie zamknięcia Rys. 1. Operacje łączące bilans otwarcia z bilansem zamknięcia w systemie rachunków narodowych Źródło: opracowanie własne na podstawie: Rachunki finansowe według sektorów i podsektorów instytucjonalnych , Studia i analizy statystyczne, GUS, Warszawa 2007, s. 16. Aktywa w bilansie prezentowane są po lewej stronie, zaś pasywa i wartości netto po prawej. Wśród aktywów rejestrowanych w bilansie wyróżnia się dwie ich grupy, a mianowicie: aktywa finansowe i aktywa niefinansowe. Aktywa finansowe powstają w momencie pojawienia się roszczeń jednego sektora instytucjonalnego względem innego. Obejmują one także złoto monetarne i SDR-y, akcje (będące dla ich posiadaczy formą należności) oraz instrumenty pochodne. Aktywa niefinansowe dzieli się natomiast na aktywa produkowane (ich pojawienie się jest rezultatem procesu produkcji) oraz aktywa nieprodukowane (pojawiające się w wyniku procesów naturalnych lub w związku z działalnością człowieka, ale nie jako rezultat procesu produkcji). Po drugiej stronie bilansu rejestrowane są pasywa finansowe oraz wartość netto. Pozycją zamykająca bilans jest wartość netto, która obejmuje wartość wszystkich aktywów posiadanych przez dany sektor instytucjonalny pomniejszoną o wartość wszystkich niezapłaconych jego zobowiązań (pasywów). Jak już wspomniano, kompletne dane dotyczące kształtowania się zasobu oraz strumienia aktywów finansowych gospodarstw domowych, pochodzące z systemu zeszyt_844.indb :57:17

18 48 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga rachunków narodowych, dostępne są dopiero za 1995 r. i lata następne. Analizę tych danych warto jednak poprzedzić choćby skrótowym przybliżeniem głównych tendencji charakteryzujących zmiany zasobów finansowych tego podmiotu w początkowym okresie transformacji systemu gospodarczego w naszym kraju. Pierwsze lata transformacji (1990 r. i 1991 r.) przyniosły spadek realnej wartości zasobów pieniężnych gospodarstw domowych. Wiązało się to przede wszystkim z finansowaniem bieżącej konsumpcji poprzez zmniejszanie posiadanych zasobów pieniężnych, z jednej strony w wyniku poważnego obniżenia się poziomu realnych dochodów gospodarstw domowych, a z drugiej pojawiających się możliwości zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych, odłożonych w wymuszony sposób w okresie gospodarki centralnie planowanej z uwagi na występujące wówczas niedobory towarowe 34. Znaczna część zasobów pieniężnych nagromadzonych przez gospodarstwa domowe została jednak zredukowana z początkiem 1990 r. wyłącznie przez wysoką stopę inflacji, której rzeczywisty poziom okazał się wyższy od przewidywanego, a co skutkowało ujemnym poziomem realnych stóp procentowych 35. Pomimo niekorzystnej sytuacji ekonomicznej ogółu gospodarstw domowych dynamika przyrostu posiadanych przez nie zasobów pieniężnych utrzymywała się w omawianym okresie na bardzo wysokim poziomie. Jak wynika z szacunków, w latach wkłady oszczędnościowe ludności zwiększyły się nominalnie o przeszło 1400%. Pozwala to sądzić, że na decyzje oszczędnościowe gospodarstw domowych w początkowym okresie transformacji systemowej większy wpływ miały czynniki psychologiczne niż ekonomiczne. Chodzi tutaj zwłaszcza o uleganie zjawisku iluzji pieniężnej, polegającemu na myleniu nominalnego oprocentowania depozytów z ich oprocentowaniem realnym 36. Trwałe odwrócenie tendencji kształtowania się realnego poziomu zasobów pieniężnych, a więc w kierunku jego wzrostu, nastąpiło w 1992 r. Niewątpliwie było to rezultatem zarówno polityki pieniężnej banku centralnego ukierunkowanej na utrzymywanie dodatniego poziomu realnych stóp procentowych, jak i działań samych gospodarstw domowych dążących do ochrony realnej wartości posiadanych zasobów pieniężnych przed skutkami wysokiej inflacji. Świadczy o tym zwiększanie się w latach udziału zasobów walutowych na rachunkach bankowych przy wyraźnym spadku udziału zasobów krajowego pieniądza gotówkowego. Pogłębiała się tym samym nieufność do waluty krajowej, mająca 34 Por. B. Szopa, Zmiany dochodów ludności w Polsce na tle uwarunkowań systemowych, Akademia Ekonomiczna w Krakowie, Kraków 2005, s. 134 i Zob. G. Rytelewska, A. Szablewski, Paradoks oszczędności, Życie Gospodarcze 1993, nr 22, s Zob. G. Rytelewska, A. Szablewski, Oszczędności w gospodarce rynkowej, Bank i Kredyt 1993, nr 4, s. 19 i 20. zeszyt_844.indb :57:17

19 Lokaty oszczędnościowe gospodarstw domowych swoje źródło w głębokiej tradycji traktowania walut wymienialnych jako aktywów finansowych, stanowiącej swoiste dziedzictwo poprzedniego systemu gospodarczego. Oprócz wzrostu udziału zasobów walutowych na rachunkach bankowych, w strukturze zasobów pieniężnych gospodarstw domowych na prawie niezmienionym poziomie utrzymywał się w tym okresie udział zasobów złotowych na rachunkach bankowych 37. Nie należy zapominać, że w gospodarce centralnie planowanej depozyty były praktycznie jedyną formą gromadzenia oszczędności przez gospodarstwa domowe. Cechą charakterystyczną gospodarki opartej na mechanizmach rynkowych jest natomiast występowanie wielu różnych form lokat oszczędnościowych. Choć ze względu na brak pełnych danych nie sposób określić rzeczywistej wielkości zasobów finansowych gospodarstw domowych ulokowanych w latach w innych poza zasobami pieniężnymi aktywach finansowych, to jednak trudno zaprzeczać, że ich istnienie miało wpływ na kształtowanie się poziomu zasobów finansowych utrzymywanych w postaci gotówki czy depozytów 38. Strukturę aktywów finansowych netto gospodarstw domowych w latach , ustaloną na podstawie zestawienia bilansowego dla tego sektora w systemie rachunków narodowych, przedstawia tabela 1. W całym analizowanym okresie największy udział w aktywach finansowych netto gospodarstw domowych zajmowała gotówka i depozyty stanowiąc w 1995 r. 72,4% tych aktywów, a w 2005 r. 75,9%. Tendencja wzrostowa udziału tej kategorii aktywów nie była jednak w omawianym okresie trwała; po wyraźnym wzroście w 1996 r. (o 6 pkt. procentowych), w dwóch kolejnych latach odnotowano spadek jej znaczenia jako formy lokowania oszczędności gospodarstw domowych. Szczególnie istotny wydaje się w tym względzie 1998 r. z udziałem gotówki i depozytów kształtującym się na poziomie 61,7% łącznych zasobów finansowych netto tego podmiotu. Wtedy właśnie nastąpiło szczególnie silne przesunięcie oszczędności w kierunku drugiej pod względem znaczenia dla gospodarstw domowych formy lokat, a mianowicie akcji i innych udziałów kapitałowych. W 1998 r. ta kategoria aktywów stanowiła aż 41% zasobów finansowych netto gospodarstw domowych, podczas gdy rok wcześniej tylko 23,4%. Bardzo silnie ujawniła się wówczas cecha substytucyjności tych dwóch form lokat oszczędnościowych, charakterystyczna zresztą dla prawie całego badanego okresu; lata spadku udziału gotówki i depozy- 37 Zob. A. Pollok, Zasoby finansowe gospodarstw domowych w Polsce w okresie transformacji systemu gospodarczego. Stan uwarunkowania perspektywy, Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, nr 537, Kraków 1999, s. 52 i Przykładowo, z danych Ministerstwa Finansów wynika, że w latach zadłużenie skarbu państwa z tytułu obligacji jednorocznych i trzyletnich w sektorze osób fizycznych (według ich wartości nominalnej) kształtowało się na poziomie odpowiednio: 142,8 mln zł, 433,1 mln zł oraz 886,8 mln zł. Zob. A. Pollok, op. cit., s. 54. zeszyt_844.indb :57:17

20 50 Artur Pollok, Grzegorz Wałęga tów w strukturze aktywów finansowych netto gospodarstw domowych to jednocześnie okresy wzrostu udziału akcji i innych udziałów kapitałowych i odwrotnie (z wyjątkiem 2003 r.). Poziom aktywów finansowych netto gospodarstw domowych był w badanych latach w dużym stopniu pomniejszany przez stan ich zadłużenia z tytułu różnego rodzaju pożyczek. Co więcej w rozpatrywanym okresie nastąpił pokaźny wzrost znaczenia pożyczek w finansowaniu bieżących potrzeb gospodarstw domowych; w 2005 r. ich zadłużenie z tego tytułu było nominalnie przeszło 20-krotnie większe niż w 1995 r., a udział pożyczek w strukturze aktywów netto wynosił in minus w tych latach odpowiednio 43,6% i 7,2%. Systematyczny wzrost zadłużenia gospodarstw domowych z tytułu pożyczek był wynikiem oddziaływania tzw. efektu fali konsumpcyjnej wynikającego z wciąż niezrealizowanego w dużej części potencjalnego popytu. Zgodnie z tym efektem, gospodarstwa domowe w sytuacji wyraźnej poprawy swojej bieżącej sytuacji ekonomicznej oraz wzrostu optymizmu co do jej korzystnego kształtowania się w przyszłości (a więc oczekiwanego zwiększenia się możliwości sfinansowania konsumpcji bieżącej z przyszłych dochodów) dokonują wzmożonych wydatków konsumpcyjnych 39. Ponieważ spadek skłonności do oszczędzania jest niewystarczający do pokrycia tych wydatków, ważnym źródłem ich finansowania stają się pożyczki zaciągane przez gospodarstwa domowe, co w oczywisty sposób pomniejsza stan netto ich zasobów finansowych. W ciągu 11 analizowanych lat zwiększyło się wyraźnie znaczenie akcji i innych udziałów kapitałowych oraz rezerw techniczno-ubezpieczeniowych wśród aktywów finansowych gospodarstw domowych. W przypadku pierwszej z tych kategorii odnotowano wzrost jej udziału w strukturze aktywów finansowych netto tego podmiotu o 16,7 pkt. procentowych (z 27,4% w 1995 r. do 44,1% w 2005 r.), natomiast w przypadku drugiej o 12,4 pkt. procentowych (analogicznie z 2,8% do 15,2%). Zwiększyła się również choć w niewielkim stopniu rola pozostałych kwot do otrzymania (tj. m.in. nadpłat podatków, dywidend, zaległych płac itp.) oraz papierów wartościowych innych niż akcje (do tej kategorii zalicza się m.in. obligacje). Pozostałe kwoty do otrzymania stanowiły w 1995 r. 2,5% łącznej wielkości aktywów finansowych netto gospodarstw domowych, a w 2005 r. 4,8%, zaś papiery wartościowe inne niż akcje odpowiednio 2,1% oraz 3,7%. W okresie (tabela 2) nastąpiło zwiększenie poziomu aktywów finansowych netto gospodarstw domowych liczonych jako odsetek PKB. W 1995 r. aktywa te stanowiły 34,1% PKB, a w 2005 r. 36,7% PKB. Szczytową wartość w relacji do PKB osiągnęły jednak w 1999 r., wynoszącą niemalże połowę PKB, tj. 47,3%. Spośród wyszczególnionych w tabeli kategorii aktywów finansowych 39 Zachowania te wzmacniane są dodatkowo spadkiem poziomu rynkowych stóp procentowych. Por.: A.Z. Nowak, K. Ryć, J. Żyżyński, Inflacja a stopa procentowa w procesie transformacji, Ekonomista 1997, nr 4, s. 450; oraz A. Pollok, op. cit., s. 49. zeszyt_844.indb :57:17

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2013 Raport został opracowany w oparciu o dane finansowe kas przekazane do UKNF na podstawie rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 8 stycznia 2013 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego

Rynek kapitałowopieniężny. Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Rynek kapitałowopieniężny Wykład 1 Istota i podział rynku finansowego Uczestnicy rynku finansowego Gospodarstwa domowe Przedsiębiorstwa Jednostki administracji państwowej i lokalnej Podmioty zagraniczne

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2014 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2014 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 października 2014 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w I półroczu 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 25 października 2013 r. Informacja sygnalna WYNIKI BADAŃ GUS Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 30.06.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 30.06.2010 r. I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 6 182,86 6 179,79 1. Lokaty 6 182,86 6 179,79 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1

Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych w 2013 roku 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Informacja sygnalna Warszawa, 25 czerwca 2014 r. Wyniki finansowe funduszy inwestycyjnych i towarzystw funduszy inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 16 726,85 19 210,08 1. Lokaty 16 726,85 19 210,08 2. Środki pieniężne 3. Należności,

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 6 179,79 2 228,13 1. Lokaty 6 179,79 2 228,13 2. Środki pieniężne 3. Należności, w

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 30.06.2007

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 30.06.2007 I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 0.00 4,972.64 1. Lokaty 0.00 4,972.64 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2. Pozostałe należności 4. Pozostałe

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 15 309 500,41 16 048 400,88 1. Lokaty 15 309 500,41 16 048 400,88 2. Środki pieniężne

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 1 887,81 2 180,53 1. Lokaty 1 887,81 2 180,53 2. Środki pieniężne 3. Należności, w

Bardziej szczegółowo

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 31.12.2009. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym 0,00 0,00

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 31.12.2009. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym 0,00 0,00 I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2008 I Aktywa 0,00 64 661,87 1. Lokaty 0,00 64 661,87 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 15 589,63 9 119,05 1. Lokaty 15 589,63 9 119,05 2. Środki pieniężne 3. Należności,

Bardziej szczegółowo

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014 I Aktywa. 1 027 436,74 918 272,53 1.

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014 I Aktywa. 1 027 436,74 918 272,53 1. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12013 I Aktywa 1. Lokaty Środki pieniężne Aktywa za zezwoleniem organu nadzoru, zgodnie z art. 154 ust.9 ustawy z dnia 22 maja 2003r.

Bardziej szczegółowo

ROCZNE SPRAWOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO sporządzone na dzień 31-12-2014 r.

ROCZNE SPRAWOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO sporządzone na dzień 31-12-2014 r. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU (w zł) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 43 586 250,85 43 629 427,14 1. Lokaty 38 436 561,53 39 706 495,84 2. środki pieniężne 298 983,23 306 421,17 3. aktywa za

Bardziej szczegółowo

(w zł) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 0,00 1 712,82 1. Lokaty 0,00 1 463,37 2. Środki pieniężne 0,00 0,00

(w zł) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 0,00 1 712,82 1. Lokaty 0,00 1 463,37 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU (w zł) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 0,00 1 712,82 1. Lokaty 0,00 1 463,37 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Aktywa za zezwoleniem organu nadzoru, zgodnie z art.

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2012

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2012 312.2012 I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU Koniec analogicznego okresu sprawozdawczego poprzedniego roku Koniec bieżącego okresu sprawozdawczego I. Aktywa 794,80 869,44 lokaty 794,80 869,44 2. środki pieniężne

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2012

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2012 312.2012 I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU Koniec analogicznego okresu sprawozdawczego poprzedniego roku Koniec bieżącego okresu sprawozdawczego I. Aktywa 1 851 120,00 2 124 864,00 lokaty 0,00 0,00 2.

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień Nazwa ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego: I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 504 178,49 797 234,27 1. Lokaty 502

Bardziej szczegółowo

UBEZPIECZENIOWY FUNDUSZ KAPITAŁOWY CONCORDIA AKCJI. I. Aktywa netto funduszu (w zł)

UBEZPIECZENIOWY FUNDUSZ KAPITAŁOWY CONCORDIA AKCJI. I. Aktywa netto funduszu (w zł) I. Aktywa netto funduszu (w zł) I. Aktywa 126 808 161 363 1. Lokaty 126 808 161 363 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 0 0 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2. Pozostałe należności

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 768,72 770,64 1. Lokaty 768,72 770,64 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 3.1.

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014 I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 312013 I Aktywa 0,00 101 550,28 Lokaty 0,00 101 550,28 Środki pieniężne Aktywa za zezwoleniem organu nadzoru, zgodnie z art. 154 ust.9

Bardziej szczegółowo

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014 I Aktywa. 253 383,50 283 645,48 1.

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014 I Aktywa. 253 383,50 283 645,48 1. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 312013 I Aktywa Lokaty Środki pieniężne Aktywa za zezwoleniem organu nadzoru, zgodnie z art. 154 ust.9 ustawy z dnia 22 maja 2003r.

Bardziej szczegółowo

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2010 31.12.2011 I Aktywa

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2010 31.12.2011 I Aktywa I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 312010 I Aktywa Lokaty Środki pieniężne Aktywa za zezwoleniem organu nadzoru, zgodnie z art. 154 ust.9 ustawy z dnia 22 maja 2003r.

Bardziej szczegółowo

Koniec okresu bieżącego I. Aktywa Lokaty Środki pieniężne Należności

Koniec okresu bieżącego I. Aktywa Lokaty Środki pieniężne Należności WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU Koniec okresu poprzedniego Koniec okresu bieżącego I. Aktywa 0 2 282 720 Lokaty 0 2 282 720 2. Środki pieniężne Aktywa za zezwoleniem organu nadzoru, zgodnie z art. 154 ust.

Bardziej szczegółowo

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014 I Aktywa. 373 795,60 3 007 469,18 1.

I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2013 31.12.2014 I Aktywa. 373 795,60 3 007 469,18 1. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU w zł Okres poprzedni okres bieżący 312013 I Aktywa Lokaty Środki pieniężne Aktywa za zezwoleniem organu nadzoru, zgodnie z art. 154 ust.9 ustawy z dnia 22 maja 2003r.

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień Nazwa ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego: I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 119 699 374,24 56 340 526,88 1. Lokaty

Bardziej szczegółowo

NAZWA ZAKŁADU UBEZPIECZEŃ: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie "WARTA " Spółka Akcyjna

NAZWA ZAKŁADU UBEZPIECZEŃ: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie WARTA  Spółka Akcyjna I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU ( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 8 258 205,62 7 814 530,32 1. Lokaty 8 258 205,62 7 231 147,46 2. środki pieniężne 0,00 0,00 3. aktywa za zezwoleniem organu

Bardziej szczegółowo

15 829 224,25 23 264 890,45

15 829 224,25 23 264 890,45 I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2003 I Aktywa 15 829 224,25 23 264 890,45 1. Lokaty 15 829 224,25 23 264 890,45 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym Z tytułu zbycia

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I kwartale 214 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, czerwiec 214 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski W

Bardziej szczegółowo

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 19 745 268,19 19 729 521,09 1. Lokaty 19 745 268,19 19 729 521,04 2. środki pieniężne 0,00 0,00

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 19 745 268,19 19 729 521,09 1. Lokaty 19 745 268,19 19 729 521,04 2. środki pieniężne 0,00 0,00 I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU ( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 19 745 268,19 19 729 521,09 1. Lokaty 19 745 268,19 19 729 521,04 2. środki pieniężne 0,00 0,00 3. aktywa za zezwoleniem

Bardziej szczegółowo

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 27 825 355,44 25 261 154,14 1. Lokaty 27 825 355,44 25 261 154,14 2. środki pieniężne 0,00 0,00

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 27 825 355,44 25 261 154,14 1. Lokaty 27 825 355,44 25 261 154,14 2. środki pieniężne 0,00 0,00 I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU ( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 27 825 355,44 25 261 154,14 1. Lokaty 27 825 355,44 25 261 154,14 2. środki pieniężne 0,00 0,00 3. aktywa za zezwoleniem

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Warszawa,16 października 2009 r. Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w I półroczu 2009 roku 1 Dane te prezentują wyniki finansowe 42 domów i 7 biur maklerskich (przed rokiem 39 domów i 6 biur maklerskich)

Bardziej szczegółowo

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu:

1. Dane uzupełniające o pozycjach bilansu i rachunku wyników z operacji funduszu: DODATKOWE INFORMACJE i OBJAŚNIENIA DO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO ZA OKRES OD 18 GRUDNIA 2003 ROKU DO 31 GRUDNIA 2004 ROKU DWS POLSKA FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO MIESZANEGO STABILNEGO WZROSTU 1. Dane uzupełniające

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r.

Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Raport o sytuacji systemu SKOK w I półroczu 2014 r. Departament Bankowości Spółdzielczej i Spółdzielczych Kas Oszczędnościowo-Kredytowych Warszawa, wrzesień 2014 1 Najważniejsze spostrzeżenia i wnioski

Bardziej szczegółowo

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2003 31.12.2004 I Aktywa. 12 365,59 25 839,36 1. Lokaty

I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2003 31.12.2004 I Aktywa. 12 365,59 25 839,36 1. Lokaty I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2003 I Aktywa 12 365,59 25 839,36 1. Lokaty 12 365,59 25 839,36 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym Z tytułu zbycia składników portfela

Bardziej szczegółowo

ROCZNE SPRAWOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO sporządzone na dzień 31.12.2012 r.

ROCZNE SPRAWOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO sporządzone na dzień 31.12.2012 r. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU ( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 2 505 071,17 5 801 567,46 1. Lokaty 2505071,17 5731567,46 2. środki pieniężne 0,00 0,00 aktywa za zezwoleniem organu nadzoru,

Bardziej szczegółowo

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 4 270 320,11 4 449 193,10 1. Lokaty 4 270 320,11 4 449 193,10 2. środki pieniężne 0,00 0,00

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 4 270 320,11 4 449 193,10 1. Lokaty 4 270 320,11 4 449 193,10 2. środki pieniężne 0,00 0,00 I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU ( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 4 270 320,11 4 449 193,10 1. Lokaty 4 270 320,11 4 449 193,10 2. środki pieniężne 0,00 0,00 3. aktywa za zezwoleniem organu

Bardziej szczegółowo

NAZWA ZAKŁADU UBEZPIECZEŃ: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie "WARTA " Spółka Akcyjna

NAZWA ZAKŁADU UBEZPIECZEŃ: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie WARTA  Spółka Akcyjna I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU ( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 867 313,51 774 456,78 1. Lokaty 867 313,51 774 456,78 2. środki pieniężne 0,00 0,00 aktywa za zezwoleniem organu nadzoru,

Bardziej szczegółowo

NAZWA ZAKŁADU UBEZPIECZEŃ: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie "WARTA " Spółka Akcyjna

NAZWA ZAKŁADU UBEZPIECZEŃ: Towarzystwo Ubezpieczeń na Życie WARTA  Spółka Akcyjna I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU ( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 984 093,80 1 043 380,38 1. Lokaty 984 093,80 1 043 380,38 2. środki pieniężne 0,00 0,00 aktywa za zezwoleniem organu nadzoru,

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

33 604 482,35 44 822 009,57

33 604 482,35 44 822 009,57 I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2003 I Aktywa 33 604 482,35 44 822 009,57 1. Lokaty 33 604 482,35 44 822 009,57 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym Z tytułu zbycia

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 Warszawa 18.05.2012 Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2011 roku 1 W końcu grudnia 2011 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków prowadzonego

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1

Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 Warszawa, 2009.06.19 Wyniki finansowe domów i biur maklerskich w 2008 roku 1 W 2008 r. na wartość majątku i wyniki finansowe przedsiębiorstw maklerskich niekorzystny wpływ wywarły psychologiczne następstwa

Bardziej szczegółowo

PÓŁROCZNE SPRAOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO. Sporządzone na dzień: 31 grudnia 2004 roku

PÓŁROCZNE SPRAOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO. Sporządzone na dzień: 31 grudnia 2004 roku PÓŁROCZNE SPRAOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO Sporządzone na dzień: 31 grudnia 2004 roku WIELKOPOLSKIEGI TOWARZYSTWA UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH I RENTOWYCH CONCORDIA CAPITAL SA UBEZPIECZENIOWY

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014

OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 OPIS FUNDUSZY OF/ULS2/1/2014 SPIS TREŚCI ROZDZIAŁ 1. POSTANOWIENIA OGÓLNE 3 ROZDZIAŁ 2. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL DŁUŻNY 3 ROZDZIAŁ 3. POLITYKA INWESTYCYJNA I OPIS RYZYKA UFK PORTFEL

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

Rynek finansowy w Polsce

Rynek finansowy w Polsce finansowy w Polsce finansowy jest miejscem, na którym są zawierane transakcje kupna i sprzedaży różnych form kapitału pieniężnego, na różne terminy w oparciu o instrumenty finansowe. Uczestnikami rynku

Bardziej szczegółowo

PÓŁROCZNE SPRAOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO. Sporządzone na dzień: 31 grudnia 2004 roku

PÓŁROCZNE SPRAOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO. Sporządzone na dzień: 31 grudnia 2004 roku PÓŁROCZNE SPRAOZDANIE UBEZPIECZENIOWEGO FUNDUSZU KAPITAŁOWEGO Sporządzone na dzień: 31 grudnia 2004 roku WIELKOPOLSKIEGI TOWARZYSTWA UBEZPIECZEŃ ŻYCIOWYCH I RENTOWYCH CONCORDIA CAPITAL SA UBEZPIECZENIOWY

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Rozwój systemu finansowego w Polsce

Rozwój systemu finansowego w Polsce Departament Systemu Finansowego Rozwój systemu finansowego w Polsce Warszawa 213 Struktura systemu finansowego (1) 2 Struktura aktywów systemu finansowego w Polsce w latach 25-VI 213 1 % 8 6 4 2 25 26

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1. System bankowy w Polsce Joanna Świderska Bank komercyjny w Polsce. Podręcznik akademicki., Ideą prezentowanej publikacji jest całościowa analiza działalności operacyjnej banków komercyjnych zarówno w aspekcie teoretycznym, jak i w odniesieniu

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny...

Spis treści. Opis funduszy OF/ULS2/1/2015. Polityka inwestycyjna i opis ryzyka UFK Portfel Dłużny...3. UFK Portfel Konserwatywny... Opis funduszy Spis treści Opis funduszy OF/ULS2/1/2015 Rozdział 1. Rozdział 2. Rozdział 3. Rozdział 4. Rozdział 5. Rozdział 6. Rozdział 7. Rozdział 8. Rozdział 9. Rozdział 10. Postanowienia ogólne...3

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a Warszawa, 09.05.2014 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2013 roku a W końcu grudnia 2013 r. w ewidencji Centralnego Rejestru Członków otwartych

Bardziej szczegółowo

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 0,00 1 522 011,27 1. Lokaty 0,00 1 388 035,37 2. Środki pieniężne

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. Aktywa 0,00 1 522 011,27 1. Lokaty 0,00 1 388 035,37 2. Środki pieniężne I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 0,00 1 522 011,27 1. Lokaty 0,00 1 388 035,37 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 0,00 133 975,90 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2. Pozostałe

Bardziej szczegółowo

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. 1. Środki pieniężne 0,00 0,00

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. 1. Środki pieniężne 0,00 0,00 I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. 1. 2. Aktywa Lokaty Środki pieniężne 178 518,97 178 518,97 1 195 393,48 1 191 084,21 3. Należności, w tym 4 309,27 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego 3.2.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Warszawa, 7 maja 2010 r. Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2009 roku 1 Zakład Ubezpieczeń Społecznych w okresie od 19.05.1999 r. do 31.12.2009 r.

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku

Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 24 kwietnia 2015 r. Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe otwartych funduszy emerytalnych i powszechnych towarzystw emerytalnych w 2014 roku Wynik finansowy otwartych

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1

Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 24 września 2013 r. Wyniki finansowe banków w I półroczu 2013 r. 1 W końcu czerwca 2013 r. działalność operacyjną prowadziły

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe banków w 2014 r.

Wyniki finansowe banków w 2014 r. GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Warszawa, 2.4.215 Opracowanie sygnalne Wyniki finansowe banków w 214 r. W 214 r. wynik 1 finansowy netto sektora bankowego wyniósł 16,2, o 7,1% więcej niż w poprzednim roku. Suma

Bardziej szczegółowo

1. inwestycyjnego. 3.2. Pozostałe należności 0,00 0,00 4. Pozostałe aktywa 0,00 0,00 II Zobowiązania 0,00 0,00 Z tytułu nabycia składników portfela

1. inwestycyjnego. 3.2. Pozostałe należności 0,00 0,00 4. Pozostałe aktywa 0,00 0,00 II Zobowiązania 0,00 0,00 Z tytułu nabycia składników portfela I. Aktywa Netto Funduszu w zł Okres poprzedni okres bieżący 31.12.2003 I Aktywa 0,00 423,48 1. Lokaty 0,00 423,48 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym Z tytułu zbycia składników portfela 3.1. inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Ze względu na przedmiot inwestycji

Ze względu na przedmiot inwestycji INWESTYCJE Ze względu na przedmiot inwestycji Rzeczowe (nieruchomości, Ziemia, złoto) finansowe papiery wartościowe polisy, lokaty) INWESTYCJE Ze względu na podmiot inwestowania Prywatne Dokonywane przez

Bardziej szczegółowo

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE

ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA OGÓLNE Zasady Działania Funduszy i Planów Inwestycyjnych Załącznik do Ogólnych Warunków Ubezpieczenia Indywidualne Ubezpieczenie na Życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym ZŁOTA PRZYSZŁOŚĆ POSTANOWIENIA

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Podstawy rachunków narodowych. I rok AG 2014/2015

Podstawy rachunków narodowych. I rok AG 2014/2015 Podstawy rachunków narodowych I rok AG 2014/2015 1 Rachunki akumulacji: - rachunek kapitałowy (akumulacja rzeczowa), - rachunek finansowy (akumulacja finansowa), - rachunek innych zmian wolumenu aktywów,

Bardziej szczegółowo

Działalność biur i domów maklerskich oraz banków powierniczych w 2007 roku 1

Działalność biur i domów maklerskich oraz banków powierniczych w 2007 roku 1 Warszawa, 2008.06.20 Działalność biur i domów maklerskich oraz banków powierniczych w 2007 roku 1 Na wyniki przedsiębiorstw maklerskich, podobnie jak innych instytucji rynku kapitałowego, korzystny wpływ

Bardziej szczegółowo

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ

RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ RYNKI INSTRUMENTY I INSTYTUCJE FINANSOWE RED. JAN CZEKAJ Wstęp Część I. Ogólna charakterystyka rynków finansowych 1. Istota i funkcje rynków finansowych 1.1. Pojęcie oraz podstawowe rodzaje rynków 1.1.1.

Bardziej szczegółowo

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz

Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych Irena Olchowicz Spis treści Wstęp Rozdział 1. Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych 1. Standaryzacja i harmonizacja sprawozdań finansowych 2. Cele sprawozdań finansowych 3. Użytkownicy

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6

Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 DZIENNIK URZĘDOWY KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO Warszawa, dnia 6 września 2010 r. Nr 6 TREŚĆ: Poz.: KOMUNIKATY KOMISJI EGZAMINACYJNEJ DLA AGENTÓW FIRM INWESTYCYJNYCH: 27 Komunikat Nr 20 Komisji Egzaminacyjnej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. 1 943 005,50 1. Lokaty

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. 1 943 005,50 1. Lokaty Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień Nazwa ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego: Pareto Millennium 2 I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 0,00 1 943 005,50

Bardziej szczegółowo

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r.

Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2010 r. Półroczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień Nazwa ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego: Pareto Millennium 1 I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. Aktywa 1 605 596,95 1

Bardziej szczegółowo

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A.

Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Warszawa, dnia 13 sierpnia 2015 r. Temat: Informacja o wstępnych skonsolidowanych wynikach finansowych za I półrocze 2015 roku Grupy Kapitałowej Banku Handlowego w Warszawie S.A. Podstawa prawna: Zgodnie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. 2. Środki pieniężne 0,00 0,00 3. Należności, w tym I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. 1. Aktywa Lokaty 159 266,21 157 765,44 535 112,77 508 536,08 2. Środki pieniężne 3. Należności, w tym 1 500,77 26 576,69 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Pieniądz. Polityka monetarna

Pieniądz. Polityka monetarna Pieniądz. Polityka monetarna Definicja Pieniądz można więc najogólniej zdefiniować jako powszechnie akceptowany w danym kraju środek płatniczy. Istota pieniądza przejawia się w jego funkcjach: środka wymiany

Bardziej szczegółowo

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. 1.

( w zł ) Okres poprzedni Okres bieżący I. 1. I. AKTYWA NETTO FUNDUSZU I. 1. 2. Aktywa Lokaty Środki pieniężne 1 195 393,48 1 191 084,21 0,00 1 979 762,61 1 973 234,62 0,00 3. Należności, w tym 4 309,27 6 527,99 3.1. Z tytułu zbycia składników portfela

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr III / IV Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu

Bardziej szczegółowo

NOTY OBJAŚNIAJĄCE NOTA NR 1 POLITYKA RACHUNKOWOŚCI FUNDUSZU

NOTY OBJAŚNIAJĄCE NOTA NR 1 POLITYKA RACHUNKOWOŚCI FUNDUSZU NOTY OBJAŚNIAJĄCE NOTA NR 1 POLITYKA RACHUNKOWOŚCI FUNDUSZU 1. Opis przyjętych zasad rachunkowości W okresie sprawozdawczym rachunkowość Funduszu prowadzona była zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r.

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU Koniec analogicznego okresu sprawozdawczego poprzedniego roku Koniec bieŝącego okresu sprawozdawczego I. Aktywa 770,64 794,80 lokaty 770,64 794,80 2. środki pienięŝne

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r.

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU Koniec analogicznego okresu sprawozdawczego poprzedniego roku Koniec bieŝącego okresu sprawozdawczego I. Aktywa 1 943 005,50 2 229 057,00 lokaty 0,00 2. środki pienięŝne

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r.

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU Koniec analogicznego okresu sprawozdawczego poprzedniego roku Koniec bieŝącego okresu sprawozdawczego I. Aktywa 797 234,27 1 201 636,88 lokaty 0,00 0,00 2. środki pienięŝne

Bardziej szczegółowo

NOTY OBJAŚNIAJĄCE NOTA NR 1 POLITYKA RACHUNKOWOŚCI FUNDUSZU

NOTY OBJAŚNIAJĄCE NOTA NR 1 POLITYKA RACHUNKOWOŚCI FUNDUSZU NOTY OBJAŚNIAJĄCE NOTA NR 1 POLITYKA RACHUNKOWOŚCI FUNDUSZU 1. Opis przyjętych zasad rachunkowości W okresie sprawozdawczym rachunkowość Funduszu prowadzona była zgodnie z przepisami ustawy o rachunkowości

Bardziej szczegółowo

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1

GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 GŁÓWNY URZĄD STATYSTYCZNY Departament Studiów Makroekonomicznych i Finansów Warszawa, 20 grudnia 2013 r. Wyniki finansowe banków w okresie I-IX 2013 r. 1 W końcu września 2013 r. działalność operacyjną

Bardziej szczegółowo

NOTA - 1 Polityka rachunkowości Funduszu

NOTA - 1 Polityka rachunkowości Funduszu NOTA - 1 Polityka rachunkowości Funduszu Rachunkowość Funduszu prowadzona jest zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 29 września 1994 roku o rachunkowości (Dz. U. z 2002 roku Nr 76 poz. 694 z późniejszymi

Bardziej szczegółowo

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku

Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku Warszawa, 2008.04.21 Wyniki finansowe towarzystw i funduszy emerytalnych 1 w 2007 roku W prowadzonym przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centralnym Rejestrze Członków według stanu na koniec grudnia 2007

Bardziej szczegółowo

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała

Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Agnieszka Tłaczała Sprawozdawczość finansowa według standardów krajowych i międzynarodowych. Wydanie 2. Irena Olchowicz, Celem opracowania jest przedstawienie istoty i formy sprawozdań finansowych na tle standaryzacji i

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna

MAKROEKONOMIA Blok IV. Pieniądz i polityka monetarna MAKROEKONOMIA Blok IV Pieniądz i polityka monetarna Krótka historia pieniądza 1. Ekwiwalent towary powszechnie uważane przez daną społeczność za najbardziej przydatne (pecunia pecus). 2. Płacidła z reguły

Bardziej szczegółowo

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r.

Roczne sprawozdanie ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego sporządzone na dzień 31.12.2011 r. I. WARTOŚĆ AKTYWÓW NETTO FUNDUSZU Koniec analogicznego okresu sprawozdawczego poprzedniego roku Koniec bieŝącego okresu sprawozdawczego I. Aktywa 2 490 072,60 3 015 015,37 lokaty 0,00 0,00 2. środki pienięŝne

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 23 maja 2011 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 23 maja 2011 r. w sprawie rocznych i półrocznych sprawozdań ubezpieczeniowego funduszu kapitałowego Dziennik Ustaw Nr 115 6974 Elektronicznie podpisany przez Jaroslaw Deminet Data: 2011.06.07 14:45:36 +02'00' Poz. 666 666 w. rcl.go v.p l ROZPORZĄDZENIE MINISTRA FINANSÓW1) z dnia 23 maja 2011 r. w sprawie

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Wykład 2 SYSTEM FINANSOWY Co to jest system finansowy? System finansowy obejmuje rynki pośredników, firmy usługowe oraz inne instytucje wykorzystywane

Bardziej szczegółowo

MIROSŁAWA CAPIGA. m #

MIROSŁAWA CAPIGA. m # MIROSŁAWA CAPIGA m # Katowice 2008 SPIS TREŚCI WSTĘP 11 CZĘŚĆ I DWUSZCZEBLOWOŚĆ SYSTEMU BANKOWEGO W POLSCE Rozdział 1 SPECYFIKA SYSTEMU BANKOWEGO 15 1.1. System bankowy jako element rynkowego systemu finansowego

Bardziej szczegółowo