Język węgierski MAGYAR. Z Wikipedii, wolnej encyklopedii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Język węgierski MAGYAR. Z Wikipedii, wolnej encyklopedii http://pl.wikipedia.org/wiki/j%c4%99zyk_w%c4%99gierski"

Transkrypt

1 Język węgierski MAGYAR Z Wikipedii, wolnej encyklopedii Beszélik: Magyarország, Szlovákia, Szerbia, Románia, Ukrajna, Szlovénia, Horvátország, Ausztria, Izrael, Egyesült Államok, Kanada Terület: Közép-Európa Nyelvcsalád: Uráli Finnugor Ugor Írásrendszer: Latin írás Rang: 62. (a világon); 14. (Európában) Hivatalos: Magyarország; Vajdaság Autonóm Tartomány (Szerbia); Szlovénia (regionális); Ausztria (regionális); Európai Unió Nyelvkódok: ISO (hu); ISO (hun); ISO (hun) Az ISO az ISO 639 nyelvi szabványcsalád egyik tagja, a főbb nyelvek kétbetűs kódjait tartalmazza. A szabvány 2002-ben vált hivatalossá Magyar nyelv Obszar Liczba mówiących Węgry, Rumunia, Słowacja i inne 15 milionów Ranking 66. Klasyfikacja genetyczna Pismo Języki uralo-ałtajskie *Języki uralskie **Języki ugrofińskie ***Języki ugryjskie ****Język węgierski łacińskie Status oficjalny język urzędowy Regulowany przez Węgry oraz Słowenia i Wojwodina, jeden z urzędowych w Unii Europejskiej Węgierska Akademia Nauk Kody języka ISO ISO SIL hu hun HNG

2 Języki i dialekty Europy Środkowo-Wschodniej Język węgierski (magyar nyelv) należy do podgrupy języków ugryjskich, zaliczanej do podrodziny ugrofińskiej (z rodziny uralskiej). Językiem tym posługuje się co najmniej 14 mln osób przede wszystkim na Węgrzech, ale także w południowej Słowacji, środkowej Rumunii (Siedmiogród), północnej Serbii (Wojwodina), zachodniej Ukrainie (Zakarpacie), wschodniej Słowenii (Prekmurje) i wschodniej Austrii (Burgenland). Język węgierski ma status języka urzędowego na Węgrzech, w Słowenii (lokalnie) i w Wojwodinie. Jest to język aglutynacyjny. Współczesny węgierski język literacki powstał w XVI w. Do jego zapisu stosuje się pismo oparte na alfabecie łacińskim.

3 Kontrowersje wokół pochodzenia języka Począwszy od XIX wieku pochodzenie języka węgierskiego podlegało dyskusji. Początkowo roztrząsano problem, czy język ten jest bliżej spokrewniony z językiem fińskim, jak uznaje się obecnie, czy też językiem tureckim w obrębie kontrowersyjnej grupy ugro-tureckiej. Podejmowano też próby łączenia tego języka z językiem etruskim, sumeryjskim, ormiańskim i kilkudziesięcioma innymi językami. Ugrofińskie pochodzenie Węgrów kwestionowane było często z pobudek politycznych. Współcześnie język węgierski jest jednak powszechnie uznawany przez językoznawców za przedstawiciela rodziny ugrofińskiej, mimo iż wciąż wysuwane są teorie alternatywne. Alfabet Alfabet języka węgierskiego składa się z 40 liter: 14 samogłosek, 26 spółgłosek (9 złożonych z dwóch liter, 1 z trzech liter). a, á, b, c, cs, d, dz, dzs, e, é, f, g, gy, h, i, í, j, k, l, ly, m, n, ny, o, ó, ö, ő, p, r, s, sz, t, ty, u, ú, ü, ű, v, z, zs Fonetyka W języku węgierskim występuje wiele głosek nieistniejących w języku polskim. Niektóre z nich, choć pisze się tak samo w języku polskim, wymawia się zupełnie inaczej. samogłoska a á e é i í o ó ö ő u ú ü ű Wymowa samogłosek wymowa wymawiane jak a przy układzie warg jak przy o (å), krótko wymawiane prawie jak polskie a, ale z szerzej otwartymi ustami, długo (ok. 1,5 raza dłużej niż krótkie a) jak polskie e, krótko wymawiane pośrednio między yj a ij (jak niemieckie eh w słowie nehmen), długo polskie i nie zmiękczające poprzedzającej spółgłoski, krótkie jak polskie i, tylko dłużej jak polskie o, ale z bardziej ścieśnionymi wargami (zbliżające się do u), krótkie wymawiane jak ou (niemieckie oh w słowie Sohn), długo wymawiane jak y przy układzie warg jak przy u (niemieckie ö), krótko jak ö, tylko dłużej (niemieckie öh w Söhne) jak polskie u, krótko jak polskie u, tylko dłużej wymawiane jak i przy układzie warg jak przy u (niemieckie ü w München) jak ü, tylko dłużej Różnica między a a o polega na tym, że a wymawia się praktycznie jak polskie o, podczas gdy węgierskie o wymawia się jak polskie o z wyraźnie zaokrąglonymi wargami, co daje efekt głoski pomiędzy polskim o a u. Głoskę zapisywaną jako á wymawia się jako bardzo wyraźne polskie a. Samogłoski węgierskie dzielą się na: krótkie: a, e, i, o, ö, u, ü, długie: á, é, í, ó, ő, ú, ű. Należy wyraźnie różnicować głoski długie od krótkich. Głoski długie wymawiane są w przybliżeniu dwa razy dłużej niż krótkie. Należy także pamiętać, że w parach a - á, e - é dochodzi także do zmiany jakościowej głosek.

4 Wymowa spółgłosek spółgłoska cs dz dzs gy ly ny s sz ty v zs wymowa jak polskie cz jak polskie dz jak polskie dż jak zmiękczone d (jak di w wyrazach diakon/diwa) jak polskie j jak polskie ń jak polskie sz jak polskie s jak zmiękczone t jak polskie w jak polskie ż (Spółgłoski nieuwzględnione w tabeli wymawia się w przybliżeniu jak w języku polskim). Spółgłoski podwójne wymawia się dłużej zmiękczeniu podlegają d, n, t (gy, ny, ty) zachodzi zjawisko asymilacji o o o bezdźwięczne c, cs, f, k, p, s, sz, t, ty udźwięczniają się przed dźwięcznymi b, d, dz, dzs, g, gy, z, zs dźwięczne ubezdźwięczniają się przed bezdźwięcznymi spółgłoski pisane przy pomocy dwóch liter (cs, dz, dzs, gy, ly, ny, sz, ty, zs) przy podwojeniu tracą tracą drugą literę pierwszego znaku (cs+cs=ccs). Podwójne litery wymawia się długo. Pełną pisownię przywracamy przy przenoszeniu wyrazów. Akcent W języku węgierskim akcent pada zawsze na pierwszą sylabę wyrazu. Nie akcentuje się przedimków. Harmonia wokaliczna W języku węgierskim występuje zjawisko harmonii samogłoskowej. Żeby dokładniej poznać to zjawisko, należy dokonać podziału na samogłoski nisko- oraz wysokobrzmiące: niskobrzmiące: a, á, o, ó, u, ú wysokobrzmiące: e, é, i, í, ö, ő, ü, ű Harmonia samogłoskowa odgrywa ważną rolę przy dodawaniu końcówek, których przeważająca ilość na dwoistą formę zależną od samogłosek zawartych w wyrazie. Do samogłosek niskobrzmiących (tylnych) dodajemy końcówki z samogłoskami tylnymi, a do wysokobrzmiących (przednich) przednie.

5 Gramatyka W węgierskiej gramatyce wyróżnia się następujące części mowy: rzeczowniki czasowniki przymiotniki liczebniki zaimki przedimki I Rzeczownik Węgierski rzeczownik odmienia się przez przypadki, które jednak tworzy się zupełnie inaczej niż we wszystkich językach europejskich. Język węgierski posiada liczbę mnogą. Charakterystyczne są także końcówki dzierżawcze (odpowiedniki zaimków dzierżawczych). Odmiana rzeczownika W języku węgierskim nie ma rodzajów gramatycznych. Polskiej odmianie rzeczownika przez przypadki i używaniu ich z przyimkami odpowiadają końcówki okolicznikowe dodawane do wyrazów. Oczywiście ta "deklinacja", która powinna być nazywana aglutynacją, jest niczym innym jak prostym "dolepianiem" odpowiednika naszego przyimka na końcu wyrazu. I tak: vonat-ban oznacza dosłownie "pociąg-w" (= "w pociągu") - samo słowo właściwe poprzez dodanie tej końcówki przyimkowej nie zmienia formy, jak w języku polskim. nazwa przypadku końcówki znaczenie przykład nominativus - vonat - pociąg accusativus -t (biernik) vonatot (głoska o jest spójką) dativus -nak, -nek (celownik) vonatnak - pociągowi essivus-formalis -ként jako vonatként - jako pociąg essivus-modalis -ul, -ül w jaki sposób lengyelül - po polsku illativus -ba, -be do wnętrza (D); w (B) vonatba - do pociągu inessivus -ban, -ben w (Ms) vonatban - w pociągu elativus -ból, -ből z (D) vonatból - z pociągu allativus -hoz, -hez, - höz do zewnątrz (D); ku (C) vonathoz - ku pociągowi adessivus -nál, -nél przy (Ms); u (D) vonatnál - przy pociągu ablativus -tól, -től od (D) vonattól - od pociągu sublativus -ra, -re na (B) vonatra - na pociąg superessivus -n, -on, -en, -ön na (Ms) vonaton - na pociągu delativus -ról, -ről z (D); o (Ms) vonatról - o pociągu instrumentaliscomitativus causalis-finalis -val, -vel -ért z (N); N za (B); dla (D); o (B); po (B) vonattal - z pociągiem (asymilacja; "v" z przyrostków -val, -vel dołączane po spółgłosce zamienia się w tę spółgłoskę, np. kép + vel = képpel (z obrazem), ház + val = házzal (z domem), itp. Po samogłoskach zostaje v, np. óra + val = órával (z godziną). vonatért - o pociąg translativus- -vá, -vé w (B) vonattá - w pociąg (asymilacja, podobnie jak w

6 factivus terminativus -ig do czasu/miejsca (D) januárig - do stycznia formalis -képp, - képpen jako (M); w charakterze (D) przy dodawaniu końcówki -val, -vel, "v" dołączane po spółgłosce zmienia się w tę spółgłoskę, np. kép + vé = képpé (w obraz [np. zmienia się w obraz, staje się obrazem]), ház + vá = házzá (w dom), ipt. Po samogłoskach zostaje v, np. drága + vá = drágává (staje się drogie) segítségképp(en) - jako pomoc temporalis -kor o (godzinie) hét órakor - o godzinie siódmej genitivus -nak, -nek (w przybliżeniu dopełniacz) embernek (a feje) - (głowa) człowieka sociativus -stul, -stül wraz z családostul - z rodziną locativus distributivus distributivus temporalis -t, -ott, -ett, -ött -nként -nta, -nte w (dotyczy tylko niektórych miast) 1) co (oznacza, że zjawisko powtarza się co pewien okres), 2. na Oznacza, że zjawisko odnosi się do jakiegoś okresu, przedziału czasu. Győrött - w Győrze (miasto) évenként - co roku, személyenként - na osobę (przypada) hetente - tygodniowo modalis-essivus I -(a)n, -(e)n jak vidáman - wesoło modalis-essivus II multiplicativus -lag, -leg jak egyhangúlag - jednogłośnie -szor, -szer, -ször ile razy egyszer - jeden raz Warto też zauważyć ogólną zasadę, że jeśli wyraz kończy się na krótką samogłoskę a lub e, to po dodaniu wymienionych wyżej końcówek (z wyjątkiem -kor) samogłoska ta ulega wydłużeniu, np. haza (ojczyzna), hazában, hazától, hazára, hazának; megye (komitat), megyébe, megyével, megyéhez, itd. Miasta Przy odmianie nazw miejscowości rdzennie węgierskich (tzn. znajdujących się na obszarze historycznych Węgier, tzw. Korony św. Stefana) należy traktować je jak wzgórze, na które się wchodzi, a nie obszar, do którego się wchodzi. Dlatego jeśli mówimy o mieście jako o miejscu znajdowania się, najczęściej nie używamy inessivusa (-ban/-ben - w czymś), ale superessivusa (-an/- en/-ön/-n - na czymś). Analogicznie, mówiąc o celu podróży używamy nie illativusa (-ba/-be - do środka czegoś), lecz sublativusa (-ra/-re - na coś), a o punkcie wyjazdu - nie elativusa (-ból/-ből - ze środka czegoś), ale delativusa (-ról/-ről - z wierzchu czegoś). Dotyczy to też samych Węgier, ale nie dotyczy innych miast i krajów. A więc: Budapesten, Budapestre, Budapestről; Miskolcon, Miskolcra, Miskolcról; również Nagyváradon (Oradea) itd., Besztercebányán (Bańska Bystrzyca) itd.; a przede wszystkim Magyarországon, Magyarországra, Magyarországról (podobnie jak po polsku: na Węgrzech, na Węgry). Wyjątków od tej zasady jest sporo - są to miejscowości kończące się na -n, -ny i -város ("miasto"), oraz większość kończąca się na -m, -i. Czyli: Veszprémben, Veszprémbe, Veszprémből; Sopronban, Sopronba, Sopronból; Pozsonyban, Pozsonyba, Pozsonyból (Bratysława). Miejscowości zagraniczne nie stosują się do zasady "wzgórza". Czyli: Varsóban itd. (Warszawa), Bukarestben itd. Wenecja - miasto we Włoszech - odmienia się: Velencében, Velencébe, Velencéből, ale wieś między Budapesztem a Székesfehérvárem, która nazywa się tak samo - Velence - już będzie się odmieniać wg zasady "wzgórza": Velencén, Velencére, Velencéről.

7 Czasami, zamiast inessivusa i superessivusa, używa się starej, ugrofińskiej końcówki locativusa -ott/- ött/-ett (słychać ją w takich słówkach, jak itt - tu, ott - tam, alatt - pod, fölött - nad, között - między). Dotyczy ona głównie miast zakończonych na -vár (dosł. zamek) - jak Kaposvár - Kaposvárott, Gyulafehérvár - Gyulafehérvárott (Alba Iulia) oraz kilku innych, np. Pécs - Pécsett, Győr - Győrött. Dla określenia ruchu używa się tradycyjnie sublativusa i delativusa. Końcówka locativusa nie jest obowiązkowa dla tych kilku pozostałych miast i ma tu głównie znaczenie historyczne - mówi się też Pécsen, Győrben - natomiast cały czas należy używać locativusa dla miast zakończonych na -vár, a więc nie można powiedzieć: Kaposvárban lub Kaposváron. Liczba mnoga Liczbę mnogą tworzymy za pomocą końcówki -k. Np.jó - jók (dobry-dobrzy,dobre) ajtó - ajtók (jedne drzwi-kilkoro drzwi) Jeżeli wyraz kończy się na samogłoskę -a lub -e,to samogłoski te,po dodaniu do nich przyrostków,wydłużają się na -á i -é. Np.lámpa - lámpák (lampa-lampy) tábla - táblák (tablica-tablice) barna - barnák (brązowy-brązowe) lecke - leckék (lekcja-lekcje) Jeśli wyraz kończy się spółgłoską, to pomiędzy temat a przyrostek liczby mnogiej wstawiamy samogłoskę łączącą. Dla wyrazów z samogłoskami przednimi jest nią -e lub -ö,a z samogłoskami tylnymi -o lub -a. Np.érdekes - érdekesek (ciekawy-ciekawe) szék - székek (krzesło-krzesła) mennyezet - mennyezetek (sufit-sufity) rossz - rosszak (zły-złe,źli) munkás - munkások (robotnik-robotnicy) Wyrazy zakończone na -ú, otrzymują samogłoskę łączącą -a-. Np. hosszú - hosszúak (długi - długie) Wyrazy zakończone na -ű, otrzymują samogłoskę łączącą -e-. Np. gyönyörű - gyönyörűek (wspaniały - wspaniałe, wspaniali) Po liczebnikach nie ma potrzeby stawiania rzeczownika w liczbie mnogiej, liczebnik dostatecznie jasno określa ilość, np. két kutya - dwa psy (dosłownie: dwa pies), öt forint - pięć forintów (dosłownie: pięć forint). Odmiana dzierżawcza W języku węgierskim istnieją zaimki dzierżawcze (polskie: mój, twój itd. - patrz odp. sekcja), ale używa się ich rzadko. Najczęściej, podobnie jak przy odmianie rzeczownika, zastępuje się je za pomocą specjalnych końcówek dzierżawczych. Jeden posiadacz jeden przedmiot posiadany mój(a,e) -m, -om, -am, -em, -öm twój(a,e) -d, -od, -ad, -ed, öd jego/jej -a, -e, ja, -je Jeden posiadacz wiele przedmiotów posiadanych Wielu posiadaczy jeden przedmiot posiadany nasz(a,e) -nk, -unk, -ünk wasz(a,e) -tok, -tek, -tök, -otok, -atok, -etek, -ötök ich -uk, -ük, -juk, jük Wielu posiadaczy wiele przedmiotów posiadanych moi/moje -im, -aim, -eim, -jaim, -jeim nasi/nasze -ink, -aink, -eink, -jaink, -jeink twoi/twoje -id, -aid, -eid, -jaid, -jeid jego/jej -i, -ai, -ei, -jai, -jei wasi/wasze -itok, -itek, -aitok, -eitek, -jaitok, -jeitek ich -ik, -aik, -eik, -jaik, -jeik Przy odmianie rzeczowników przez osobowe końcówki dzierżawcze obowiązuje zmiana końcowych samogłosek -a i -e na -á oraz-é oraz zmiany rdzenne jakie występują przy dodawaniu końcówek przylegających samogłoskami łączącymi.

8 Przykłady: szoba (pokój) szobám (mój pokój) szobád (twój pokój) szobája (jego pokój) szobánk (nasz pokój) szobátok (wasz pokój) szobájuk (ich pokój) szobáim (moje pokoje) szobáid (twoje pokoje) szobái (jego pokoje) szobáink (nasze pokoje) szobáitok (wasze pokoje) szobáik (ich pokoje) könyv (książka) könyvem (moja książka) könyved (twoja książka) könyve (jego książka) könyvünk (nasza książka) könyvetek (wasza książka) könyvük (ich książka) könyveim (moje książki) könyveid (twoje książki) könyvei (jego książki) könyveink (nasze książki) könyveitek (wasze książki) könyveik (ich książki) Konstrukcja dzierżawcza Ponieważ język węgierski nie posiada dopełniacza, zastępuje go odpowiednia konstrukcja dzierżawcza, która polega na zestawieniu strony posiadającej z przedmiotem posiadanym. Posiadanie proste konstrukcja prosta - strona posiadająca nie przybiera żadnej końcówki, przedmiot posiadany przybiera osobową końcówkę dzierżawczą 3 os. lp. bądź lmn. - zależnie od liczby przedmiotów np.: ubranie chłopca - a fiú ruhája (gdzie fiú znaczy chłopiec, a ruha ubranie) konstrukcja złożona - strona posiadająca przybiera końcówkę -nak, -nek. Przedmiot posiadany przybiera przedimek określony 'a' lub 'az', np.: ubranie chłopca - a fiúnak a ruhája Obie konstrukcje w tłumaczeniu oznaczają to samo i nie ma między nimi żadnej różnicy poza stylistyczną. Posiadanie złożone Ma miejsce, kiedy strona posiadana jest równocześnie stroną posiadającą. Pierwsza strona posiadająca nie przybiera końcówki, natomiast druga przybiera osobową końcówkę dzierżawczą 3 os. lp. bądź lmn. oraz końcówkę -nak, -nek. Przedmiot posiadany otrzymuje przedimek a, az i osobową końcówkę dzierżawczą 3 os. np.: guzik ubrania chłopca - a fiú ruhájának a gombja (gdzie gombja znaczy: jego - ubrania - guzik) Pytania Jeśli chcemy odpowiedzieć na pytanie: kié? (czyj?) np.: kié a ruha (czyje jest ubranie?) to używamy bezosobowej konstruckji dzierżawczej -é: odpowiedź: fiúé (chłopca), fiúké (chłopców) Ma ona zastosowanie tylko kiedy akcentujemy posiadacza, kiedy chodzi o coś takiego: "ubranie należy do chłopca" = "a ruha a fiúé", albo po prostu "a fiúé", jak z kontekstu już wiadomo, o co chodzi. W innych przypadkach możemy tak: "ez a fiú ruhája"= "to jest ubranie chłopca". Zaimek dzierżawczy Jeśli na pytanie kié? chcemy odpowiedzieć: mój, twój, nasz, jego itp., używamy zaimków dzierżawczych: enyém mój (moja, moje), tiéd twój (twoja, twoje), övé jego, jej, miénk nasz, nasza, nasze, tiétek wasz, wasza, wasze, övék ich. A więc: Kié a ruha? - Az enyém = Czyje to ubranie? - Moje.

9 Wyrażanie posiadania W języku węgierskim nie ma czasownika mieć w takiej postaci, jak w innych językach indoeuropejskich (ang. to have, niem. haben, fr. avoir, itp.; ściślej - jest czasownik bír, ale oznacza on rozporządzać czymś, posiadać coś). Do wyrażenia posiadania używa się konstrukcji typu: "posiadacz" w celowniku + czas. być + obiekt "posiadany" z końcówką dzierżawczą. Np.: Mam duży dom = Nekem van a nagy házam (ház + am = házam - mój dom) Stefan ma trzy konie = Istvánnak van három lova (ló + a = lova - jego koń; po liczebniku zawsze jest liczba pojedyncza) Węgry nie mają dostępu do morza = Magyarországnak nincs kijárata a tengerhez (nincs = nem van; kijárat + a = kijárata - jego dostęp, dosł. wyjście) Nie miałeś o tym pojęcia = Neked nem volt fogalmad erről (fogalom + ad = fogalmad - twoje pojęcie) Ale jeśli obiekt "posiadający" nie jest "właścicielem" obiektu "posiadanego", używamy nieco innej konstrukcji: "posiadacz" w adessivusie (-nál/-nél) + czas. być z przedrostkiem meg + obiekt "posiadany", niekoniecznie z końcówką dzierżawczą Mam twoją książkę = Nálam van a könyved. (końc. dzierżawcza 2. osoby - bo książka jest twoja, nie moja) Czy on ma klucz? = Van nála kulcs? (brak końcówki dzierżawczej, bo chodzi nie o jego klucz, ale ogólnie o klucz) Natomiast dwa poniższe zdania oznaczają: Czy masz prawo jazdy? (prawo jazdy - vezető jogosítvány lub krócej jogosítvány, jogsi). Ale: Van (neked) (vezetői) jogosítványod? = Czy masz uprawnienia do kierowania pojazdami? Nálad van a (vezetői) jogosítványod? = Czy masz w tej chwili przy sobie prawo jazdy? Łączenie końcówek W języku węgierskim można połączyć ze sobą najwyżej dwie końcówki, przy czym najpierw występuje końcówka dzierżawcza lub końcówka liczby mnogiej, następnie - końcówka przypadka. Ponieważ końcówki dzierżawcze dla liczby mnogiej są inne, niż dla pojedynczej, nigdy nie wystąpi końcówka dzierżawcza z końcówką liczby mnogiej. Inaczej jest w jęz. fińskim: najpierw mamy końcówkę liczby mnogiej, potem końcówkę przypadka, jako ostatnią - końcówkę dzierżawczą (a więc trzy naraz): pol.: dom - domy - mój dom - moje domy węg.: ház - ház-ak - ház-am - ház-aim fiń.: talo - talo-i - talo-ni - talo-i-ni pol.: w domu - w domach - w moim domu - w moich domach węg.: ház - ház-ak-ban - ház-am-ban - ház-aim-ban fiń.: talo - talo-i-ssa - talo-ssa-ni - talo-i-ssa-ni Należy zauważyć, że w języku węgierskim odrzuca się końcówkę biernika, jeśli występuje razem z końcówką dzierżawczą, która ma w sobie spółgłoskę: [1] Várom a barátaim - Czekam na moich przyjaciół (teoretycznie powinno być Várom a barátaimat) Eladták a kerted tudtodon kívül - Sprzedali twój ogród bez twojej wiedzy (teoretycznie powinno być Eladták a kertedet...) Ale: A szomszéd megvette a házát - Sąsiad kupił jego dom (tu mamy wszystkie końcówki: dzierżawczą -a i biernika -t) Z innymi przypadkami się tak nie robi, bo zaciemniłoby to sens wypowiedzi - w przykładzie z ogrodem mamy tudtodon kívül: tudtodon = tudat (wiedza) + końc. dzierżawcza 2. os. -od + końcówka superessivusa -on, której wymaga wyraz kívül (poza, oprócz).

10 II Czasownik W języku węgierskim wyróżnia się dwie koniugacje: Ale: Podmiotową o o o gdy czasownik jest nieprzechodni: Ülök - Siedzę. gdy czasownik jest przechodni, ale nie ma dopełnienia: Eszek - Jem. gdy przedmiot, na którym operuje jest nieokreślony: Szeretek egy embert. - Kocham człowieka. Przedmiotową o gdy przedmiotem jest imię: Szeretem Sándort. - Kocham Aleksandra. o gdy przedmiot jest określony (przez użycie przedimka a/az): Szeretem a férjet. - Kocham męża. o gdy przedmiotem jest wyraz z przyrostkiem dzierżawczym: Szeretem a férjemet. - Kocham mojego męża. o gdy przedmiotem jest jeden z wyrazów: ő (on, ona, ono), ön (pan), ez (ten, ta, to), az (tamten, tamta, tamto), valamennyi (wszyscy, wszystko), egymás (siebie), magam (ja sam), magad (ty sam), maga (on sam), magunk (my sami), magatok (wy sami), maguk (oni sami), zaimki kończące się na -ik, np. melyik? (który?): Szeretem önt. - Kocham pana. o gdy przedmiotem jest liczebnik porządkowy: Olvasom a huszadik könyvet. - Czytam dwudziestą książkę. o gdy przedmiotem jest zdanie podrzędne, a orzeczenie zdania nadrzędnego wymaga biernika: w mowie zależnej: Látom, hogy szereted a férjedet. - Widzę, że kochasz twojego męża. w mowie niezależnej: Szeretlek. - feleli Mária. - Kocham cię- odpowiada Maria. (Słowo objaśnienia - Szeretlek. - zdanie podrzędne w koniugacji podmiotowej, Feleli Mária. - zdanie nadrzędne w koniugacji przedmiotowej. Zdanie podrzędne jest przedmiotem zdania nadrzędnego.) Belépve a lakásomba, rájött, hogy világít a lámpa - Wchodząc do (mojego) mieszkania, zorientował się, że świeci się lampa; orzeczenie zdania nadrzędnego - czasownik rájön (wpaść na coś, zorientować się) - łączy się z sublativusem (końc. -ra/-re), dlatego występuje w koniugacji podmiotowej. Dokładniej byłoby:...erre rájött, hogy... - zorientował się na tym, że... Hiszem, hogy a szerelem meggyőz - Wierzę, że miłość zwycięży: orzeczenie zdania nadrzędnego - czasownik hisz (wierzyć) - łączy się w tym przypadku z inessivusem (-ban/-ben) (czyli: Abban hiszek, hogy... - Wierzę w to, że... - dosł. "wierzę w tym"), dlatego występuje w koniugacji podmiotowej. (Ale: úgy hiszem, hogy... = azt hiszem, hogy... - uważam, że...; w mowie potocznej skraca się do asszem) Örülök, hogy találkozunk - Cieszę się, że się spotykamy; örül + celownik (-nak/-nek) (cieszę się temu, że...) Bezokolicznik Bezokolicznik czasownika węgierskiego kończy się na ni np. tudni - wiedzieć. W niektórych czasownikach (zakończonych zbitkami spółgłoskowymi lub spółgłoską poprzedzoną długą samogłoską) końcówka ni jest poprzedzona samogłoską a lub e np.: hallani - słyszeć, kezdeni - zaczynać. Formą słownikową czasowników w języku węgierskim nie jest - jak to ma miejsce w przypadku większości języków - forma bezokolicznikowa, lecz forma 3. osoby l. poj. koniugacji podmiotowej. W języku węgierskim bezokolicznik może pełnić funkcje rzeczownika, jego nazwa w dosłownym tłumaczeniu brzmi: imiesłów rzeczownikowy.

11 Bezokolicznik z końcówkami osobowymi Gdy bezokolicznik jest używany w połączeniu z czasownikiem bezosobowym (po polsku np.: trzeba, można, należy), często trzeba do tego bezokolicznika dołączyć końcówki, wskazujące, jakiej osoby dotyczy. osoba końcówka Én Te Ő Mi Ti Ők -om, -em -od, -ed -ia, -ie -unk, -ünk -otok, -etek -iuk, -iük Np.: szerezni (zdobywać) - szereznem, szerezned, szereznie, szereznünk, szereznetek, szerezniük; futni (biegać) - futnom, futnod, futnia, futnunk, futnatok, futniuk Takie czasowniki bezosobowe to: kell - trzeba (wraz z formą czasu przeszłego kellett - trzeba było, trybu przypuszczającego czasu teraźniejszego - kellene, czyli powinien, oraz przeszłego - kellett volna, czyli powinien był), muszáj - trzeba, ale silniejsze niż kell, szabad - wolno, można, tilos - zabronione. Często też dodaje się dopełnienie - rzeczownik w celowniku - mówiące, kogo te czasowniki dotyczą. (Nekem) Holnap munkába kell mennem - Jutro muszę iść do pracy. (Neked) Végül meg kellene javítanod ezt a kiöntőt - Powinieneś wreszcie naprawić ten zlew. Le szabad ülnöm? - Czy mogę usiąść? Itt nektek tilos dohányoznotok - Nie możecie tu palić papierosów. Końcówki czasu teraźniejszego osoba 1. Czas teraźniejszy końcówki koniugacji podmiotowej końcówki koniugacji przedmiotowej Én -ok, -ek, -ök -om, -em, -öm Te -sz -od, -ed, -öd Ő - -ja, -i Mi -unk, -ünk -juk, -jük Ti -tok, -tek, -tök -játok, -itek Ők -nak, -nek -ják, -ik Końcówki dołączamy zgodnie z zasadami harmonii samogłosek. Przykłady: vágni (ciąć) o koniugacja podmiotowa: vágok, vágsz, vág, vágunk, vágtok, vágnak o koniugacja przedmiotowa: vágom, vágod, vágja, vágjuk, vágjátok, vágják kenni (smarować) o koniugacja podmiotowa: kenek, kensz, ken, kenünk, kentek, kennek o koniugacja przedmiotowa: kenem, kened, keni, kenjük, kenitek, kenik törni (tłuc, rozbijać) o koniugacja podmiotowa: török, törsz, tör, törünk, törtök, törnek o koniugacja przedmiotowa: töröm, töröd, töri, törjük, töritek, törik

12 Uwagi dotyczące koniugacji podmiotowej W przypadku gdy temat czasownika kończy się na spółgłoskę: -s, -z, -sz, -zs, -dz w 2. os. l poj. używamy końcówek -ol, -el, öl zamiast -sz. Przykłady: olvasni (czytać) olvasol (czytasz), dolgozni (pracować) dolgozol (pracujesz), venni (brać/kupować niereg. temat vesz-) veszel (bierzesz/ kupujesz). Istnieje grupa czasowników tzw. ikowych, które w trzeciej osobie l. poj. konugacji podmiotowej przyjmują końcówkę -ik oraz przeważnie w pierwszej osobie tejże konugacji końcówki: -om, -em, -öm. Przykłady: o dolgozni dolgozom, dolgozol, dolgozik, dolgozunk, dolgoztok, dolgoznak o lakni (mieszkać) lakok lub lakom, laksz, lakik, lakunk, laktok, laknak o enni (jeść niereg. temat esz-) eszem, eszel, eszik, eszünk, esztek, esznek Kiedy temat czasownika jest zakończony na dwie spółgłoski lub -ít, to przed końcówkami -sz, -oraz -nak/nek należy dodać samogłoskę łączącą a/e otrzymujemy wtedy odpowiednio: - asz/esz, oraz -anak/enek, zaś przed -tok/tek/tök dodajemy samogłski o/e/ö, otrzymując: - otok/etek/ötök. (Samogłoska łacząca jest taka sama jak samogłoska w dodawanej końcówce) Przykłady: o mondani (powiedzieć) mondok, mondasz, mond, mondunk, mondotok, mondanak o fürödni (kąpać się, cz. ikowy, niereg. temat fürd-) fürdöm lub fürdök, fürdesz lub fürödsz, fürdik, fürdünk, fürdötök, fürdenek o tanítani (uczyć kogoś) tanítok, tanítasz, tanít, tanítunk, tanítotok, tanítanak Uwagi dotyczące koniugacji przedmiotowej W końcówkach zaczynających się od -j czyli: -ja, -juk/jük, -játok, -ják spółgłoska ta asymiluje się ze spółgłoskami: dz, dzs, s, sz, z, zs. Oznacza to, że przy dołączeniu takiej końcówki j znika a spółgłoska tematu ulega w tym miejscu wydłużeniu. Przykłady: o olvasni (czytać) olvasom, olvasod, olvassa, olvassuk, olvassátok, olvassák o nézni (patrzeć) nézem, nézed, nézi, nézzük, nézitek, nézik Końcówki czasu przeszłego W czasie przeszłym wyróżnia się trzy kategorie: Osoba 2. Czas przeszły Kategoria I Kategoria II Kategoria III końcówki koniugacji podmiotowej końcówki koniugacji przedmiotowej Én -tam, -tem -tam, -tem końcówki koniugacji podmiotowej -ottam, - ettem, -öttem Te -tál, -tél -tad, -ted -ottál, -ettél końcówki koniugacji przedmiotowej -ottam, -ettem, -öttem -ottad, -etted, - ötted końcówki koniugacji podmiotowej -tam, tem -tál, -tél końcówki koniugacji przedmiotowej -tam, tem -tad, -ted Ő -t -ta, -te -ott, -ett, -ött -otta, -ette, -ötte -ott, -ett, -ött -ta, -te Mi -tunk, -tünk -tuk, -tük Ti -tatok, -tetek -tátok, -tétek Ők -tak, -tek -ták, -ték -ottunk, - ettünk, - öttünk -ottatok, - ettetek, - öttetek -ottak, -ettek, -öttek Podział czasowników na poszczególne kategorie: -ottuk, -ettük, - öttük -ottátok, - ettétek, -öttétek -ották, -ették, - ötték -tunk, -tünk -tuk, -tük -tatok, -tetek -tátok, -tétek -tak, -tek -ták, -ték

13 Kategoria I Przykłady: Kategoria II Kategoria III Przykład: czasowniki, których tematy kończą się na: j, l, ly, n, ny, r czasowniki dwusylabowe, nieprzechodnie, których tematy kończą się na ad lub ed o tanulni (uczyć się) koniugacja podmiotowa: tanultam, tanultál, tanult, tanultunk, tanultatok, tanultak koniugacja przedmiotowa: tanultam, tanultad, tanulta, tanultuk, tanultátok, tanulták czasowniki, których temat kończy się na dwie spółgłoski czasowniki, których tematy kończą się na ít czasowniki jednosylabowe, których tematy zakończone są samogłoską krótką + t Do tej kategorii należą pozostałe czasowniki. czasownik lakni (mieszkać): laktam, laktál, lakott, laktunk, laktatok, laktak. Czynność przyszłą wyraża się na dwa sposoby: 3. Czas przyszły 1. Za pomocą czasownika posiłkowego fog (dosł. łapać) łączonego z bezokolicznikiem czasownika zasadniczego, np. PODM.: fogok várni, fogsz várni, fog várni, fogunk várni, fogtok várni, fognak várni - będę, będziesz, będzie... czekać PRZEDM.: fogom várni,... Taka konstrukcja często odpowiada polskiemu aspektowi niedokonanemu, choć Węgrzy aspektów nie rozróżniają. 2. Za pomocą odpowiedniego przedrostka, np. várok - czekam, megvárom - poczekam Taka konstrukcja często odpowiada polskiemu aspektowi dokonanemu. Jednak - podobnie jak w wielu innych językach - dodanie przedrostka często zmienia znaczenie czasownika, a wtedy tego, czy mówimy o czynności przyszłej, czy teraźniejszej, należy domyślać się z kontekstu: Felhívom Lacit, ne zavarj - Dzwonię do Władka, nie przeszkadzaj. (czas teraźniejszy) Felhívom Lacit este - Zadzwonię do Władka wieczorem. (czas przyszły) Sam czasownik hívni znaczy wołać, wzywać; z przedrostkiem fel znaczy telefonować, z przedrostkiem meg - zapraszać, z przedrostkiem ki - wyzywać (na pojedynek), itp. Jedynym czasownikiem posiadającym formy czasu przyszłego jest czasownik być (lenni - p. odp. sekcja).

14 A Tryb rozkazujący Podstawowe końcówki trybu rozkazującego są następujące: osoba końcówki koniugacji podmiotowej Én -jak, -jek -jam, -jem końcówki koniugacji przedmiotowej Te -j (-jál, -jél) -d (-jad, -jed) Ő -jon, -jen, -jön -ja, -je Mi -junk, -jünk -juk, -jük Ti -jatok, -jetek -játok, -jétek Ők -janak, -jenek -ják, -jék Jak widać, wyznacznikiem trybu rozkazującego jest głoska j. Ale zachodzą następujące zmiany: 1. Jeśli temat czasownika kończy się na -s, -st oraz krótką samogłoskę + t, j zmienia się na -ss. 2. Jeśli temat czasownika kończy się na -t z wyj. p. 1, j zmienia się na -ts. 3. Jeśli temat czasownika kończy się na -sz lub -szt, j zmienia się na -ssz. 4. Jeśli temat czasownika kończy się na -z, j zmienia się na -zz. 5. Jeśli temat czasownika kończy się na -dz, j zmienia się na -ddz. 6. Dla czasowników ikowych końcówka 1. os. l. poj. koniugacji podmiotowej jest taka sama, jak dla przedmiotowej. Przykłady: égni (spalać - temat ég-): PODM.: égjek, égj(él), égjen, égjünk, égjetek, égjenek; PRZEDM.: égjem, ég(je)d, égje, égjük, égjétek, égjék vágni (ciąć - temat vág-): PODM.: vágjak, vágj(ál), vágjon, vágjunk, vágjatok, vágjanak; PRZEDM.: vágjam, vág(ja)d, vágja, vágjuk, vágjátok, vágják szőni (tkać - temat sző-): PODM.: szőjek, szőj(él), szőjön, szőjük, szőjetek, szőjenek; PRZEDM.: szőjem, sző(je)d, szője, szőjük, szőjétek, szőjék mosni (myć - temat mos-): PODM.: mossak, moss(ál), mosson, mossunk, mossatok, mossanak; PRZEDM.: mossam, mos(sa)d, mossa, mossuk, mossátok, mossák festeni (malować - temat fest-): PODM.: fessek, fess(él), fessen, fessünk, fessetek, fessenek; PRZEDM.: fessem, fes(se)d, fesse, fessük, fessétek, fessék ütni (uderzać - temat üt): PODM.: üssek, üss(él), üssen, üssünk, üssetek, üssenek; PRZEDM.: üssem, üs(se)d, üsse, üssük, üssétek, üssék tanítani (uczyć kogoś - temat tanít-): PODM.: tanítsak, taníts(ál), tanítson, tanítsunk, tanítsatok, tanítsanak; PRZEDM.: tanítsam, taníts(a)d, tanítsa, tanítsuk, tanítsátok, tanítsák sérteni (ranić - temat sért-): PODM.: sértsek, sérts(él), sértsen, sértsünk, sértsetek, sértsenek; PRZEDM.: sértsem, sérts(e)d, sértse, sértsük, sértsétek, sértsék játszani (bawić się - czasownik ikowy, temat játsz-): PODM.: játsszam, játssz(ál), játsszon, játsszunk, játsszatok, játsszanak; PRZEDM.: játsszam, játszd/játsszad, játssza, játsszuk, játsszátok, játsszák fejleszteni (rozwijać, udoskonalać - temat fejleszt-): PODM.: fejlesszek, fejlessz(él), fejlesszen, fejlesszünk, fejlesszetek, fejlesszenek; PRZEDM.: fejlesszem, fejleszd/fejlesszed, fejlessze, fejlesszük, fejlesszétek, fejlesszék hozni (nosić - temat hoz-): PODM.: hozzak, hozz(ál), hozzon, hozzunk, hozzatok, hozzanak; PRZEDM.: hozzam, hozd/hozzad, hozza, hozzuk, hozzátok, hozzák fogódzani (trzymać się czegoś - czasownik ikowy, temat fogódz-): PODM.: fogóddzam, fogóddz(ál), fogóddzon, fogóddzunk, fogóddzatok, fogóddzanak; PRZEDM.: fogóddzam, fogódzd/fogóddzad, fogóddza, fogóddzunk, fogóddzátok, fogóddzák Przeczenie w trybie rozkazującym (zakaz) wyrażamy nie słowem nem, jak przy formie oznajmującej, ale słowem ne: Ne írj az asztalon! - Hiszen nem írok. = Nie pisz po stole! - Przecież nie piszę.

15 Tryb rozkazujący stosujemy w węgierskim nie tylko w takich przypadkach, jak w polskim - do wyrażenia rozkazu, życzenia, itp. - ale też w zdaniach podrzędnych z łącznikiem żeby (w językach romańskich odpowiada mu w tym przypadku tryb łączący). Dlatego formy trybu rozkazującego tworzy się nie tylko dla 2. osoby, ale dla wszystkich osób. Słówko żeby to po węgiersku hogy - identycznie, jak że, tak więc tryb rozkazujący zmienia sens zdania z hogy. Mondta, hogy Mari vegyen néhány tojást. - Powiedział, żeby Mari kupiła kilka jajek. Mondta, hogy Mari vett néhány tojást. - Powiedział, że Mari kupiła kilka jajek. Bywają często przypadki, że formy trybu rozkazującego są identyczne z formami trybu oznajmującego - wtedy sensu takiego zdania można się tylko domyślać: Mondta, hogy Mari vegye ki a tojásokat a hűtőszekrényből. = Powiedział, żeby Mari przyniosła jajka z lodówki = Powiedział, że Mari przyniosła jajka z lodówki. (w 3. os. l. poj. koniugacji przedmiotowej formy czasownika kivenni dla obu trybów są identyczne). Przeczenie: Felhúzta a kesztyűt, hogy ne fázzon a keze. - Założył rękawiczki, żeby nie marzły mu ręce. Csak nehogy elmeneküljön! - Żeby tylko nie uciekł! Końcówki -lak/-lek Jeśli czasownik przechodni występuje w 1. osoby liczby pojedynczej, a jego dopełnienie jest w 2. osobie w bierniku, nie stosujemy do tego czasownika zwykłej końcówki koniugacji przedmiotowej, lecz końcówki -lak/-lek: Szeretek túrázni = Kocham chodzić na wycieczki. Szeretem őt = Kocham ją / jego. Szeretlek = Kocham cię. Vártam egy óráig - Czekałem godzinę. Vártam a kettest. - Czekałem na (autobus) dwójkę. Vártalak egy óráig - Czekałem na ciebie godzinę. Nem akarlak látni. - Nie chcę cię widzieć. Anyukám kérte, hogy hívjalak fel. - Mama prosiła, żebym do ciebie zadzwonił. Czas teraźniejszy B Tryb przypuszczający Końcówki trybu przypuszczającego w czasie teraźniejszym są następujące: osoba końcówki koniugacji podmiotowej końcówki koniugacji przedmiotowej Én -nék -nám, -ném Te -nál, -nél -nád, -néd Ő -na, -ne -ná, -né Mi -nánk, -nénk -nánk, -nénk Ti -nátok, -nétek -nátok, -nétek Ők -nának, -nének -nák, -nék W 1. os. l. poj. koniugacji podmiotowej końcówka jest ta sama, bez względu na samogłoskę tematu (brak harmonii wokalicznej).

16 Czas przeszły Tryb przypuszczający czasu przeszłego tworzy się przez dodanie do formy oznajmującej czasu przeszłego słówka volna. A więc: Ezt nem csinálnám - Nie robiłbym tego (teraz lub w przyszłości). Ezt nem csináltam volna - Nie robiłbym tego (w przeszłości). Zdania warunkowe Zdania warunkowe tworzymy tak samo, jak w języku polskim (jeśli to po węgiersku ha, a w połączeniu z trybem przypuszczającym będzie oznaczać gdyby): Jeśli będę miał pieniądze, pojadę do Grecji. Ha lesz pénzem, elutazom Görögországba. Gdybym miał pieniądze, pojechałbym za tydzień do Grecji. Ha lenne pénzem, elutaznék Görögországba egy hét múlva. ("za tydzień" - egy hét múlva - oznacza, że mówimy o przyszłości i używamy trybu przypuszczającego czasu teraźniejszego) Gdybym w zeszłym roku miał pieniądze, pojechałbym do Grecji. Ha tavaly lett volna pénzem, elutaztam volna Görögországba. ("w zeszłym roku" - tavaly - oznacza, że mówimy o przeszłości i używamy trybu przypuszczającego czasu przeszłego; tryb przypuszczający czasu przeszłego dla czasownika być tworzymy z użyciem formy lett, nie volt - p. sekcja "Czasownik być") Czasownik być W języku węgierskim czasownik być w bezokoliczniku brzmi lenni. Jego odmiana jest następująca: Osoba tryb oznajmujący tryb przypuszczający tryb rozkazujący czas czas teraźniejszy przeszły czas czas przyszły teraźniejszy czas przeszły czas teraźniejszy Én vagyok voltam leszek lennék lettem volna legyek Te vagy voltál leszel lennél lettél volna legyél, légy Ő van volt lesz lenne lett volna legyen Mi vagyunk voltunk leszünk lennénk lettünk volna legyünk Ti vagytok voltatok lesztek lennétek lettetek volna legyetek Ők vannak voltak lesznek lennének lettek volna legyenek W 3. osobie liczby pojedynczej i mnogiej czasu teraźniejszego trybu oznajmującego używamy czasownika być tylko do określenia posiadania albo przebywania (znajdowania się gdzieś), natomiast nie używamy do określenia stanu lub zawodu. Wówczas funkcję orzeczenia pełni np. przymiotnik. Boldog vagyok - Jestem szczęśliwy. Boldog vagy - Jesteś szczęśliwy. Ők boldogok / Tamás boldog - Oni/one są szczęśliwi/e. Tomasz jest szczęśliwy. Tamás diák. - Tomasz jest uczniem / studentem. A juh állat. - Owca to zwierzę. Munkában vagyok - Jestem w pracy. Tamás az iskolában van. - Tomasz jest w szkole. Tamás boldog lenne, ha nem lenne az iskolában. - Tomasz byłby szczęśliwy, gdyby nie był w szkole. Tamás volt tegnap a vidámparkban és nagyon boldog volt emiatt. - Tomasz był wczoraj w wesołym miasteczku i był bardzo szczęśliwy z tego powodu. Legyen szíves, adjon egy üveg tejet. - Proszę dać mi butelkę mleka (dosł. Niech Pan/Pani będzie miła)

17 Przeczenie wyrażamy słówkiem nem, które w przypadku 3. osoby czasu teraźniejszego trybu oznajmującego zlewa się z czasownikiem w jeden wyraz: nem van = nincs nem vannak = nincsenek Zasada stosowania czasownika być w tym przypadku zostaje zachowana: Nem vagyok boldog. - Nie jestem szczęśliwy. Ők nem boldogok / Tamás nem boldog - Oni/one nie są szczęśliwi/e. Tomasz nie jest szczęśliwy. (nie mówimy tu nem van / nem vannak!) Nem vagyok munkában. - Nie jestem w pracy. Tamás nincs az iskolában. - Tomasza nie ma w szkole. A gyerekek már nincsenek a kertben. - Dzieci już nie ma w ogrodzie. Ne legyen ilyen vagány! - Niech Pan nie będzie taki cwany! III Przymiotnik Do przymiotników stosuje się te same zasady co do rzeczowników, czyli mogą one przyjmować te same końcówki na takich samych zasadach. Ale jeśli przymiotnik występuje jako przydawka (określa rzeczownik), nie odmienia się. A więc powiemy: Ezek a házak magasak - Te domy są wysokie. Ale: Ezek a magas házak - To są wysokie domy. Az egyiptomi piramisokat gyönyörűeknek tartják. - Piramidy egipskie uważa się za cudowne (-eknek - końc. l. mn + końc. celownika). Ale: Az egyiptomi piramisokat gyönyörű építményeknek tartják. - Piramidy egipskie uważa się za cudowne budowle. Stopniowanie przymiotników stopień wyższy tworzymy za pomocą przyrostka -bb, -abb lub -ebb, np.: magas (wysoki) magasabb (wyższy) stopień najwyższy tworzymy poprzez dodanie przedrostka leg- do stopnia wyższego np.: magasabb (wyższy) legmagasabb (najwyższy) Najczęściej spotykane wyjątki: Porównanie kicsi / kis - kisebb - legkisebb (mały - mniejszy - najmniejszy) bátor - bátrabb - legbátrabb (odważny - odważniejszy - najodważniejszy) jó - jobb - legjobb (dobry - lepszy - najlepszy) nehéz - nehezebb - legnehezebb (ciężki - cięższy - najcięższy) könnyű - könnyebb - legkönnyebb (łatwy - łatwiejszy - najłatwiejszy) hosszú - hosszabb - leghosszabb (długi - dłuższy - najdłuższy) lassú - lassabb - leglassabb (wolny - wolniejszy - najwolniejszy) bő - bővebb - legbővebb (szeroki - szerszy - najszerszy) Przy porównaniu używamy spójnika mint oznaczający niż np.: Az asztal nagyobb mint a szék co jest jednoznaczne ze zdaniem: stół (jest) większy niż krzesło. Inna możliwość to dodanie końcówki -nál, -nél na przykład: az asztal nagyobb a széknél, czyli: stół (jest) większy od krzesła. Warto zauważyć, że wiele przymiotników odmienia się nieregularnie.

18 IV Liczebnik Liczebniki w j. węgierskim dzieli się na określone i nieokreślone. Liczebniki określone Banknot tysiącforintowy. Słowo forint występuje w liczbie pojedynczej, rzeczownik nie przybiera w języku węgierskim formy liczby mnogiej, gdy stoi przed nim liczebnik. Do liczebników określonych należą: a) główne np. egy (jeden). Jeśli liczebnik główny występuje przed rzeczownikiem, to rzeczownik NIE PRZYBIERA liczby mnogiej, np.: négy asztal (cztery stoły, dosł. cztery stół). Nazwy liczebników: 1 - egy, 2 - két / kettő, 3 - három, 4 - négy, 5 - öt, 6 - hat, 7 - hét, 8 - nyolc, 9 - kilenc, 10 - tíz Liczebniki od 11 do 19 tworzy się przez dodanie nazwy odpowiedniej cyfry do przedrostka tizen-: 11 - tizenegy, 12 - tizenkét / tizenkettő,..., 19 - tizenkilenc Liczebnik 20 to húsz. Liczebniki od 21 do 29 tworzy się przez dodanie nazwy odpowiedniej cyfry do przedrostka huszon-: 21 - huszonegy, 22 - huszonkét / huszonkettő,... Liczebnik 30 to harminc. Dalsze "dziesiątki" tworzy się przez dodanie do nazwy odpowiedniej cyfry końcówki -van/-ven (zgodnie z zasadą harmonii wokalicznej; samogłoski długie się skracają!): 40 - negyven, 50 - ötven, 60 - hatvan,..., 90 - kilencven Liczebniki typu 33, 45, 71, itp., piszemy już bez zmiany nazwy liczebnika dziesiątek - ale łącznie (harminchárom, negyvenöt, hetvenegy). Liczebnik 100 to száz. Dalsze "setki" tworzy się przez dodanie do nazwy odpowiedniej cyfry końcówki -száz: kétszáz, háromszáz,..., kilencszáz Liczebnik 1000 to ezer (dalej - kétezer, háromezer,...), millió. b) porządkowe, które tworzymy poprzez dodanie końcówki -adik, -edik, -ödik lub -odik zgodnie z zasadami harmonii samogłoskowej. Wyjątkami są: első (pierwszy) második (drugi) c) ułamkowe. Liczebniki ułamkowe tworzy się od liczebników głównych przez dodanie przyrostka - ad, -od, -ed lub -öd, stosując zmiany rdzenia zachodzące przy tworzeniu liczebników porządkowych, np.: egy harmad (jedna trzecia). Wyjątek stanowi egy ketted, czyli jedna druga. Két / kettő Liczebnik 2 przyjmuje w języku węgierskim dwie formy: 1. Formy dłuższej kettő używamy najczęściej, gdy występuje samodzielnie: Hány kenyeret kérsz? - Kettőt. (Ile chcesz [prosisz] chlebów? - Dwa.) 2. Formy krótszej két używamy, gdy pełni funkcję przydawki (Két kenyeret kérek - Poproszę dwa chleby) oraz w złożeniach (np. kétszer - dwukrotnie, kétfejű - dwugłowy). Jednak ponieważ két jest

19 podobne w brzmieniu do hét (7), w niektórych przypadkach (jak np. przy określaniu sumy pieniędzy lub współrzędnych swojego położenia) lepiej użyć formy kettő. Podobne zasady dotyczą np. liczebnika mindkettő - obydwaj, obydwoje, a także liczebników złożonych (12, 22, 32,...) Taki "dualizm" jest cechą charakterystyczną języków ugryjskich. W języku chantyjskim mamy kat / kătɘn, zaś w mansyjskim - kit / kitiɣ. V Przedimek Przedimek w języku węgierskim jest nieokreślony (egy - dosł. jeden, jak po niemiecku, francusku, hiszpańsku) lub określony (a / az - zależnie od tego, czy wyraz zaczyna się na spółgłoskę, czy samogłoskę). Przedimka nieokreślonego używamy, gdy: chodzi nam o pojedynczą sztukę czegoś, zwłaszcza, gdy wspominamy o tym po raz pierwszy (Kérek egy tollat - Poproszę długopis. NOX ez egy magyar zenecsoport - NOX jest węgierską grupą muzyczną.) wyrażamy, że coś gdzieś jest, nie kładąc nacisku na miejsce (Az asztalon van egy telefon - Na stole jest telefon - analogicznie do hiszp. hay lub ang. there is) - ale gdy nacisk kładziemy na miejsce, użyjemy już przedimka określonego (A telefon az asztalon van - Telefon jest na stole - analogicznie do hiszp. está) Przedimka określonego używamy częściej: gdy określamy "typ" desygnatu, a nie pojedynczą sztukę (Az áruház nyolckor nyit - Dom towarowy otwierają o ósmej - w znaczeniu "domy towarowe" jako instytucja; A harangokat bronzból öntik - Dzwony odlewa się z brązu - "dzwon" jako typ przedmiotów) gdy określamy pojęcia abstrakcyjne (A szépség nem minden - Piękno to nie wszystko; Ilyen az élet - Takie jest życie) gdy określamy materiał lub gatunek, ale nie w połączeniu "coś jest zrobione z czegoś" (A víz nélkülözhetetlen az élethez - Woda jest niezbędna do życia. Szeretem a magyar borokat - Lubię węgierskie wina. Ale: Ez a táska bőrből van - Ta torba jest ze skóry; p. też przykład z dzwonami - bronz nie ma przedimka) gdy określamy czynności (Az úszás nagyon egészséges - Pływanie jest bardzo zdrowe) w połączeniu z nazwami gór, rzek, mórz, prowincji: a Duna, a Kárpátok, a Földközi tenger (Morze Śródziemne), az Alföld (Wlk. Niz. Węgierska), a Mazovia (Mazowsze), a Gellerthégy (Góra Gellerta w Budapeszcie) w połączeniu z wieloczłonowymi nazwami państw (az Egyesült Államok - Stany Zjednoczone, a Magyar Köztársaság - Republika Węgierska) w połączeniu z nazwą miasta, dzielnicy, państwa lub kontynentu, gdy nazwa ta jest określona przydawką (a régi Európa - Stara Europa, a kis Svájc - mała Szwajcaria, a szép Roma - piękny Rzym, a veszélyes Bronx - niebezpieczny Bronx); ogólnie jednak miasta, dzielnice, państwa i kontynenty nie mają żadnego przedimka w połączeniu z zaimkiem dzierżawczym i z rzeczownikiem z końcówką dzierżawczą (Ez a kocsi nem az enyém - Ten samochód nie jest mój. A mi irodánk a földszinten van - Nasze biuro jest na parterze) Nie używamy żadnego przedimka w przypadkach wspomnianych wyżej, a także: gdy klasyfikujemy desygnat (np. mówimy o zawodach: A bátyám mérnök - Mój (starszy) brat jest inżynierem. Lub: Ez nem bor - To nie wino. A juh állat - Owca to zwierzę) gdy rzeczownik określa ogólne czynności lub rzeczy (Este mindig tévét nézek - Wieczorem zawsze oglądam telewizję)

20 gdy mówimy o części większej całości (Vízet kérek - Poproszę wody. Fehér lovat vettem a vásáron - Na targu kupiłem białego konia [jednego z wielu]) - w języku polskim często (choć nie zawsze) taki rzeczownik jest w dopełniaczu, w fińskim - w partitivusie w połączeniu z imionami i nazwiskami Prawidłowe użycie przedimka jest dużo ważniejsze w języku węgierskim, niż w niektórych innych, posiadających przedimki (np. angielskim czy romańskich), ponieważ od przedimka stojącego przed dopełnieniem zależy, czy czasownik rządzący tym dopełnieniem wystąpi w koniugacji podmiotowej, czy przedmiotowej. Podobnie jest w jęz. niemieckim, gdzie od przedimka zależy końcówka przydawki. Pochodzenie Słownictwo Podstawowy i najczęściej używany zasób słów w języku węgierskim jest pochodzenia ugrofińskiego, w większości widać podobieństwo do innych języków z tej rodziny. Dotyczy to słów z takich dziedzin życia, jak: części ciała (węg. faj, fiń. pää - głowa; węg. fül, komi pel` - ucho; węg. szem, fiń. silme - oko; węg. száj, fiń., est. suu - usta; węg. kéz, fiń., est. käsi - ręka) życie rodzinne (węg. anya, fiń. emä - matka; węg. ős - starodawny, fiń. isä - ojciec; węg. vő, fiń. vävy - zięć) sprawy życia pośmiertnego i pradawnej religii (węg. lélek, chant. lil - dusza, fiń. löyly - opar) nazwy najdawniej znanych metali (węg. vas - żelazo, fiń. vaski - miedź; węg. ón, mar. wulno - cyna) myślistwo i przygotowanie żywności (węg. nyíl, fiń. nuoli - strzała; węg. háló, fiń. kalin - sieć; węg. leves, fiń. liemi - zupa; węg. vaj, fin. voi - masło; węg. kő, fiń., est. kivi - kamień; węg. kés, mar. küzö - nóż; węg. méh, fiń. mehiläinen - pszczoła; węg. mell - pierś, fiń. maito - mleko; węg. vér, fiń. veri - krew) Ok. 200 lat p.n.e. Węgrzy zamieszkiwali tereny nad Kamą, gdzie kontaktowali się z Protobułgarami. Z kolei ok. VII w. n.e. znaleźli się nad Morzem Azowskim, gdzie mieli kontakt z Chazarami. Wtedy do języka węgierskiego przedostało się dużo słów pochodzenia tureckiego. Głównie dotyczyły one hodowli i uprawy ziemi (bika - byk, kecske - koza, disznó - świnia, tyúk - kura, búza - pszenica, árpa - jęczmień, alma - jabłko, szőlő - winogrona, bor - wino), mieszkania (kép - obraz, ól - chlew, sátor - namiot), prawa (törvény - ustawa), przesądów (boszorkány - czarownica, sárkány - smok, bűvöl - zaczarować), wytwórstwa i zawodów (gyárt - produkować, gyúr - miesić ciasto, ács - cieśla, szűcs - kuśnierz). Z tych czasów pochodzi też trochę słów irańskich (tehén - krowa, tej - mleko, híd - most). Po zasiedleniu basenu karpackiego (895 rok) Węgrzy przejęli dużo słów od Słowian. Dotyczą one rolnictwa (szilva - śliwka, bab - fasola, káposzta - kapusta, répa - rzepa, villa - widelec, widły, gereblye - grabie, asztag - stóg, patkó - podkowa, bárány - baran, kacsa - kaczka, galamb - gołąb), urządzenia domu (udvar - dwór, konyha - kuchnia, gerenda - belka, ale też grzęda, ablak - okno, por. obłok, kémény - komin, asztal - stół, polc - półka, kulcs - klucz), jedzenia (ebéd - obiad, uzsonna - podwieczorek, por. ros. ужин - kolacja, vácsora - kolacja, por. wieczór, kolbász - kiełbasa, szalonna - boczek, por. ros. сало - słonina), ubrania (szoknya - spódnica, por. suknia, csizma - buty z cholewami, por. ciżma), życia rodzinnego (mostoha - macocha, unoka - wnuk), spraw państwowych i kościelnych (király - król, ispán - wysoki urzędnik królewski, por. żupan, tiszt - oficer, por. czcić, pecsét - pieczęć, kereszt - krzyż, pap - ksiądz, por. ros. поп, barát - przyjaciel, ale też brat zakonny, apáca - opat), dni tygodnia (patrz sekcja Pożyczki słowiańskie), narzędzi (kalapács - młotek, por. klepać, abroncs - obręcz, vödör - wiadro, cseber - ceber), nazwy narodów (görög - Grek, német - Niemiec, lengyel - Polak, od nazwy plemienia Lędzian, szerb, horvát, ukrán). Po przyjęciu chrześcijaństwa do języka węgierskiego przeszło dużo słów z łaciny. Dotyczyły one głównie religii, edukacji oraz organizacji państwa i kościoła (angyal - anioł, ostya - opłatek, por.

Nr Tytuł Przykład Str.

Nr Tytuł Przykład Str. Spis treści Nr Tytuł Przykład Str. 1. Bezokolicznik Ӏ Pytania bezokolicznika:?? Zakończenia bezokolicznika -, -, - 10 2. Czasowniki niedokonane i dokonane Użycie postaci czasowników Nieregularne formy

Bardziej szczegółowo

Gramatyka. języka rosyjskiego z ćwiczeniami

Gramatyka. języka rosyjskiego z ćwiczeniami Gramatyka języka rosyjskiego z ćwiczeniami Autor Dorota Dziewanowska Projekt graficzny okładki i strony tytułowej Krzysztof Kiełbasiński Ilustracje Maja Chmura (majachmura@wp.pl) Krzysztof Kiełbasiński

Bardziej szczegółowo

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta)

TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) TRYB ROZKAZUJĄCY A2 / B1 (wersja dla studenta) Materiał prezentuje sposób tworzenia form trybu rozkazującego dla każdej koniugacji (I. m, -sz, II. ę, -isz / -ysz, III. ę, -esz) oraz część do ćwiczeń praktycznych.

Bardziej szczegółowo

4. Zaimek wskazujący Zaimek względny Zaimek pytający Zaimek nieokreślony 55

4. Zaimek wskazujący Zaimek względny Zaimek pytający Zaimek nieokreślony 55 SPIS TREŚCI Wstęp 11 Zarys fonetyki języka portugalskiego 13 1. Odmiany języka portugalskiego 13 2. Przegląd głosek 14 2.1. Spółgłoski 14 2.2. Samogłoski 15 2.3. Półsamogłoski 16 3. Akcent 16 4. Najważniejsze

Bardziej szczegółowo

43. Narzędnik Liczba mnoga

43. Narzędnik Liczba mnoga TREŚĆ Sto. Wstęp f 1. Mowa. Język ojczysty. Języki słowiańskie i indoeuropejskie. 3 f 2. 3. Gramatyka Narzecza i język literacki. 4 5 Głosownia I. Głoski i ich powstawanie 4. Glos ludzki, narządy głosowe,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa I technikum i liceum

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa I technikum i liceum ZESPÓŁ PRZEDMIOTOWY ZESPÓŁ SZKÓŁ TECHNICZNO-INFORMATYCZNYCH JĘZYKÓW OBCYCH W GLIWICACH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa I technikum i liceum GRAMATYKA CZASOWNIK - odmiana czasowników

Bardziej szczegółowo

Darmowy fragment www.bezkartek.pl

Darmowy fragment www.bezkartek.pl Karolina Jekielek Samouczek języka angielskiego w zdaniach do tłumaczenia Poziom elementary Samouczek języka angielskiego w zdaniach do tłumaczenia 3 Copyright by Karolina Jekielek & e-bookowo Projekt

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego. im. Jana Pawła II w Żarnowcu w roku szkolnym 2014/2015

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego dla klasy 1a Gimnazjum Publicznego. im. Jana Pawła II w Żarnowcu w roku szkolnym 2014/2015 bardzo Rozdział 1 Kontakte stosować formy powitania i pożegnania stosownie do pory dnia przedstawić podstawowe informacje o sobie imię, pochodzenie, miejsce zamieszkania, wiek, zainteresowania zastosować

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI KL. IV. Wymagania edukacyjne obowiązujące ucznia

JĘZYK ANGIELSKI KL. IV. Wymagania edukacyjne obowiązujące ucznia 1.Uczeń zna zagadnienia gramatyczne: JĘZYK ANGIELSKI KL. IV czas present simple: zdania oznajmujące, pytające, przeczące; przedimek określony the i przedimki nieokreślone a/an zaimki wskazujące: this/that,

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE SZKOŁA PODSTAWOWA W RYCZOWIE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z JĘZYKA ANGIELSKIEGO w klasie 3 Szkoły Podstawowej str. 1 Wymagania

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA V (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA CELUJĄCA Otrzymuje ją uczeń, którego wiedza znacznie wykracza

Bardziej szczegółowo

HUNGAROLINGUA BASIC POZIOM 1. Gabriella Marschalkó

HUNGAROLINGUA BASIC POZIOM 1. Gabriella Marschalkó HUNGAROLINGUA BASIC POZIOM 1 Gabriella Marschalkó Debrecen 2013 2 HUNGAROLINGUA BASIC JĘZYK WĘGIERSKI DLA POCZĄTKUJĄCYCH Gabriella Marschalkó Przekład i adaptacja: Emília Fórizs Korekta językowa: Michał

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka niemieckiego kl.1 poziom III.0

Przedmiotowy system oceniania z języka niemieckiego kl.1 poziom III.0 KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLASY I GIMNAZJUM Na ocenę niedostateczną uczeń: - nie opanował materiału na ocenę dopuszczającą. Uczeń na ocenę dopuszczającą:! - stosuje typowe zwroty na

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE IV

KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE IV KRYTERIA OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE IV OCENA OCENA CELUJĄCA Gramatyka Mówienie i fonetyka KRYTERIA OCENIANIA Uczeń: bezbłędnie tworzy liczbę mnogą oraz stosuje przedimki a/an bezbłędnie stosuje

Bardziej szczegółowo

Ocena celująca: Ocena bardzo dobra: Wymagania Edukacyjne, Klasa VI 01.09.2015

Ocena celująca: Ocena bardzo dobra: Wymagania Edukacyjne, Klasa VI 01.09.2015 Wymagania Edukacyjne, Klasa VI 01.09.2015 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO DLA KLASY VI NA PODSTAWIE: MELANIE ELLIS, M. RAK, A. 2011. PROGRAM NAUCZANIA JĘZYKA ANGIELSKIEGO. Ocena celująca: 1.

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa Nr 45 z Oddziałami Integracyjnymi im. Jana Pawła II w Białymstoku Przedmiotowy system oceniania JĘZYK ANGIELSKI

Szkoła Podstawowa Nr 45 z Oddziałami Integracyjnymi im. Jana Pawła II w Białymstoku Przedmiotowy system oceniania JĘZYK ANGIELSKI Szkoła Podstawowa Nr 45 z Oddziałami Integracyjnymi im. Jana Pawła II w Białymstoku Przedmiotowy system oceniania JĘZYK ANGIELSKI Normy wymagań na oceny w klasie IV Ocena dopuszczająca W zakresie gramatyki

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego. Rozdział Zagadnienia Treści podstawowe Treści ponadpodstawowe KONTAKTE

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego. Rozdział Zagadnienia Treści podstawowe Treści ponadpodstawowe KONTAKTE Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA KLASY I GIMNAZJUM PODRĘCZNIK Kompass 1 NAZWA SZKOŁY: Gimnazjum nr 2 w Łukowie NAUCZYCIEL: Magdalena Kępa, Dorota Jopek-Małycha ROK SZKOLNY:

Bardziej szczegółowo

Części mowy - powtórzenie

Części mowy - powtórzenie Części mowy - powtórzenie Język polski Klasa I Gim Plan Nieodmienne części mowy: 1. przysłówek 2. przyimek 3. spójnik 4. partykuła 5. wykrzyknik Odmienne części mowy: 1. rzeczownik 2. przymiotnik 3. liczebnik

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO

KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO KRYTERIA WYMAGAŃ EDUKACYJNYCH NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA FRANCUSKIEGO Ocena dopuszczająca dostateczna dobra i gramatyka Uczeń dysponuje niewielkim zakresem i struktur gramatycznych. Ma problemy z budową

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego w klasie I.

Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego w klasie I. Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego w klasie I Pierwszy OCENA NIEDOSTATECZNA wystawiana jest wtedy, kiedy uczeń mimo pomocy ze

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA IV. ocena 2 3 4 5

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA IV. ocena 2 3 4 5 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA IV Ocena celująca: Uczeń spełnia wszystkie wymagania edukacyjne przewidziane na poszczególne oceny Uczeń samodzielnie poszerza swoją wiedzę, chętnie podejmuje

Bardziej szczegółowo

Rozwój mowy dziecka OKRES ZDANIA - OD 2 DO 3 ROKU ŻYCIA.

Rozwój mowy dziecka OKRES ZDANIA - OD 2 DO 3 ROKU ŻYCIA. Rozwój mowy dziecka OKRES ZDANIA - OD 2 DO 3 ROKU ŻYCIA. Między 2 a 3 rokiem życia następuje rozkwit mowy dziecka. Dziecko zaczyna budować zdania, początkowo są to zdania proste, które są złożone z dwóch,

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 2 Wymagania programowe w klasie V

Załącznik nr 2 Wymagania programowe w klasie V Załącznik nr 2 Wymagania programowe w klasie V Ocena celująca Ocena bardzo dobra Ocena dobra Ocena dostateczna Ocena dopuszczająca UCZEŃ KOŃCZĄCY KLASĘ PIĄTĄ w zakresie znajomości środków językowych całościowo,

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z języka niemieckiego w kl. I

Wymagania na poszczególne oceny z języka niemieckiego w kl. I Wymagania na poszczególne oceny z języka niemieckiego w kl. I Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia wymagań koniecznych powyżej 30%. Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: zna elementy

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania języka niemieckiego w gimnazjum Klasa 2, poziom III.0

Przedmiotowy System Oceniania języka niemieckiego w gimnazjum Klasa 2, poziom III.0 Przedmiotowy System Oceniania języka niemieckiego w gimnazjum Klasa 2, poziom III.0 Niniejszy Przedmiotowy System Oceniania opracowano na podstawie Programu nauczania języka niemieckiego dla klas I III

Bardziej szczegółowo

FONETYKA. Co to jest fonetyka? Język polski Klasa III Gim

FONETYKA. Co to jest fonetyka? Język polski Klasa III Gim FONETYKA Język polski Klasa III Gim Co to jest fonetyka? Fonetyka Fonetyka (z gr. phonetikos) to dział nauki o języku badający i opisujący cechy dźwięków mowy, czyli głosek. Zajmuje się ona procesami powstawania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa II technikum

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa II technikum ZESPÓŁ PRZEDMIOTOWY ZESPÓŁ SZKÓŁ TECHNICZNO-INFORMATYCZNYCH JĘZYKI OBCE W GLIWICACH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa II technikum GRAMATYKA CZASOWNIK - czas Präsens - czas Perfekt -

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego obejmuje:

Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego obejmuje: Przedmiotowy system oceniania z języka angielskiego obejmuje: 1. Prace pisemne: - prace klasowe, najczęściej w formie testu, zapowiadane zawsze z tygodniowym wyprzedzeniem; wszystkie prace poprawione i

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI KLASA I POZIOM III.1 GR.B

JĘZYK NIEMIECKI KLASA I POZIOM III.1 GR.B JĘZYK NIEMIECKI KLASA I POZIOM III.1 GR.B Celujący i gramatykę (wymagane i zawarte w danym rozdziale) w 95-100%. b) uczeń potrafi bezbłędnie stosować poznane słownictwo i struktury gramatyczne we wszystkiego

Bardziej szczegółowo

Język angielski kl. 6

Język angielski kl. 6 Cele kształcenia wymagania ogólne Język angielski kl. 6 I. Znajomość środków językowych. Uczeń posługuje się bardzo podstawowym zasobem środków językowych (leksykalnych, gramatycznych, ortograficznych

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY I GIMNAZJUM

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY I GIMNAZJUM WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY I GIMNAZJUM ROK SZKOLNY: 2012/2013 opracowała: Iwona Chmielecka Rozdział I. KONTAKTE formy powitania i pożegnania stosownie

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania w Niepublicznym Gimnazjum nr 1 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie I-II

Przedmiotowy system oceniania w Niepublicznym Gimnazjum nr 1 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie I-II Przedmiotowy system oceniania w Niepublicznym Gimnazjum nr 1 Fundacji Familijny Poznań w Poznaniu z przedmiotu j.niemiecki w klasie I-II Opracowanie: Krzysztof Maliszewski 1 GIMNAZJUM - KLASA I i II ZAKRES

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa III technikum

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa III technikum ZESPÓŁ PRZEDMIOTOWY JĘZYKÓW OBCYCH ZESPÓŁ SZKÓŁ TECHNICZNO-INFORMATYCZNYCH W GLIWICACH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA JĘZYK NIEMIECKI Klasa III technikum GRAMATYKA CZASOWNIK - czas Präsens - czas Perfekt

Bardziej szczegółowo

TEST NAUCZYCIELSKI SUMUJĄCY Z MATERIAŁU DLA KLASY CZWARTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE PROGRAMU

TEST NAUCZYCIELSKI SUMUJĄCY Z MATERIAŁU DLA KLASY CZWARTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE PROGRAMU TEST NAUCZYCIELSKI SUMUJĄCY Z MATERIAŁU DLA KLASY CZWARTEJ SZKOŁY PODSTAWOWEJ OPRACOWANY NA PODSTAWIE PROGRAMU Mirosławy Kasprzyk i Anny Zalewskiej DKW4014-151/99 Drogi Uczniu! Już niedługo ukończysz czwartą

Bardziej szczegółowo

New English Zone 1 Kryteria oceny Klasa 4

New English Zone 1 Kryteria oceny Klasa 4 New English Zone 1 Kryteria oceny Klasa 4 Starter Unit Uczeń wita się o różnych porach dnia, żegna i przedstawia siebie z imienia, wydaje i wykonuje polecenia, stosując właściwe formy Uczeń wita się o

Bardziej szczegółowo

Audio Kurs. W gierski. Kurs podstawowy. Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD

Audio Kurs. W gierski. Kurs podstawowy. Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD Audio Kurs W gierski Kurs podstawowy Dodatkowe materia y do kursu na p ycie CD Copyright Edgard, Warszawa 2007 Audio Kurs Opracowanie w gierskiej wersji j zykowej oraz gramatyki: Dorottya urawska Redakcja:

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA IV

KRYTERIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA IV 1 KRYTERIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO KLASA IV Kryteria obejmują zakres ocen 2-5, nie uwzględniając oceny 1 (niedostateczna) i 6 (celująca). Ocenę celującą otrzymuje uczeń, który wykracza poza wymagania na

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. NIEMIECKIEGO DLA KLASY III GIMNAZJUM POZIOM III.0. Wymagania edukacyjne

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. NIEMIECKIEGO DLA KLASY III GIMNAZJUM POZIOM III.0. Wymagania edukacyjne WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. NIEMIECKIEGO DLA KLASY III GIMNAZJUM POZIOM III.0 Treści nauczania/ temat rozdziału ROZDZIAŁ I Człowiek Wymagania edukacyjne podstawowe (P) ponadpodstawowe(pp) (wszystko, co w

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego dla gimnazjum Klasa I, poziom III.0

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego dla gimnazjum Klasa I, poziom III.0 Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego dla gimnazjum Klasa I, poziom III.0 Kontrola i ocenianie osiągnięć uczniów są niezbędne na każdym etapie nauczania. Ocena postępów ucznia dostarcza ważnych informacji

Bardziej szczegółowo

Klasa IV. zna elementy serii "der, die, das neu" do klasy IV, PSO z języka niemieckiego oraz

Klasa IV. zna elementy serii der, die, das neu do klasy IV, PSO z języka niemieckiego oraz Klasa IV Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który: zna elementy serii "der, die, das neu" do klasy IV, PSO z języka niemieckiego oraz zasady panujące na lekcji języka niemieckiego, potrafi przywitać

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI. Klasa pierwsza dwie godziny tygodniowo od podstaw

JĘZYK NIEMIECKI. Klasa pierwsza dwie godziny tygodniowo od podstaw JĘZYK NIEMIECKI Klasa pierwsza dwie godziny tygodniowo od podstaw - dane personalne - przedstawianie się, narodowość, kraj, wiek, adres, zainteresowania, hobby, zawód - szkoła - przedmioty nauczania, oceny,

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE V. Kryteria ocen

KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE V. Kryteria ocen KRYTERIA OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIÓW Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE V Kryteria ocen Ocenę celującą - otrzymuje uczeń, który samodzielnie rozwija zainteresowania, a jego wiedza znacznie przekracza poza obowiązujący

Bardziej szczegółowo

Powtórzenie wiadomości o czasowniku

Powtórzenie wiadomości o czasowniku Powtórzenie wiadomości o czasowniku 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna definicję czasownika, wymienia kategorie osoby, liczby, rodzaju, czasu i trybu, zna różnice między czasownikami dokonanymi i

Bardziej szczegółowo

Ocena: dobry Popełniając niewielkie błędy językowe, nie wpływające na zrozumienie wypowiedzi, uczeń:

Ocena: dobry Popełniając niewielkie błędy językowe, nie wpływające na zrozumienie wypowiedzi, uczeń: Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy VI, rok szkolny 2016/2017 Program nauczania języka angielskiego, kurs dla klas 4-6 szkoły podstawowej, II etap edukacyjny, Melanie Ellis, Anna Rak realizowany

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Paulina Zasada-Jagieła

Opracowała: Paulina Zasada-Jagieła Program pracy na zajęciach z języka francuskiego (zajęcia przeznaczone dla uczniów klas II i III gimnazjum w Zespole Szkół Gimnazjum nr 2 w Jędrzejowie) Opracowała: Paulina Zasada-Jagieła METRYCZKA PROGRAMU

Bardziej szczegółowo

KOŃCZĄCY KLASĘ CZWARTĄ

KOŃCZĄCY KLASĘ CZWARTĄ Załącznik nr 2 Wymagania programowe w klasie IV Ocena celująca Ocena bardzo dobra Ocena dobra Ocena dostateczna Ocena dopuszczająca UCZEŃ KOŃCZĄCY KLASĘ CZWARTĄ w zakresie znajomości środków językowych

Bardziej szczegółowo

Materiał nauczania języka polskiego i przewidywane osiągnięcia uczniów

Materiał nauczania języka polskiego i przewidywane osiągnięcia uczniów Materiał nauczania języka polskiego i przewidywane osiągnięcia uczniów Kursywą wyróżniono hasła realizowane wcześniej, w danej klasie uczeń poznaje je w szerszym wymiarze, z wykorzystaniem ćwiczeń i tekstów

Bardziej szczegółowo

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA

ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA ETAPY ROZWOJU MOWY DZIECKA Rodzice często niepokoją się, czy rozwój mowy ich dziecka przebiega prawidłowo. Od znajomych, a często również specjalistów uzyskują informację, że nie ma się czym martwić, dziecko

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa

Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa Dominika Birkenmajer Wymagania edukacyjne z j. angielskiego na rok szkolny 2013/2014 klasa 1 szkoła podstawowa 1. zakres tematyczny: powitania, pożegnania liczenie 1-10 kolory, owoce moje zabawki przybory

Bardziej szczegółowo

W PODSTAWIE PROGRAMOWEJ III. 1

W PODSTAWIE PROGRAMOWEJ III. 1 JĘZYK NIEMIECKI DLA GIMNAZJUM ROZKŁAD MATERIAŁU NA JEDNOSTKI LEKCYJNE DLA PODRĘCZNIKA DAS IST DEUTSCH! KOMPAKT PODRĘCZNIK CZĘŚĆ I REALIZACJA WYMAGAŃ SZCZEGÓŁOWYCH OKREŚLONYCH W PODSTAWIE PROGRAMOWEJ III.

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO 1. Każdy uczeń jest oceniany zgodnie z zasadami sprawiedliwości. 2. Ocenie podlegają następujące formy aktywności ucznia: - wypowiedź ustna - prace pisemne:

Bardziej szczegółowo

Ję J zyk ę a zyk n a g n i g el e ski w p i p gu g ł u ce We W r e on o i n k i a a G aw a rych

Ję J zyk ę a zyk n a g n i g el e ski w p i p gu g ł u ce We W r e on o i n k i a a G aw a rych Język angielski w pigułce Weronika Gawrych Spis treści 1.Język angielski- wprowadzenie 2.Alfabet angielski 3.Samogłoski 4.Dwugłoski 5.Gramatyka języka angielskiego 6.Czasy 7.Składnia 8.Wpływ na język polski

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY IV i V SZKOŁY PODSTAWOWEJ

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY IV i V SZKOŁY PODSTAWOWEJ WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY IV i V SZKOŁY PODSTAWOWEJ ROK SZKOLNY: 2011/2012 opracowała: Iwona Chmielecka na podstawie podręcznika : und so weiter

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO WYMAGANIA EDUKACYJNE W KLASACH IV VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ KLASA VI SZKOŁY PODSTAWOWEJ WELCOME CEL KSZTAŁCENIA WG NOWEJ PODSTAWY PROGRAMOWEJ OCENA BARDZO

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego

Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego Szkoła Podstawowa w Trzebielu Klasa IV opracowała Katarzyna Zawistowska Przedmiotowy System Oceniania z języka angielskiego jest zgodny z WSO Szkoły

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególną ocenę z języka angielskiego do podręcznika Steps in English 3 w klasach 6 szkoły podstawowej.

Wymagania edukacyjne na poszczególną ocenę z języka angielskiego do podręcznika Steps in English 3 w klasach 6 szkoły podstawowej. Wymagania edukacyjne na poszczególną ocenę z języka angielskiego do podręcznika Steps in English 3 w klasach 6 szkoły podstawowej. WELCOME Opis ludzi opisuje ludzi, uwzględniając ich ubiór, nie Uczeń opisuje

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny z języka niemieckiego w klasie I

Wymagania programowe na poszczególne oceny z języka niemieckiego w klasie I Wymagania programowe na poszczególne oceny z języka niemieckiego w klasie I I. Starter: Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo - zna niemiecki alfabet, lecz tylko częściowo - zna

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO OTRZYMANIA PRZEZ UCZNIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN KLASYFIKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE

WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO OTRZYMANIA PRZEZ UCZNIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN KLASYFIKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE 1 WYMAGANIA EDUKACYJNE NIEZBĘDNE DO OTRZYMANIA PRZEZ UCZNIA POSZCZEGÓLNYCH ŚRÓDROCZNYCH I ROCZNYCH OCEN KLASYFIKACYJNYCH Z JĘZYKA ANGIELSKIEGO W KLASIE 4 Evolution plus 1 Wymagania obejmują zakres stopni

Bardziej szczegółowo

Standardy wymagań edukacyjnych z języka niemieckiego i francuskiego oraz innych języków obcych, nauczanych jako drugi język obcy

Standardy wymagań edukacyjnych z języka niemieckiego i francuskiego oraz innych języków obcych, nauczanych jako drugi język obcy Standardy wymagań edukacyjnych z języka niemieckiego i francuskiego oraz innych języków obcych, nauczanych jako drugi język obcy I. Ogólne kryteria oceny biegłości językowej w zakresie szkolnych wymagań

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie VI Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II w Czerwionce - Leszczynach

Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie VI Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II w Czerwionce - Leszczynach Wymagania edukacyjne z języka polskiego w klasie VI Szkoły Podstawowej nr 1 im. Jana Pawła II w Czerwionce - Leszczynach 1 I. Ocena celująca Ocenę celującą otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV OCENA CELUJACA: Wiedza ucznia znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania: twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i zainteresowania; proponuje

Bardziej szczegółowo

Katalog wymagań na poszczególne oceny z języka angielskiego dla kl. IV

Katalog wymagań na poszczególne oceny z języka angielskiego dla kl. IV Katalog wymagań na poszczególne oceny z języka angielskiego dla kl. IV Program nauczania : Mariola Bogucka, Dorota Łoś OCENA DOPUSZCZAJĄCA (wymagania na ocenę dopuszczającą są równoważne z minimum programowym

Bardziej szczegółowo

Pierwszy semestr. na ocenę dopuszczającą. uczeń. - zna podstawowe słownictwo dotyczące stroju i wyglądu. - krótko przedstawia swoją opinię o modzie

Pierwszy semestr. na ocenę dopuszczającą. uczeń. - zna podstawowe słownictwo dotyczące stroju i wyglądu. - krótko przedstawia swoją opinię o modzie Wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z języka niemieckiego w klasie III Pierwszy semestr na ocenę dopuszczającą - zna podstawowe słownictwo dotyczące

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY I GIMNAZJUM /klasa Ia/ Wymagania zostały opracowane zgodnie z nową postawą programową

WYMAGANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY I GIMNAZJUM /klasa Ia/ Wymagania zostały opracowane zgodnie z nową postawą programową WYMAGANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO NA POSZCZEGÓLNE OCENY DLA KLASY I GIMNAZJUM /klasa Ia/ Wymagania zostały opracowane zgodnie z nową postawą programową Realizacja zakresu tematycznego człowiek, dom, szkoła,

Bardziej szczegółowo

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V

JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V JĘZYK POLSKI WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA OSIĄGNIĘĆ UCZNIA KLASA V (ocenę wyższą otrzymuje uczeń, który spełnia wszystkie wymagania ocen niższych pozytywnych) OCENA

Bardziej szczegółowo

KOŃCZĄCY KLASĘ SZÓSTĄ

KOŃCZĄCY KLASĘ SZÓSTĄ Załącznik nr 2 Wymagania programowe w klasie VI Ocena celująca Ocena bardzo dobra Ocena dobra Ocena dostateczna Ocena dopuszczająca UCZEŃ KOŃCZĄCY KLASĘ SZÓSTĄ w zakresie znajomości środków językowych

Bardziej szczegółowo

Język Niemiecki Przedmiotowy System Oceniania klas IV VI

Język Niemiecki Przedmiotowy System Oceniania klas IV VI I. Kryteria oceniania. Język Niemiecki Przedmiotowy System Oceniania klas IV VI 1. Ocenę celującą otrzyma uczeń, który: a) wykaże się wiedzą i umiejętnościami, które wykraczają znacznie poza program nauczania

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego w klasie II M gimnazjum poziom III.0, podręcznik Magnet II

Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego w klasie II M gimnazjum poziom III.0, podręcznik Magnet II Wymagania edukacyjne z języka niemieckiego w klasie II M gimnazjum poziom III.0, podręcznik Magnet II I Ogólne kryteria oceny z języka niemieckiego w zakresie szkolnych wymagań edukacyjnych: podstawowym

Bardziej szczegółowo

Evolution plus 2. Macmillan Polska 2014 KRYTERIA OCENIANIA

Evolution plus 2. Macmillan Polska 2014 KRYTERIA OCENIANIA 1 Evolution plus 2 KRYTERIA OCENIANIA Kryteria oceniania proponowane przez wydawnictwo Macmillan zostały sformułowane według założeń Nowej Podstawy Programowej i uwzględniają środki językowe, czytanie,

Bardziej szczegółowo

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl

Darmowy artykuł, opublikowany na: www.fluent.com.pl Copyright for Polish edition by Bartosz Goździeniak Data: 4.06.2013 Tytuł: Pytanie o czynność wykonywaną w czasie teraźniejszym Autor: Bartosz Goździeniak e-mail: bgozdzieniak@gmail.com Darmowy artykuł,

Bardziej szczegółowo

Evolution plus 2 PLAN WYNIKOWY. Macmillan Polska 2014 UNIT 1

Evolution plus 2 PLAN WYNIKOWY. Macmillan Polska 2014 UNIT 1 1 Evolution plus 2 PLAN WYNIKOWY WYMAGANIA PODSTAWOWE WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE UNIT 1 Zna formy twierdzące, przeczące i pytające czasowników być (to be) oraz mieć (have got) w czasie Present Simple i

Bardziej szczegółowo

PLAN WYNIKOWY klasa 5 podręcznik Evolution plus 2

PLAN WYNIKOWY klasa 5 podręcznik Evolution plus 2 1 PLAN WYNIKOWY klasa 5 podręcznik Evolution plus 2 WYMAGANIA PODSTAWOWE WYMAGANIA PONADPODSTAWOWE UNIT 1 Zna formy twierdzące, przeczące i pytające czasowników być (to be) oraz mieć (have got) w czasie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI KLASA IV

WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI KLASA IV WYMAGANIA EDUKACYJNE JĘZYK ANGIELSKI KLASA IV First Steps PODSTAWY PROGRAMOWEJ BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA rozdziale First Steps i wykonuje zadania sprawdzające rozumienie tych tekstów,

Bardziej szczegółowo

Kryteria ocen z języka polskiego w klasach V

Kryteria ocen z języka polskiego w klasach V Kryteria ocen z języka polskiego w klasach V OCENĘ CELUJĄCĄ otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie przekracza obowiązujący program nauczania: Twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i zainteresowania.

Bardziej szczegółowo

Funkcja rzeczownika w zdaniu

Funkcja rzeczownika w zdaniu Funkcja rzeczownika w zdaniu 1. Cele lekcji a) Wiadomości Uczeń: zna definicję rzeczownika, wie, jaką pełni funkcję w zdaniu, zna definicję pojęć: podmiot, przydawka, orzecznik, dopełnienie, okolicznik.

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny w klasie IV. Dział I: Wer bist du?

Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny w klasie IV. Dział I: Wer bist du? Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny w klasie IV opracowane na podstawie podręcznika Und so weiter Marta Kozubska, Ewa Krawczyk, Lucyna Zastąpiło Nr programu nauczania DPN 5002-20/08 Dział I: Wer

Bardziej szczegółowo

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV

KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV KRYTERIA OCEN Z JĘZYKA POLSKIEGO W KLASIE IV OCENĘ CELUJĄCĄ, otrzymuje uczeń, którego wiedza znacznie wykracza poza obowiązujący program nauczania. - twórczo i samodzielnie rozwija własne uzdolnienia i

Bardziej szczegółowo

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA

KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA KONSPEKT ZAJĘĆ Z JĘZYKA POLSKIEGO ZŁOTA KACZKA GRUPA zaawansowana Cel ogólny: ocena decyzji podjętej przez bohatera legendy. Cele operacyjne: uczeń będzie znał legendę o Złotej kaczce w wersji współczesnej,

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny do podręcznika Steps Forward -klasa IV język angielski

Wymagania na poszczególne oceny do podręcznika Steps Forward -klasa IV język angielski Wymagania na poszczególne oceny do podręcznika Steps Forward -klasa IV język angielski Ocena celująca First steps dobrą. Zna wszystkie wyrazy z zakresu:żywność,ubrania, kolory,przybory szkolne, liczby

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY I GIMNAZJUM ROK SZKOLNY:

WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY I GIMNAZJUM ROK SZKOLNY: WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW KLASY I GIMNAZJUM ROK SZKOLNY: 2014/2015 na podstawie podręcznika KOMPASS neu 1 Rozdział I. KONTAKTE stosować formy powitania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA ŁACIŃSKIEGO FORMY KONTROLI PRACY UCZNIÓW 1. KONTROLA BIEŻĄCA PREZENTACJA ZADAŃ WYKONANYCH W GRUPIE ( OCENY KOLORU ZIELONEGO WAGA 1,00 ) ODPOWIEDŹ USTNA ( OCENY KOLORU

Bardziej szczegółowo

Steps in English 3-klasa VI Wymagania edukacyjne z języka angielskiego

Steps in English 3-klasa VI Wymagania edukacyjne z języka angielskiego Steps in English 3-klasa VI Wymagania edukacyjne z języka angielskiego WELCOME Opis ludzi ludzi, uwzględniając ich ubiór, nie Uczeń opisuje ludzi, uwzględniając ich ubiór, popełniając niewielkie błędy

Bardziej szczegółowo

Wymagania język angielski. klasy IV VI. Szkoła Podstawowa nr. 2 im. Królowej Jadwigi. Pleszew

Wymagania język angielski. klasy IV VI. Szkoła Podstawowa nr. 2 im. Królowej Jadwigi. Pleszew Wymagania język angielski klasy IV VI Szkoła Podstawowa nr. 2 im. Królowej Jadwigi Pleszew Wymagania ogólne Klasa IV Uczeń klasy IV powinien posługiwać się następującymi strukturami i słownictwem: struktury

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA: PEARSON LONGMAN

WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA: PEARSON LONGMAN WYMAGANIA EDUKACYJNE KLASA: New Opportunities Elementary PEARSON LONGMAN OPRACOWAŁA: EWELINA MIGULINA Nazwa działu Ocena szkolna Umiejętności ucznia na poszczególne oceny szkolne 1. Friends Pamięta nazwy

Bardziej szczegółowo

STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV

STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV STANDARDY WYMAGAŃ PROGRAMOWYCH Z JĘZYKA POLSKIEGO KLASA IV stopień niedostateczny - 1 stopień dopuszczający - 2 nie opanował podstawowych wiadomości z fleksji, składni, słownictwa, ortografii, w zakresie

Bardziej szczegółowo

Do udziału zapraszamy uczniów z klas I i III GIMNAZJUM. Uczestnikami konkursu mogą być uczniowie klas z zaawansowanym językiem niemieckim.

Do udziału zapraszamy uczniów z klas I i III GIMNAZJUM. Uczestnikami konkursu mogą być uczniowie klas z zaawansowanym językiem niemieckim. REGULAMIN SZKOLNEGO KONKURSU LEKSYKALNO - GRAMATYCZNEGO Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO Organizatorzy: Kinga Rembiesa, Małgorzata Bernowska I. CELE KONKURSU 1. Podnoszenie poziomu umiejętności językowych młodzieży.

Bardziej szczegółowo

BUDOWA ZDANIA POJEDYNCZEGO

BUDOWA ZDANIA POJEDYNCZEGO BUDOWA ZDANIA POJEDYNCZEGO polski.gim26.gda.pl 1 1. Zdanie jest to wypowiedzenie zawierające przynajmniej jedno orzeczenie. np. Ania rozmawia przez telefon. Pada deszcz. polski.gim26.gda.pl 2 2. RÓWNOWAŻNIK

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy IV - rok szkolny 2015/2016

Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy IV - rok szkolny 2015/2016 Wymagania edukacyjne z języka angielskiego dla klasy IV - rok szkolny 2015/2016 Program nauczania : Program nauczania języka angielskiego. Kurs dla klas 4-6 szkoły podstawowej. II etap edukacyjny. Melanie

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne język polski klasa IV

Wymagania edukacyjne język polski klasa IV Wymagania edukacyjne język polski klasa IV Ocenę NIEDOSTATECZNĄ (1) otrzymuje uczeń, który nie opanował poziomu wymagań w zakresie kształcenia literackiego, nauki o języku i form wypowiedzi wskazanych

Bardziej szczegółowo

Team Up 1 Kryteria oceny

Team Up 1 Kryteria oceny Team Up 1 Kryteria oceny Welcome rozdziale Welcome i wykonuje zadania sprawdzające rozumienie tych tekstów, nie popełniając błędów. językowe uwzględnione w rozdziale Welcome i wykonuje zadania tekstów,

Bardziej szczegółowo

I. Ogólne kryteria oceny biegłości językowej w zakresie szkolnych wymagań edukacyjnych: podstawowym i ponadpodstawowym

I. Ogólne kryteria oceny biegłości językowej w zakresie szkolnych wymagań edukacyjnych: podstawowym i ponadpodstawowym Przedmiotowy System Oceniania z języka niemieckiego w Gimnazjum nr 4 obowiązujący od 1.09.2014 Klasa IA, IB, IC, ID, poziom III.0 Nauczyciele uczący: Mariola Sech-Radomska I. Ogólne kryteria oceny biegłości

Bardziej szczegółowo

JĘZYK NIEMIECKI KLASA I POZIOM III.1 GR.A

JĘZYK NIEMIECKI KLASA I POZIOM III.1 GR.A JĘZYK NIEMIECKI KLASA I POZIOM III.1 GR.A Celujący (wymagane i zawarte w danym rozdziale) w 95-100%. b) uczeń potrafi bezbłędnie stosować poznane słownictwo i struktury gramatyczne we wszystkiego typu

Bardziej szczegółowo

TREŚCI UMIEJĘTNOŚCI PODSTAWOWE UMIEJĘTNOŚCI PONADPODSTAWOWE

TREŚCI UMIEJĘTNOŚCI PODSTAWOWE UMIEJĘTNOŚCI PONADPODSTAWOWE W Y M A G A N I A O S I Ą G N I Ę Ć W I E D Z Y I U M I E J Ę T N O Ś C I Z J Ę Z Y K A A N G I E L S K I E G O P O U K O Ń C Z E N I U K L A S Y 1 TREŚCI UMIEJĘTNOŚCI PODSTAWOWE UMIEJĘTNOŚCI PONADPODSTAWOWE

Bardziej szczegółowo

Steps in English 1 Kryteria oceny dla klasy IV

Steps in English 1 Kryteria oceny dla klasy IV Steps in English 1 Kryteria oceny dla klasy IV WELCOME 1 Uczeń w sposób płynny przedstawia się i przeliterowuje swoje imię, nie popełniając błędów Uczeń w sposób płynny przedstawia się i przeliterowuje

Bardziej szczegółowo

PIJARSKIE SZKOŁY W WARSZAWIE

PIJARSKIE SZKOŁY W WARSZAWIE PIJARSKIE SZKOŁY W WARSZAWIE Podstawowa i Gimnazjum ul. Gwintowa 3, 00-704 Warszawa, tel. 0(22) 841 28 76 www.warszawa.pijarzy.pl; e-mail: szkolywarszawa@pijarzy.pl I Pijarski Konkurs Gramatyczny im. Onufrego

Bardziej szczegółowo

Czasownik to be i have got

Czasownik to be i have got Poniższe materiały zawierają zagadnienia dotyczące podstawowych czasowników oraz słownictwa obejmującego tematy maturalne na poziomie podstawowym. Mają one na celu pomóc w przygotowaniu do zaliczenia różnic

Bardziej szczegółowo

UNIT 2 OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA

UNIT 2 OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA Winners Plus 1 klasa IV Kryteria oceny Hello! rozdziale Hello! i wykonuje zadania językowe uwzględnione w rozdziale Hello! i wykonuje zadania tekstów, popełniając językowe uwzględnione w rozdziale Hello!

Bardziej szczegółowo

First Steps OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA

First Steps OCENA BARDZO DOBRA DOBRA DOSTATECZNA DOPUSZCZAJĄCA Steps Forward 1 Wymagania edukacyjne na poszczególne oceny z języka angielskiego dla klas 4 Rok szkolny 2015/2016 Nauczyciele prowadzący: mgr Beata Dańda, mgr Joanna Gabriel First Steps PODSTAWY rozdziale

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. ANGIELSKIEGO DLA KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1. Rozdział Starter

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. ANGIELSKIEGO DLA KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1. Rozdział Starter WYMAGANIA EDUKACYJNE Z J. ANGIELSKIEGO DLA KLASY IV SZKOŁY PODSTAWOWEJ POZIOM KOMPETENCJI JĘZYKOWEJ WG CEF A1 Zna i stosuje niektóre słowa z rozdziału Starter. Rozdział Starter czasownik to be w czasie

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE I PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW I i II KLASY GIMNAZJUM Magnet

WYMAGANIA EDUKACYJNE I PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW I i II KLASY GIMNAZJUM Magnet WYMAGANIA EDUKACYJNE I PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z JĘZYKA NIEMIECKIEGO DLA UCZNIÓW I i II KLASY GIMNAZJUM Magnet Dział Ocena dopuszczająca Ocena dostateczna Ocena dobra Ocena bardzo dobra Guter Start!

Bardziej szczegółowo