Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download ""

Transkrypt

1 Nr 4(25) kwiecieñ 2011 ISSN gazeta bezp³atna ISSN Nak³ad egz. Zdrowie w Krakowie miesiêcznik informacyjny W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny Pomosty aortalno-wieñcowe poprawiaj¹ komfort ycia pacjenta Mia d yca zbiera swoje niwo. Gromadzenie siê cholesterolu w b³onie wewnêtrznej têtnic wp³ywa na powstawanie blaszek mia d ycowych, tworzenie siê owrzodzeñ, a w rezultacie prowadzi do zwê enia œwiat³a têtnic, a tym samym do choroby wieñcowej. czytaj str. 4» Oczy s¹ odbiciem stanu zdrowia pacjenta Oko mo e byæ nie tylko zwierciad³em duszy, ale i cia³a. Pozwala bowiem oceniæ, do jakich chorób pacjent mo e mieæ predyspozycje i które z jego organów mog¹ byæ zagro one. O irydologii, czyli nauce zajmuj¹cej siê ocen¹ stanu zdrowia na podstawie badania g³ównie têczówki oka, mówi Andrzej Janczewski, specjalista irydolog z Zak³adu Medycyny Naturalnej Alster w Krakowie. Kto zajmuje siê irydologi¹? W Polsce irydologia nie zosta³a jeszcze wpisana jako ga³¹ÿ medycyny. Nie we wszystkich krêgach medycznych znajduje te akceptacjê, jednak jeœli ju jest reprezentowana, to w sposób profesjonalny, g³ownie przez lekarzy internistów i przez okulistów. Okulistom jest pod tym wzglêdem ³atwiej, mo na nawet powiedzieæ, e irydologia jest czêœci¹ okulistyki. Têczówka, która jest w centrum zainteresowania szczególne irydologów, jest przecie czêœci¹ ga³ki ocznej. Dlaczego akurat têczówka? Czy tylko j¹ obserwuj¹c, irydolog czerpie informacje? Têczówka stanowi ca³¹ strukturê przebarwieñ, zmian o charakterze kolo- rystycznym. Na niej mo na te zaobserwowaæ wiele wskaÿników, typu: krypty, za³amania, pierœcienie. Poszczególne czêœci têczówki s¹ odpowiedzialne za ró ne organy. Na popularnych tablicach irydologicznych, czêsto publikowanych przez ró nego rodzaju media, zaznaczone s¹ obszary w obrêbie têczówki oka, które odpowiadaj¹ za funkcjê wewn¹trzustrojowe. Zmiany w poszczególnych czêœciach têczówki mog¹ œwiadczyæ o predyspozycji do chorób danego organu, oczywiœcie z zaznaczeniem, e lewe oko mówi o kondycji prawej strony cia³a i odwrotnie, prawe o lewej stronie. Jeœli diagnozujemy przyk³adowo w lewym oku i widzimy zmianê w sektorze nerki, to wiemy, e pacjent mo e mieæ predyspozycje do schorzenia, w tym wypadku prawej nerki. Informacja przebiega przez naczyniówkê neuronow¹, czyli nerw ³¹cz¹cy têczówkê oka z danym narz¹dem. Czasami jest to informacja wczesna, zapowiadaj¹ca problem. I to jest w³aœnie zalet¹ irydologii, która jest w stanie pewne kwestie przewidzieæ. Irydolog bada jednak nie tylko sam¹ têczówkê. Zwraca te uwagê na powiêkszone Ÿrenice, ewentualne przesuniêcia Ÿrenicy oka ku górze, do³owi, w prawo lub w lewo, a nawet na sam kszta³t Ÿrenicy, która w niektórych przypadkach mo e mieæ kszta³t elipsy. Wszystko ma znaczenie. Nawet ogólny kszta³t oka. Jak d³ugo trwa badanie? Wszystko zale y od tego, jakie kto ma do tego podejœcie i co chcemy osi¹gn¹æ. Mo na mówiæ tylko o samym badaniu irydologicznym, gdy pacjent siada na krzeœle, a irydolog przy pomocy lampy bezcieniowej lub irydoskopu oraz szk³a powiêkszaj¹cego, badana têczówkê oka, a nastêpnie wypisuje formularz z informacjami, e pacjent np. tu ma z³ogi, tam jest zatoksyczniony itd. Trwa to kilka minut i te podrêczne materia³y do diagnostyki zupe³nie wystarczaj¹. Czasami badanie trwa d³u ej, ale jest to kwestia indywidualna. I teraz nale a³oby sobie postawiæ pytanie, czy to trafi do pacjenta? Co ma zrobiæ z tymi informacjami? Moim zdaniem powinno to zupe³nie inaczej dokoñczenie str. 8» Nie bój siê o tym rozmawiaæ Rak stercza (prostaty) jest najczêœciej wystêpuj¹cym nowotworem z³oœliwym u mê czyzn. Niestety bardzo czêsto wykrywany jest zbyt póÿno. Mê czyÿni zwykle wstydz¹ siê o problemach z prostat¹ rozmawiaæ z lekarzem i ignoruj¹ koniecznoœæ wykonywania regularnych badañ. czytaj str. 5» Kiedy nadmierne ow³osienie to problem hormonalny Zdarza siê, e kobiety skar ¹ siê na nadmierne ow³osienie. Na twarzy pojawia siê u nich szpec¹cy w¹sik, a nawet bokobrody, k³opotliwe w³osy zaczynaj¹ równie wyrastaæ w okolicach piersi i na brzuchu, natomiast ow³osienie na nogach jest twarde, gêste i w dodatku ciemnego koloru. czytaj str. 6» NZOZ SPÓ KA LEKARSKA NA KOZ ÓWCE BADANIA REFUNDOWANE (NFZ): - poradnia okulistyczna - poradnia diabetologiczna - poradnia psychologiczna - poradnia logopedyczna US UGI MEDYCZNE ODP ATNE: kardiolog, psychiatra, dermatolog, reumatolog REJESTRACJA PN-PT ul. Na Koz³ówek 29, tel , ul. Wielicka 76, tel

2 2 Zdrowie w Krakowie Nr 4 WARTO WIEDZIEÆ Osi¹gnê³a to, co wczeœniej wydawa³o jej siê niemo liwe W czerwcu ubieg³ego roku Pani W³adys³awa przysz³a do Naturhouse przy ul. Wielopole w Krakowie o dwóch kulach. By³a kilka miesiêcy po operacji wstawienia endoprotezy kolana. Mia³a powa ne wahania poziomu cukru oraz stwierdzone nadciœnienie. Waga 107 kg by³a przyczyn¹ utraty pewnoœci siebie, powodowa³a nisk¹ samoocenê, przygnêbienie i zrezygnowanie. Dietetyczka Karolina muda zmotywowa³a j¹ jednak do walki z nadwag¹. Gdy Pani W³adys³awa przekona³a siê, e mo e zrzuciæ zbêdne kilogramy, uwierzy³a w siebie, co pomog³o jej do chwili obecnej straciæ a 32 kg, i to jeszcze nie koniec. Dziœ jest zupe³nie inn¹ osob¹, jest radosna, pe³na energii, uœmiechniêta i nie potrzebuje ju podpieraæ siê kul¹. Osi¹gnê³a to, co wczeœniej wydawa³o jej siê niemo liwe. Kiedy zaczê³a mieæ Pani problemy z nadwag¹? W latach osiemdziesi¹tych, gdy mia³am 36 lat, urodzi³am drugie dziecko, córkê. Przyty³am wtedy w ci¹ y 20 kg i nie mog³am siê ju tej nadwagi pozbyæ. Oczywiœcie próbowa³am ró nych metod odchudzania, stosowa³am rozmaite kuracje odchudzaj¹ce, raz uda³o mi siê nawet zrzuciæ 16 kg, ale co z tego? Za ka dym razem by³ efekt jo-jo. Po kuracji wraca³am bowiem do swoich nawyków ywieniowych i nadwaga znów siê pojawia³a. Druga sprawa to bardzo niezdrowy styl ycia, jaki przez wiele lat prowadzi³am, Rano wychodzi³am bez œniadania, w pracy by³y na przemian kawa i papieros, czasem tylko, ale bardzo rzadko, schodzi³am po jak¹œ przek¹skê do bufetu. Tak naprawdê to jad³am dziennie tylko jeden ogromny posi³ek i to dopiero wieczorem. Dla mnie by³a to, mo na powiedzieæ œniadanioobiado-kolacja. PóŸniej przesz³am na rentê, a w koñcu i na emeryturê. Wi¹za³o siê z tym mnóstwo zmartwieñ i stresu, czu³am siê po prostu nikomu niepotrzebna. Mia³am niestety te tê z³¹ przypad³oœæ, e w sytuacjach stresowych jad³am, zajada³am stres. Tak samo nudê gdy nie mia³am co robiæ, siada³am przed telewizorem i jada³am, to paluszki, to opakowanie ciastek, to orzeszki ziemne, czy ca³y pojemnik lodów By³am te takim trochê odkurzaczem. Zjada³am wszystko, by siê nie zmarnowa³o. Jak coœ zosta³o, to jad³am od razu, eby umyæ naczynia, nie chowa³am do lodówki na póÿniej. Poza tym, jak gotowa³am, to eby sprawdziæ, czy ju jest dobre, jad³am od razu kilka ³y ek. W miêdzyczasie, jak ju by³am na emeryturze, zapad³am na Przewlek³¹ Obturacyjn¹ Chorobê P³uc i dos³ownie siê dusi³am. Musia³am wiêc rzuciæ palenie. A kiedy przesta³am paliæ, zwiêkszy³ mi siê oczywiœcie apetyt. To zbieg³o siê równie z klimakterium, które przechodzi³am bardzo ciê ko. Takim w³aœnie stylem ycia doprowadzi³am do tego, e w ubieg³ym roku wa y- ³am 107 kg. Wygl¹da³am jak kolubryna. Wstydzi³am siê swojego wygl¹du. Dosz³o nawet do tego, e ca³e miesi¹ce siedzia³am na dzia³ce, by jak najmniej ludzi mog³o mnie widzieæ. Z daleka omija³am lustra i chowa³am siê nawet przed mê em, eby nie widzia³, jak okropnie wygl¹dam. Teraz, gdy patrzê na zdjêcia z tamtego okresu, naprawdê dziwiê siê, jak mog³am do takiego stanu dopuœciæ. Co Pani¹ sk³oni³o do przyjœcia do Naturhouse przy ul. Wielopole w Krakowie? Jedna z klientek Pani Karoliny jest kole ank¹ mojej siostry. To siostra powiedzia³a mi, ebym posz³a do Naturhouse na ul. Wielopole. Wiedzia³a o mojej depresji, czêsto jej siê przecie ali³am, e wstydzê siê gdziekolwiek wychodziæ, e wygl¹dam okropnie. I posz³am do Naturhouse, ale pocz¹tkowo bez przekonania. Nie wierzy³am, e mo e mi siê udaæ. Na pierwszej wizycie nawet p³aka³am, u ala³am siê nad sob¹. Rodzina i znajomi zaakceptowali mnie tak¹, jak¹ by³am, ale ja mimo wszystko Ÿle czu³am siê z tak¹ nadwag¹, bardzo przeszkadza³ mi mój wygl¹d. Gdy o tym mówi³am, wszyscy doradzali mi tylko, e jeœli chcê to zmieniæ, to muszê sama siê za to wzi¹æ, nikt tego przecie za mnie nie zrobi. Owszem, pomog¹ mi, ale pierwszy krok nale y do mnie. I pomagali mi. Jeszcze zanim trafi³am do Naturhouse, córka i synowa za³atwia³y mi kolejne kuracje odchudzaj¹ce i odwozi³y mnie na konsultacje dietetyczne, poniewa nie by³am sprawna ruchowo. Zdaniem eksperta Karolina muda, dietetyk Naturhouse: Pani W³adys³awa przysz³a do nas w czerwcu zesz³ego roku, oprócz nadwagi mia³a równie k³opoty zdrowotne z kolanem. Lekarz zaleci³ jej zrzuciæ co najmniej 20 kg ze wzglêdu na endoprotezê kolana. Na pierwsz¹ wizytê przysz³a o kulach, smutna, przygnêbiona, z poczuciem, e nikt w ni¹ nie wierzy i e nic ju nie jest w stanie jej pomóc. Na pocz¹tku stara³am siê zatem podnieœæ j¹ na duchu, zmotywowaæ i przekonaæ, e uda jej siê schudn¹æ, e jest w stanie sama to zrobiæ. Pierwsze spotkanie minê³o nam wiêc nie tyle na rozmowie o samej diecie, co na motywowaniu, przekonaniu pani W³adys³awy, by zaczê³a walczyæ i pokona³a ten swój wewnêtrzny strach. I uda³o siê. Po pierwszej wizycie spad³o 2.5 kg. Gdy Pani W³adzia zobaczy³a wynik na jednej wadze, nie wierzy³a. Potem zwa y³a siê na drugiej i dopiero wtedy do niej dotar³o, e schud³a. Zmierzy³yœmy te obwody i by³o ju po 2-3 cm mniej. Nastêpnie z tygodnia na tydzieñ by³o coraz lepiej. Po pewnym czasie zauwa a³yœmy te, e Pani W³adzia pojawia siê ju tylko z jedn¹ kul¹, a w koñcu ju w ogóle bez niej. Poza tym zmiany widaæ by³o ju, jak wchodzi³a, zanim jeszcze stawa³a na wagê. Od razu widzia³yœmy np., e spodnie s¹ za luÿne. W tym momencie Pani W³adys³awa wa y 75 kg, czyli od czerwca zesz³ego roku uda³o nam siê zrzuciæ ju 32 kg, ale d¹ ymy jeszcze, by by³o to 40 kg. Oczywiœcie w czasie kuracji pojawi³y siê pewne momenty kryzysowe, gdy np. w zimie by³ wiêkszy apetyt i waga mniej spada³a, albo parê razy by³ te wzrost wagi, jednak korygowa³yœmy to na bie ¹co tzw. dietami uderzeniowymi. W tym momencie wszystko siê ju zmieni³o, nie tylko wagowo, ale i zdrowotnie. Odci¹ y³yœmy te krêgos³up i kolana. W dodatku Pani W³adzia jest osob¹, która têtni yciem, przychodzi z uœmiechem na twarzy. Diametralnie zmieni³a siê pod k¹tem podejœcia do ycia, ma takie poczucie, e nic jej ju nie zniszczy, e zawsze sobie poradzi. Nie by³am jednak do tego przekonana, nie trafia³o to do mnie, a i efektów odchudzania wtedy te nie by³o widaæ. Poza tym nikt wczeœniej mnie nie motywowa³, nikt nie wierzy³ w mój sukces. Pani Karolina muda, dietetyczka Naturhouse, by³a pierwsz¹ osob¹, która tak naprawdê we mnie uwierzy³a i zachêci³a mnie do walki. I takiej zachêty w³aœnie potrzebowa³am. Po pierwszej wizycie, jak schud³am 2.5 kg, przekona³am siê, e mogê to osi¹gn¹æ. Wtedy powiedzia- ³am sobie: ja wam poka ê! i zaczê³am wierzyæ, e potrafiê schudn¹æ. Jak d³ugo czeka³a Pani na pierwsze efekty kuracji? Efekty pojawi³y siê ju na pocz¹tku, po pierwszych wizytach. Przesta³am mieæ zadyszkê i nadciœnienie, poziom cukru siê unormowa³. Wszystkie wczeœniejsze dolegliwoœci stopniowo siê cofa³y. Po pierwszym miesi¹cu kuracji schud³am 6 kg. atwiej by³o mi siê te poruszaæ, wiêc dopiero wtedy uwierzy³am, e operacja kolana siê jednak uda³a. Wtedy zaczê³am te du o spacerowaæ i zapisa³am siê na p³ywalniê. Dziœ jestem ju l ejsza o 32 kg, ale walczê dalej. Skoro nie ma adnych przeciwwskazañ, to chcê jeszcze zrzuciæ parê kilko. Sta³am siê teraz bardziej pewna siebie, wiem, e potrafiê, e dam radê. Ju nie jestem grub¹ szar¹ myszk¹, jak¹ by³am wczeœniej. Jak wspomina Pani swoje pierwsze dni kuracji w Naturhouse? Pierwsze dni by³o to dla mnie, mo na powiedzieæ, przestawienie siê o 180 stopni. Nie umia³am przecie jeœæ regularnie, nie potrafi³am delektowaæ siê jedzeniem, czy starannie przygotowywaæ sobie posi³ków. Wczeœniej by³a bylejakoœæ, teraz nale a³o zmieniæ przyzwyczajenia. Muszê siê te przyznaæ, e przez pierwsze dni zachowywa³am siê jak przys³owiowa blondynka. Gdy na kartce z zaleceniami od Pani Karoliny by³o napisane, e mam zjeœæ tak¹ i tak¹ zupê, potem drugie danie i jogurt na deser, to ja to wszystko jad³am na raz, mimo e ju po zjedzeniu po³owy, by³am syta Zacz¹³ Blisko 150 osób skontrolowa³o swój stan zdrowia i skorzysta³o z bezp³atnych porad ortopedów i fizjoterapeutów Krakowskiego Centrum Rehabilitacji podczas Dnia Otwartego jednego z najlepszych ma³opolskich szpitali ortopedyczno-rehabilitacyjnych. W sobotê 9 kwietnia br. Krakowskie Centrum Rehabilitacji przy Al. Modrzewiowej 22 na Woli Justowskiej odwiedzi³o blisko 150 osób, które skorzysta³y z mo liwoœci bezp³atnych specjalistycznych konsultacji lekarskich i kontroli stanu zdrowia pod has³em Sprawni na wiosnê. 42 osoby skorzysta³y z konsultacji Poradni Urazowo-Ortopedycznej, 8 osobom porady udzielili lekarze Poradni Leczenia Bólu, 7 osobom konsultacji udzielili specjaliœci Poradni Rehabilitacyjnej. Z badania poziomu cukru i pomiaru ciœnienia skorzysta³y 63 osoby. W wiosennych æwiczeniach, które dla wielu rodzin z dzieæmi by³y okazj¹ wspólnej weekendowej zabawy, prowadzonych przez fizjoterapeutów z Modrzewiowej wziê³o udzia³ 19 osób. Szczególnym zainteresowaniem odwiedzaj¹cych szpital przy al. Modrzewiowej cieszy³a siê unikalna ekspozycja protez Pani W³adys³awa przed... mnie boleæ o³¹dek, wiêc wydawa³o mi siê, e to z diet¹ jest coœ nie tak. Na szczêœcie na drugiej wizycie Pani Karolina wyjaœni³a mi, e przecie, jeœli nie czujê g³odu, nie muszê jeœæ wszystkiego. Czy smakuj¹ Pani zalecane produkty i potrawy? Tak. Du ym plusem tej diety jest to, e lubiê polecane produkty, jak warzywa i owoce na surowo, zieleninê, ró nego rodzaju zupy na gwoÿdziu, nie muszê mieæ wywaru z koœci. Lubiê takie rzeczy i mogê je jeœæ na okr¹g³o. Trochê brakuje mi tylko owoców, które wczeœniej jad³am w nadmiarze. Potrafi³am nawet zjeœæ ca³e kilo, jak mia³am je pod rêk¹. Owoce s¹ jednak s³odkie, wiêc nie powinno siê ich jeœæ za du o. Dziœ mam ju swoje ulubione potrawy i wiem, co i kiedy mogê jeœæ. Nauczy³am siê te, eby mieæ zawsze w lodówce po kilka jogurtów, chudych serków itd., by nie by³o sytuacji, e przychodzi pora na posi³ek, a ja nie mam w domu danego produktu i nie wiem, czy zjeœæ coœ innego, czy biec do sklepu. Jakie ma Pani plany na lato? Ju chyba nie bêdzie Pani ukrywaæ siê przed ludÿmi na dzia³ce Oczywiœcie e nie! W ogóle to pod koniec ubieg³ego roku przyszed³ taki moment, e poczu³am, mo na powiedzieæ, chroniczny brak towarzystwa. Coœ siê we stawów biodrowych i kolanowych prezentowana w budynku dawnej kuchni i sto- ³ówki wojskowej, który po gruntownej modernizacji jest od obecnie siedzib¹ nowoczesnych gabinetów i sal rehabilitacji. Przewodnikami po wystawie byli lekarze i pielêgniarki Oddzia³u Chirurgii Urazowej, Ortopedii i Rehabilitacji, gdzie ka dego roku wykonuje ponad skomplikowanych zabiegów endoprotezoplastyki. Na wyk³adzie poœwiêconym bólom krêgos³upa wojewódzkiego konsultanta w dziedzinie rehabilitacji dra n. med. Wojciecha Szwarczyka [na co dzieñ kieruj¹cego w szpitalu przy Modrzewiowej Pododdzia³em Rehabilitacji Neurologicznej] pojawi³o siê 24 s³uchaczy. Dzieñ otwarty Krakowskiego Centrum Rehabilitacji zosta³ zorganizowany z okazji 20-lecia szpitala, który corocznie otacza i po kuracji w Naturhouse mnie zmieni³o. Wczeœniej nigdzie raczej nie chodzi³am, wstydz¹c siê swojego wygl¹du. Teraz jednak wyci¹gam mê a do kina, do teatru, po kolacji spacerujemy. Chodzê te na basen. Zamierzam równie odwiedziæ rodzinê, której od wielu lat nie widzia³am. W koñcu zabra³am siê do ycia. a³ujê jednak, e tak póÿno. Muszê wiêc nadrobiæ stracony czas. Centrum dietetyczne Naturhouse Kraków, ul. Wielopole 30 tel. (012) Godziny otwarcia: pon-pt 8:00 21:00 sob 8:00 18:00 Wiosenne konsultacje na Woli Justowskiej opiek¹ ponad 2,5 tys. pacjentów stacjonarnych i 25 tys. korzystaj¹cych z porad ambulatoryjnych. Na kolejny Dzieñ Otwarty i bezp³atne konsultacje lekarskie szpital przy al. Modrzewiowej zaprasza po raz kolejny ju w czerwcu br. Wiêcej informacji:

3 WARTO WIEDZIEÆ Zdrowie w Krakowie Nr 4 3 Marokañskie czarne myd³o i rêkawica Kessa, czyli rozpoczynamy oczyszczanie W koñcu nadesz³a wiosna, a wraz z ni¹ ciep³e s³oneczne dni. Z szafy mo emy wyj¹æ ju lekkie ubrania, a grube schowaæ do niej jak najg³êbiej, z nadziej¹, e nie prêdko siê znów przydadz¹. Wreszcie mo emy za³o yæ zwiewne sukienki, krótkie spódnice i lekkie bluzki. Aby jednak wygl¹daæ w nich jak najkorzystniej, trzeba do tego odpowiednio przygotowaæ skórê. Po zimie stan mojej skóry nie jest najlepszy. Mrozy i brak s³oñca przyczyni³y siê do tego, e sta³a siê szara, matowa, szorstka i ma³o jêdrna. Trzeba teraz w szczególny sposób o ni¹ zadbaæ. Postanowi³am wiêc wykorzystaæ naturalne kosmetyki z Mydlarni u Franciszka. Regularnie zaopatrujê siê tam w ró nego rodzaju preparaty do pielêgnacji urody, których dzia³anie, mimo e u ywam ich od dawna, za ka dym razem na nowo mnie zadziwia. Zacznê od oczyszczania pomyœla- ³am i siêgnê³am na pó³kê po marokañ-» dokoñczenie ze str. 1 wygl¹daæ, dlatego ja te to badanie przeprowadzam inaczej. Dla mnie wa na jest holistyka, czyli leczenie ca³oœciowe, poznanie przyczyn. Sama diagnoza niczego nie za³atwi. To tak, jakbyœmy poszli do lekarza z bólem g³owy, a on przepisa³by nam tylko leki przeciwbólowe. W ten sposób nic nie osi¹gniemy. Jeœli wiêc nie zada siê pytania okreœlaj¹cego, dlaczego pacjenta boli g³owa i paru istotnych innych pytañ dotycz¹cych tego, jak pacjent yje i funkcjonuje, to powiedzmy szczerze, nie bêdzie to rozwi¹zanie problemu zdrowotnego. Trzeba to czasami wspomóc diagnostyk¹ bardziej szczegó³ow¹. Czyli oprócz samego badania têczówki, konieczny jest te wywiad z pacjentem? Wed³ug mnie, tak. Jeœli nie usi¹dziemy z pacjentem, nie porozmawiamy o nim, nie zg³êbimy jego duszy, nic wiêcej nie zyskamy. eby zainicjowaæ odpowiednie leczenie, trzeba przeprowadziæ szczegó³owy wywiad. Sucha informacja o tym, co dzieje siê w organizmie pacjenta, nic mu nie powie, natomiast jeœli dojdziemy do tego, co jest przyczyn¹ danej dolegliwoœci, to pacjent uœwiadomiony co mu szkodzi, bêdzie móg³ odpowiednio chorobie przeciwdzia³aæ. A przyczyn mo e byæ wiele, np. czynnik dietetyczny, czy nieodpowiedni dla organizmu styl ycia, czy mo e nawet czynnik emocjonalny istnieje bowiem wspó³zale noœæ czynnika emocjonalnego z czynnikiem funkcji wewn¹trzwydzielniczej. Zaczynamy wiêc rozmawiaæ o pacjencie o tym, jak œpi, jak siê od ywia, jak funkcjonuje w ci¹gu dnia. Nie pytam, co go boli, czy co mu dolega, ale pytam o to, jak on funkcjonuje. Informacje, które uzyskujê w trakcie wywiadu, mówi¹ o pewnych nawykach i przyzwyczajeniach oraz o reakcjach organizmu. Pytanie, które pojawia siê na dzieñ dobry w gabinetach irydologicznych (i nie tylko) na ca³ym œwiecie, brzmi: Ile pani/pan wypija p³ynów dziennie?, a potem padaj¹ inne pytania o dietetykê. Wszystko bowiem siê z tym wi¹ e, a pacjenci niestety jeszcze nie zawsze zdaj¹ sobie z tego sprawê. W zwi¹zku z tym, zawsze te mówiê swoim pacjentom, e lek nie stanowi rozwi¹zania problemu. Rozwi¹zanie to my, nasze postêpowanie. Uwa am, e w irydologii wa na jest kwestia scalania. Wszystko bowiem ma znaczenie, tak e mimika, gesty, sposób poruszania siê. To wszystko trzeba po³¹czyæ i wtedy dopiero mo emy komuœ skie czarne myd³o, Savon Noir. Ten w stu procentach naturalny peeling, który poleci³a mi ekspedientka w Mydlarni u Franciszka, stosowany jest od wieków w Hammamach i ³aŸniach tureckich. Oczyszczanie za pomoc¹ czarnego naturalnego myd³a Savon Noir rozpoczyna bowiem Hammam, bêd¹cy niezwyk³¹ k¹piel¹, rytua³em. Receptura Savon Noir przekazywana jest natomiast z pokolenia na pokolenie myd³o powstaje z po³¹czenia oleju ze zmia - d onymi oliwkami. Wspania³e w³aœciwoœci pielêgnacyjne czarnego myd³a znaj¹ dziœ ju ludzie na ca³ym œwiecie. Dlaczego ja mia³bym ich nie poznaæ? pomyœla³am, nape³niaj¹c wannê ciep³¹ wod¹. Dowiedzia³am siê, e Savon Noir doskonale nawil a i zmiêkcza, a nastêpnie delikatnie z³uszcza martwy naskórek i dog³êbnie od ywia skórê. Wystarczy na³o yæ ten naturalny kosmetyk na zwil one cia³o, pozostawiæ go na kilka minut, a po tym czasie wykonaæ masa ziarnist¹ rêkawic¹ Kessa. W krajach arabskich jest ona podstaw¹ wszystkich peelingów. Idealnie œciera bowiem martwy naskórek, a tak e pozwala szybciej pozbyæ siê zanieczyszczeñ (np. zaskórników). Oczywiœcie j¹ równie kupi³am w Mydlarni u Franciszka. Taki zabieg z zastosowaniem czarnego myd³a Savon Noir i tradycyjnej rêkawicy Kessa pobudza kr¹ enie krwi i wyg³adza cia³o. G³êbokie oczyszczenie skóry, pozbycie siê toksyn, zanieczyszczeñ i martwego naskórka to podstawa Oczy s¹ odbiciem stanu zdrowia pacjenta pomóc. Dlatego nasze dzia³ania powinna cechowaæ podstawowa znajomoœæ fizjologii, anatomii i psychologii. Na koniec metodê wspierania siê tych dwóch systemów, czyli systemu wywiadu i diagnostyki irydologicznej, zamykam jedn¹ ca³oœciow¹ ocen¹, z podaniem wskazañ, jak pacjent ma dalej prowadziæ ycie, jak powinien siê od ywiaæ i jakiego typu preparaty czy suplementy stosowaæ. Taki sposób diagnozowania wypracowa³em w ci¹gu dziesiêciu lat, odk¹d prowadzê swój gabinet. Czy pacjent do badania irydologicznego powinien siê odpowiednio przygotowaæ? Nie, nie jest to konieczne. Do badania irydologicznego nie trzeba nawet zdejmowaæ soczewek, jeœli ktoœ je ma. Nie przeszkadzaj¹ te leki atropinowe, ale nale y wczeœniej zg³osiæ, e jest siê pod ich dzia³aniem. Trudno by³o Panu siê tej metody badania nauczyæ? Ca³y czas siê uczê. S¹ sytuacje, gdy muszê zerkn¹æ do opracowañ dydaktycznych. Twierdzê, e nie mo na diagnozowaæ z za³o eniem, e wszystko wiemy. Wszyscy jesteœmy przecie omylni. Czy irydolog mo e powiedzieæ pacjentowi, e kompleksowej pielêgnacji. - Dziêki temu moja skóra d³u ej zachowa m³ody i zdrowy wygl¹d, i na pewno nie bêdê mieæ kompleksów, zak³adaj¹c zwiewn¹ wiosenn¹ sukienkê pomyœla³am i zaczê- ³am delikatnie wmasowywaæ czarne myd³o w skórê, które w kontakcie z wod¹ momentalnie zaczê³o zmieniaæ siê w kremow¹ masê. Zamierzony efekt, czyli idealnie g³adka, miêkka i jedwabista w dotyku skóra, widoczny by³ natychmiast, zaraz po k¹pieli. Mogê wiêc z ca³¹ pewnoœci¹ przyznaæ, e pracownica Mydlarni u Franciszka i tym razem mia³a racjê. Dziêki niej dokona³am trafnego wyboru. Tak wspaniale wyg³adzonej skóry nie mia³am od dawna. Czu³am wrêcz, jak ona oddycha. Ka demu mogê wiêc poleciæ Savon Noir i rêkawicê Kessa. Zapraszamy do Mydlarni u Franciszka Kraków - ul. Starowiœlna 40, tel. (12) ul. Krakowska 5 (pod arkadami), tel. (12) ul. Go³êbia 2, tel. (12) ul. Karmelicka 13, tel. (12) Katowice - ul. Piastowska 3, tel. (32) Warszawa - ul. Koszykowa 30 (na odcinku miêdzy Pl. Konstytucji a ul. Mokotowsk¹), tel. (22) ul. Podwale 19, tel. (22) Radom - ul. Reja 8, tel Czêstochowa - ul. Berka Joselewicza 1, tel Poznañ - ul. Wodna 22, tel Zakopane - Pasa Handlowy, ul. Krupówki 29, tel Kielce - ul. Ma³a 4, tel Gdynia - ul. wirki i Wigury 7, tel ten na pewno cierpi na tak¹, a nie inn¹ chorobê? Jeœli ktoœ przychodzi i pyta, czy ma nowotwór, to irydolog nie odpowie mu na to pytanie. Mo e powiedzieæ, e pewien obszar jest zagro ony. My, irydolodzy, obserwuj¹c têczówkê, widzimy tylko pewne zmiany, które mog¹ œwiadczyæ o sk³onnoœci do pewnych schorzeñ. Nie mo emy podaæ informacji z dok³adnoœci¹ w 100%. Mo emy jedynie nakierowaæ na pewne rozwi¹zanie problemu. Nie mo na powiedzieæ, e taka i taka zmiana œwiadczy o tym, a nie innym problemie. Nie mo na powiedzieæ, e na pewno pacjent na dan¹ chorobê choruje, nikt nie daje nam takiego prawa. Czy Pañscy pacjenci udaj¹ siê póÿniej te na klasyczne badanie? Oczywiœcie, e tak. Nie wyobra am sobie, by mog³o byæ inaczej. Ka dy pacjent, który do mnie trafia, idzie te zwykle do lekarza medycyny konwencjonalnej lub te jest po takiej wizycie. Nie uzurpujê sobie prawa do wszechwiedzy. Ja jedynie sugerujê pacjentom, z czym mog¹ mieæ problem, ale jeœli trzeba zrobiæ np. morfologiê, to radzê, by j¹ zrobili, jeœli zaœ konieczne s¹ inne badania, to mówiê, e trzeba je wykonaæ. Oczywiœcie s¹ czasem sytuacje, e wystarczy zmiana diety, czy codziennych przyzwyczajeñ, i to rozwi¹ e problem, ale nie zawsze tak jest. Znaczna czêœæ przypadków wymaga wykonania tradycyjnych badañ i konsultacji specjalisty. Jeœli wiêc irydolog podejrzewa u pacjenta np. problem onkologiczny, to konieczna jest konsultacja onkologa, a póÿniej radioterapia czy chemioterapia. Uwa am, e dobra jest wspó³praca medycyny klinicznej z medycyn¹ naturaln¹. Gdy mamy np. do czynienia z pacjentem onkologicznym, to zostaje on najpierw zbombardowany lekami niszcz¹cymi nowotwór, a póÿniej medycyna naturalna robi porz¹dek z reszt¹, czyli pacjent uczy siê, co powinien jeœæ, jaki styl ycia jest dla niego najlepszy. Najwa niejsze jest, eby ci, którzy zajmuj¹ siê irydologi¹, nie uzurpowali sobie praw boskich i nie odcinali irydologii od medycyny konwencjonalnej. Pacjent zawsze musi mieæ mo liwoœæ wyboru, musi wiedzieæ, e s¹ te inne metody leczenia i ostatecznie sam wybraæ to, co mu najbardziej odpowiada. Zdroworozs¹dkowe postêpowanie irydologa jest takie: gdy podejrzewa on powa ne problemy zdrowotne u pacjenta, kieruje go na konsultacjê do odpowiedniego specjalisty. yczê wszystkim zdrowia i proszê pamiêtaæ, e lepsz¹ jest profilaktyka ni najlepsze leczenie. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek

4 4 Zdrowie w Krakowie Nr 4 CHOROBY UK ADU KR ENIA Pomosty aortalno-wieñcowe poprawiaj¹ komfort ycia pacjenta Mia d yca zbiera swoje niwo. Gromadzenie siê cholesterolu w b³onie wewnêtrznej têtnic wp³ywa na powstawanie blaszek mia d ycowych, tworzenie siê owrzodzeñ, a w rezultacie prowadzi do zwê enia œwiat³a têtnic, a tym samym do choroby wieñcowej. W zwi¹zku z tym najczêstszymi operacjami wykonywanymi dziœ przez kardiochirurgów s¹ pomostowania aortalno-wieñcowe, których zadaniem jest poprawa komfortu ycia pacjenta. O zabiegu wykonania tzw. by-passów rozmawiamy z kardiochirurgiem, dr n. med. Grzegorzem Markiem. Jacy chorzy kwalifikuj¹ siê do pomostowania aortalno-wieñcowego? Aktualnie obowi¹zuj¹ nas przyjête przez Polskie Towarzystwo Kardiologiczne standardy postêpowania, które œciœle okreœlaj¹, jaki chory powinien byæ operowany, a jaki powinien mieæ wykonany zabieg mniej inwazyjny. Je eli mamy do czynienia z klasyczn¹ trójnaczyniow¹ chorob¹ wieñcow¹, czyli zmiany obejmuj¹ kilka du ych naczyñ wieñcowych, to zwykle ten chory jest kwalifikowany do pomostowania. Z kolei jeœli jest to choroba jednonaczyniowa, gdzie zmiana jest usytuowana tylko w jednym naczyniu wieñcowym, to raczej staramy siê wykonaæ takiemu choremu angioplastykê. Pomiêdzy tymi dwoma skrajnoœciami jest te szereg innych mo liwoœci, takich jak np. izolowane zwê enie pnia lewej têtnicy wieñcowej. S¹ te sytuacje, w których mamy do czynienia z jednonaczyniow¹ chorob¹ wieñcow¹, ale zmiana jest tak rozleg³a, e zwê enie jest technicznie niemo liwe do poszerzenia, próba angioplastyki nie udaje siê, wiêc pacjent jest kierowany na operacjê, poniewa nie ma innej mo liwoœci by mu pomóc, a w przypadku zamkniêcia naczynia, dojdzie do zawa³u miêœnia sercowego. Poniewa tych w¹tpliwoœci interpretacyjnych przy kwalifikacji do operacji wieñcowych by³o sporo, zosta³ stworzony specjalny zespó³, Heart-Team, w sk³ad którego wchodzi kardiochirurg, kardiolog i kardiolog interwencyjny. Zespó³ tych trzech osób na podstawie ca³oœci obrazu pacjenta ocenia, czy lepiej bêdzie u niego wykonaæ angioplastykê, czy te zaproponowaæ mu zabieg operacyjny. Mo emy oczywiœcie tylko zaproponowaæ pacjentowi zabieg, ostateczn¹ decyzjê pacjent podejmuje sam. Nie mo na mu zrobiæ operacji pomostowania, jeœli zale y mu na wykonaniu angioplastyki. Nale y go jednak uœwiadomiæ, tak samo i jego rodzinê, jakie ta decyzja niesie ryzyko. Jakie s¹ przeciwwskazania uniemo - liwiaj¹ce wykonanie zabiegu? Decyduje tu ogólny obraz pacjenta. Na przyk³ad chorzy z zaawansowan¹ niewydolnoœci¹ oddechow¹ s¹ to pacjenci z grupy podwy szonego ryzyka. Ta choroba mo e ich nawet dyskwalifikowaæ od zabiegu operacyjnego. Zarówno w trakcie, jak i kilkanaœcie godzin po operacji pacjent musi byæ pod³¹czony do respiratora, który za niego oddycha. Chorzy z zaawansowan¹ niewydolnoœci¹ p³uc na skutek wielogodzinnego oddychania przez respirator mog¹ mieæ póÿniej problem z powrotem do normalnego oddychania. Co z tego, e wykonamy œwietn¹ operacjê, gdy nie bêdzie mo liwoœci od³¹czenia pacjenta od respiratora Na czym polega pomostowanie aortalno-wieñcowe? Pomostu omijaj¹cego zwê enie nie wykonujemy od têtnicy wieñcowej do têtnicy wieñcowej. Pomost ylny wszczepiamy jednym koñcem poza miejsce zwê enia do têtnicy wieñcowej, a drugim do aorty. Jeœli wykorzystujemy têtnicê piersiow¹ wewnêtrzn¹, która jest odga³êzieniem têtnicy podobojczykowej, a nastêpnie biegnie wewn¹trz klatki piersiowej, to wypreparowujemy j¹ na ca³ej d³ugoœci i jedynie jej koniec wszywamy do naczynia wieñcowego. Co s³u y za materia³ do wykonania bypassu? Trwa³oœæ pomostu jest rzecz¹ podstawow¹. Teoretycznie najtrwalsze s¹ pomosty têtnicze, a potem pomosty ylne, wszystko jednak ostatecznie jest spraw¹ indywidualn¹. Jeœli mamy do czynienia z bardzo dobrej jakoœci y³¹, to ona rokuje d³u sze dzia³anie jako by-pass ni têtnica o niewielkich zmianach. Wszelkie zmiany w naczyniu wp³yn¹ na to, e bêdzie ono dzia³a³o krócej. Druga wa na rzecz to jakoœæ naczynia, do którego robimy pomost. Wa ny jest bowiem nie tylko nap³yw, ale i odp³yw krwi. Tak samo jak w hydraulice. T³umaczê nieraz pacjentom, e gdy mamy zatkany odp³yw w zlewie i do³¹czymy drugi kran, to woda wcale lepiej nie przep³ynie, mo e jedynie siê wylaæ. W naczyniach wieñcowych jest jeszcze gorsza sytuacja, poniewa nie jest to uk³ad otwarty, ale zamkniêty. Je eli wykonamy pomost z naczynia o wyœmienitej jakoœci (z doskona³ej têtnicy lub y³y), a krew nie bêdzie mia³a jak odpowiednio odp³ywaæ, to mo emy paradoksalnie stan pogorszyæ. Dojdzie wtedy do sytuacji, e bêdziemy mieæ nadmiar krwi nap³ywaj¹cej w stosunku do mo liwoœci odp³ywu. Krew zacznie odp³ywaæ gorzej, wolniej w stosunku do iloœci krwi nap³ywaj¹cej, wiêc wczeœniej czy póÿniej dojdzie do wykrzepienia pomostu lub naczynia wieñcowego, do którego pomost zosta³ wykonany. Efekt bêdzie dok³adnie odwrotny od zamierzonego. S¹ to szczegó³y, które w wiêkszoœci wypadków mo na oceniæ dopiero na stole operacyjnym. Kiedy lekarz ocenia, z jakiego naczynia wykona pacjentowi pomost? Na pewno wstêpnie musimy to oceniæ jeszcze przed operacj¹. Ka dy pacjent przygotowywany do pomostowania powinien mieæ przy koronografii równie wykonan¹ tzw. grafiê têtnic piersiowych wewnêtrznych. Czasami bowiem, rzadko, ale zdarzaj¹ siê sytuacje, kiedy nie mo emy wykorzystaæ têtnicy piersiowej. Gdy np. jest istotne zwê enie têtnicy podobojczykowej przed odejœciem od niej têtnicy piersiowej, i tym samym zaburzony przep³yw krwi, to wykonany z takiej têtnicy pomost na pewno nie bêdzie dobrze funkcjonowa³. Przed operacj¹ musimy te oceniæ, czy pacjent ma dobrej jakoœci y³y do pomostowania. Musimy tak e na podstawie obrazu koronograficznego zaplanowaæ, do jakich naczyñ chcielibyœmy zrobiæ pomosty oraz jakiego rodzaju pomosty to bêd¹ - czy z jakichœ przyczyn bêd¹ to wy³¹cznie pomosty têtnicze lub wy³¹cznie ylne. To wszystko zale y od sytuacji. Obowi¹zkiem chirurga jest wybraæ rozwi¹zanie najbardziej korzystne dla pacjenta. Czy jeœli po jakimœ czasie zwê eniu ulegn¹ naczynia, z których zosta³y wykonane pomosty, to czy mo na je jeszcze wymieniæ? S¹ dwie mo liwoœci. Pacjentowi, który mia³ ju wykonane pomosty, w takich sytuacjach zwykle staramy siê pomóc za pomoc¹ angioplastyki - mo na bowiem nie tylko robiæ angioplastykê naczynia wieñcowego, ale te angioplastykê pomostu. To jest pierwsza mo liwoœæ. Mo e te jednak po kilku latach dojœæ do sytuacji, gdy pomosty siê zu yj¹, pacjent znowu ma dolegliwoœci wieñcowe, a ogólny obraz chorego nie rokuje powodzenia w przypadku wykonania angioplastyki. Wtedy po raz kolejny go operujemy. Z technicznego punktu widzenia takie operacje s¹ mo liwe i s¹ przeprowadzane. Jednak oczywiœcie jest to trudniejsze ni operacje pierwszorazowe. Czy operacje pomostowania wykonuje siê na zatrzymanym czy na bij¹cym sercu? Kwestia wybrania odpowiedniej metody przewa nie zale y ju od lekarzy danego oœrodka. Zwykle jest to metoda, w której czuj¹ siê najlepiej. Poza tym trzeba wzi¹æ pod uwagê, e nie zawsze pacjentowi mo na wykonaæ operacjê na zatrzymanym sercu. Czasem zmiany mia d ycowe w aorcie mog¹ byæ tak zaawansowane, e uniemo liwiaj¹ pod³¹czenie kr¹ enia pozaustrojowego i wszczepienie pomostów do aorty. Wtedy nale y wykonaæ pomosty têtnicze, które nie wymagaj¹ wszczepienia do aorty i musimy to zrobiæ na bij¹cym sercu. Tak jest bezpieczniej dla pacjenta. Równie u osób starszych pod³¹czenie kr¹ enia pozaustrojowego mo e stanowiæ pewien problem. Nie jest to przecie idealnie to samo kr¹ enie co naturalne, ten przep³yw jest innego typu. Taka zmiana charakterystyki przep³ywu krwi np. przez mózg mo e wywo³aæ u osób starszych na przyk³ad psychozy czy zaburzenia pamiêci, które mijaj¹ na szczêœcie po kilku dniach. Z drugiej jednak strony operacja na bij¹cym sercu jest trudniejsza technicznie i wykonanie dobrego zespolenia nie jest ³atwe, zw³aszcza gdy pacjent ma kiepskie naczynia wieñcowe, a to zdarza siê w wielu przypadkach. Osobiœcie uwa am, e jeœli nie ma wyraÿnych przeciwwskazañ, to lepiej wykonaæ operacjê w pe³nym komforcie, przy zatrzymanym sercu, w suchym polu operacyjnym, gdzie widzê dok³adnie, co robiê, jak robiê i dziêki temu mogê to zrobiæ bardzo precyzyjnie. Jak d³ugo trwa rehabilitacja po zabiegu? Idealny model to 1-2 dni na intensywnej terapii, w 2-3 dobie powolutku stawiamy pacjenta na nogi, w 7-10 dobie udaje siê on ju w kierunku domu lub sanatorium. Jest to schemat podstawowy, którym pod¹ a wiêkszoœæ pacjentów. Ten wczesny okres rehabilitacyjny to zatem oko³o 10 dni. Potem pacjent musi sobie daæ jeszcze oko³o 2-3 miesi¹ce na ca³kowite zagojenie. Oczywiœcie nie mo na mówiæ, e zawsze tyle trwa rehabilitacja. Wszystko zale y bowiem od ogólnego stanu pacjenta od jego wieku, od dodatkowych obci¹- eñ, jak choroby przewlek³e, a tak e od psychiki. Zwykle ci, którzy maj¹ motywacjê do szybkiego powrotu do zdrowia, szybciej odzyskuj¹ sprawnoœæ. Operowaliœmy kiedyœ starsz¹ pani¹, która mia³a pod opiek¹ dwoje wnuków. Rodzice dzieci zginêli, babcia by³a ich jedyn¹ opiekunk¹. Przysz³a siê zoperowaæ tylko dlatego, poniewa kardiolog jej powiedzia³, e jeœli tego nie zrobi, to wkrótce mo e umrzeæ, a dziêki operacji bêdzie mog³a yæ d³u ej o kilkanaœcie lat. Kiedy przysz³a do szpitala, wnuki zosta³y pod opiek¹ s¹siadki. Zaraz po operacji, ju w 2-3 dobie ponad siedemdziesiêcioletnia kobieta, mo na powiedzieæ e biega³a po oddziale. Tak wielk¹ mia³a motywacjê, by jak najszybciej wróciæ do pe³ni si³. Chcia³a nawet zrezygnowaæ z wyjazdu do sanatorium, poniewa chcia³a jechaæ do wnuków. Jakie korzyœci dla pacjenta ma dobrze wykonana operacja? Na pewno pomostowanie naczyñ wieñcowych poprawia w sposób istotny komfort ycia pacjenta, mijaj¹ dolegliwoœci przedoperacyjne, ale zabieg ten nie ma bezpoœredniego wp³ywu na postêp zmian mia d ycowych. To nie jest operacja, która leczy podstawowe schorzenie, czyli szeroko pojêt¹ mia d ycê. Ta operacja poprawia ukrwienie serca, czyli tym samym komfort ycia pacjentów. Jeœli zaœ chodzi o postêp mia d ycy, to pacjent musi otrzymywaæ leki i stosowaæ siê do zaleceñ lekarskich dotycz¹cych stylu ycia i diety niezale nie od tego czy by³ operowany, czy nie. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek

5 Zdrowie w Krakowie Nr 4 5 Nie bój siê o tym rozmawiaæ Rak stercza (prostaty) jest najczêœciej wystêpuj¹cym nowotworem z³oœliwym u mê czyzn. Niestety bardzo czêsto wykrywany jest zbyt póÿno. Mê czyÿni zwykle wstydz¹ siê o problemach z prostat¹ rozmawiaæ z lekarzem i ignoruj¹ koniecznoœæ wykonywania regularnych badañ. Dla mê czyzn nowotwór gruczo³u krokowego jest wstydliw¹ chorob¹. Czêsto nie chc¹ oni rozmawiaæ o swoich dolegliwoœciach, wstydz¹ siê powiedzieæ, e choruj¹. Tadeusz W³odarczyk, Prezes istniej¹cego od 2002 roku Stowarzyszenia Mê czyzn z Chorobami Prostaty Gladiator, wspomina, e gdy na pocz¹tku dzia³alnoœci uruchomiono stronê internetow¹ i telefon zaufania, g³ównymi dzwoni¹cymi by³y wówczas kobiety: ony, matki, córki, a nawet wnuczki. 90% telefonów to by³y telefony od kobiet mówi Tadeusz W³odarczyk. Dziœ sytuacja na szczêœcie powoli siê zmienia. Po tych dziewiêciu latach dzia³alnoœci, telefony, które odbieramy w 90% s¹ od mê czyzn dodaje Prezes Gladiatora. Mamy wiêc ogromn¹ satysfakcjê, e nasza praca siê do tego przyczyni³a. Nadal jednak s¹ jeszcze ogromne, mo na powiedzieæ, zaniedbania w edukacji nowotworowej, w mniejszych miejscowoœciach. Tam ci¹gle jeszcze ludzie wstydz¹ siê mówiæ o tym, e maj¹ raka, z nikim o tym nie chc¹ rozmawiaæ. A jeœli ju zdecyduj¹ siê i zadzwoni¹ do Stowarzyszenia Gladiator, prosz¹c o przes³anie materia³ów edukacyjnych, to zale y im bardzo, by by³y one przes³ane anonimowo, by przypadkiem nikt nie zauwa y³, kto jest nadawc¹. Rak gruczo³u krokowego czynniki ryzyka, objawy nowotworu i jego diagnostyka Rak prostaty, czyli gruczo³u krokowego jest jednym z najczêœciej wystêpuj¹cych nowotworów z³oœliwych u mê czyzn. Mimo e przez ca³y czas prowadzone s¹ badania, to jednak do tej pory naukowcy nie ustalili, co dok³adnie go wywo- ³uje. Mo na jednak mówiæ o pewnych czynnikach ryzyka, które predysponuj¹ do rozwoju raka stercza (prostaty). Na pewno s¹ to: czynniki genetyczne, wiek pacjenta (ryzyko zachorowania wzrasta wraz z wiekiem), przebywanie w zanieczyszczonym œrodowisku, niska ekspozycja na œwiat³o s³oneczne, niedostateczna iloœæ witaminy D, ale te i prowadzony styl ycia, charakteryzuj¹cy siê ma³¹ aktywnoœci¹ fizyczn¹ i nieprawid³ow¹ diet¹ (wysokot³uszczow¹, a ubog¹ w sk³adniki roœlinne). Pocz¹tkowo rak gruczo³u krokowego nie daje objawów, st¹d te tak istotne u mê czyzn powy ej 50. roku ycia s¹ regularne (raz w roku) badania urologiczne, podczas których lekarz mo e wykryæ nowotwór. A im wczeœniej zostanie on rozpoznany, tym pacjent ma wiêksze szanse na wyleczenie. Choroba nowotworowa nie jest wyrokiem œmierci. Choroba nowotworowa jest do wyleczenia, je eli zostanie ujawniona odpowiednio wczeœnie apeluje Tadeusz W³odarczyk, Prezes Zarz¹du Stowarzyszenia Mê czyzn z Chorobami Prostaty Gladiator. Objawy, takie jak pojawienie siê krwi w moczu lub nasieniu, bóle okolicy krocza, brak apetytu i spadek masy cia³a, bóle koœci pojawiaj¹ siê ju zwykle w bardziej zaawansowanej fazie choroby. Do tego mog¹ wyst¹piæ te : nag³e parcie na pêcherz, czêste oddawanie moczu w dzieñ i w nocy, os³abienie Kolonie letnie na Lubogoszczy Podczas tegorocznych wakacji Krakowski Szkolny Oœrodek Sportowy organizuje dla dzieci i m³odzie y trzy turnusy kolonijne do Bazy Szkoleniowo Wypoczynkowej Lubogoszcz. Oœrodek usytuowany jest na wysokoœci niemal 100 m n p m. na zboczu góry Lubogoszcz ko³o Kasinki Ma³ej w Beskidzie Wyspowym, wœród malowniczej przyrody. Lubogoszcz jest czêœci¹ Krakowskiego Szkolnego Oœrodka Sportowego mo e siê poszczyciæ kilkudziesiêcioletni¹ tradycj¹ w organizowaniu wyjazdów, obs³ugi zorganizowanych grup kolonii, zielonych szkó³, wycieczek szkolnych i wyjazdów integracyjnych. Atutem organizowanych tu kolonii jest opieka sprawowana przez doœwiadczon¹ kadrê pedagogów i instruktorów, którzy prowadz¹ zajêcia korekcyjne i sportowe dla dzieci i m³odzie y w krakowskich oddzia³ach KSOS. Na terenie obiektu Lubogoszcz znajduje siê 18 domków campingowych oœmioosobowych, oraz 3 budynki ca³oroczne z pe³nym wêz³em sanitarnym z 97 miejscami noclegowymi. Oœrodek oferuje pe³ne wy ywienie, posiada w³asn¹ sto³ówkê, 3 œwietlice wyposa one w sto³y do gry w ping-ponga, pi³karzyki, nag³oœnienie umo liwiaj¹ce organizowanie zabaw i dyskotek, a tak e sprzêt audio video wykorzystywany do prowadzenia zajêæ dydaktycznych. Dzieci maj¹ do dyspozycji boisko do gry w pi³kê no n¹, koszykówkê, siatkówkê oraz mini salê gimnastyczn¹. Terminy turnusów letnich na rok 2011: I turnus: r r dni, cena 910,00 z³ II turnus: r r. 15 dni, cena 910,00 z³ III turnus: r r. - 7 dni, cena 450,00 z³ W programie kolonii miêdzy innymi: - gry i zabawy na œwie ym powietrzu - olimpiada, zawody, turnieje sportowe - dyskoteki, konkursy, quizy - wycieczki - basen - zajêcia rekreacyjne z elementami gimnastyki korekcyjnej. Zapisy KSOS Al. Powstania Warszawskiego 3, pok. 80 w godz. 8 15), tel.(12) OSR Kurdwanów Nowy, ul. Wys³ouchów 34a, godz, 8 18, tel. (12) strumienia moczu, a nawet ca³kowite zatrzymanie moczu. adnego z tych objawów nie mo na lekcewa yæ. Wyst¹pienie któregokolwiek z nich powinno byæ zawsze konsultowane z urologiem. Podstawowym badaniem, dziêki któremu mo na wykryæ raka prostaty, jest badanie per rectum (przezodbytnicze). Umo liwia ono lekarzowi wyczucie palcem zmian w wielkoœci, kszta³cie i konsystencji gruczo³u krokowego. Badanie jest pomocne w wykryciu nowotworu rozwijaj¹cego siê na zewnêtrznej stronie stercza. Jeœli natomiast rozwija siê on w wewnêtrznej czêœci gruczo³u krokowego, by go stwierdziæ, konieczne jest wykonanie badania stê enia PSA (swoistego antygenu sterczowego). Obydwa te badania nie s¹ jednak wystarczaj¹ce do postawienia Pracownia Konserwacji i G³êbokiego Mro enia Tkanek z Bankiem Homogennych Zastawek Serca w Szpitalu im. Jana Paw³a II w Krakowie spe³nia standardy unijne. 4 marca odby³o siê oficjalne otwarcie wyremontowanych pomieszczeñ. Niestety nadal brakuje dawców, a zapotrzebowanie na zastawki homogenne jest ogromne. W grudniu 2010 zakoñczy³ siê remont Pracowni Konserwacji i G³êbokiego Mro- enia Tkanek z Bankiem Homogennych Zastawek Serca (zwanej w skrócie Bankiem Tkanek) w Szpitalu im. Jana Paw³a II w Krakowie. Remont trwa³ dwa miesi¹ce i kosztowa³ 1,3 mln z³, przy czym sfinansowany zosta³ ze œrodków przyznanych przez Ministerstwo Zdrowia w ramach Narodowego programu rozwoju medycyny transplantacyjnej POLGRAFT. Od ostatecznej diagnozy. Kolejnym etapem w diagnostyce raka prostaty jest biopsja stercza. Bank Tkanek ju po remoncie teraz czeka na dawców stycznia 2011 Bank Tkanek spe³nia ju wymogi unijne. Pomieszczenia klasowe zaopatrzone s¹ w odpowiedni¹ wentylacjê, pozwalaj¹c¹ na pracê w warunkach sterylnych (jak przy produkcji farmaceutyków). Zastosowano tak e tzw. kaskadê ciœnieñ, dziêki czemu przy otwieraniu drzwi, do pomieszczeñ pracowni obróbki tkanek, nie wdziera siê zanieczyszczone powietrze. Standardy czystoœci takich pomieszczeñ zdecydowanie przewy szaj¹ warunki panuj¹ce na salach operacyjnych. Pracownia Konserwacji i G³êbokiego Mro enia Tkanek z Bankiem Homogennych Zastawek Serca funkcjonuje od 1980 roku. Pocz¹tkowo znajdowa³a siê w strukturze wewnêtrznej Centralnego Laboratorium Klinicznego jako Bank Zastawek i Konserwacji Tkanek, natomiast od sierpnia 2004 roku jest ju samodzieln¹ jednostk¹ pod nazw¹ Pracownia Konserwacji Tkanek i G³êbokiego Mro enia, której kierownikiem jest dr n. med. Grzegorz Marek. Homogenne zastawki serca, czyli tzw. homografty s¹ to zastawki pochodz¹ce od ludzi, pobierane podczas sekcji zw³ok od osób, które zginê³y w wypadkach komunikacyjnych. Pobrane z jednego serca zastawki mog¹ uratowaæ ycie dwojga ludzi. Ich zalet¹ jest te fakt, e w przeciwieñstwie do zastawek sztucznych, pracuj¹ cicho i nie wymagaj¹ podawania leków przeciwzakrzepowych, przez co zwiêksza siê komfort pacjenta po operacji. W Polsce pierwszy raz tak¹ zastawkê wszczepiono w 1976 roku w odzi. Klinika Kardiochirurgii Krakowskiego Profilaktyka przede wszystkim Aby jak najd³u ej cieszyæ siê zdrowiem i sprawnoœci¹ seksualn¹, mê czyzna powinien przestrzegaæ kilku istotnych zasad. Bardzo wa na jest urozmaicona dieta. Wskazane s¹ pe³ne ziarna zbó (np. br¹zowy ry, kasza jaglana), produkty bogate w beta-karoten i witaminy C, E (broku³y, kie³ki, marchewka, jarmu, dynia), zielone roœliny liœciaste (naæ pietruszki i selera), produkty zawieraj¹ce nienasycone kwasy t³uszczowe (ryby, oliwa z oliwek extra virgin). W diecie nie powinno te zabrakn¹æ nasion dyni, siemienia lnianego, czy s³onecznika. Do picia natomiast zalecane s¹ niskozmineralizowane wody mineralne, rozcieñczone soki warzywne, œwie o wyciskane soki z owoców i nies³odzone herbatki zio³owe. Aby zbytnio nie obci¹ aæ uk³adu trawiennego, lepiej jeœæ czêœciej, ale w ma³ych porcjach. W diecie ograniczyæ natomiast nale y nabia³, miêso, ywnoœæ oczyszczon¹ i przetworzon¹ (bia³a m¹ka), potrawy sma one, ostre przyprawy, alkohol, kawê i czarn¹ herbatê oraz cukier. Niezwykle wa na jest dba³oœæ o higienê intymn¹ i czêste zmiany bielizny, co w znaczny sposób zapobiega zaka eniom dróg moczowych. Równie aktywnoœæ fizyczna zmniejsza ryzyko zachorowania na nowotwór gruczo³u krokowego. Prof. Lew Starowicz, seksuolog, podczas wyk³adów szkoleniowych dla s³uchaczy ze Stowarzyszenia Gladiator mówi³, e mê czyÿni zaprogramowani s¹ przez ewolucjê do tego, by siê ruszaæ (dawniej œcigali zwierzynê, przemierzali tereny ³owieckie). Dziêki temu stymulowany jest obwodowy uk³ad nerwowy pojawiaj¹ siê bodÿce powoduj¹ce optymalny stan przekrwienia. Ruch fizyczny ma zatem spory wp³yw na aktywnoœæ seksualn¹. Wyj¹tkiem jest jazda na rowerze, zw³aszcza po wyboistych drogach, która wi¹ e siê nieraz z uciskiem j¹der, mikrowstrz¹sami, a to prowadzi do urazów prostaty. Wiêcej informacji na temat raka stercza znajd¹ Pañstwo na stronie internetowej Stowarzyszenia Mê czyzn z Chorobami Prostaty Gladiator Szpitala Specjalistycznego im. Jana Paw³a II ma ju ponad 30 letnie doœwiadczenie we wszczepianiu homogennych zastawek serca. Bank Tkanek posiada zarówno homografty aortalne, których rozmiar dobierany jest w zale noœci od potrzeb pacjenta, jak i homografty p³ucne wykorzystywane w kardiochirurgii dzieciêcej. Niestety, mimo e zapotrzebowanie na zastawki homogenne jest ogromne, to jednak wci¹ brakuje dawców. Te, które trafiaj¹ do Banku Tkanek, zwykle pochodz¹ z Zak³adu Medycyny S¹dowej w Krakowie. Pomimo jednak wysi³ków i bezinteresownego zaanga owania pracowników Zak³adu, mog¹ oni pobraæ zastawki jedynie w trakcie sekcji zw³ok zlecanych przez prokuraturê informuje dr n. med. Grzegorz Marek, kierownik Pracowni Konserwacji Tkanek i G³êbokiego Mro- enia. Niestety takich zleceñ ostatnio jest ma³o. AB Fot. Krakowski Szpital Specjalistyczny im. Jana Paw³a II

6 6 Zdrowie w Krakowie Nr 4 Najlepiej nie reagowaæ Pojawiaj¹ siê w parkach, obok akademików, a nawet niedaleko koœcio³ów i cmentarzy wszêdzie tam, gdzie jest du o ludzi, zw³aszcza kobiet. Najczêœciej maj¹ na sobie tylko be owy p³aszcz, który rozsuwaj¹, by pokazaæ przechodz¹cej obok lub siedz¹cej na ³awce kobiecie, swoje narz¹dy p³ciowe. O ekshibicjonistach kr¹ ¹ ju nawet dowcipy. Niektórzy siê z nich œmiej¹, inni spogl¹daj¹ ze strachem. Tymczasem jest to powa ne zaburzenie, na które niestety nie znaleziono skutecznej terapii. O ekshibicjonizmie rozmawiamy mgr Magdalen¹ Krzak, psychologiem seksuologiem klinicznym. Czym siê objawia ekshibicjonizm? Ekshibicjonizm to forma dewiacji seksualnej, polegaj¹cej na osi¹ganiu satysfakcji seksualnej poprzez publiczne obna anie narz¹dów p³ciowych. BodŸcem seksualnym s¹ reakcje ofiar ekshibicjonisty, polegaj¹ce na oburzeniu, wstrêcie, niechêci czy lêku. Niektórym ekshibicjonistom wystarczy zainteresowanie. Sprawcami zazwyczaj s¹ mê czyÿni, a ofiarami kobiety. Co jest przyczyn¹ takich zaburzeñ? Zachowania ekshibicjonistyczne zazwyczaj powstaj¹ d³ugotrwale. Jedne z teorii mówi¹, e zachowania te powstaj¹ w dzieciñstwie i dotycz¹ zaburzeñ we wczesnych fazach rozwojowych. Inne traktuj¹ ekshibicjonizm jako sposób wyra enia seksualnej dominacji wobec kobiet. Czy zaburzenia te wystêpuj¹ czêœciej jest dyskretnym urz¹dzeniem do podawania insuliny, u ywanym z penem lub strzykawk¹. Pozwala na przyjmowanie wielokrotnych dawek leku bez powtarzaj¹cych siê nak³uæ skóry. i-port dzia³a na zasadzie kana³u dostarczaj¹cego lek bezpoœrednio do tkanki podskórnej. u m³odych czy u starszych osób? Ekshibicjonizm najczêœciej wystêpuje wœród mê czyzn w wieku lat. Wielu z nich jest onatych, prowadzi na co dzieñ normalne ycie rodzinne i seksualne. Czy ekshibicjonizm dotyczy tylko mê czyzn? Zaburzenia preferencji seksualnych, w tym ekshibicjonizm, dotycz¹ przede wszystkim mê czyzn. Niektórzy badacze jednak twierdz¹, i niewielki ich odsetek pojawia siê równie u kobiet, na przyk³ad striptizerek. Jakiej reakcji spodziewaj¹ siê ekshibicjoniœci pokazuj¹c swoje genitalia? Co jest celem aktu ekshibicjonistycznego? Celem jest wywo³anie w ofierze zaskoczenia, wstrêtu, szoku, zainteresowania. Jest to dla ekshibicjonisty bodziec, umo liwiaj¹cy osi¹gniêcie satysfakcji seksualnej, czêsto za pomoc¹ masturbacji. Jak nale y siê zachowaæ widz¹c ekshibicjonistê? Nie reagowaæ. Je eli otoczenie nie zwróci uwagi na ekshibicjonistê, zazwyczaj wi¹ e siê to u niego w rozczarowaniem i rezygnacj¹. Czy ekshibicjoniœci s¹ groÿni dla otoczenia? Zazwyczaj osoby takie nie s¹ agresywne czy groÿne dla otoczenia i nie d¹ ¹ do bezpoœredniego kontaktu fizycznego. Zdarzaj¹ siê jednak sytuacjê, gdy obna aniu towarzysz¹ agresywne zachowania, na przyk³ad groÿby czy przytrzymanie si³¹ kobiety. Czy to zaburzenie mo na skutecznie ulga w insulinoterapii Przy zak³adaniu i-port ig³a wprowadza miêkk¹ kaniulê (ma³¹ elastyczn¹ rurkê) pod skórê. Po za³o eniu aparatu ig³a wprowadzaj¹ca zostaje usuniêta, a pod skór¹ pozostaje jedynie miêkka kaniula dzia³aj¹ca jak wejœcie do tkanki podskórnej. Podczas wstrzykiwania za poœrednictwem i-port ig³a strzykawki lub pena insulinowego pozostaje ponad powierzchni¹ skóry, podczas gdy lek jest natychmiast dostarczany przez miêkk¹ kaniulê do tkanki podskórnej. Za poœrednictwem i-port mo na wykonaæ 75 zastrzyków, a aparat mo na nosiæ przez maksymalnie 72 godziny. Tylko jedno nak³ucie raz na trzy dni! psycholog seksuolog kliniczny mgr Magdalena Krzak leczyæ? Do tej pory nie wynaleziono skutecznego narzêdzia, lecz¹cego zaburzenia preferencji seksualnych. Tego typu preferencje mo na st³umiæ podaj¹c leki. Mo na równie nauczyæ siê kontrolowania ich, uczestnicz¹c w d³ugoterminowej psychoterapii. Nie znamy natomiast skutecznej metody, która ca³kowicie leczy³aby zaburzenie. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek Wszyscy zainteresowani skorzystaniem z konsultacji, mog¹ kontaktowaæ siê z mgr Magdalen¹ Krzak poprzez internetow¹ poradniê psychologiczn¹ - U osoby przyjmuj¹cej cztery zastrzyki dziennie u ywanie i-port u mo e zredukowaæ ca³kowit¹ liczbê nak³uæ skóry w miesi¹cu ze 120 do zaledwie 10. Korzyœci wynikaj¹ce ze stosowania i-port u: Tylko jedno nak³ucie skóry raz na trzy dni Mo na dowolnie zwiêkszaæ liczbê zastrzyków bez koniecznoœci zwiêkszania liczby nak³óæ skóry Siñce i rozwój tkanki bliznowatej mog¹ wystêpowaæ na mniejsz¹ skalê Miejsce nak³ucia jest ju wybrane i przygotowane jest nim i-port Nie ma ryzyka krwawienia lub przypadkowego wk³ucia siê w nerw przy zastrzyku Lepsza kontrola stanu zdrowia nie ma powodu, aby unikaæ lub odk³adaæ w czasie podanie leku Pomaga zredukowaæ wp³yw przyjmowania zastrzyków na aktywnoœæ towarzysk¹ i fizyczn¹ Kiedy nadmierne ow³osienie to problem hormonalny Zdarza siê, e kobiety skar ¹ siê na nadmierne ow³osienie. Na twarzy pojawia siê u nich szpec¹cy w¹sik, a nawet bokobrody, k³opotliwe w³osy zaczynaj¹ równie wyrastaæ w okolicach piersi i na brzuchu, natomiast ow³osienie na nogach jest twarde, gêste i w dodatku ciemnego koloru. Czêœæ tych sytuacji mo e mieæ pod³o e hormonalne, dlatego by pozbyæ siê niechcianego ow³osienia, nieraz nale y odwiedziæ nie tylko kosmetyczkê, ale te i lekarza endokrynologa. Mówi¹c o nadmiernym ow³osieniu u kobiet musimy zró nicowaæ dwa pojêcia: hirsutyzm i hipertrichoza. Hirsutyzm czyli wystêpowanie w³osów koñcowych u kobiet w miejscach wra liwych na androgeny, typowych dla mê czyzn (górna warga, broda, bokobrody, okolice piersi, dolna czêœæ brzucha, wewnêtrzna strona ud, okolica miêdzypoœladkowa). Iloœciow¹ ocenê nasilenia hirsutyzmu mo na dokonaæ wykorzystuj¹c skalê Ferrimana-Gallweya. Ka de miejsce oceniane jest punktowo, od 0 do 4 pkt, gdzie 0 oznacza brak ow³osienia, a 4 nasilone ow³osienie. Za prawid³owe uznaje siê wyniki oceny poni ej 7 pkt. I taki stopieñ nasilenia ow³osienia dotyczy 10% populacji kobiet, podczas gdy ³agodny hirsutyzm mo na rozpoznaæ 3-krotnie czêœciej. Wra liwoœæ na androgeny jest wrodzona, st¹d problemy z nadmiernym ow³osieniem wystêpuj¹ rodzinnie - od babki, matki do córki. Nale y podkreœliæ, e nadmierne ow³osienie ramion i nóg jest zwi¹zane z ras¹, predyspozycjami genetycznymi i nie ma nic wspólnego z hirsutyzmem. Kolejnym pojêciem jest hipertrichoza czyli nadmierny wzrost w³osów mieszkowych, który nie jest spowodowany przez androgeny i ich metabolity. Jest to defekt kosmetyczny i nie wymaga leczenia hormonalnego. Zró nicowanie tych dwóch jednostek jest niezwykle istotne i decyduje o wyborze diagnostyki hormonalnej i ewentualnej terapii. Diagnostyka hirsutyzmu jest czêsto rozbudowana i wymaga wspó³pracy endokrynologa i ginekologa. Nale y zró nicowaæ czy hiperandrogenizm i id¹ce za nim nadmierne ow³osienie jest pochodzenia jajnikowego (np. PCO, guzy jajnika), nadnerczowego (wrodzony przerost nadnerczy, choroba i zespó³ Cushinga), czy te zwi¹zane jest z obwodow¹ produkcj¹ androgenów w tkance t³uszczowej, jak to siê dzieje w oty³oœci. Objawy hiperandrogenizacji mog¹ byæ tak e spowodowane dzia³aniem androgennym niektórych leków (np. progestagenów zawartych w starszych tabletka antykoncepcyjnych, sterydów anabolicznych, danazolu) lub wynikaæ z nadmiernego wydzielania prolaktyny wskutek przyjmowania niektórych leków z grupy przeciwdrgawkowych, przeciwnadciœnieniowych lub blokuj¹cych wydzielanie kwasu o³¹dkowego. Pragnê zaznaczyæ, e diagnostyka bywa uci¹ liwa, a samo leczenie d³ugotrwa³e, pozostawia wiele w¹tpliwoœci i na ogó³ nie spe³nia oczekiwañ pacjentek. Zauwa alnych efektów leczenia nale y siê spodziewaæ po up³ywie 5-6 miesiêcy, Specjalista endokrynolog dr n. med. Ewa Krajewska -Siuda a najczêœciej po 2-letniej kuracji. St¹d istotne jest uzupe³nienie terapii ca³¹ gam¹ zabiegów, które oferuje wspó³czesna kosmetologia. Przez wieki podtrzymywany jest model kobiecego piêkna o skórze g³adkiej jak jedwab. Ju Egipcjanie w ceremonii œlubnej u ywali do depilacji wosku pszczelego. G³adkie, kobiece cia³o by³o wyrazem szacunku dla mê a. Podobne rytua³y mia³y miejsce w Palestynie i Turcji. W Europie zwyczaj usuwania w³osów zapocz¹tkowali Grecy i Rzymianie, dla których golenie oznacza³o szacunek i czeœæ oddan¹ bogom. Jednak upowszechnianie eksponowania wydepilowanych nóg przypisuje siê Coco Chanel. Koñcz¹c, pragnê jeszcze raz podkreœliæ, e kobieta z hirsutyzem wymaga konsultacji i diagnostyki endokrynologicznej, zaœ ewentualne leczenie jest d³ugotrwa³e i czêsto wymaga wspó³pracy endokrynologa, ginekologa i kosmetologa. Jednak uwa am, e niezmiernie wa na jest samoakceptacja, znalezienie w³asnych atutów urody, podniesienie poczucia w³asnej wartoœci i to nie tylko w sferze atrakcyjnoœci seksualnej. St¹d odpowiednia wydaje mi siê sentencja wypowiedziana przez szwajcarskiego psychologa Carla Junga, e wartoœæ cz³owieka nigdy nie wyra a siê w stosunku do drugiego cz³owieka, tylko w stosunku do siebie samego. Dlatego te poczucia w³asnej wartoœci nie nale y uzale niaæ od innych ludzi, bez wzglêdu na to, jak cierpielibyœmy z tego powodu. dr n. med. Ewa Krajewska-Siuda, specjalista endokrynolog W KRAKOWIE reklama w miesiêczniku W KRAKOWIE jest skuteczna i niedroga zadzwoñ

7 Zdrowie w Krakowie Nr 4 7 Eko-rodzicielstwo moda czy sposób na ycie? Ufaj¹ instynktom i yj¹ w zgodzie z natur¹. Nosz¹ dzieci w chustach i nie boj¹ siê, e je przez to rozpieszcz¹. Ograniczaj¹ konsumpcjê, potrafi¹ dokonaæ rozwa nego wyboru, czêsto wbrew popularnym trendom. Bycie eko-rodzicem wbrew pozorom nie jest trudne. Najczêœciej wynika z intuicyjnej potrzeby wewnêtrznej, a ca³a reszta to nawyki, które przy odrobinie dobrej woli i chêci wchodz¹ w krew i staj¹ siê naturalne. Eko-rodzicielstwo rozpoczyna siê z pocz¹tkiem ci¹ y, w wielu przypadkach nawet jeszcze wczeœniej, kiedy kobieta przygotowuje swój organizm do zajœcia w ci¹ ê. Nie chodzi tu jedynie o rzucenie palenia czy niespo ywanie alkoholu, lecz o zwrócenie uwagi na nawyki ywieniowe, wprowadzenie zdrowej, zbilansowanej diety. Okres ci¹ y jest radosnym czasem oczekiwania. Wtedy te zaczyna tworzyæ siê wiêÿ z dzieckiem, dlatego wa ne jest dobre samopoczucie i wypracowanie metod radzenia sobie ze stresem. Warto spêdziæ ten czas aktywnie, np. regularnie spaceruj¹c, p³ywaj¹c czy æwicz¹c, np. jogê, gdy pomaga to zachowaæ sprawnoœæ fizyczn¹ i wewnêtrzn¹ równowagê, jednoczeœnie przygotowuj¹c cia³o do porodu. Idzie to w parze z odpowiednim nastawieniem, pog³êbianiem wiedzy na kursach dla rodziców oczekuj¹cych dziecka i œwiadomoœci¹ z tym zwi¹zan¹. Eko-rodzice stawiaj¹ na poród si³ami natury, nierzadko decyduj¹c siê na rodzenie w domu tudzie fot. Anna Chojowska - Szymañska w wodzie. Poród naturalny w miarê mo liwoœci odbywa siê bez u ycia œrodków farmakologicznych, z wykorzystaniem mo liwoœci jakie daje nam cia³o. Odpowiednia wiedza na ten temat pozwala pe³niej prze yæ to wydarzenie przyjœcia dziecka na œwiat. Bardzo wa ne s¹ pierwsze chwile, pierwszy kontakt. Naturalnie przychodzi karmienie piersi¹, najlepszy sposób na zaspokojenie potrzeb ywieniowych dziecka, budowanie odpornoœci i poczucia bezpieczeñstwa. Jest to jedno z za³o eñ Rodzicielstwa bliskoœci, pojêcia znanego wszystkim eko-rodzicom. Zak³ada ono budowanie silnej wiêzi z dzieckiem opartej na przywi¹zaniu i szacunku. Karmienie piersi¹, noszenie w chuœcie, wspólne spanie z dzieckiem zaspokajaj¹ jego bardzo siln¹ potrzebê bliskoœci. Eko-rodzice wiedz¹, e p³acz dziecka jest jego sposobem komunikacji, a nie manipulacj¹ ws³uchuj¹ siê w potrzeby dziecka i reaguj¹ na nie. S¹ w stanie rozró niæ kilka rodzajów p³aczu niemowlêcia, które inaczej okazuje zmêczenie, inaczej g³ód, inaczej dyskomfort zwi¹zany z brudn¹ pieluszk¹. Na pocz¹tku wymaga to uwa - noœci i obserwacji po³¹czonej z rodzicielsk¹ intuicj¹, jednak szybko zauwa ymy, e znacznie usprawnia to komunikacjê, pog³êbia kontakt z dzieckiem i buduje zaufanie. Ekorodzicielstwo zak³ada równie alternatywne rozwi¹zania w ca³ym szeregu codziennych, prozaicznych spraw, przy podejmowaniu decyzji konsumenckich. Jest to sztuka wyboru spoœród ton reklamowanych produktów dla dzieci, tych, które s¹ odpowiednie i rzeczywiœcie potrzebne. Zamiast kupowaæ wszystko, co proponuj¹ poradniki i gazety, lepiej pos³uchaæ rodzicielskiej intuicji i zdrowego rozs¹dku. Do k¹pieli dziecka chocia by, zamiast drogich kosmetyków mo na u ywaæ zió³ - niedoceniona w tym temacie jest macierzanka, która zmiêkcza wodê, jest antyseptyczna, dzia³a tonizuj¹co na uk³ad nerwowy i znakomicie uspokaja. Z kolei do nat³uszczania idealnie nadaje siê oliwa z oliwek. Zbyteczne jest u ywanie chusteczek nawil aj¹cych, kiedy dziecko mo na po prostu umyæ wod¹ i myd³em marsylskim. Na odparzenia skóry natomiast, zamiast chemicznych specyfików mo emy zastosowaæ m¹kê ziemniaczan¹, która jest równie skuteczna. Odpowiedzialnym ekologicznie wyborem s¹ pieluszki wielorazowe jako alternatywa dla zaœmiecaj¹cych œrodowisko jednorazówek. Naturalne pielucho- Czasem kontakt z rodzin¹ nie wystarcza Do psychologa coraz czêœciej zg³aszaj¹ siê osoby zupe³nie zdrowe psychicznie. S¹ to ludzie, którym nieÿle siê powodzi. Maj¹ od dwudziestu kilku do czterdziestu kilku lat, sta³¹ pracê, czêsto s¹ w zwi¹zkach. Maj¹ przyjació³, z którymi siê spotykaj¹ i dziesi¹tki, a nawet setki znajomych na Facebooku A jednak odwiedzaj¹ psychologów, by opowiadaæ im o swoich w¹tpliwoœciach, lêkach i rozczarowaniach: o swoich zdradach, o tym, e nie s¹ pewni, czy chc¹ mieæ dzieci, o przyt³aczaj¹cej rutynie b¹dÿ presji, jakiej podlegaj¹ w pracy potrzebuj¹ kogoœ, komu bêd¹ mogli powierzyæ swoje problemy, kogoœ, kto im doradzi * Przychodz¹ do gabinetu psychologa eby pogadaæ o yciu - w³asnym yciu, prosz¹ o poradê, s¹ ciekawi interpretacji, opinii w swoich sprawach i na ich temat. WyraŸnie poszukuj¹ wsparcia, akceptacji, chc¹ podwy szyæ samoocenê, nauczyæ siê walczyæ ze stresem, wypoczywaæ, racjonalnie wype³niaæ czas. U psychologa szukaj¹ azylu dla swojego psychicznego wnêtrza jak dla swoich miêœni salki. Dlaczego nie wystarcza im kontakt Psycholog kliniczny JaNina Nowakowska z rodzin¹, przyjació³mi? bo nie chc¹ ich obci¹ aæ problemami bo wiedz¹, e rodzice myœl¹ innymi kategoriami, wiêc ich nie zrozumiej¹ bo nie chc¹ poruszaæ spraw intymnych, z obawy o niedyskrecjê bo osoba bliska, nie odwa y siê na szczeroœæ eby ich nie zraniæ, albo sama bêdzie w podobnej sytuacji Z psychologiem wchodz¹ w inn¹ relacjê - uznaj¹ profesjonalizm specjalisty który: pracuje na ich zlecenie jednoczeœnie jest zobowi¹zany do absolutnej dyskrecji na ich sprawy spogl¹da z boku, obiektywnie formu³uje psychologiczn¹ diagnozê dotycz¹c¹ ich emocji i zachowañ nazywa problem W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny ul. Wielicka Kraków Druk: Drukarnia Kraków wanie jest zdrowsze dla skóry dziecka, gdy nie zawiera w sobie œrodków chemicznych, z którymi dziecko nosz¹ce jednorazówki ma praktycznie ci¹g³y kontakt przez okres oko³o 2 lat. A kwestia wygody? Wspó³czesna pieluszka wielorazowa niewiele ma wspólnego z tetr¹, która automatycznie przychodzi nam na myœl. Wykonana z bardzo ch³onnych materia- ³ów, zapinana na rzepy lub napy jest tak samo ³atwa w obs³udze jak jednorazówka, a dziecko mo e mieæ w niej sucho. Jest to tak e rozwi¹zanie korzystne pod wzglêdem ekonomicznym, gdy komplet pieluch wielorazowych kosztuje znacznie mniej ni wydalibyœmy na ca³y okres pieluchowania dziecka jednorazówkami. Co wiêcej - mo e s³u yæ przy kolejnych dzieciach. Kolejne wa ne zagadnienie to naturalna dieta dziecka. Zalecane jest karmienie piersi¹ na ¹danie i jak najd³u ej, natomiast przy wprowadzaniu sta³ych pokarmów stawiamy na samodzielne przygotowywanie posi³ków zamiast korzystania z gotowych rozwi¹zañ w s³oiczkach czy kaszek b³yskawicznych. Dieta naszego dziecka powinna opieraæ siê na du ej iloœci pe³nowartoœciowych zbó oraz warzyw i owoców, najlepiej sezonowych, lokalnych i ze sprawdzonych Ÿróde³. Nale y unikaæ wzmacniania smaku przyrz¹dzanych posi³ków sol¹ czy cukrem, wstrzymaæ siê od podawania dziecku s³odyczy i zast¹piæ je owocami obfituj¹cymi w naturalnie wystêpuj¹ce cukry. Wystrzegamy siê ywnoœci przetworzonej. Nie zapominajmy, e karmienie piersi¹ i dobrze zbilansowana dieta wspomagaj¹ naturaln¹ odpornoœæ. Równie nieprzegrzewanie, trzymanie ni szej temperatury pokojowej, spacery i ruch na œwie ym powietrzu sprzyjaj¹ hartowaniu organizmu. W przypadku infekcji - unikamy lekkomyœlnego podawania leków na ka d¹ dolegliwoœæ, zw³aszcza antybiotyków. W pierwszej kolejnoœci stawiamy na naturalne sposoby leczenia i œwiadome podejœcie do gor¹czki. W kontrowersyjnym temacie szczepieñ, ekorodzice nierzadko decyduj¹ siê na rezygnacjê lub szczepi¹ wybiórczo i odraczaj¹ szczepienia w czasie, czekaj¹c na wykszta³cenie naturalnych systemów obronnych. Eko-rodzice stawiaj¹ na eko-zabawki. Ale niekoniecznie kupuj¹ je w sklepach z ekologicznymi produktami. Liczy siê kreatywnoœæ najlepiej zrobiæ je razem z dzieckiem. W KRAKOWIE wskazuje sposoby radzenia sobie z nim na yczenie klienta pos³uguj¹c siê obiektywnymi metodami swojego warsztatu, przedstawia charakterystykê jego sylwetki, omawia i interpretuje wyniki testów niejako zapoznaje badan¹ osobê z ni¹ sam¹, bo czêsto bywa, e œwiadomoœæ swojego wnêtrza odkrywa siê dopiero przy takich okazjach pod¹ a za ich potrzebami polepszania, doskonalenia ycia Ostatni punkt zamyka rozumienie relacji psycholog klient w zgodzie z psychologiczn¹ definicj¹ zdrowia psychicznego, /jest tak e medyczna i socjologiczna/ wg której, zdrowie psychiczne okreœla siê jako zdolnoœæ do twórczego rozwoju i samorealizacji, akceptacjê i poczucie w³asnej wartoœci i to samoœci, Redakcja: tel tel./fax: Dzia³ reklamy - zg³oszenia: tel tel./fax: Ostatnio popularne w œrodowisku eko-rodziców sta³y siê szafingi czyli spotkania polegaj¹ce na wzajemnej wymianie ubrañ, zabawek oraz wszystkiego, czemu mo na podarowaæ drugie ycie. Jest to doskona³y sposób na pozbycie siê zalegaj¹cych rzeczy i zyskanie w zamian tego, czego akurat potrzebujemy. Nie trzeba dodawaæ, e takimi dzia³aniami dbamy zarówno o œrodowisko naturalne jak i w³asny bud et. Postêpuj¹c w ten sposób dajemy dziecku cenn¹ lekcjê œwiadczymy, e jednorazowoœæ nie jest sposobem na ycie. Nie uczymy go ekologii a pokazujemy czym ona jest. I nawet jeœli dla nas ekologia jest now¹ mod¹, to naszym dzieciom bêdzie towarzyszyæ od urodzenia a to z pewnoœci¹ zaprocentuje w przysz³oœci. Polecam wszystkim, którzy chc¹ wychowaæ zdrowe i szczêœliwe dzieci, z po ytkiem dla naszej Ziemi. Ewa Ratajczyk Eko-mama, koordynatorka IŒR Jeœli chcesz siê dowiedzieæ wiêcej o eko-rodzicielstwie lub poznaæ innych rodziców staraj¹cych siê yæ w zgodzie z natur¹ zapraszamy na spotkania, kursy i warsztaty organizowane w: Instytucie Œwiadomego Rodzicielstwa Akceptujemy karty Multisport, FitProfit i FitFlex! - Nowoczesna Szko³a Rodzenia - Joga dla kobiet w ci¹ y - Baby Joga - Zajêcia umuzykalniaj¹ce - Gimnastyka smyka - Twórcze zabawy z dzieckiem - Pomigaj ze mn¹, Mamo - Taniec z niemowlêtami w chuœcie - Szko³a dla Rodziców ul. Biskupia 18, Kraków tel oraz Ju niebawem warsztaty chustowania oraz naturalnego pieluszkowania JaNina Nowakowska POMOC PSYCHOLOGICZNA w rodzinie w pracy w chorobie tel zdolnoœæ osi¹gania satysfakcji z ycia i realistyczn¹ percepcjê rzeczywistoœci mgr Nina Nowakowska specjalista psychologii klinicznej tel , * Sara Sans Mój przyjaciel psycholog Lavanguardia, Zdrowie w Onet.pl Zdrowie w Krakowie. Bezp³atny informator zdrowie uroda. Wydawca: ABW Graf Group s.c.ul. Przewóz 2, Kraków. Redaktor naczelny: Beata Mazurek. Druk: Drukarnia Kraków. Adres redakcji: Zdrowie w Krakowie, ul. Przewóz 2a, Kraków. Redakcja: tel./fax: , Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych, oraz zastrzega prawo do ich przeredagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treœæ zamieszczanych og³oszeñ.

8 8 Zdrowie w Krakowie Nr 4 NASZE ZDROWE MA E CENY GDÓW ul. M³yñska 1 tel czynne: pn. - pt sobota KRAKÓW ul. Wys³ouchów 30a tel czynne: pn. - pt sobota MYŒLENICE ul. Niepodleg³oœci 8 tel czynne: pn. - pt sobota KARTA STA EGO PACJENTA! WyjdŸ z wyœcigu szczurów Wiek XXI zdecydowanie ró ni siê od wieku XX - wszystko nieustannie siê zmienia. Niestety niektórzy z nas nadal yj¹ mentalnie w XX wieku. Myœl¹, e wystarczy im praca na etacie, by po kilkudziesiêciu latach otrzymaæ dobr¹ emeryturê. Tymczasem teraz niczego nie mo emy byæ pewni. W jeden dzieñ mamy pracê, a nazajutrz mo emy j¹ straciæ. I co wtedy? Za³amiemy siê? Czy mo e zaczniemy dzia³aæ? W obliczu ci¹g³ych zmian, jakie zachodz¹, mo e siê okazaæ, e nasza wiedza finansowa, czyli wszystko co wiemy na temat sposobów zdobywania pieniêdzy i obrotu nimi, jest niewystarczaj¹ca. St¹d te tak wa ne jest dzisiaj rozwijanie w³asnej edukacji finansowej. Wczeœniej nikt tego nas nie uczy³, tymczasem wiedza ta jest fundamentem do budowania w³asnego ycia i przysz³oœci. Doskona³ym sposobem, by rozwijaæ edukacjê finansow¹, jest udzia³ w warsztatach i spotkaniach klubów CASHFLOW, których podwalin¹ jest filozofia milionera Roberta Kiyosaki, autora ksi¹ ki Bogaty ojciec, biedny ojciec. Uczestnicy klubów maj¹ okazjê od razu zastosowaæ swoj¹ wiedzê w dzia³aniu, graj¹c w grê, która jest symulacj¹ rzeczywistoœci. Rozpoczynaj¹ od wyœcigu szczurów pracuj¹ na etacie, op³acaj¹ regularnie rachunki, itd. Ich zadaniem jest jednak wyrwaæ siê z tego wyœcigu i przejœæ na szybki tor. Mog¹ to osi¹gn¹æ, gdy zainwestuj¹ w nieruchomoœci, akcje, obligacje, czy gdy za³o ¹ w³asny biznes. Gra jest odbiciem rzeczywistoœci, czyli w ka dym momencie gracz mo e zostaæ zwolniony z pracy, popaœæ w d³ugi, mo e go spotkaæ wszystko to, co w normalnym yciu. Gra nie pokazuje jednak gotowych rozwi¹zañ i recept na wyjœcie z trudnej sytuacji, podsuwa tylko ró ne mo liwoœci, ma zainspirowaæ uczestników do dzia³ania i do rozwijania w³asnych umiejêtnoœci finansowych. Gracz samodzielnie szuka odpowiedzi, wybiera drogê, która jest najlepsza dla niego jedni zaczynaj¹ inwestowaæ na gie³dzie, inni zak³adaj¹ w³asn¹ firmê. W ten sposób wyrywaj¹ siê z wyœcigu szczurów. Im wiêcej gramy, tym zaczynamy widzieæ te ró ne mo liwoœci. Nastêpnie te umiejêtnoœci, które nabêdziemy, przydadz¹ siê nam w realnym yciu. Granie w grê CASHFLOW to doskona³a forma nauki. Z badañ wynika bowiem, e jeœli czytamy to zapamiêtujemy tylko 10%, gdy s³uchamy 20%, za to gdy podejmiemy dzia³anie 90%. Edukacja finansowa Roberta Kiyosaki oparta jest na Programie 10 kroków. Jak zwiêkszyæ swój finansowy IQ. Poszczególne kroki czyli zagadnienia s¹ omawiane na kolejnych zajêciach w oficjalnych klubach CASHFLOW, prowadzonych przez liderów klubów. Rozmowa z Ronem Salvadorem, uczniem i wspó³pracownikiem Roberta Kiyosaki, który 24 lutego 2011 roku w Hotelu Sheraton w Krakowie poprowadzi³ warsztaty. Kiedy przeczyta³ Pan ksi¹ kê Bo gaty ojciec, biedny ojciec? Oko³o 11 lat temu, mieszkaj¹c na Hawajach, przeczyta³em ksi¹ kê Bogaty ojciec, biedny ojciec. Wtedy te okaza³o siê, e mogê straciæ swoj¹ pracê. Korporacja, w której pracowa³em, zaczê³a zwalniaæ ludzi. Ja mia³em byæ jednym z nich. Kiedy przeczyta³em ksi¹ ki Roberta Kiyosaki, stwierdzi³em, e nie muszê siê baæ. Zacz¹³em te uczêszczaæ na jego seminaria. Us³ysza³em od niego, e najlepszym sposobem na uczenie siê jest uczenie innych. On oferowa³ w tamtym czasie takie ca³oroczne szkolenie. Ukoñczy³em ten kurs 5 lat temu. Jak to wp³ynê³o to na pañskie ycie? Od razu chcia³em uczyæ innych ludzi. Mam œwiadomoœæ, e wiele osób, które czytaj¹ ksi¹ kê Bogaty ojciec, biedny ojciec ma dok³adnie to samo - chce siê dzieliæ informacjami z innymi. Niestety pocz¹tkowo nikt mnie nie chcia³ s³uchaæ. Potem pozna³em jednak specyficzny sposób nauczania nauczanie metod¹ Rich Dad. Dziœ je d ê po ca³ym œwiecie i na moje seminaria przychodzi nawet po 500 osób. Moje ycie siê ca³kowicie odmieni³o. Czym ró ni¹ siê poszczególne kluby CASHFLOW, a co maj¹ wspólnego? Czêsto s³yszê to pytanie. Oczywiœcie jest inny jêzyk i inne uwarunkowania kulturowe. Zawsze jednak jedna rzecz jest wspólna dla wszystkich klubów na œwiecie to jest g³ód informacji, oczy ¹dne informacji na temat edukacji finansowej. Gdy widzisz jak patrz¹, gdy s¹ na seminarium, to wiesz, e chc¹ wiêcej od swojego ycia i szukaj¹ odpowiedzi. Jaki jest cel powstania klubów CASHFLOW? Rol¹ klubów jest pokazanie ludziom, czym jest edukacja finansowa i jaki mamy sposób dotarcia z t¹ edukacj¹ do ludzi. Zdajemy sobie sprawê, e gdy lekcja na temat finansów i ksiêgowoœci, które dla niektórych mog¹ wydawaæ siê przera- aj¹ce i nudne, odbywa siê metod¹ wyk³adu, nie daje efektu. To co wleci jednym uchem, wyleci drugim. Dlatego dla nas wa ne jest pe³ne uczestnictwo i podjêcie w trakcie spotkañ akcji. Podczas warsztatów anga ujemy wiêc cz³onków klubu, by jak najlepiej zrozumieli, jak dzia³aj¹ i jak przep³ywaj¹ pieni¹dze. To jest najlepsze. Jakie korzyœci przyniesie nam gra w grê CASHFLOW? Gra CASHFLOW wcale nie powie ci, jak osi¹gn¹æ sukces. Tak naprawdê gra jest lustrem odbijaj¹cym twoje zachowania. Pozwala ci dostrzec, jak¹ jesteœ osob¹, jeœli chodzi o podejmowanie dzia³añ finansowych. I na tej podstawie, graj¹c w grê, mo esz odnieœæ siê do swojej sytuacji i znaleÿæ dla siebie odpowiedni¹ drogê. W³aœciwie gra pokazuje drogê, któr¹ musisz przebyæ od miejsca, gdzie obecnie jesteœ, do miejsca, w którym chcia³byœ siê znaleÿæ. I dla ka dej osoby jest to inna droga inny sposób osi¹gniêcia sukcesu. Niektórzy graj¹ bardzo zachowawczo, boj¹ siê, inni zaœ yj¹ bardzo ryzykownie i wydaj¹ pieni¹dze, jak w kasynie. Zapraszamy na spotkania w Klubie CASHFLOW Rekin Finansowy: Kraków, ul. Lwowska 26 - Centrum Kosmetyki i Terapii Naturalnej Myœlenice, ul. S³owackiego 23 Izba Gospodarcza Ziemi Myœlenickiej Tatyana Pryt Lider Klubu CASHFLOW tel.:

9 Zdrowie w Krakowie Nr 8 9 Szansa na powrót do normalnego ycia Krakowskie Centrum Rehabilitacji we wspó³pracy z Klinik¹ Hematologii Szpitala Uniwersyteckiego wszczepia endoprotezy chorym na skazy krwotoczne /hemofilia, choroba von Willebranda/. Do tej pory ci pacjenci musieli czekaæ na zabieg latami, poniewa w Polsce mogli go wykonaæ jedynie w Warszawie. Tymczasem chorych na hemofiliê w naszym kraju jest oko³o 3 tysiêcy osób, a choroba ta, powoduj¹c miêdzy innymi wylewy wewnêtrzne, uszkadza miêœnie i stawy, prowadz¹c do nieodwracalnych zmian w ich strukturze. Ratunkiem dla chorych s¹ jedynie endoprotezy. Krakowskie Centrum Rehabilitacji postawi³o sobie wyzwanie pomocy takim chorym i ju trzy udane operacje za nami. Do koñca roku ma byæ zoperowane jeszcze szeœæ osób. O artropatii hemofilowej i mo liwoœci jej leczenia rozmawiamy z dr n. med. Jerzym Miros³awem Jaworskim, chirurgiem ortoped¹, zastêpc¹ dyrektora ds. lecznictwa Krakowskiego Centrum Rehabilitacji. Jaki wp³yw na stawy ma hemofilia? Mo na mówiæ o ogromnie destrukcyjnym wp³ywie hemofilii na miêœnie i stawy. Jedn¹ ze sk³adowych czêœci obrazu klinicznego hemofilii s¹ bowiem krwawe wylewy dostawowe, które inicjuj¹ proces zwyradniania stawu u pacjentów, nawet ju od najwczeœniejszych lat ycia, nawet od oko³o 2 roku ycia. Na szczêœcie aktualnie u dzieci, u których rozpoznaje siê hemofiliê, jest ju wprowadzana profilaktyka hemofilowa. Mamy wiêc nadziejê, e kolejne pokolenia bêd¹ ju mniej zagro one artropati¹ hemofilow¹. Pokolenie dzisiejszych dwudziesto- i trzydziestolatków to pokolenie, gdzie jeszcze tej profilaktyki powszechnej nie by³o, wiêc czêsto mamy m³odych pacjentów z hemofili¹, unieruchomionych w³aœnie z powodu artropatii. Artropatia hemofilowa obejmuje praktycznie wszystkie stawy, ale najbardziej zagro one s¹ te, które s³u ¹ komunikacji, czyli staw biodrowy, kolanowy i skokowy. Praktycznie u ka dego pacjenta chorego na hemofiliê wystêpuje artropatia hemofilowa. Je eli wiêc przyjmiemy, e populacja hemofilików mieœci siê w granicach 3 tysiêcy osób, to praktycznie jest to blisko 3 tysi¹ce m³odych ludzi, którzy z powodu artropatii hemofilowej trac¹, b¹dÿ utrac¹ zdolnoœæ do pracy, pomijaj¹c aspekty ycia codziennego. Z powodu zmian w stawach maj¹ przede wszystkim w znacznym stopniu ograniczone mo liwoœci poruszania siê, przestaj¹ byæ mobilni. Niestety im póÿniej w³¹czymy proces leczenia chirurgicznego zniszczonego stawu, zmierzaj¹cy do odtworzenia ruchowoœci stawu, tym trudniej bêdzie nam uzyskaæ dobry efekt koñcowy. Niepracuj¹ce miêœnie stopniowo bêd¹ ulega³y zanikowi, przykurczom, zw³óknieniu. Czy pacjent chory na hemofiliê, u którego wyst¹pi³a artropatia hemofilowa, poddany leczeniu chirurgicznemu po operacji bêdzie móg³ siê samodzielnie poruszaæ i wróciæ do normalnego ycia? Szansy na wyleczenie hemofilii niestety na dzieñ dzisiejszy nie ma, ale za to szanse na poprawê jakoœci ycia pacjentów z artropati¹ hemofilow¹, zwi¹zane z mo liwoœciami chirurgii wspó³czesnej s¹ olbrzymie. Dziœ implantujemy protezy stawów biodrowych, kolanowych, a nawet, jeœli istnieje taka potrzeba, tak e i stawów skokowych. Dziêki temu mo na przywróciæ unieruchomionemu wczeœniej pacjentowi mobilnoœæ, daæ mu mo liwoœæ powrotu do aktywnoœci ruchowej, która jest przecie sk³adow¹ ycia ka dego cz³owieka. Tak naprawdê to w³aœnie brak mobilnoœci jest dla tych chorych najwiêkszym utrudnieniem. Implanty te siê zu ywaj¹. Jak czêsto zatem protezy powinny byæ wymieniane? Dzisiejsze protezy s¹ doskona³ej jakoœci i zapewniaj¹ d³ugotrwa³oœæ ich u ytkowania. Wytrzymuj¹ od kilkunastu do kilkudziesiêciu lat bez potrzeby wymiany implantu. Zgodnie z zaleceniami œwiatowymi wk³adki polietylenowe w stawach kolanowych winny byæ wymieniane raz na dziesiêæ lat. Bêdziemy obserwowaæ naszych chorych. Myœlê, e bêd¹ zadowoleni z posiadanych implantów. Uszkodzenie stawu mo e nast¹piæ ju w okresie m³odzieñczym. Czy zatem dzieciom te mo na wszczepiæ endoprotezê? Wskazaniem do implantacji protezy jest stan kliniczny stawu. Dawniej mówi³o siê, e operowaæ nale y raczej ludzi starszych, a nie m³odych. Dzisiaj wskazaniem do operacji jest stan stawu, a nie wiek pacjenta. Oczywiœcie dzieciom w okresie wzrastania organizmu nie implantujemy protez. Nie ma takiej potrzeby. Zreszt¹ bilans ewentualnych zysków i strat by³by na pewno ujemny. Na szczêœcie wœród najm³odszego pokolenia jest ju wprowadzana profilaktyka hemofilowa, wiêc problem artropatii hemofilowej z pewnoœci¹ da siê doœæ mocno zminimalizowaæ. Na pewno nie wyeliminowaæ, ale zmniejszyæ. Czym wyró nia siê zabieg wstawienia endoprotezy pacjentom z hemofili¹ od operacji, której poddawani s¹ pacjenci nieobci¹ eni t¹ chorob¹? Czy jest on trudniejszy z punktu widzenia ortopedy? Mo na mówiæ o co najmniej dwóch sk³adowych procesu terapeutycznego. Pierwsza czêœæ to przygotowanie pacjenta o charakterze ogólnym, czyli maksymalne, o ile to tylko mo liwe, usprawnienie, poprawa kondycji fizycznej oraz przygotowanie hematologiczne, w tym zabezpieczenie czynników krzepniêcia. Nastêpnie wykonywany jest zabieg, w czasie którego nad pacjentem czuwa tak e hematolog i na bie ¹co nadzoruje sytuacjê. Z ortopedycznego punktu widzenia zabieg jest nieco trudniejszy, poniewa artropatia hemofilowa wyrz¹dza olbrzymie szkody, stawy s¹ bardziej zniszczone ni u innych pacjentów, st¹d te mo - na mówiæ o trudniejszych warunkach do implantacji. Stawy, zw³aszcza kolana, s¹ u chorych na hemofiliê bardzo zdewastowane. Myœlê jednak, e jesteœmy w stanie przeciwstawiæ siê trudnoœciom, pokonaæ je. Drugim czynnikiem, który powoduje, e operacje chorych ze skazami krwotocznymi s¹ trudniejsze, jest czynnik czasu. D³u sza ekspozycja równa siê wiêkszej utracie krwi. Staramy siê, eby ten zabieg nie trwa³ d³ugo, by nie nara aæ pacjenta na jej dodatkow¹ utratê. Zwykle zabieg trwa wiêc w granicach godziny, czasem pó³torej, jeœli jest trudniejszy przypadek. Operowanie pacjentów i wstawianie im endoprotez jest mo liwe dziêki wspó³pracy Krakowskiego Centrum Rehabilitacji z Klinik¹ Hematologii Szpitala Uniwersyteckiego. Kiedy ta wspó³praca siê rozpoczê³a? Ta wspó³praca rozpoczê³a siê z koñcem ubieg³ego roku. Przyszed³ do mnie m³ody pacjent z powa nymi dolegliwoœciami, który szuka³ pomocy. W Warszawie na operacjê czeka³ ju kilka lat. Do tej pory jedynym oœrodkiem w Polsce operuj¹cym hemofilików by³a Warszawa, dlatego pacjenci bardzo d³ugo musieli czekaæ na operacjê. Ten pacjent, który do mnie trafi³ w zesz³ym roku, nawiasem mówi¹c chyba przypadkowo, czeka³ na ten zabieg ju ponad 6 lat i by³ ju w³aœciwie zrezygnowany. Gdy poprosi³ o pomoc, uznaliœmy, e bêdzie to dla nas nowe wyzwanie. Jesteœmy przecie zespo³em, który wszczepi³ ju mnóstwo protez, mo emy powiedzieæ, e mamy doœwiadczenie. Operowanie pacjentów z hemofili¹, zw³aszcza ludzi m³odych by³o dla nas sporym wyzwaniem, które postanowiliœmy podj¹æ. Nawi¹zaliœmy wspó³pracê z krakowsk¹ Klinik¹ Hematologii CM UJ, która ma przecie ogromne doœwiadczenie w prowadzeniu pacjentów z hemofili¹. Najpierw zajêliœmy siê przygotowaniem procedury operacyjnej, ca³¹ logistyk¹. Musieliœmy przewidzieæ wszystko, by pacjent, który do nas trafi od razu by³ prowadzony wed³ug okreœlonej procedury. W wyniku dyskusji, wymiany doœwiadczeñ i pogl¹dów, skonstruowano drzewko, diagram, na zasadzie: jeœli jest tak, to robimy to, jeœli inaczej, to tamto. Wypracowanie tych regu³ i standardów zajê³o nam pó³ roku. Chcieliœmy, by przed pierwsz¹ operacj¹ wszystko by³o dopiête na ostatni guzik, chcieliœmy przewidzieæ wszystkie sytuacje, jakie mog¹ wyst¹piæ w okresie oko³ooperacyjnym. Nie mogliœmy sobie pozwoliæ, by wyst¹pi³a sytuacja, która oka e siê dla wszystkich stron procesu terapeutycznego now¹. I wydaje mi siê, e na ten stan wiedzy, jaki mamy, przewidzieliœmy wszystkie mo liwe powik³ania i na nie mamy remedium. Przygotowanie pacjenta chorego na hemofiliê do operacji wymaga bardzo szczegó³owych badañ natury internistycznej dotycz¹cych jego schorzenia podstawowego. Tu w³aœnie du ¹ rolê odgrywaj¹ nasi Koledzy z Kliniki Hematologii. Do nich oraz do naszych wyœmienitych anestezjologów, pracowników Regionalnego Centrum Krwiodawstwa, Pracowni Hemostazy i zespo³u pielêgniarek nale y ca³a ochrona i opieka oko³ooperacyjna. Im te nale ¹ siê s³owa podziêkowania i uznania. Ilu pacjentów z hemofili¹ ju operowano w Krakowskim Centrum Rehabilitacji? Na razie operowaliœmy trzech pacjentów. Pierwszy, który przyszed³ do nas po pomoc, ten m³ody, zrezygnowany cz³owiek, by³ dla nas sporym wyzwaniem. Choroba zdewastowa³a mu nie tylko stawy, ale te i psychikê. By³ tak dalece zrezygnowany i pozbawiony chêci ycia, e wymaga³ ju opieki psychiatrycznej. Naprawdê najbardziej baliœmy siê go operowaæ, nie wiedzieliœmy, czy w zwi¹zku z t¹ komponent¹ psychogenn¹ uzyskamy sukces terapeutyczny. Tymczasem okaza³o siê, e to w³aœnie ten pacjent najszybciej siê uruchomi³, zacz¹³ siê poruszaæ i by³, mo na powiedzieæ, liderem ca³ej tej trójki w zakresie procesu usprawniania. To by³ nasz najwiêkszy sukces na tym polu, e ten najbardziej poszkodowany przez los cz³owiek tak szybko wróci³ do zdrowia. Oczywiœcie planujemy ju nastêpnych pacjentów. W tym momencie jest naturalna przerwa wakacyjna, czas urlopowy. A poniewa operowanie osób chorych na hemofiliê jest procesem bardzo z³o onym i wymaga nie tylko naszego udzia³u, ale te udzia³u hematologów i pomocy pracowni hemostazy, stacji krwiodawstwa, sporego kunsztu anestezjologicznego, to w³aœnie z powodu okresu urlopowego zawiesiliœmy na ten czas dzia³alnoœæ, ale wracamy do niej ju od paÿdziernika. Ilu pacjentów rocznie bêdzie mo na operowaæ? Planujemy do koñca tego roku zoperowaæ jeszcze szeœciu pacjentów. W tej chwili przyjmujemy ju zapisy ju na przysz³y rok i zg³aszaj¹ siê do nas pacjenci z ca³ej Polski. Za³o yliœmy wstêpnie, e bêdziemy operowaæ dwóch pacjentów miesiêcznie, poniewa nie chcemy w aden sposób ograniczaæ pracy z pacjentami nie dotkniêtymi hemofili¹. A poniewa pacjenci z hemofili¹ bardziej absorbuj¹ nas czasowo, to za³o yliœmy, e optymalna liczba takich zabiegów to dwa na miesi¹c. Je eli natomiast nasze plany docelowe zwi¹zane z rozbudow¹ Krakowskiego Centrum Rehabilitacji uda siê zrealizowaæ, to nie bêdziemy mieæ ju takiego problemu, bêdziemy operowaæ wiêcej. Nie ukrywam, e limituje nas równie wielkoœæ kontraktu z Narodowym Funduszem Zdrowia. Jest to problem dotycz¹cy wszystkich szpitali i to te nam niejako burzy plany. Muszê jednak powiedzieæ, e jak tylko Ma³opolski Oddzia³ NFZ dowiedzia³ siê, e operujemy pacjentów z hemofili¹, nasze Centrum aneksem do umowy otrzyma³o dodatkowe œrodki. Na tle potrzeb niewielkie, ale cieszy nas zrozumienie tematu przez p³atnika. Niemniej na razie limituj¹ nas tak e warunki lokalowe, miêdzy innymi sala operacyjna i sale chorych. To znaczy, e sale pooperacyjne dla osób z hemofili¹ musz¹ byæ inaczej wyposa one? Staramy siê dla nich zawsze przygotowywaæ sale najbli ej punktu pielêgniarskiego, by panie pielêgniarki mia³y nad nimi jak najlepszy nadzór. Poza tym wa ne jest, by by³y to sale dwuosobowe. Wtedy obu pacjentów z hemofili¹ k³adziemy na jednej sali i jeden pilnuje drugiego. S¹ to bowiem ludzie œwietnie zorientowani w swojej chorobie, dlatego gdyby dzia³o siê coœ niepokoj¹cego z s¹siadem, momentalnie zawiadomi¹ pielêgniarkê. Oprócz tego, i nadzór lekarski te jest wzmo ony, wizytujemy ich wielokrotnie w ci¹gu doby W tych warunkach lokalowych jakie mamy, wiêksza iloœæ pacjentów z hemofili¹ niestety sprawi³aby spore utrudnienia. Na szczêœcie s¹ plany rozbudowy Centrum, wierzymy i walczymy o ich realizacjê. Ile czasu potrzebuje pacjent, eby po wstawieniu endoprotezy stan¹æ na nogi? Po zabiegu operacyjnym pacjent na nogi staje ju w drugiej dobie. Kiedy usuwamy dreny operacyjne, uruchamiamy pacjenta. Jest to uwarunkowane kilkoma przyczynami. Po pierwsze mamy coraz lepsze endoprotezy, mo na mobilizowaæ chorych zaraz po operacji. Z drugiej zaœ strony dzia³a tu równie czynnik psychologiczny pacjenci, którzy od razu po operacji stan¹ o w³asnych si³ach na nogi, wierz¹, e bêd¹ chodziæ. A jeœli jest to ju namacalnym doœwiadczeniem chorego, to bardziej wierzy on w sukces finalny ca³ego postêpowania. Dlatego to takie niezwykle wa ne i zaczynamy uruchamianie w³aœnie od drugiej doby pooperacyjnej. U nas, na Oddziale Chirurgii Urazowej, Ortopedii i Rehabilitacji Krakowskiego Centrum Rehabilitacji pacjent przebywa do czasu zdjêcia szwów, czyli oko³o 14 dni, a nastêpnie do miesi¹ca od zabiegu usprawniany jest na Oddziale Rehabilitacji, który tak e wchodzi w sk³ad naszego Centrum. Wa ne jest, by chory æwiczy³, rusza³ siê, poniewa ruch jest najwa niejszym czynnikiem terapeutycznym w ortopedii. Po wypisaniu do domu pacjent nadal pozostaje pod nasz¹ kontrol¹ i przynajmniej raz w miesi¹cu jest przez nas badany. Jednoczeœnie te jest pod opiek¹ hematologa. Rozmawia³a Anna Pi¹tkowska-Borek

10 10 Zdrowie w Krakowie Nr 9 REKLAMA

11 Zdrowie w Krakowie Nr 8 11 Najwa niejsze to chcieæ Zespo³y taneczne Cheerleaders: Winx, Winki i Winczi w ka dych zawodach, w których bior¹ udzia³, odnosz¹ sukcesy. Nic dziwnego, skoro na ka dym treningu daj¹ z siebie wszystko. Æwicz¹ z ogromn¹ pasj¹ i chêci¹. Widaæ, e w³o y³y mnóstwo pracy w to, co dziœ potrafi¹ zrobiæ mówi trenerka, Ewa Winczura. Szeœæ lat temu Ewa Winczura, nauczyciel wychowania fizycznego w Szkole Podstawowej nr 158 i Gimnazjum nr 25 w Krakowie za³o y³a zespó³ taneczny cheerleaderek. Kiedy rozpoczê³am pracê, pocz¹tkowo zamierza³am prowadziæ aerobik sportowy dla dziewcz¹t, jednak gdy do szko³y przysz³o og³oszenie o organizowanych zawodach cheerleaders, postanowi³am utworzyæ zespó³ taneczny i przygotowaæ go do udzia³u w konkursie mówi Ewa Winczura. W ten sposób powsta³y trzy zespo³y Winx (szko³a podstawowa), Winki (gimnazjum) i Winczi (absolwentki gimnazjum, uczennice szko³y œredniej). ¹cznie 30 dziewcz¹t. Winki trenuj¹ trzy razy w tygodniu, dwa pozosta³e zespo³y dwa razy. Zajêcia odbywaj¹ siê popo³udniami w ramach obowi¹zkowej godziny wychowania fizycznego. Wymagaj¹cy trener Przez pierwszy rok dziewczêta przygotowywa³y siê do wystêpów, oswaja³y siê z ruchem, poznawa³y mo liwoœci swojego cia³a i æwiczy³y figury taneczne. Pocz¹tki s¹ zawsze trudne wspomina trenerka. Zaczê³yœmy od podstawowych ruchów w aerobiku, potem stopniowo wprowadza³am obowi¹zkowe figury w cheeleadingu, które trzeba wykonaæ na zawodach. Dziœ widaæ, e dziewczyny w³o y³y du o pracy w to, co dziœ potrafi¹ zrobiæ. Tañcz¹ wyprostowane, palce maj¹ obci¹gniête, nogi proste, rêce dobrze pracuj¹. Widaæ, e sporo æwiczy³y i siê staraj¹. Zawsze przed ka dymi zawodami du o trenujemy, pani Winczura jest wymagaj¹cym trenerem mówi¹ dziewczyny. Ale to bardzo dobrze, bo dziêki temu bardziej siê staramy i mamy lepsze wyniki. Zawsze na ka dym treningu na pocz¹tku siê rozgrzewamy i rozci¹gamy. Bez tego nie by³ybyœmy w stanie nic zrobiæ. Wzmacniamy wiêc najpierw poszczególne miêœnie, a potem æwiczymy obowi¹zkowe elementy i ostatecznie ca³y uk³ad. Przeciêtny uk³ad w cheeleadingu trwa sekund (do 2,5 minuty). W tym czasie trzeba wykonaæ wszystkie obowi¹zkowe elementy, czyli m.in. piruety, wyskoki, wymachy, szpagaty. Podopieczne Ewy Winczury wszystkie s¹ ju w stanie zrobiæ szpagat w powietrzu, co tylko œwiadczy o wysokim poziomie ka dego treningu. Dziewczyny poc¹ siê, mêcz¹, ale i tak chc¹ æwiczyæ dodaje trenerka. Staram siê wymyœlaæ proste ruchy, nastêpnie dopasowaæ do nich odpowiedni¹ muzykê - dodaje. Zawsze jednak ta choreografia musi byæ dostosowana do mo liwoœci dziewcz¹t. Pani Winczura ma genialne pomys³y na uk³ad, jest wymagaj¹ca, ale jednoczy nasz¹ grupê chwali opiekunkê Dominika z zespo³u Winki. Potrafi nad nami zapanowaæ i dba o porz¹dek. To dziêki niej jesteœmy tak¹ zgran¹ dru yn¹. Dziewczêta ze wszystkich trzech zespo³ów s¹ z sob¹ bardzo z yte. Spêdzaj¹ razem mnóstwo czasu, nie tylko na treningach. Razem z trenerk¹ by³y na Nocy Muzeów, zamierzaj¹ wyjœæ wspólnie na basen, czêsto siê te kontaktuj¹ za pomoc¹ komunikatorów i serwisów internetowych. Jeœli siê zdarza, e æwicz¹ do póÿna, razem nocuj¹ w szkole. S¹ jak jedna wielka rodzina. Starsze dziewczyny, które ju studiuj¹, a przychodz¹ tylko indywidualnie poæwiczyæ, nie zapominaj¹ o urodzinach pani Ewy. Ostatnio przynios³y mi nawet tort wspomina trenerka. Trudne pocz¹tki Zanim dziewczyny pojawi³y siê na scenie, nie by³o ³atwo. Nale a³o przecie nie tylko przeæwiczyæ uk³ad, ale te i przygotowaæ profesjonalne stroje na wystêp. Niestety na to nie by³o funduszy. Pierwsze pompony zrobi³yœmy z reklamówek wspomina Ewa Winczura. A stroje szy³yœmy same w domu. Tak przygotowane dziewczêta wyst¹pi³y na pierwszych zawodach i tak siê szczêœliwie z³o y³o, e od razu stanê³y na podium. Najpierw zajê³y pierwsze miejsce w Mistrzostwach Zespo³ów Tanecznych Cheeleaders w Krakowie, potem wygra³y te Mistrzostwa Ma³opolski. Na szczêœcie, w momencie gdy dziewczêta zaczê³y zdobywaæ nagrody, znaleÿli siê te sponsorzy, dziêki którym zakupiono nowe stroje. Obecnie zespo³y wspierane s¹ te przez rodziców. Mamy naprawdê wspania³ych rodziców, którzy wiernie nam kibicuj¹ mówi trener Ewa Winczura. Zawo ¹ te dziewczêta swoimi samochodami na zawody. Jednego tatê, pana Piotra Kosibê, nazywamy nawet nasz¹ maskotk¹, poniewa jeÿdzi z nami na ka dy wystêp. Czêsto te, zdobywaj¹c wysokie miejsce na turnieju, otrzymujemy nagrody pieniê ne. Sukcesy W cheeleadingu s¹ trzy kategorie wiekowe: junior m³odszy (szko³a podstawowa), junior (gimnazjum) i senior (szko³a œrednia). Ka dy zespó³ bierze zatem udzia³ w zawodach w innej kategorii wiekowej i tam zdobywa wysokie miejsca. Porz¹dny trener, porz¹dne wyniki mówi jeden z kolegów Ewy Winczury. Dziewczyny z zespo³ów Winx, Winki i Winczi wystêpowa³y miêdzy innymi na Otwartych Turniejach Cheerleaders w Skawinie, na Talentach Ma³opolski, czy turnieju Cheer Girls. - Najwa niejsze dla nas sukcesem by³o jednak drugie miejsce na Cheer Girls 2010, czyli Miêdzypowiatowym Turnieju Zespo³ów Cheerleaders w Raciborowicach ko³o Krakowa, który odby³ siê 14 maja 2010 roku podsumowuje Monika z zespo³u Winki. By³o dziewiêtnaœcie zespo³ów, a my by³yœmy drugie. W³aœciwie to na ka dym konkursie, w którym bierzemy udzia³ odbieram nagrody mówi z uœmiechem Ewa Winczura. Chyba nie ma takiego drugiego trenera, który mia³by tyle zespo³ów i na ka dym turnieju wysok¹ nagrodê. To wszystko dziêki moim dziewczynom, które naprawdê bardzo siê staraj¹. Zawsze na pocz¹tku wystêpu mamy tremê, ale potem zapominamy, e wystêpujemy przed t³umem ludzi mówi Magda z zespo³u Winki. - Sam uk³ad jest szybki, trwa oko³o dwóch minut, ale najgorsze jest samo czekanie na wystêp. Uk³adu siê nie boimy, bo jesteœmy dobrze przygotowane. Winx, Winki i Winczi reprezentuj¹ i promuj¹ szko³ê, a nawet region. Poza tym dla dziewcz¹t treningi i udzia³ w konkursach jest te doskona³¹ form¹ spêdzania czasu. - Na pewno dziêki temu, e æwiczymy w zespole, bêdziemy zdrowsze, przestawiamy siê przecie na bardziej zdrowy tryb ycia mówi Asia z zespo³u Winki. Nie tylko siedzenie przed komputerem, ale te i ruch jest dobrym sposobem na spêdzanie wolnego czasu. Najwa niejsze to chcieæ Dziewczyny przede wszystkim musz¹ chcieæ æwiczyæ podkreœla Ewa Winczura. Przyznajê, jestem wymagaj¹cym trenerem, nawet takim trochê katem, ka ê im robiæ brzuszki, pompki, przysiady. Czasem siê naprawdê, dziwiê, e jeszcze ze mn¹ wytrzymuj¹ Ale widaæ po nich, e przychodz¹ na treningi z chêci¹. Zauwa y³am te, e nie ma u mnie dziewczyn, które by nie mia³y chêci do pracy, poniewa wiedz¹, e odpadn¹ w przedbiegach. Te, które przyjd¹ i zaczynaj¹ æwiczyæ od pocz¹tku do koñca, daj¹c z siebie wszystko, osi¹gaj¹ sukcesy. Widaæ te, e ten taniec daje im przyjemnoœæ. Na ka dym wystêpie, a nawet i treningu s¹ zawsze uœmiechniête i radosne. Uwa am, e pasja jest bardzo wa na. Nauka owszem, swoj¹ drog¹, ale o pasji nie mo na zapominaæ. Widzê, e dziewczyny z moich zespo³ów æwicz¹ w³aœnie z ogromn¹ pasj¹, maj¹ sporo chêci, dlatego staram siê poœwiêcaæ im jak najwiêcej czasu. W sumie ten taniec jest te i moja pasj¹ Anna Maria Pi¹tkowska

12 12 Zdrowie w Krakowie Nr 9 NASZE ZDROWE MA E CENY GDÓW ul. M³yñska 1 tel czynne: pn. - pt sobota KRAKÓW ul. Wys³ouchów 30a tel czynne: pn. - pt sobota MYŒLENICE ul. Niepodleg³oœci 8 tel czynne: pn. - pt sobota KARTA STA EGO PACJENTA! reklama w miesiêczniku jest skuteczna i niedroga W KRAKOWIE zadzwoñ W KRAKOWIE W KRAKOWIE Bezp³atny informator medyczny ul. Przewóz 2a Kraków Druk: Drukarnia Kraków Redakcja: tel tel./fax: Dzia³ reklamy - zg³oszenia: tel tel./fax: Zdrowie w Krakowie. Bezp³atny informator zdrowie uroda. Wydawca: ABW Graf Group s.c.ul. Przewóz 2, Kraków. Redaktor naczelny: Beata Mazurek. Druk: Drukarnia Kraków. Adres redakcji: Zdrowie w Krakowie, ul. Przewóz 2a, Kraków. Redakcja: tel./fax: , Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych, oraz zastrzega prawo do ich przeredagowania i skracania. Redakcja nie odpowiada za treœæ zamieszczanych og³oszeñ. Atrakcyjne po yczki gotówkowe: z³. - rata 291 z³ z³. - rata 582 z³ z³. - rata 1165 z³. Rrsp 7,08%rocznie - bez zaœwiadczeñ TARNÓW tel KRAKÓW tel , Zapraszamy na stronê internetow¹

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18

Urząd Miasta Bielsko-Biała - um.bielsko.pl Wygenerowano: 2016-06-17/10:16:18 Europejski Dzień Prostaty obchodzony jest od 2006 roku z inicjatywy Europejskiego Towarzystwa Urologicznego. Jego celem jest zwiększenie społecznej świadomości na temat chorób gruczołu krokowego. Gruczoł

Bardziej szczegółowo

Warto wiedzieæ - nietypowe uzale nienia NIETYPOWE UZALE NIENIA - uzale nienie od facebooka narkotyków czy leków. Czêœæ odciêtych od niego osób wykazuje objawy zespo³u abstynenckiego. Czuj¹ niepokój, gorzej

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych

VADEMECUM. Rehabilitacja. Rehabilitacja w warunkach ambulatoryjnych. Rehabilitacja w warunkach domowych Rehabilitacja Rehabilitacja to kompleksowe post powanie, które ma na celu przywrócenie pe nej lub mo liwej do osi gni cia sprawno ci zycznej i psychicznej, zdolno ci do pracy i zarobkowania oraz zdolno

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE

Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Rozdzia³ 1 ROZPOZNANIE Dolegliwoœci i objawy Co siê ze mn¹ dzieje? Co mo e wskazywaæ na problem z tarczyc¹? Prawdê mówi¹c, trudno to jednoznacznie stwierdziæ. Niektórzy pacjenci czuj¹ siê zmêczeni i przygnêbieni,

Bardziej szczegółowo

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia

II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia II edycja akcji Przedszkolak pełen zdrowia Odporność wzmacniamy, bo o zdrowe żywienie i higienę dbamy I tydzień: Uświadomienie dzieciom, co oznaczają pojęcia : zdrowie i choroba. Jakie są objawy choroby

Bardziej szczegółowo

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy

Aktywność fizyczna CEL/42/07/09. Aktywność fizyczna. Schemat postępowania w cukrzycy CEL/42/07/09 Aktywność fizyczna Schemat postępowania w cukrzycy Aktywność fizyczna Ćwiczenia i gimnastyka są korzystne dla każdego, a w szczególności dla osób chorych na cukrzycę. Regularny ruch pomaga

Bardziej szczegółowo

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia

PRO VOBIS Niepubliczna Poradnia ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl Niepubliczna Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna INFORMATOR ", ul. Rynek 19, Starogard Gdañski `www.provobis.com.pl 1.HISTORIA PORADNI. Poradnia

Bardziej szczegółowo

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach?

Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy przedsiêbiorstwo, którym zarz¹dzasz, intensywnie siê rozwija, ma wiele oddzia³ów lub kolejne lokalizacje w planach? Czy masz niedosyt informacji niezbêdnych do tego, by mieæ pe³en komfort w podejmowaniu

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA

10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA ŻYJ ZDROWO! 10 ZASAD ZDROWEGO ODŻYWIANIA Jedz regularnie co 3 godziny. Jedz ostatni posiłek 2-3 godziny przed snem. Dbaj by twoja dieta była bogata we wszystkie składniki odżywcze(węglowodany, białko i

Bardziej szczegółowo

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA

NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA KARTA SERWISOWA NAPRAWDÊ DOBRA DECYZJA Gratulujemy! Dokonali Pañstwo œwietnego wyboru: nowoczesne drewniane okna s¹ ekologiczne, a tak e optymalne pod wzglêdem ekonomicznym. Nale ¹ do najwa niejszych elementów

Bardziej szczegółowo

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych

DOPALACZE. - nowa kategoria substancji psychoaktywnych DOPALACZE - nowa kategoria substancji psychoaktywnych CZYM SĄ DOPALACZE? Dopalacze stosowana w Polsce, potoczna nazwa różnego rodzaju produktów zawierających substancje psychoaktywne, które nie znajdują

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ.

INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. INSTRUKCJA BHP PRZY RECZNYCH PRACACH TRANSPORTOWYCH DLA PRACOWNIKÓW KUCHENKI ODDZIAŁOWEJ. I. UWAGI OGÓLNE. 1. Dostarczanie posiłków, ich przechowywanie i dystrybucja musza odbywać się w warunkach zapewniających

Bardziej szczegółowo

Zmiany pozycji techniki

Zmiany pozycji techniki ROZDZIAŁ 3 Zmiany pozycji techniki Jak zmieniać pozycje chorego w łóżku W celu zapewnienia choremu komfortu oraz w celu zapobieżenia odleżynom konieczne jest m.in. stosowanie zmian pozycji ciała chorego

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.15.2015 Łódź, dnia 17 czerwca 2015 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej

Bardziej szczegółowo

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek?

1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? 1. Od kiedy i gdzie należy złożyć wniosek? Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego będzie można składać w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Puławach. Wnioski będą przyjmowane od dnia

Bardziej szczegółowo

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc

PRAWA ZACHOWANIA. Podstawowe terminy. Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc PRAWA ZACHOWANIA Podstawowe terminy Cia a tworz ce uk ad mechaniczny oddzia ywuj mi dzy sob i z cia ami nie nale cymi do uk adu za pomoc a) si wewn trznych - si dzia aj cych na dane cia o ze strony innych

Bardziej szczegółowo

Pracownia Fizjoterapii w Żarach

Pracownia Fizjoterapii w Żarach Pracownia Fizjoterapii w Żarach 105 SzWzP SP ZOZ Pracownia Fizjoterapii / Żary Budynek nr 4 Podparter tel. 68 470 78 98 Rejestracja pon-pt 7:00-15:00 tel. 68 470 78 98 Godziny przyjęć poniedziałek 8:00-18:00

Bardziej szczegółowo

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności

DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności WOJEWODA ŁÓDZKI ZK-III.9611.14.2014 Łódź, dnia 01 lipca 2014 r. DECYZJA w sprawie czasowego zaprzestania działalności Na podstawie art. 34 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz.

Bardziej szczegółowo

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110

MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 MIŚ I KREDKA Newsletter Przedszkola Nr 110 S.1 TEMAT MIESIĄCA NA RATUNEK - CZYLI JAK SOBIE PORADZIĆ Z ATOPOWYM ZAPALENIEM SKÓRY BIERZE SIĘ ZNIKĄD. PO CICHU I NIEZAUWAŻALNIE ZACZYNA ODKRYWAĆ SWOJE OBLICZE.

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś

Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Przygotowały: Magdalena Golińska Ewa Karaś Druk: Drukarnia VIVA Copyright by Infornext.pl ISBN: 978-83-61722-03-8 Wydane przez Infornext Sp. z o.o. ul. Okopowa 58/72 01 042 Warszawa www.wieszjak.pl Od

Bardziej szczegółowo

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà?

Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Co dalej z leczeniem cukrzycy, gdy leki doustne ju nie dzia ajà? Insulina by a dla mnie szansà na normalne ycie Ty i ja, podobnie jak oko o 2,6 mln ludzi w Polsce, czyli niemal 5% spo eczeƒstwa, mamy cukrzy

Bardziej szczegółowo

Pajączek 1. na proste plecy. medpatent.com.pl. Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz.

Pajączek 1. na proste plecy. medpatent.com.pl. Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz. Pajączek 1 na proste plecy Pajączek 1 to niewielkie urządzenie do noszenia na plecach. Zasygnalizuje, kiedy się zgarbisz. Kup Pajączka na stronie medpatent.com.pl lub w dobrych sklepach medycznych. Pajączek

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

Dieta w okresie dializacyjnym

Dieta w okresie dializacyjnym Dieta w okresie dializacyjnym Dlaczego nale y przestrzegaæ specjalnej diety w czasie leczenia dializ¹? Pomimo tego, e dializa usuwa szereg szkodliwych substancji z krwi, nale y uwa nie dobieraæ po ywienie,

Bardziej szczegółowo

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz

warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz warsztató OMNM ar n medk oafał ptaszewskii mgr goanna tieczorekjmowiertowskai mgr Agnieszka jarkiewicz } Pacjent w badaniu klinicznym a NFZ } Kalkulacja kosztów } Współpraca z zespołem badawczym jak tworzyć

Bardziej szczegółowo

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu

Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Techniki korekcyjne wykorzystywane w metodzie kinesiotapingu Jak ju wspomniano, kinesiotaping mo e byç stosowany jako osobna metoda terapeutyczna, jak równie mo e stanowiç uzupe nienie innych metod fizjoterapeutycznych.

Bardziej szczegółowo

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000

INSTYTUCJE WYMIARU SPRAWIEDLIWOŚCI WARSZAWA, LIPIEC 2000 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-35 - 69, 628-37 - 04 693-58 - 95, 625-76 - 23 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych

TABELA ZGODNOŚCI. W aktualnym stanie prawnym pracodawca, który przez okres 36 miesięcy zatrudni osoby. l. Pornoc na rekompensatę dodatkowych -...~.. TABELA ZGODNOŚCI Rozporządzenie Komisji (UE) nr 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (Dz. Urz.

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era)

Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) www.printo.it/pediatric-rheumatology/pl/intro Młodzieńcze spondyloartropatie/zapalenie stawów z towarzyszącym zapaleniem przyczepów ścięgnistych (mspa-era) Wersja 2016 1. CZYM SĄ MŁODZIEŃCZE SPONDYLOARTROPATIE/MŁODZIEŃCZE

Bardziej szczegółowo

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności

TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności TRENING ZDROWOTNY jest to rodzaj aktywności fizycznej podjętej z motywów zdrowotnych, mającej na celu podniesienie poziomu wydolności i sprawności psychofizycznej oraz usprawnienie procesów życiowych własnego

Bardziej szczegółowo

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych

Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych Badania naukowe potwierdzają, że wierność w związku została uznana jako jedna z najważniejszych cech naszej drugiej połówki. Jednym z większych ciosów jaki może nas spotkać w związku z dugą osobą jest

Bardziej szczegółowo

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti

IB 1. li sf3t fiu T a i :Ti IB 1 li sf3t fiu T a i :Ti KOSM ETOLOGIA i i BARBARA JAROSZEWSKA WYDAWNICTWO ATENA BARBARA JAROSZEWSKA SPIS TREŚCI 1. WIADOM OŚCI W STĘPNE...5 RYS HISTORYCZNY KOSMETYKI... 5 CEL I ZADANIA KOSMETYKI...

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wlosy04.qxd 4/7/07 1:33 PM Page 5

Spis treści. Wlosy04.qxd 4/7/07 1:33 PM Page 5 Wlosy04.qxd 4/7/07 1:33 PM Page 5 Spis treści Włosy nie muszą wypadać.............................. 7 Biologia włosów...................................... 10 Skóra i w³osy.....................................

Bardziej szczegółowo

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów

Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT. Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Stan prac w zakresie wdrożenia systemów operacyjnych: NCTS2, AIS/INTRASTAT, AES, AIS/ICS i AIS/IMPORT Departament Ceł, Ministerstwo Finansów Usługa e-tranzyt System NCTS 2 Aktualny stan wdrożenia Ogólnopolskie

Bardziej szczegółowo

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2.

Od redakcji. Symbolem oznaczono zadania wykraczające poza zakres materiału omówionego w podręczniku Fizyka z plusem cz. 2. Od redakcji Niniejszy zbiór zadań powstał z myślą o tych wszystkich, dla których rozwiązanie zadania z fizyki nie polega wyłącznie na mechanicznym przekształceniu wzorów i podstawieniu do nich danych.

Bardziej szczegółowo

PIZZA FIESTA. CO MOŻNA ZOBACZYĆ NA KOSTCE? Składniki ( ryba, papryka, pieczarki, salami, ser)

PIZZA FIESTA. CO MOŻNA ZOBACZYĆ NA KOSTCE? Składniki ( ryba, papryka, pieczarki, salami, ser) 22705 PIZZA FIESTA Kto poradzi sobie pierwszy ze złożeniem składników na pizze? Zwycięzcą jest gracz, który jako pierwszy zapełni dwie karty pizzy. Zawartość: -4 kawałki pizzy -6 kawałków ryby -6 kawałków

Bardziej szczegółowo

Aktywni, kompetentni, zatrudnieni program kompleksowego wsparcia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. ANKIETA REKRUTACJNA

Aktywni, kompetentni, zatrudnieni program kompleksowego wsparcia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku pracy. ANKIETA REKRUTACJNA Aktywni, kompetentni, zatrudnieni program kompleksowego wsparcia osób niepełnosprawnych na otwartym rynku. ANKIETA REKRUTACJNA Dane podstawowe Imiona Nazwisko Płeć Data i miejsce urodzenia PESEL Adres

Bardziej szczegółowo

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych

VADEMECUM. Leczenie szpitalne. wiadczenia opieki zdrowotnej nansowane ze rodków publicznych Leczenie szpitalne Je eli cel leczenia nie mo e by osi gni ty w trybie ambulatoryjnym, pacjent mo e zosta skierowany na dalsze leczenie w szpitalu. Pacjent ma prawo wyboru szpitala, który ma podpisan umow

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej 30 000 euro.

Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej 30 000 euro. Zaproszenie do złożenia oferty cenowej na Świadczenie usług w zakresie ochrony na terenie Pałacu Młodzieży w Warszawie w 2015 roku Zapytanie ofertowe dotyczy zamówienia publicznego o wartości nieprzekraczającej

Bardziej szczegółowo

skąd pochodzi Nasz Kurczak

skąd pochodzi Nasz Kurczak Nasz Kurczak to mięso pochodzące od sprawdzonych dostawców. W większości to odbiorcy pasz marki Wipasz - znamy ich hodowle, wspieramy wiedzą, szkolimy. 1 Wiemy skąd pochodzi Nasz Kurczak Kontrolujemy jakość

Bardziej szczegółowo

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej

Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku. Raport z ewaluacji wewnętrznej Szkoła Podstawowa nr 1 w Sanoku Raport z ewaluacji wewnętrznej Rok szkolny 2014/2015 Cel ewaluacji: 1. Analizowanie informacji o efektach działalności szkoły w wybranym obszarze. 2. Sformułowanie wniosków

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz - wizyta wstępna

Kwestionariusz - wizyta wstępna Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego - PZH 00-791 Warszawa, ul. Chocimska 24 Tel: (22) 542-13-72, E-mail: beki@pzh.gov.pl Badanie Epidemiologii Krztuśca Kwestionariusz - wizyta wstępna 1.1. Data wizyty

Bardziej szczegółowo

XII KRAKOWSKIE DNI ZDROWIA. (Biała Sobota RYNEK GŁÓWNY) 27.09.2014 r.

XII KRAKOWSKIE DNI ZDROWIA. (Biała Sobota RYNEK GŁÓWNY) 27.09.2014 r. XII KRAKOWSKIE DNI ZDROWIA (Biała Sobota RYNEK GŁÓWNY) 27.09.2014 r. Nazwa i adres jednostki Rodzaj badania/konsultacji Biuro ds. Ochrony Zdrowia UMK Informacje w zakresie realizowanych przez miasto Kraków

Bardziej szczegółowo

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia!

8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! 8 osób na 10 cierpi na choroby przyzębia! Wiemy jak Państwu pomóc Jesteśmy po to, aby Państwu doradzić! Czym jest zapalenie przyzębia (periodontitis)? Przyzębie to zespół tkanek otaczających ząb i utrzymujących

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r.

Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. Dziennik Ustaw Nr 276 19536 Poz. 2740 2740 ROZPORZÑDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 21 grudnia 2004 r. w sprawie zakresu Êwiadczeƒ opieki zdrowotnej, w tym badaƒ przesiewowych, oraz okresów, w których

Bardziej szczegółowo

instrukcja obs³ugi EPI NO Libra Zestaw do æwiczeñ przepony miednicy skutecznoœæ potwierdzona klinicznie Dziêkujemy za wybór naszego produktu

instrukcja obs³ugi EPI NO Libra Zestaw do æwiczeñ przepony miednicy skutecznoœæ potwierdzona klinicznie Dziêkujemy za wybór naszego produktu P O L S K A instrukcja obs³ugi EPI NO Libra Zestaw do æwiczeñ przepony miednicy skutecznoœæ potwierdzona klinicznie Dziêkujemy za wybór naszego produktu created & made in Germany Opis produktu Zestaw do

Bardziej szczegółowo

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak

Opracowanie: mgr Krystyna Golba mgr Justyna Budak 1 Wyniki badań ankietowych nt.,,bezpieczeństwa uczniów w szkole przeprowadzone wśród pierwszoklasistów Zespołu Szkól Technicznych w Mielcu w roku szkolnym 2007/2008 Celem ankiety było zdiagnozowanie stanu

Bardziej szczegółowo

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania

Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Rozp. w sprawie pobierania, przechowywania i przeszczepiania Dz. U. 2009 nr 213. Data publikacji: 16 grudnia 2009 r.poz. 1656 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 4 grudnia 2009 r. w sprawie szczegółowych

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami

REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami REGULAMIN Programu Pakiet dietetyczny badania z konsultacją dietetyczną i zaleceniami DANE NABYWCY Imię i Nazwisko:...... PESEL:... Data ur.:... Dokument tożsamości:... Seria i numer:...... Adres zamieszkania:...

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2012

ARKUSZ EGZAMINACYJNY ETAP PRAKTYCZNY EGZAMINU POTWIERDZAJ CEGO KWALIFIKACJE ZAWODOWE CZERWIEC 2012 Zawód: technik masa ysta Symbol cyfrowy zawodu: 322[12] Numer zadania: 1 Arkusz zawiera informacje prawnie chronione do momentu rozpocz cia egzaminu 322[12]-01-122 Czas trwania egzaminu: 240 minut ARKUSZ

Bardziej szczegółowo

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1. Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia

Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1. Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia Jak wytresować swojego psa? Częs ć 1 Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz procesy uczenia Niezbędny sprzęt przy szkoleniu psa oraz proćesy uczenia Problemy wynikające z zachowań psów często nie są

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA

PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA PRZYJĘCIE NA LECZENIE DO SZPITALA (Część 3 Ustawy o zdrowiu psychicznym z 1983 roku [Mental Health Act 1983]) 1. Imię i nazwisko pacjenta 2. Imię i nazwisko osoby sprawującej opiekę nad pacjentem ( lekarz

Bardziej szczegółowo

Regionalna Karta Du ej Rodziny

Regionalna Karta Du ej Rodziny Szanowni Pañstwo! Wspieranie rodziny jest jednym z priorytetów polityki spo³ecznej zarówno kraju, jak i województwa lubelskiego. To zadanie szczególnie istotne w obliczu zachodz¹cych procesów demograficznych

Bardziej szczegółowo

Rzeszów, dnia października 2012 r.

Rzeszów, dnia października 2012 r. Rzeszów, dnia października 2012 r. Pan Artur Bożek Przewodniczący Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Podkarpackim LRZ-4101-06-03/2012 P/12/105 Na podstawie art.

Bardziej szczegółowo

ErecAid system LECZENIE IMPOTENCJI. Metod¹ terapii pró niowej

ErecAid system LECZENIE IMPOTENCJI. Metod¹ terapii pró niowej LECZENIE IMPOTENCJI Metod¹ terapii pró niowej ErecAid system W LECZENIU IMPOTENCJI: Ocze kujemy wyników Lekarze najczêœciej zalecaj¹ swoim pacjentom stosowanie terapii pró niowej...... usatysfakcjonowaliœmy

Bardziej szczegółowo

Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów

Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów ubezpieczenia Twoje zdrowie w rękach światowych ekspertów Medycyna bez granic Best Doctors W poważnej chorobie najważniejsze jest, aby być pod opieką najlepszych lekarzy i mieć dostęp do zaplecza medycznego

Bardziej szczegółowo

Ankieta dotycz ca klimatu bezpiecze stwa pracy w krajach nordyckich

Ankieta dotycz ca klimatu bezpiecze stwa pracy w krajach nordyckich NOSACQ-50- Polish Ankieta dotycz ca klimatu pracy w krajach nordyckich Celem tej ankiety jest zapoznanie z Twoimi pogl dami na temat Tego miejsca pracy. Twoje odpowiedzi zostan komputerowo przetworzone

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Implant ślimakowy wszczepiany jest w ślimak ucha wewnętrznego (przeczytaj artykuł Budowa ucha

Implant ślimakowy wszczepiany jest w ślimak ucha wewnętrznego (przeczytaj artykuł Budowa ucha Co to jest implant ślimakowy Implant ślimakowy to bardzo nowoczesne, uznane, bezpieczne i szeroko stosowane urządzenie, które pozwala dzieciom z bardzo głębokimi ubytkami słuchu odbierać (słyszeć) dźwięki.

Bardziej szczegółowo

Fed musi zwiększać dług

Fed musi zwiększać dług Fed musi zwiększać dług Autor: Chris Martenson Źródło: mises.org Tłumaczenie: Paweł Misztal Fed robi, co tylko może w celu doprowadzenia do wzrostu kredytu (to znaczy długu), abyśmy mogli powrócić do tego,

Bardziej szczegółowo

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym

oraz nowego średniego samochodu ratowniczo-gaśniczego ze sprzętem ratowniczogaśniczym Samorządowy Program dotyczący pomocy finansowej dla gmin/miast na zakup nowych samochodów ratowniczo - gaśniczych ze sprzętem ratowniczogaśniczym zamontowanym na stałe oraz zakup sprzętu ratowniczo-gaśniczego

Bardziej szczegółowo

(KOD CPV: 80511000-9 - Usługi szkolenia personelu)

(KOD CPV: 80511000-9 - Usługi szkolenia personelu) Visimind Ltd Sp. z o.o. ul. Jarocka 34 10-699 Olsztyn e- mail: anna@eufunds.pl Tel.: 502207430 Olsztyn,25.02.2013 Zapytanie ofertowe Nr sprawy: G-A II.042-4b/2013 W związku z realizacją przez: Visimind

Bardziej szczegółowo

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE

KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE Opis świadczenia KWALIFIKACJA I WERYFIKACJA LECZENIA DOUSTNEGO STANÓW NADMIARU ŻELAZA W ORGANIZMIE 1. Charakterystyka świadczenia 1.1 nazwa świadczenia Kwalifikacja i weryfikacja leczenia doustnego stanów

Bardziej szczegółowo

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które

- 70% wg starych zasad i 30% wg nowych zasad dla osób, które. - 55% wg starych zasad i 45% wg nowych zasad dla osób, które Oddział Powiatowy ZNP w Gostyninie Uprawnienia emerytalne nauczycieli po 1 stycznia 2013r. W związku napływającymi pytaniami od nauczycieli do Oddziału Powiatowego ZNP w Gostyninie w sprawie uprawnień

Bardziej szczegółowo

Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY. Symbol grupy spo³ecznej (wpisaæ odpowiedni¹ literê)

Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY. Symbol grupy spo³ecznej (wpisaæ odpowiedni¹ literê) Pieczêæ szpitala Oddzia³ urologiczny HISTORIA CHOROBY L. ks. g³. oddz. Nazwisko Imiê Adres Miejsce i data urodzenia P³eæ M.. *) stan cywilny Nazwa i rodzaj zak³adu pracy Adres rodziny chorego lub osoby

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie ustalenia zasad udzielania i rozmiaru obniżek tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć nauczycielom, którym powierzono stanowiska

Bardziej szczegółowo

źródło: SMG/KRC dla Money.pl

źródło: SMG/KRC dla Money.pl Polacy chcą płacić za lepsze leczenie Autor:Maciej Miskiewicz, Money.pl Wrocław, czerwiec 2008 60 proc. Polaków woli dodatkowo płacić za usługi medyczne niż oddawać większą część pensji na NFZ - wynika

Bardziej szczegółowo

PROJEKT FOLDERU. 2. Folder powinien zawierać logo: a) Miasta Słupska 1. b) Pozytywnie Otwarci

PROJEKT FOLDERU. 2. Folder powinien zawierać logo: a) Miasta Słupska 1. b) Pozytywnie Otwarci Załącznik nr 1 do Umowy Nr../ZiSS/2014 z dnia... PROJEKT FOLDERU 1. Folder powinien zawierać informacje o finansowaniu folderu ze środków pozyskanych przez Miasto Słupsk w ramach konkursu Pozytywnie Otwarci.

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli

PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli PROCEDURY POSTĘPOWANIA W SYTUACJACH TRUDNYCH WYCHOWAWCZO Zespół Szkół im. Henryka Sienkiewicza w Końskowoli POZIOMY PRACY WYCHOWAWCZEJ I. PRACA WYCHOWAWCZA WYCHOWAWCY KLASY 1. Zapoznanie rodziców z obowiązującymi

Bardziej szczegółowo

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

23PLN OD OSOBY PRZERWY KAWOWE@NOVOTEL KATOWICE CENTRUM. Czy wiesz, że...? PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA Ludzki organizm w ok. 60% składa się z wody. Bardzo ważne jest wypijanie przynajmniej 1,5 l płynów dziennie - zapobiegasz w ten sposób odwodnieniu organizmu oraz wspomagasz pracę mózgu. PRZERWA OCZYSZCZAJĄCA

Bardziej szczegółowo

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH

FORUM ZWIĄZKÓW ZAWODOWYCH L.Dz.FZZ/VI/912/04/01/13 Bydgoszcz, 4 stycznia 2013 r. Szanowny Pan WŁADYSŁAW KOSINIAK - KAMYSZ MINISTER PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ Uwagi Forum Związków Zawodowych do projektu ustawy z dnia 14 grudnia

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r.

UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY. z dnia 12 sierpnia 2015 r. UCHWAŁA NR VII/98/2015 RADY GMINY WODZIERADY z dnia 12 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia rodzajów świadczeń przyznawanych w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli oraz warunków i sposobu ich przyznawania

Bardziej szczegółowo

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel

KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA. Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel KODEKS ZDROWEGO ŻYCIA Scenariusz i rysunki Szarlota Pawel Europejski kodeks walki z rakiem I. Prowadzàc zdrowy styl ycia, mo na poprawiç ogólny stan zdrowia i zapobiec wielu zgonom z powodu nowotworów

Bardziej szczegółowo

Szybkoschładzarki SZYBKOSCHŁADZARKI. Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania

Szybkoschładzarki SZYBKOSCHŁADZARKI. Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania SZYBKOSCHŁADZARKI Szybkoschładzarki z funkcją 50 szybkozamrażania SZYBKOSCHŁADZARKI DLACZEGO WARTO ICH UŻYWAĆ? Wszystkie świeże produkty zawierają naturalną florę bakteryjną, która w sprzyjających warunkach

Bardziej szczegółowo

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami

Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Steelmate - System wspomagaj¹cy parkowanie z oœmioma czujnikami Cechy: Kolorowy i intuicyjny wyœwietlacz LCD Czujnik wysokiej jakoœci Inteligentne rozpoznawanie przeszkód Przedni i tylni system wykrywania

Bardziej szczegółowo

Egzemplarz bezp³atny.pl.aids.gov www ISBN 978-83-87068-37-0 Warszawa 2013

Egzemplarz bezp³atny.pl.aids.gov www ISBN 978-83-87068-37-0 Warszawa 2013 www.aids.gov.pl Totalny luz bez szko³y i rodziców. Jest to tak e okres sprzyjaj¹cy zawieraniu nowych, nie zawsze przemyœlanych znajomoœci. Jest bardzo prawdopodobne, e wœród osób, które spotkasz, bêd¹

Bardziej szczegółowo

Ukazał się marcowo-kwietniowy numer magazynu PEN. Cukrzyca i Otyłość a w nim m.in.:

Ukazał się marcowo-kwietniowy numer magazynu PEN. Cukrzyca i Otyłość a w nim m.in.: Ukazał się marcowo-kwietniowy numer magazynu PEN. Cukrzyca i Otyłość a w nim m.in.: PIONIERSKI PRZESZCZEP Po raz pierwszy w Polsce dokonano tzw. wyprzedzającego przeszczepu trzustki. Bez nerki - samej

Bardziej szczegółowo

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA

www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Portal Klimatyczny Ko³obrzeg www.klimatycznykolobrzeg.pl OFERTA PROMOCYJNA Centrum Promocji i Informacji Turystycznej w Ko³obrzegu widz¹c koniecznoœæ zmiany wizerunku oraz funkcjonalnoœci turystycznej

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH

NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH NAJWAŻNIEJSZE ZALETY LAMP DIODOWYCH Pozwalają zaoszczędzić do 80% energii elektrycznej i więcej! Strumień światła zachowuje 100% jakości w okresie eksploatacji nawet do 50.000 do 70.000 h tj. w okresie

Bardziej szczegółowo

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak

Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną. Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Sytuacja zdrowotna osób z niepełnosprawnością intelektualną Monika Karwacka Stowarzyszenie Na Tak Stan zdrowia jest jednym z ważniejszych czynników determinujących jakość życia Brak zdrowia stanowi znaczne

Bardziej szczegółowo

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe

Projekt MES. Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe Projekt MES Wykonali: Lidia Orkowska Mateusz Wróbel Adam Wysocki WBMIZ, MIBM, IMe 1. Ugięcie wieszaka pod wpływem przyłożonego obciążenia 1.1. Wstęp Analizie poddane zostało ugięcie wieszaka na ubrania

Bardziej szczegółowo

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13

Reguła Życia. spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 spotkanie rejonu C Domowego Kościoła w Chicago JOM 2014-01-13 Reguła życia, to droga do świętości; jej sens można również określić jako: - systematyczna praca nad sobą - postęp duchowy - asceza chrześcijańska

Bardziej szczegółowo

JĘZYK ANGIELSKI. Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3

JĘZYK ANGIELSKI. Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3 JĘZYK ANGIELSKI Przedmiotowy system oceniania w klasach 1-3 1. Obszary podlegające ocenianiu: - wiedza i umiejętność jej stosowania oraz aktywność i zaangażowanie ucznia 2. Skala ocen: - w ciągu semestru

Bardziej szczegółowo

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden).

Ujednolicenie zasad udzielania zwolnień z zajęć szkolnych w szkołach podstawowych i gimnazjach w Gminie Bergen (Bergensstandarden). Przetłumaczono przez Biuro Tłumaczeń przy Gminie Bergen, strona 1/6 GMINA BERGEN Wydział Urzędu Miejskiego d/s Szkół i Przedszkoli OKÓLNIK Okólnik nr: 28/2013 Data: 25 września 2013 Numer sprawy: 201300138-28

Bardziej szczegółowo

Harmonogram V edycji Szkoły dla Pacjentów

Harmonogram V edycji Szkoły dla Pacjentów Harmonogram V edycji Szkoły dla Pacjentów Zapraszamy na piątą edycję Szkoły dla pacjentów onkologicznych i ich rodzin. Zajęcia rozpoczynamy 19 marca 2013 r. o godz. 15.00 Terminy spotkań wtorki i czwartki

Bardziej szczegółowo

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.

HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs. HAŚKO I SOLIŃSKA SPÓŁKA PARTNERSKA ADWOKATÓW ul. Nowa 2a lok. 15, 50-082 Wrocław tel. (71) 330 55 55 fax (71) 345 51 11 e-mail: kancelaria@mhbs.pl Wrocław, dnia 22.06.2015 r. OPINIA przedmiot data Praktyczne

Bardziej szczegółowo