OSIEDLE MIESZKANIOWE JAKO FENOMEN URBANISTYCZNO-SPOŁECZNY

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "OSIEDLE MIESZKANIOWE JAKO FENOMEN URBANISTYCZNO-SPOŁECZNY"

Transkrypt

1 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny Człowiek i Środowisko 35 (1-2) 2011, s Waldemar Siemiński OSIEDLE MIESZKANIOWE JAKO FENOMEN URBANISTYCZNO-SPOŁECZNY Słowa kluczowe: osiedle mieszkaniowe, miejskie środowisko mieszkaniowe, osiedle społeczne Nowatorstwo osiedla Jest rzeczą charakterystyczną, że w książce tak logicznie pomyślanej jak Zasady społeczne projektowania osiedli mieszkaniowych 1 B. Brukalskiej nigdzie nie ma definicji osiedla mieszkaniowego. W pięćsetstronicowym dziele H. Syrkusowej, gdzieś w środku książki, na marginesie zestawień budżetu osiedlowych urządzeń kulturalno-oświatowych i wychowawczych pojawia się nagle akapit Pojęcie osiedla. Dowiadujemy się z niego, że Pod słowem osiedle mieszkaniowe rozumiemy zespół domów, wybudowanych na wolnych terenach, w celu rozwiązania kwestii mieszkaniowej dla pracowników umysłowych i robotników. Osiedle pisze Syrkusowa liczyć będzie ok. 3,5 tys. mieszkań przy liczbie 12,5 tys. mieszkańców. Urządzenia społeczne w osiedlu tego typu muszą iść po linii za pewnienia najlepszych warunków fizycznej i pedagogicznej opieki nad dziećmi i młodzieżą, organizacji gospodarstwa domowego oraz organizacji samokształcenia, odpoczynku i rozrywki dorosłych. Strukturę organizacyjną opieramy na spółdzielczych formach pracy 2. 1 B. Brukalska: Zasady społeczne projektowania osiedli mieszkaniowych. Trzaska, Evert i Michalski, Warszawa H. Syrkus: Ku idei osiedla społecznego. PWN, Warszawa 1976, str

2 Waldemar Siemiński Gdyby chcieć zrekonstruować definicję osiedla mieszkaniowego z publikacji zajmujących się nim architektów, to pewne cechy takie jak jego wielkość, wiele wyznaczanych mu funkcji (nie wszystkie!) okazałyby się zbliżone, pod innymi względami napotkalibyśmy jednak spore różnice. Okazałoby się więc, że definicji jednej i wspólnej nie ma i nie było. Dla jego twórców osiedle mieszkaniowe to przede wszystkim sprawa eksperymentu, w którym jak w każdym działaniu twórczym dużo było błądzenia, prób, szukania po omacku. Definicje pojawiły się dopiero znacznie później, w kilkadziesiąt lat potem, a i wtedy częściej były dziełem komentatorów niż twórców formacji osiedlowej. Dla architektów z pokolenia modernistów, a do nich zaliczali się projektodawcy osiedli mieszkaniowych, istotne było zaproponowanie form nowych, oryginalnych osiedle mieszkaniowe było taką formą. Janusz Ziółkowski w swym pochodzącym z 1965 r. studium pt. Osiedle a więź społeczna w wielkim mieście wyróżniał trzy typy tworzonych do tej pory osiedli. Pierwszy z nich określał jako osiedla utopijne, zakładane już od pierwszej połowy XIX wieku przez reformatorów społecznych dążących do wytworzenia idealnych społeczności. Jako drugi typ, którego pojawienie się i rozwój sytuuje Ziółkowski w drugiej połowie XIX wieku, wymienia osiedla patronalne, które, jak pisze, obok etykiet humanitaryzmu, posiadały i posiadają jako główny cel związanie robotnika z zakładem. Osiedla, które nas tu interesują, Ziółkowski nazywa po prostu osiedlami, dookreślając je jako społecznie planowane, powstałe nie jak uprzednie w wyniku indywidualnych inicjatyw, lecz w ramach szerokiej, planowej, publicznej... akcji urbanistycznej 3. Określenia o społecznym i publicznym charakterze planowania interesujących nas obiektów są tu użyte zdecydowanie na wyrost. Porządek wymieniania przez Ziółkowskiego typów osiedli nie oznacza jakiejś więzi genetycznej kolejnych generacji osiedlowych, tego że jedne osiedla brały się z oceny dorobku poprzedniej generacji osiedli, jako ich, w pewnym sensie, kontynuacje. Czytając monografię przedwojennego Żoliborza pióra historyka urbanistyki i architektury Łukasza Heymana napotkać można dużo wzmianek o nowości koncepcji osiedlowej. Jeszcze w 1930 roku w statucie WSM (Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej) pojęcie osiedla nie było zdefiniowane 4. 3 J. Ziółkowski: Urbanizacja, miasto, osiedle studia socjologiczne, PWN, Warszawa 1965, str Łukasz Heyman: Nowy Żoliborz , Ossolineum, Wrocław 1976, str

3 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny Początkowo, w pierwszych realizacjach WSM-owskich Brukalskiej z lat 20-tych w odniesieniu do budowy domów zbiorowch (wielorodzinnych W.S.) stosowano pojęcie kolonii czyli zespołu kilku obiektów, wyposażonego w urządzenia ogólne program prze widywał obok placówek usługowych, takich jak pralnia czy centralna kuchnia, stołówkę, przedszkole, salę zebrań i czytelnię. Program ten jest ogólny, brak w nim precyzyjnego określenia dyslokacji przestrzennej danych obiektów, wzajemnej relacji, nie została podjęta kwestia rozmiaru kolonii Podsumowując te wzmianki Heyman nie waha się stwierdzić: WSM uczyniła więc wysiłek olbrzymi, aby w warunkach trudnych opracować i realizować nową koncepcję siedziby ludzkiej 6. W Czechosłowacji stwierdzał to samo J. Musil. Twórcy architektury współczesnej pisał Musil mieli odwagę zająć krytyczne stanowisko w stosunku do tradycyjnego miasta i jego tradycyjnych dzielnic mieszkaniowych. Chcieli w sposób świadomy stworzyć nowy rodzaj 7. Krzysztof Chwalibóg w książce Ewolucja struktury zespołów mieszkaniowych ten nowy fenomen z punktu widzenia klasyfikacji form urbanistycznych nazywa blokiem, a jego bardziej rozwiniętą formę superblokiem 8. Nad formą tą pracowano przed wojną w kilku ośrodkach. Superblok związany był m.in. z eksperymentem jednostki sąsiedzkiej w Ameryce. Chwalibóg określa go jako całkowicie nową wartość przestrzenną, związaną np. ze: specjalizacją elementów sieci ulicznej wytworzenie ślepych dojazdów obsługujących budynki oraz drugorzędnych i głównych dróg obrzeżnych całkowitym rozdziałem ruchu drogowego kołowego i pieszego wewnątrz superbloku przez segregację w poziomie funkcjonalnym zróżnicowaniem wnętrza budynków przez umieszczenie części obsługującej (kuchnie itp.) od strony dojazdu, a części mieszkalno-sypialnej od strony zieleni wprowadzeniem wspólnych terenów zielonych wypełniających wnętrze superbloku 9. 5 Ł. Heyman, op.cit., str Ł. Heyman, op. cit., str Jiri Musil: Społeczne aspekty oceny zespołów mieszkaniowych, Sprawy Mieszkaniowe, z. 3-4/1984, Warszawa, str Krzysztof Chwalibóg: Ewolucja struktury zespołów mieszkanio wych. IKŚ, Warszawa 1976, str K. Chwalibóg, op. cit., str

4 Waldemar Siemiński Równolegle do rozwiązań osiedlowych rozwijał się również ten modernistyczny nurt urbanistyczny, któremu przewodził Le Courbusier. Jego idea super jednostki nigdy nie stała się czymś więcej niż dużym budynkiem i nie wytworzyła społeczności, którą wiązałoby coś więcej niż fakt zamieszkiwania w tym samym domu 10. Chwalibóg charakteryzując styl courbusierowski pisze, że twórca ten przez wiele lat odcięty od możliwości budowania pro jektował dla odbiorcy anonimowego, co prowadziło do dominacji teoretycznych założeń, do tworzenia kanonów, zanim jeszcze przeszły próbę życia 11. Wskazując na urbanistyczne nowatorstwo rozwiązań osiedlo wych i zestawiając je z nowatorstwem Le Courbusiera robię to po to, aby zastanowić się nad problemem zakresu społecznej akceptacji dla nowatorstwa architektonicznego. Czy nowatorskie osiedle nie rozminęło się w swym eksperymencie dokonywanym na ludziach mieszkańcach z jakimiś ich głębokimi potrzebami, z czymś dla nich bardzo istotnym? Nasuwa się w tym miejscu chyba podstawowe pytanie: jaką postawę powinien przybrać architekt wobec zastanej rzeczywistości? Według Umberto Eco 12 architekt może całkowicie podporząd kować się istniejącym układom społecznym, akceptować styl życia i normy społeczne, traktując je jako obiektywne czynniki. Dzia ła wówczas tak, aby zaspokoić ukształtowany zespół potrzeb, nie usiłując ich zmieniać ani lansować nowego stylu życia. Architekt może także postanowić, że skłoni ludzi do zupeł nie nowego sposobu życia. Opracowuje wtedy projekty zmieniające istotne relacje, tworzy nowe formy, nowe funkcje. Przykładem może tu być radziecka awangarda lat 20-tych XX wieku, domy-komuny, przed stawienia w fabrycznych halach itp. Społeczeństwo nie zaakceptuje jednak takich no wych elementów, które nie są zgodne z podstawowym kodem regulu jącym relacje przestrzenne, rodzinne, artystyczne i inne. Rozwiązania opierające się na kodzie, który nie jest powszechnie znany, operujące nieznanym językiem, stają się nieczytelne. Czy oznacza to, że architektura musi ograniczać się jedy nie do zaakceptowanych ogólnie wzorów, wynikających z dotychczas istniejącego w społeczeństwie kodu relacji, że nie może uczestniczyć w ich przekształceniu? Przyjmując, co dziś jest już oczywiste, że każdy obiekt architektoniczny zarówno pojedynczy budynek, jak i cały układ urbanistyczny jest przekazem informacyjnym, trzeba uznać, że każdy nowy przekaz, aby był 12 Umberto Eco: Pejzaż semantyczny. PIW, Warszawa

5 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny zrozumiały, musi zawierać odpowied nią liczbę elementów już znanych, czytelnych dla odbiorcy. Istot ny jest tu też wprowadzony przez N. Chomskiego podział na głęboką i powierzchniową strukturę języka; być może, w architekturze głęboka struktura to podstawowe funkcje budynku. Jeżeli więc nowatorski przekaz architektoniczny zawiera pewną liczbę elementów już znanych, które, w dodatku, mieszczą się w obrębie głębokiej struktury języka architektury 13, nie ma powodu, aby nowatorska działalność urbanisty miałaby być społecznie niezaakceptowana. Powyższy wywód jest jednak tylko teorią. Istnieje jeszcze praktyczna kwestia weryfikacji społecznej każdej nowatorskiej propozycji. Dziś uznajemy, że takim skutecznym społecznym testem weryfikacyjnym jest partycypacja ludności w procesie projektowa nia. Początki masowego budownictwa mieszkaniowego mieściły się jednak w innym modelu planowania przestrzennego, który stosował inne metody weryfikacji. Blok i superblok powstały w trakcie długich i forsow nych dyskusji, w których obok urbanistów brali udział przedstawi ciele wielu innych specjalności. W Ameryce oprócz Clarence Perry (twórcy koncepcji jednostki sąsiedzkiej) i Clarence Steina, w tych intelektualnych przygotowaniach brał udział także Lewis Mumford. W Polsce o zakresie kompetencji grona eks pertów może świadczyć przegląd listy współpracowników Pracowni Architektoniczno-Urbanistycznej z czasów II wojny światowej. Łączność z odbiorcą miał też zapewniać kontakt ze spół dzielczą organizacją mieszkaniową, która przeważnie była inwes torem osiedla. Urbaniści osiedlowi kształtowali swe poglądy w praktyce kolejnych realizacji, doskonaląc i rozwijając stopniowo początkową myśl, konfrontując ją z warunkami materialnymi i potrzebami mieszkańców. W ramach modelu planowania przestrzennego, w którym działali, reprezentowali inną drogę postępowania niż Le Courbusier, którego różne wersje superjednostek powstawały od jednego rzutu myśli projektowej. Po latach jeden z twórców superbloku C. Stein, wylicza jąc te zamierzenia pierwotne, które się sprawdziły w kolejnych realizacjach osiedlowych, wymieniał bezpieczeństwo, ład, prze strzeń, kontakt z naturą, taniość (nie wymienił trwałości więzi społecznych). Z pewnością przynajmniej niektóre z tych cech nale żą do głębokiej struktury języka architektury. 13 Autor wierzy, że architektura przemawia do nas odrębnym języ kiem, którego słowa kodyfikuje np. w swej koncepcji A pattern of language Ch. Alexander. 111

6 Waldemar Siemiński Osiedle jako utopia Projekty przyszłościowe, zakładające znaczne zmiany spo łeczne w kierunku postulowanego ideału, nazywa się utopiami. Potocznie utopijność odbierana jest nieco lekceważąco, raczej negatywnie, jako coś mało poważnego, niemal bujanie w obłokach. W klasyfikacji gatunków myśli prognostycznej ma jednak należne sobie, uznane miejsce, jako doprowadzona do skrajności prognoza życzeniowa. Znana jest społeczna funkcja niektórych utopii. Ba dacze ruchów społecznych, społecznej zmiany, muszą ją brać pod uwagę jako realny, niemal obiektywny czynnik przemian społecz nych. Koncepcje nowatorskie, nawet gdy mają charakter urbanis tyczny, często nazywa się utopiami. Koncepcja osiedla, zakładają ca przecież społeczną organizację tysiąca ludzi-mieszkańców, chyba słusznie może być oglądana pod tym właśnie kątem. Osiedle mieszkaniowe drugiej i trzeciej dekady XX wieku być może nie było projektem społeczności idealnej, lecz powsta wało jako projekt społeczności lokalnych w wielkim mieście, społeczności w pewnym sensie wyidealizowanych. Społeczność osiedlo wa miała się w wielu istotnych punktach przeciwstawiać otaczają cej ją rzeczywistości miejskiej, miała więc mieć charakter wyspy społecznej, co jest istotną cechą wyróżnianej przez J. Szackiego kategorii utopii zakonu 14. Nie chciałbym stwarzać wraże nia pisze ten autor że utopie zakonu są zjawiskiem li tylko z dziedziny historii socjalizmu i komunizmu. Tak samo nie chcia łem go przedtem ograniczać do dziejów czysto religijnych. Jeżeli za konstytutywną cechę tego typu utopii uznamy tworzenie wyspy w społeczeństwie oraz takie lub inne przeciwstawienie społecznemu makroświatu utopijnego, idealnego mikroświatu zamieszkałego przez jednostki wybrane, to do tej samej kategorii zjawisk przyjdzie nam zaliczyć pewne organizacje, które nie miały charakteru ani religijnego, ani socjalistycznego lub komunistycznego. Wystar czy jedynie, by owe organizacje akcentowały odpowiednio swą odrębność i nie podejmowały zadania natychmiastowego przekształcenia całego społeczeństwa, do czego pretendują utopie polityki.... Trudno o wyraźniejsze wypunktowanie utopijnego charakteru organizacji osiedla mieszkaniowego. Dla twórców koncepcji osiedlowych (przynajmniej dla niektórych) ten ich charakter był rzeczą, z której zdawali sobie sprawę. W 1933 r. Syrkus pisał: Dzięki właściwemu przygotowaniu utopie architektoniczne sta- 14 Jerzy Szacki: Utopie. Iskry, Warszawa 1968, str

7 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny ną się rzeczywistością. Jakub Wu jek, który w swych Mitach i utopiach architektury XX wieku spo ro miejsca poświęca utopijnemu charakterowi postulatów architek tonicznych modernistów pierwszej połowy XX wieku tak skomentował zdanie Syrkusa: Znamy dokładnie cenę, jaką płacą i ludzie i przestrzeń, gdy te utopie fragmentarycznie realizowano 15. W książce J. Wujka znaleźć można ciekawą próbę poszukiwania źródeł utopii, o której mówimy. Stylowi myślenia utopijnego sprzyjała z pewnością fenomenologia jako praktycznie stosowana filozofia. Duch czasu też był jednak czynnikiem wybitnie sprzy jającym. Pracowały na niego potężne ruchy spo łeczne, które wśród swoich patronów miały Saint-Simona, Fourie ra i Owena. August Comte, przyjaciel Saint Simona, propagując pozytywistyczną religię ludzkości głosił, iż potrzebuje dwunastu lat na zupełną zmianę świata. Jego zasługą było postawienie zadania: trzeba zaprzestać pytań dlaczego?, należy zadawać pytania jak?. Na jak? próbowała odpowiedzieć także awangarda architektoniczna początku XX wieku 16. Dlaczego niektóre z założeń koncepcji osiedlowej, przede wszystkim jej założenia społecz ne, okazały się wręcz niewykonalne? Zadecydował o tym właśnie ich utopijny ( utopijny w niewartościującym znaczeniu tego słowa) charakter. Ten utopij ny charakter niektórych założeń koncepcji, nawet gdyby nie ist niała sfera uwarunkowań ekonomicznych, społecznych czy politycznych, doprowadziłby i tak do poważnych zakłóceń w realizacji idei. Jerzy Szacki dopowiada na ten temat kilka bardzo mądrych zdań: Zmienność i opór przekształcanego świata, niemożliwość przewidzenia wszystkiego sprawiają, że żadne słowo nie staje się ciałem bez rozlicznych metamorfoz i niespodzianek... Nie jest to wcale wyróżniająca cecha myśli utopijnej. Los taki jest udziałem wszelkich dalekosiężnych projektów przy czym koncepcje progra mowo realistyczne wykazują nawet stosunkowo największą skłonność do odchylania się od swoich założeń wyjściowych 17. Koncepcje osiedlowe można by określić jako społeczną uto pię, do której realizacji skompletowano zupełnie niezłej jakości, mocne, właśnie realistyczne narzędzia, jak np. poparcie ruchu spółdzielczego, ideę umiarkowanych czynszów, koncepcję zaspokajania podstawowych potrzeb 15 J. Wujek: Mity i utopie architektury XX wieku. Warszawa 1983, str J. Wujek, op. cit. str J. Szacki, op. cit., str

8 Waldemar Siemiński mieszkaniowych. Paru narzędzi zabrakło. Osiedla były próbą budowania wzorowego miejskiego środowiska mieszkalnego, bez dostatecznie głębokiego zrozumienia społecznego fenomenu miasta. Za to, że miały swój aspekt utopijny, koncepcje te musia ły zapłacić wysoką cenę. Superjednostka Le Corbusiera, której charakter społeczny jest zerowy, niemal czysto techniczny, okazała się skuteczniejsza i w postaci projektów wielkich zespołów mieszkaniowych wyparła w zasadzie blok i superblok osiedlowy. Okazała się, we współczesnych warunkach, lżejsza w zastosowaniu, bo była właśnie pozbawiona utopijnego balastu osiedla, balastu, jakim był przede wszystkim jego program spo łeczny. Osiedle mieszkaniowe jako miejskie środowisko mieszkalne Kategoria środowiska mieszkalnego ( środowiska miejsca zamieszkania ) jest przyjmowana powszechnie, ale za wspólnie uży wanym brzmieniem tego pojęcia kryje się bardzo wielka różnorodność jego rozumienia. W taki czy inny sposób podkreśla ona związek użytkownika-mieszkańca z jego otoczeniem, lecz to nader ogólnikowe stwierdzenie nie może służyć jako jego definicja. Sposoby ujmowania otoczenia są bardzo zróżnicowane. Juliusz Goryński np. w swej książce poświęconej mieszkaniu wyodrębniał kategorię mikrośrodowisko mieszkaniowe i jego analizę rozpoczynał od przypomnienia terytorialności jako bardzo ważnego regulatora zachowań przestrzennych człowieka 18. Podawane przez Turowskiego jako przykład osobnego podejścia do środowiska mieszkalnego stanowisko Gansa polega na podkreślaniu społecznych i kulturowych (makrostrukturalnych) uwarunkowań ocen i postaw mieszkańców w stosunku do ich środowiska zamieszkania 19. Osiedla są w jakimś sensie produktem funkcjonalistycznej segregacji miasta, zabiegu wyodrębnienia i odizolowania od siebie w przestrzeni poszczególnych sfer aktywności mieszkańców. Mieszkanie oddzielono od pracowania, te zaś od całego kompleksu zachowań i przeżyć, które 18 Julisz Goryński: Mieszkanie wczoraj, dziś i jutro. Wiedza Powszechna, Warszawa Jan Turowski: Środowisko mieszkalne w świadomości ludności miejskiej. Ossolineum, Wrocław

9 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny przez swój raz symboliczny, kiedy indziej zaś rozrywko-ludyczny charakter związane są na ogół z centrum miasta. Ów sugestywny podział urbanistyczny jest jednak tylko jed ną z wielu możliwych konwencji podziału przestrzeni miasta. Badacze środowiska mieszkalnego traktowali go przez długi okres jako fakt niemal całkowicie naturalny, podporządkowując mu bez zastrzeżeń zakres i podział problematyki swoich badań. W rezultacie dopro wadziło to do sytuacji, o której pisał swego czasu Aleksander Wallis: Osiedla mieszkaniowe są zjawiskiem dostatecznie złożo nym, by stać się przedmiotem specjalnych, a nawet monograficz nych socjologicznych studiów. Nic zatem dziwnego, że większość zarówno empirycznych, jak i teoretycznych badań, jakie im po święcono, koncentrowała się na procesach przebiegających wyłącznie na obszarze osiedla. W rezultacie w licznych pracach zostało ono wyizolowane ze swego otoczenia, jak również ze związków, jakie łączą zbiorowość osiedlową z całym miastem 20. Dopowiadając swoją myśl do końca Wallis dodaje: Byłoby rzeczą ciekawą zbadać, w jakim stopniu koncepcja osiedla, która była określonym społecznym programem i stała się później narzędziem socjologicznej ana lizy, okazała się pomocna przy poznawaniu społecznych zjawisk na obszarach osiedlowych. W jakim zaś poznanie to ograniczy ła 21. W praktyce badawczej, po upadku boomu gierkowskiego, nastąpiło widoczne przeniesienie zainteresowań z badania osiedli mieszkaniowych na stare dzielnice mieszkaniowe 22. Spowodowało to konieczność wprowadzenia do badań szerszej koncepcji środowiska mieszkaniowego w mieście. Zwalczanie socjologii osiedlowej jako przykładu wąsko pojętej analizy miejskiego środowiska mieszkaniowego, być może, oczyszczało pole, ale trudności tych nie rozwiązało. Polegają one na tym, że nie dysponujemy spójną, dającą bodźce do wytyczenia wyraźnych kierunków badań aplikacyjnych, teorią społeczną miasta. Na gruncie polskim ilustrują to następujące sytuacje. Aleksander Wallis, który specjalizował się w społecznych proble mach centrów miejskich, wyraźnie oddzielał mieszkańców tych części miasta od jego użytkowników, rekrutujących się przede wszystkim spoza centralnych terenów miasta, Zachodzi olbrzymia różnica pisał Wallis pomiędzy strukturą mieszkańców i użyt kowników centrów, zwłaszcza w ciągu dnia. Obie struktury zacho dzą 20 A. Wallis: Studia nad osiedlami, ZW CZSR, Warszawa 1978, str. 30/31 21 A. Wallis, op.cit., str W jednym z tematów badawczych, kierowanym pod koniec lat 80-tych przez dr Wandę Czeczerdę, trzy zespoły badawcze badały środowiska starej zabudowy mieszkaniowej na Śląsku, w Krakowie oraz w Warszawie i w Poznaniu. 115

10 Waldemar Siemiński na siebie tylko częściowo. Można jednak stwierdzić, że im ośrodek większy, tym silniej obie struktury różnią się. Bar dziej skomplikowana i socjologicznie bardziej interesująca jest struktura użytkowników 23. Taka postawa wyraźnie degradowała problematykę zamieszki wania w centralnych częściach miast. Myliłem się jednak określając ją swego czasu jako przejaw arbitralnej decyzji badacza. Wypływała ona raczej, co widać dziś wyraźnie, ze stanowiska teo retycznego Wallisa, który pojmował miasto, jako przede wszystkim wspólnotę symboliczną, zintegrowaną wartościami kanonu trady cji kulturowej i w podobny sposób przeżywanych sytuacji obcowa nia z miastem, co najdobitniejszy wyraz znajduje właśnie w centrum miasta, zaliczanym przez niego do tzw. obszarów kulturowych. W pracach związanych z nurtem ekologii społecznej (Zygmunt Pióro: Ekologia społeczna w urbanistyce oraz Wacław Piotrowski: Społeczno- -przestrzenna struktura miasta Łodzi) problemy starych dzielnic miejskich zajmowały poczesne miejsce, gdyż są one typowymi obszarami naturalnymi, które chce badać społeczna ekologia. Problemy nowych osiedli mieszka niowych w tym nurcie teoretycznym mieszczą się jednak znacznie trudniej, gdyż co byśmy o procesie doboru mieszkańców w osied lach nie powiedzieli typowy przedmiot zainteresowań ekologii społecznej naturalna selekcja społeczna występowała tu w socjalizmie w ogra niczonym wymiarze, a rolę pierwszorzędną pełniła w tym względzie polityka zapewniania mieszkań dla swych pracowników przez wpływowe organizacje gospodarcze tzw. sektora uspołecznionego. *** Istnieje jeszcze jeden poziom analizy miejskiego środo wiska mieszkalnego, w tym i osiedla mieszkaniowego, wyższy niż przedstawiony powyżej. Chodzi tu oczywiście o makrospołeczne determinanty miejskiego środowiska mieszkaniowego. Zalicza się do nich to, co tak chętnie ujawnia marksistowski styl analiz społecznych poziom rozwoju i charakter sił wytwórczych, a także interesy i decyzje polityczne związane, zwłaszcza w systemach scentralizowanych, z polityką państwa i rządzącej w państwie partii. Socjologiczna analiza tego poziomu problemów miejskiego środowiska mieszkalnego w okresie socjalizmu w Polsce właściwie nie istniała. 23 A. Wallis: Miasto i przestrzeń. PW, Warszawa 1977, str

11 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny Można by wymienić zaledwie jedno studium socjologiczne B. Jałowieckiego 24, dotyczące tego poziomu. Jest to studium poświęcone prawidłowości wytwarzania wielkich zespołów mieszkaniowych oraz sugestia Autora studium, pochodząca z wcześniejszego okresu, że W zależności od modelu społeczeństwa mogą istnieć jednostki sąsiedzkie o charakterze kolektywnym, zaspokajające w pierwszym rzędzie potrzeby zbiorowe, lub jednostki sąsiedzkie o przewadze indywidualnego zaspakajania potrzeb *** Przedstawianie tutaj problemów osiedla mieszkaniowego dotyczy właściwie pierwszego, wewnątrzosiedlowego poziomu, jednak w połączeniu z próbą spojrzenia na ten poziom z punktu widzenia wartości i celów, które zwykle omawiane są w kontekście zagadnień poziomu makrospołecznego. Zarys historii osiedla mieszkaniowego w Polsce Powstanie pierwszych osiedli mieszkaniowych w Polsce wiązane jest powszechnie z przedwojenną działalnością Warszawskiej Spółdzielni Mieszkaniowej. Mało znany jest fakt, że: W pierwszych latach działalności WSM organizacja ta przyjęła za najlepszy kształt siedzi by ludzkiej jednorodzinny domek szeregowy. Każdy domek miał być pojedynczy, parterowy i podpiwniczony... Jako szczególny walor tego typu zabudowy uznany został ogródek indywidualny... Jeszcze w 1926 r., a więc w rok po rozpoczęciu budowy I kolonii (domów zbiorowych, wielorodzinnych W.S.) podejmowane były wstępne prace nad projektami szeregowców, które miały być realizacją postulatu masowości 26. W tym pierwszym okresie realizacji koncepcji osiedla, jak w soczewce, skupiły się charakterystyczne problemy właściwe temu typowi środowiska mieszkaniowego przez cały późniejszy okres jego istnienia. 24 B. Jałowiecki: Osiedla i wielkie zespoły mieszkaniowe. /W:/ Człowiek w przestrzeni miasta, BIS, Katowice B. Jałowiecki: Socjologia stosowana jako instrument planowania przestrzennego. Studia Socjologiczne, 4/1966, str Ł. Heyman, op. cit., str

12 Waldemar Siemiński Model nawiązujący wprost do tradycji, do głębokiej struktury (wspomniany wyżej zespół domków szeregowych), został dość szybko odłożony ad acta. Pod naporem kryzysowej sytuacji ekonomicznej lat 30-tych inne założenie WSM społeczna, kompen sacyjna rola zamieszkiwania w osiedlu, mająca dowartościować robot ników również musiało ulec ograniczeniu. W 1929 r. WSM liczył 1184 członków, w tym 582 robotników, 176 pracowników instytucji robotniczych i 363 urzędników. Już w 1931 r. sytuacja odwróciła się. Na ogólną liczbę 1477 członków wymienione wyżej kategorie reprezentowane były liczbami: 592, 173, 559, a wśród nowo zapisanych odsetek robotników wynosił tylko 24%, natomiast wśród opuszczających 54% 27. W oficjalnej, propagowanej przez władze PRL, historii WSM zepchnięciu w cień uległy takie fakty, jak to, że budynki wielorodzinne pierwszej (zburzonej w 1944 r.) kolonii WSM, zaprojektowanej przez B. Zborowskiego, nawiązywały w swym kształcie architektonicznym do tradycji dworku polskiego. Nikt, przez wiele dziesiątków lat potem, nie wzorował się na prawie rutynowej praktyce projektantów WSM tworzenia różnorodnych wariantów mieszkań, związanych z zawodem i stylem życia użytkowników. Warszawska Spółdzielnia Mieszkaniowa była organizacją niezwykle silną, skoro przetrwała najcięższe lata okupacji. W tym okresie nie tylko nie zaprzestała działalności, lecz w podziemnej pracowni urbanistyczno- -architektonicznej osiedlowe doświadczenia wybitnych specjalistów pozwalały tworzyć całą doktrynę osiedla społecznego. Stało się to przyczyną swoistego szczęścia i nieszczęścia dorobku WSM. Po wojnie, w osłabionym liczebnie gronie architektów polskich (ok. 500), urbaniści związani z WSM stanowili najmocniejszą koncepcyjnie szkołę, w dodatku ze względu na swe przedwojenne lewicowe inklinacje powiązaną z ośrodkami powojennej władzy. Na odbytym w 1946 r. międzynarodowym kongresie urbanistycznym w Hastings (w Anglii) Syrkusowie mogli więc właściwie bez przesady powiedzieć, że doktryna urbanistyczna osiedla społecz nego, wywodząca się z doświadczeń WSM, potencjalnie stała się kamieniem węgielnym generalnego planu Warszawy 28. Ciekawe, że na tym forum Polacy oświadczyli również, iż w nowo odbudowywanych miastach polskich budownictwo jednorodzinne osiągnie ok. 1/4 części wznoszonych miesz- 27 Ł. Heyman, op. cit., str Cyt. za A. Wallisem: Studia nad osiedlami, ZW CZSR, Warszawa 1978, str

13 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny kań i że budynki wysokie (powyżej 6 kondygnacji) stanowić będą tylko znikomy procent zabudowy. Znając atmosferę dyskusji lat powojennych można by się spodziewać, że koncepcja osiedla społecznego, zwłaszcza w trakcie jej realizacji (do 1949 r. zrealizowano, oprócz rozbudowy Żoliborza, tylko dwa osiedla na Pradze i na Kole), będzie się stopniowo udoskonalać i ewoluować. Gwałtowny zwrot polityczny roku 1949 i lat następnych położył jednak temu tamę. Koncepcja osiedla społecznego została uznana za burżuazyjną i jako taka potępiona. W myśl nowych koncepcji określano ją jako dezurbanizację miasta. Miasto, widziane głównie poprzez swą funkcję reprezentacyjną, rozumianą bardzo fasadowo, stało się główną kategorią urbanistyczną. Jego podstawowymi składowymi sta ły się bloki budowlane, wyznaczane przez pary równoległych i przecinających się ulic. Dawni działacze WSM starali się i w tej sytuacji dbać o wyposażenie społeczne nowej jednostki, twierdząc (artykuł M. Nowickiego z 1954 r.), że w urządzeniu bloku nie ma spraw mało ważnych 29. Idei osiedla nawet w tych warunkach nie udało się wyrugować. Co więcej, jak można sądzić z wielu doświadczeń, zapuści ła ona jednak korzenie w sposobie myślenia o problemach miasta. Niemal wszystkie ważniejsze instytucje tego i wcześniejszego okresu, wpływające wówczas praktycznie na przekształcanie miast polskich, miały w swych nazwach to pojęcie. Dotyczy to Ministerst wa Budownictwa Miast i Osiedli, a potem Zakładu Osiedli Robotni czych i jego następców. Na tej podstawie można by sądzić, że w sposób pośred ni państwo uznało jednak koncepcję zespołu budynków mieszkalnych, połączonych nieprzypadkową kompozycją, za wiążącą w sposobie kształtowania środowiska mieszkalnego naszych miast. Dostrzega to również A. Wallis. Niezależnie od radykalnej krytyki koncepcji osiedla społecznego i nowych zasad doktrynal nych, jednostką projektową oraz inwestycyjną pisze Wallis było w bardzo wielu przypadkach nadal osiedle 30. Wallis zwraca uwagę, że w omawianym okresie silnie zaznaczył się podział na jednostki wznoszone w śródmieściach wielkich miast o kosztownym i pompatycznym wystroju oraz na zespoły wznoszone w mniej repre zentacyjnych dzielnicach. Przykładem pierwszych był MDM i zabudowa mieszkaniowa placu 29 A. Wallis, op. cit., str A. Wallis, op. cit., str

14 Waldemar Siemiński Leńskiego w Warszawie czy Kościuszkowska Dzielnica Mieszkaniowa we Wrocławiu. Przykładem drugich były Bałuty w Łodzi dziesięć 8-tysięcznych zespołów, tworzących 80-tysięczną dzielnicę o monotonnej 4-kondygnacyjnej zabudowie. Natomiast ilustracją osiągnięć budownictwa mieszkaniowego, np. na łamach Miasta, pozostawały nadal zdjęcia żoliborskich kolonii WSM 31. Lata przełomu październikowego i kilka następnych były tryumfalnym powrotem koncepcji osiedla mieszkaniowego do oficjalnej praktyki budownictwa mieszkaniowego w miastach polskich. Poświadczały to decyzje najwyższego szczebla, a wśród nich uchwała Prezydium Rządu z marca 1957 r. o reaktywowaniu działalności budowlanej WSM. W czasopismach urbanistycznych, głównie w Mieście, ukazują się rozprawy teoretyczne, które w sposób niemal bezkrytyczny przywo łują doktrynę osiedlową jako wzorzec i drogowskaz sposobu budo wania w mieście. Dzieje się to w czasie, gdy w Dubrowniku Le Corbusier ogła szał oficjalnie koniec epoki CIAM, gdy na świecie zaczęły się pojawiać całe grupy dysydentów wobec kanonów modernizmu i gdy w USA zostało już wzniesione osiedle (zespół mieszkaniowy w St. Louis 1951 r.), którego wysadzenie w powietrze w 1972 r. jako siedliska społecznej patologii i przyczyny rozpadu więzi społecznych w dzielnicy zostanie potem uznane za symboliczny kres epoki, która zrodziła koncepcję osiedla mieszkaniowego w mieście. We względnej izolacji od tych światowych tendencji w pols kich miastach rozwija się monokultura osiedlowa. W okresie zasób mieszkań spółdzielczych zwiększył się prawie 13-krotnie 32, co oznaczało pojawienie się nowych osiedli miesz kaniowych prawie wszędzie: w miastach wielkich, średnich i zupeł nie ich nie potrzebujących miastach najmniejszych, a nawet na wsiach PGR-owskich. Wprowadzony w połowie lat 60-tych nowy normatyw urbanis tyczny dopuszczał budowę większych jednostek w granicach 8 tys. mieszkańców oraz ich wielokrotności. Wzrost liczby mieszkańców osiedla oznaczał przekreślenie idei jednostki sąsiedzkiej. W końcu lat 60-tych zerwano także z koncepcją budowy stosunkowo niewielkich bloków mieszkalnych o 4-5 kondygnacjach i 2-3 klatkach schodowych. W imię zerwania z monotonią tej zabudowy i nadania naszym miastom nowoczesnego charakteru zaczęły 31 A. Wallis, op. cit., str Tadeusz Żarski: Zmiany sytuacji mieszkaniowej w latach /W:/ Sytuacja mieszkaniowa ludności Polski w roku 1970, Instytut Kształtowania Środowiska, PWN, Warszawa 1978, str

15 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny powstawać wielkie bloki mieszkalne o 11 kondygnacjach w postaci wieżowców lub długich, wieloklatkowych budynków, liczących kilkadziesiąt i więcej mieszkań. Nieco później zaczęto budować bloki jeszcze wyższe o 17 i więcej kondygnacjach. Ponieważ idea wielkich bloków poja wiła się w momencie, kiedy budownictwo musiało wejść na wolne tereny na peryferiach, stawiano coraz większe zgrupowania tych bloków. Doprowadziło to przy zwiększeniu tempa budownictwa wskutek wprowadzenia różnych technik uprzemysłowionych do pow stania tzw. wielkich zespołów mieszkaniowych 33. Proces ten był w Polsce dopingowany rozwojem wielkiego przemysłu budowlanego, tzw. fabryk domów. Z biegiem czasu przemysł ten niemal całkowicie opanował budownictwo mieszkaniowe, a wielkie zespoły mieszkaniowe stały się odzwierciedleniem jego możliwości technologicznych i, przede wszystkim, jego interesów. Pod koniec lat 60-tych i przez całą dekadę lat 70-tych państwo, mimo głoszonych oficjalnie haseł, przeszło z polityki kształtowania środowiska mieszkaniowego w miastach do polityki budowy jak największej ilości mieszkań. Wszędzie w ślad za rozbudową przemysłu budowlanego powstawały wielkie bloki i nowe wielkie zespoły mieszkaniowe. W ten sposób polska historia osiedla mieszkaniowego, które, o paradoksie!, w potocznym języku przekazało w spadku swą nazwę blokowiskom wielkich zespołów mieszkaniowych, dobiegła kresu. Typy osiedli mieszkaniowych w Polsce Przytaczałem już ogólną typologię osiedli J. Ziółkowskiego. Zjawisko tak charakterystyczne jak osiedle mieszkaniowe, stanowiące przez stosunkowo długi okres jeden z zasadniczych elementów nowoczesnej urbanistyki i, jak napisał kiedyś Ziółkowski, dotykające samego rdzenia życia społecznego, musiało się doczekać takich typologii więcej. W oparciu o kryterium koncepcji organizacji życia społecz nego B. Jałowiecki dzieli osiedla (a właściwie koncepcje osiedli) na kolektywistyczne, indywidualistyczne i paternalistyczne 34. Koncepcje osiedli kolektywistycznych opierają się na poważnym ograniczeniu bądź nawet likwidacji indywidualnej sfery życia człowieka, łącznie z likwidacją lub 33 B. Jałowiecki: Człowiek w przestrzeni miasta. Katowice 1980, str. 76/77 34 B. Jałowiecki: Socjologia stosowana jako instrument planowania przestrzennego. Studia Socjologiczne, nr 4/1966, str

16 Waldemar Siemiński ograniczeniem funkcji indywidualnego gospodarstwa domowego i funkcji opiekuńczo-wychowawczej rodziny, co prowadziło do planowania rozwoju zbiorowych form zaspokojenia różnorodnych potrzeb. Osiedlowe koncepcje indywidualistyczne zakładały optymal ne, w danych warunkach, indywidualne zaspokajanie potrzeb jednostek i rodzin. Koncepcje paternalistyczne, wśród których Jałowiecki wyróżnia koncepcje XIX-wieczne i bardziej nowoczesne (spotykane również w socjalizmie) łączy to, że mieszkańcem danego osiedla staje się człowiek podpisujący umowę o pracę w danym zakładzie pracy. Do ciekawych, odnoszących się ściślej do współczesnej polskiej rzeczywistości, pomysłów klasyfikacyjnych Jałowieckiego należy podział osiedli według stopnia łącznego występowania w nich trzech elementów: mieszkania, usług i pracy. Jałowiecki wyróżnia następujące zestawy wyżej wymienio nych elementów, dające się odnotować wśród naszych osiedli: l) mieszkania, praca i usługi skupione na niewielkiej stosunkowo przestrzeni, nie wymagającej stosowania transportu publicznego, 2) miejsce zamieszkania znajduje się w pobliżu miejsca pracy; 3) miejsce zamieszkania wyposażone w usługi; 4) miejsce zamiesz kania oddzielone od miejsca pracy i od usług. Janusz Ziółkowski napisał kiedyś, że współczesne osiedle polskie jest w swej koncepcji socjologicznej syntezą wielu idei, z różnych stron się wywodzących 35. Najwcześniej chyba zauważono, że osiedla nasze różnicują się w zależności od tego, kto jest ich inwestorem i właścicie lem. Do podziału na trzy typy osiedla komunalne, zakładowe i spółdzielcze przywiązywali wagę Ziółkowski, Turowski, Kryczka, a w badaniach nad samorządnością mieszkańców osiedla Anna Turska. W trakcie badań empirycznych nad osiedlami wyodrębniono wiele innych czynników wpływających na zróżnicowanie sytuacji osiedli. W zależności od typu i wielkości miasta (osiedla w miastach małych, średnich i wielkich), od położenia osiedla na terenie miasta (osiedla położone peryferyjnie i osiedla śródmiejskie), w zależności od wieku osiedla (osiedla nowe i star sze) i składu społecznego jego mieszkańców (osiedla elitarne i społecznie gorsze ) wiele zjawisk społecznych i demograficz nych wygląda w osiedlach inaczej. 35 J. Ziółkowski: Urbanizacja, miasto, osiedle... PWN, Warszawa 1965, str

17 Osiedle mieszkaniowe jako fenomen urbanistyczno-społeczny Ze znajomości bieżących problemów osiedli, jak również historii rozwoju ich koncepcji, wyrasta klasyfikacja osiedli zaproponowana przez A. Wallisa 36. Proponuje on wyróżniać: 1) Zespoły małe (poniżej 4 tys. mieszkańców) projektowane bez żadnych zasad osiedla, jedynie z uwzględnieniem niektórych cech nowoczesnego budownictwa mieszkaniowego (np. nasłonecznienie mieszkań). 2) Zespoły małe, które nie mogą udźwignąć programu towarzyszącego dla 5-tysiącznego osiedla, lecz są zaprojektowane z myś lą o pełnieniu funkcji, jakie idea osiedla nakłada na kolonie. Chodzi zwłaszcza o dogodne warunki do zagospodarowania otwartych obszarów wewnętrznych zespołu, z myślą o miejscu zabaw dla najmłodszych w zielonym i estetycznym otoczeniu. Udanym przykładem może być zespół 5-7 budynków mieszkalnych przy zbiegu Długiej i Miodowej w Warszawie, gdzie na niezbyt rozległym, wewnętrznym dziedzińcu znajduje się mini-park z wieloma gatunkami drzew i krzewów, sadzawka z małą fontanną i kilka skalnych ogródków. 3) Zespoły liczące od 5 do 12 tys. mieszkańców, które były pro jektowane zgodnie z założeniami osiedla społecznego. Są to z reguły zespoły wyrastające z tradycji WSM (osiedle Mokotów budowane w latach , Zatrasie i Sady z lat 60-tych, Sadyba i zespół przy ulicy Szwoleżerów mimo że jest to zespół mały). W Lublinie można do nich zaliczyć dwa zespoły Lubelskiej Spółdzielni Mieszkaniowej Osiedle Mickiewicza i Osiedle Słowackiego. Należą do tej grupy także niektóre zespoły z Nowych Tych i zapewne wiele innych. 4) Zespoły o analogicznej wielkości (5-12 tys.), których projekt od idei osiedla odbiega radykalnie. 5) Zespoły duże, kilkunastotysięczne, a nieraz większe, o wyso kich gabarytach, przy projektowaniu których w miarę istniejących możliwości dążono do uwzględnienia wybranych założeń osiedla społecznego. Przykładem są Bielany II i Stegny w Warsza wie. 6) Zespoły wielkie, których skala przekreśla możliwości realiza cji założeń osiedla (np. zespół Za Żelazną Bramą w Warszawie, Rataje w Poznaniu, Przymorze w Gdańsku, Jastrzębie na Górnym Śląsku). Typologię Wallisa można by nazwać typologią sporządzoną z punktu widzenia koncepcji osiedla. Jest ona bardzo użyteczna w identyfikacji i ocenie różnego typu miejskich środowisk mieszkaniowych. 36 A. Wallis; op. cit. 123

18 Waldemar Siemiński Po latach, w których A. Wallis sporządził swoją typologię, idea osiedla mieszkaniowego w mieście bynajmniej (mimo jej licznych kryzysów) nie zniknęła zarówno z koncepcji planistycznych, jak i z praktyki budownictwa mieszkaniowego w miastach. Jej przykładami, nasuwającymi co prawda wiele zastrzeżeń, może być kształtowanie w mieście bezpiecznych stref mieszkalnych (defensible space) przez Oscara Newmana, czy zupełnie współczesna praktyka wznoszenia osiedli grodzonych (osiedli za murami jak je nazwał w 2009 roku socjolog Jacek Gądecki). Adres Autora: dr Waldemar Siemiński Instytut Gospodarki Przestrzennej i Mieszkalnictwa Warszawa, ul. Targowa 45 Housing estate as an urban-planning-social phenomenon Abstract The article analyzes the features of the housing estate that make it an innovative form of urban planning and development. The housing estate, the origins of which date back to the 19th century, understood as a model of town construction and development used in an intentional and planned way, came into wide usage in the 20th century. Initially, the housing estate model was a little short of social utopia. Realisation of this model in practice led to the creation of heavily criticised huge residential complexes, commonly known as the projects [blokowiska]. Currently, construction of the projects has been abandoned which does not mean that the idea of establishing housing estates within cites is no longer practised. This is evidenced, e.g., by the currently widespread practice of building the so-called fenced estates. It would seem that solutions inherent to the housing estate concept from both the social and urban planning perspectives, still have potential that could contribute to a healthy development of residential areas in cities (issues of providing safety to residents, creation of an environment friendly to children and the elderly; providing housing to people with lower income, helping to realise the ideal of environment-friendly life style, and others). 124

DOSTĘPNOŚĆ MIESZKAŃ I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA MIESZKANIOWEGO

DOSTĘPNOŚĆ MIESZKAŃ I JAKOŚĆ ŚRODOWISKA MIESZKANIOWEGO Mieszkać godnie. Wspólnie budujemy politykę mieszkaniową w Polsce. Adam Kowalewski Architekt, dr nauk ekonomicznych Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Główna Komisja Urbanistyczno-Architektoniczna DOSTĘPNOŚĆ

Bardziej szczegółowo

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE

II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE II. BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE 1. Mieszkania oddane do eksploatacji w 2007 r. 1 Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, w Polsce w 2007 r. oddano do użytku 133,8 tys. mieszkań, tj. o około 16% więcej

Bardziej szczegółowo

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU

ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU ZMIANY DEMOGRAFICZNE ZACHODZĄCE W WARSZAWIE I JEJ STREFIE PODMIEJSKIEJ PO TRANSFORMACJI USTROJOWEJ W 1989 ROKU DR INŻ. ARCH. MAŁGORZATA DENIS, DR INŻ. ARCH. ANNA MAJEWSKA, MGR INŻ. AGNIESZKA KARDAŚ Politechnika

Bardziej szczegółowo

Cele społeczne w koncepcjach osiedla mieszkaniowego Ideologia a praktyka

Cele społeczne w koncepcjach osiedla mieszkaniowego Ideologia a praktyka INSTYTUT GOSPODARKI PRZESTRZENNEJ I MIESZKALNICTWA Waldemar Siemiński Cele społeczne w koncepcjach osiedla mieszkaniowego Ideologia a praktyka Warszawa 2014 1 SPIS TREŚCI Przedmowa (Bohdan Jałowiecki)

Bardziej szczegółowo

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe,

potrzeby vs. ograniczenia środowiskowe, Rozwój zrównoważony rozwój podtrzymywalny rozwój trwały ekorozwój sustainable development Takie gospodarowanie środowiskiem przez żyjące pokolenie, aby respektować interesy przyszłych pokoleń, a w szczególności

Bardziej szczegółowo

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów

Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Rewitalizacja na obszarach mieszkaniowych i o mieszanych funkcjach problemy obszarów Obszary mieszkaniowe obszary o dominującej funkcji mieszkaniowej ( blokowiska ) obszary z przeważającą funkcją mieszkaniową

Bardziej szczegółowo

Model koncentryczny BCD (Central Business District) Burgessa 1924 - Chicago

Model koncentryczny BCD (Central Business District) Burgessa 1924 - Chicago Model koncentryczny BCD (Central Business District) Burgessa 1924 - Chicago ETAPY Etap I Centrum gospodarcze, pierwotnie przemysłowe (CBD) przekształca się w miasto strefa przemysłowa toŝsama z miastem

Bardziej szczegółowo

MODUO MOKOTÓW HOUSE ECI RESIDENTIAL

MODUO MOKOTÓW HOUSE ECI RESIDENTIAL MODUO MOKOTÓW HOUSE Inwestycja MODUO Mokotów House powstaje w południowej części dzielnicy Mokotów. To właśnie ten fragment miasta przeżywał w ciągu ostatnich 20 lat dynamiczny rozwój. Nowoczesne budynki

Bardziej szczegółowo

I NAGRODA. Praca nr 2 otrzymała I nagrodę

I NAGRODA. Praca nr 2 otrzymała I nagrodę I NAGRODA Praca nr 2 otrzymała I nagrodę za najlepsze równoważenie wysokiej jakości przestrzeni publicznej i odpowiednich standardów zamieszkania w Śródmieściu oraz udaną próbę powiązania promenadowych

Bardziej szczegółowo

Pełny opis kursu/ Cele dydaktyczne wynikające z realizacji przedmiotu

Pełny opis kursu/ Cele dydaktyczne wynikające z realizacji przedmiotu KARTA PRZEDMIOTU CECHA PRZEDMIOTU OPIS INFORMACJE OGÓLNE O PRZEDMIODCIE Jednostka realizująca Instytut Nauk o zdrowiu Kierunek Profil kształcenia Poziom realizacji przedmiotu Forma kształcenia Tytuł zawodowy

Bardziej szczegółowo

Szymala Kierunki rozwoju przestrzennego Wałbrzycha i jego powiązań Wałbrzych, 9 grudnia 2011 Historyczne dokumenty planistyczne: MIEJSCOWY PLAN OGÓLNY ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO ZESPOŁU MIEJSKIEGO

Bardziej szczegółowo

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku

Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Wyższa Szkoła Finansów i Zarządzania w Białymstoku Białystok 2011 SPIS TREŚCI OD REDAKTORA... 9 CZĘŚĆ I POLSKA SZKOŁA PLANOWANIA URBANISTYKI I ARCHITEKTURY Tadeusz Barucki Zapomniana architektura II Rzeczpospolitej...

Bardziej szczegółowo

Założeń do projektu ustawy Prawo budowlane, o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw

Założeń do projektu ustawy Prawo budowlane, o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw STANOWISKO ZWIĄZKU ZAWODOWEGO BUDOWLANI W SPRAWIE Założeń do projektu ustawy Prawo budowlane, o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw. Związek Zawodowy

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych?

Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych? Czy opinia podatkowa przygotowana przez doradcę wypełnia znamiona definicji pojęcia utworu na gruncie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych? Polski ustawodawca wprowadził możliwość stosowania

Bardziej szczegółowo

1977 1986 praca dydaktyczna na stanowisku asystenta na Wydziale Architektury P.W. 1987 91 praca własna w zawodzie architekta i artysty plastyka.

1977 1986 praca dydaktyczna na stanowisku asystenta na Wydziale Architektury P.W. 1987 91 praca własna w zawodzie architekta i artysty plastyka. Mgr inż. arch Piotr Fornalczyk Ul. Puszczyka 1 m28 02-785 Warszawa Katedra Inżynierii Budowlanej SGGW Wykładowca ŻYCIORYS ZAWODOWY 1977 obrona Pracy Dyplomowej ( wyróżnionej decyzją Rady Wydziału ) Wydział

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający

Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający Wymagania edukacyjne z historii do klasy I dopuszczający wymagania w zakresie wiadomości omawia najważniejsze postanowienia i konsekwencje traktatu wersalskiego definiuje pojęcie totalitaryzmu omawia główne

Bardziej szczegółowo

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO

PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO PROBLEM SUBURBANIZACJI W KONTEKŚCIE ROZWOJU ZRÓWNOWAŻONEGO Dr inż. arch. Natalia Przesmycka Katedra Architektury, Urbanistyki i Planowania Przestrzennego Wydział Budownictwa i Architektury Politechniki

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016)

WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) WYMAGANIA EDUKACYJNE Z JĘZYKA POLSKIEGO - OCENIANIE BIEŻĄCE, SEMESTRALNE I ROCZNE (2015/2016) Ocena dopuszczająca: Ocenę dopuszczającą otrzymuje uczeń, który opanował wiadomości i umiejętności określone

Bardziej szczegółowo

Posiedzenie Komisji Polityki Przestrzennej Rady Miasta Poznania Poznań, 11 lipca 2014 r.

Posiedzenie Komisji Polityki Przestrzennej Rady Miasta Poznania Poznań, 11 lipca 2014 r. Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Poznania zagospodarowanie Sołacza wg Studium w kontekście prezentacji przedstawionej w dniu 11 czerwca i 10 lipca 2014 r. Posiedzenie

Bardziej szczegółowo

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM

SŁOWO PODSUMOWUJĄCE IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM IV KONFERENCJA NAUKOWO TECHNICZNA MIASTO I TRANSPORT 2010 SŁOWO PODSUMOWUJĄCE ZYGMUNT UŻDALEWICZ SIGMA -SYSTEM 24 lutego 2010 Politechnika Warszawska Mała Aula, Plac Politechniki 1 Zatłoczenie miast Problemy

Bardziej szczegółowo

Wprowadzenie do zarządzania projektami

Wprowadzenie do zarządzania projektami Wprowadzenie do zarządzania projektami Project Management dr Marek Wąsowicz Katedra Projektowania Systemów Zarządzania, UE Wrocław Wrocław, 23 października 2012 r. Zawartość modułu (4h): wskazanie możliwości

Bardziej szczegółowo

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1

Praca socjalna WS-SO-PS-N-1; WS-SOZ-PS-N-1 Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 71/2014 Senatu UKSW z dnia 29 maja 2014 r. Załącznik nr 8 do Uchwały Nr 26/2012 Senatu UKSW z dnia 22 marca 2012 r. 1. Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu

Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu www.ietu.katowice.pl Otwarte seminaria 2014 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach Wyznaczanie miejskich obszarów funkcjonalnych w kontekście adaptacji do zmian klimatu Dr inż. arch.

Bardziej szczegółowo

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020

Lokalny Program Rewitalizacji Miasta Wolbrom na lata 2008-2020 Małopolski Regionalny Program Operacyjny na lata 2007-2013 (MRPO) zakłada, że Lokalne Programy Rewitalizacji (LPR) powinny dotyczyć wyselekcjonowanych obszarów miejskich, za wyjątkiem miast o liczbie mieszkańców

Bardziej szczegółowo

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia

7. Kierunkowe efekty kształcenia i ich odniesienie do efektów obszarowych. Kierunkowe efekty kształcenia 1. Nazwa kierunku: SOCJOLOGIA 2. Stopień studiów: pierwszy 3. Profil: ogólnoakademicki 4. Obszar: nauki społeczne 5. Sylwetka absolwenta Absolwent posiada ogólną wiedzę o rodzajach struktur, więzi i instytucji

Bardziej szczegółowo

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP

MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP MIASTO RADOM ZMIANA STUDIUM UWARUNKOWAŃ I KIERUNKÓW ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO GMINY RADOM II ETAP Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 593/2009 Rady Miejskiej w Radomiu z dnia 7.09.2009r w sprawie uchwalenia

Bardziej szczegółowo

W CELU PRZEPROWADZNIA ZMIAN KONIECZNE JEST WYKORZYSTNIE ISTNIEJĄCEGO POTENCJALU OSIEDLA DLA ZASPOKOJENIA NARASTAJACYCH POTRZEB ZMIAN

W CELU PRZEPROWADZNIA ZMIAN KONIECZNE JEST WYKORZYSTNIE ISTNIEJĄCEGO POTENCJALU OSIEDLA DLA ZASPOKOJENIA NARASTAJACYCH POTRZEB ZMIAN Polityka humanizacji jako środek zapobiegawczy, wobec pogarszającej się kondycji obszarów monofunkcyjnych, wielkopłytowych osiedli mieszkaniowych studium przypadku. Grzegorz Lechman Współpraca: Eugeniusz

Bardziej szczegółowo

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ

System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ System ustalania wartości punktów ECTS dla przedmiotów na Wydziale Ekonomiczno-Socjologicznym UŁ Opis systemu. System akumulacji i transferu punktów ECTS przyjęty na Wydziale Ekonomiczno- Socjologicznym

Bardziej szczegółowo

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH

MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH MARKETING USŁUG ZDROWOTNYCH Beata Nowotarska-Romaniak wydanie 3. zmienione Warszawa 2013 SPIS TREŚCI Wstęp... 7 Rozdział 1. Istota marketingu usług zdrowotnych... 11 1.1. System marketingu usług... 11

Bardziej szczegółowo

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia

Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Tytuł: Młodzież wobec wyboru profilu kształcenia i zawodu na przykładzie licealistów z Podkarpacia Autor: Małgorzata Dubis ISBN: 978-83-7587-469-3 Dane techniczne: Wydanie I, Kraków 2011, Format B5, Objętość

Bardziej szczegółowo

URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE. Lublin, czerwiec 2015 r.

URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE. Lublin, czerwiec 2015 r. URZĄD STATYSTYCZNY W LUBLINIE OPRACOWANIA SYGNALNE Lublin, czerwiec 2015 r. Kontakt: SekretariatUSLUB@stat.gov.pl tel. 81 533 20 51, fax 81 533 27 61 Internet: http://lublin.stat.gov.pl Budownictwo mieszkaniowe

Bardziej szczegółowo

INVESTMENT ACTIVITY IN THE HOUSING ESTATES OF WARSAW

INVESTMENT ACTIVITY IN THE HOUSING ESTATES OF WARSAW ZESZYTY NAUKOWE POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ Seria: ARCHITEKTURA z. 43 2004 Nr kol. 1653 Małgorzata DENIS Wydział Architektury, Politechnika Warszawska DZIAŁALNOŚĆ INWESTYCYJNA W OSIEDLACH MIESZKANIOWYCH WARSZAWY

Bardziej szczegółowo

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ

1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI I ZARZĄDZANIU ORAZ JEJ DOTYCHCZASOWY ROZWÓJ Władysław Kobyliński Podstawy współczesnego zarządzania Społeczna Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Zarządzania w Łodzi Łódź - Warszawa 2004 SPIS TREŚCI SŁOWO WSTĘPNE... 7 1. ŹRÓDŁA WIEDZY O ORGANIZACJI

Bardziej szczegółowo

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU

URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU URZĄ D STATYSTYCZNY W BIAŁ YMSTOKU Opracowania sygnalne Białystok, luty 2012 r. Tel. 85 749 77 00, fax 85 749 77 79 E-mail: SekretariatUSBST@stat.gov.pl Internet: www.stat.gov.pl/urzedy/bialystok Krajowy

Bardziej szczegółowo

W jakim mieście żyjemy?

W jakim mieście żyjemy? Andreas Billert (Dresden) Zintegrowany plan rozwoju miasta problemy planowania i realizacji przekształceń miejskich na przykładzie Drezna i innych miast niemieckich Dobre praktyki Konferencja Rewitalizacja

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny.

EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU. Studia stacjonarne II stopnia. Profil ogólnoakademicki i praktyczny. EFEKTY KSZTAŁCENIA KIERUNEK SZTUKA PROJEKTOWANIA KRAJOBRAZU TABELA ODNIESIEŃ Studia stacjonarne II stopnia Profil ogólnoakademicki i praktyczny Obszar sztuki Dziedzina - sztuki plastyczne Dyscyplina -

Bardziej szczegółowo

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych

Rozdział 4. Bilans potrzeb grzewczych ZZAAŁŁO ŻŻEENNIIAA DDO PPLLAANNUU ZZAAO PPAATTRRZZEENNIIAA W CCIIEEPPŁŁO,,, EENNEERRGIIĘĘ EELLEEKTTRRYYCCZZNNĄĄ II PPAALLIIWAA GAAZZOWEE MIIAASSTTAA ŻŻAAGAAŃŃ Rozdział 4 Bilans potrzeb grzewczych W-588.04

Bardziej szczegółowo

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta

Polityka społeczna. (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Polityka społeczna (na podstawie Wikipedii) Opracował(a): Imię i nazwisko studenta Spis treści 1Wstęp...3 2Cele polityki społecznej...3 3Etapy rozwoju politechniki społecznej...4 3.α Od prawa ubogich do

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA,

PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, PRZEDMIOT : TEORIA URBANISTYKI WSPÓŁCZESNEJ PROWADZĄCY : Prof. dr hab. inż. arch. KRZYSZTOF BIEDA OPRACOWANIE: KAROLINA ŁABĘCKA, ANETA GRZYMKOWSKA, MAREK WĘGLARZ TEMAT: Zieleń jako 'tworzywo' w kompozycji

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4

KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: EKOLOGIA I POLITYKA 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA 3. POZIOM STUDIÓW: I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4 5. LICZBA PUNKTÓW ECTS: 3 6. LICZBA GODZIN: 30 WY/30 CA 7.

Bardziej szczegółowo

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania,

4) praktyczne opanowanie umiejętności ogólnych i specjalistycznych, których wpojenie należy do celów nauczania przewidzianych programem nauczania, I. Przedmiotem oceny są: 1) wiadomości i umiejętności według programu nauczania z języka polskiego dla zasadniczej szkoły zawodowej w zakresie podstawowym, o programie nauczania z języka polskiego w danej

Bardziej szczegółowo

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI

KARTA PRZEDMIOTU 10. WYMAGANIA WSTĘPNE: WIEDZA OGÓLNA NA POZIOMIE DRUGIEGO ROKU STUDIÓW; UMIEJĘTNOŚĆ SELEKCJI INFORMACJI KARTA PRZEDMIOTU 1. NAZWA PRZEDMIOTU: PODSTAWY PRAWA ADMINISTRACYJNEGO 2. KIERUNEK: POLITOLOGIA SP. ADMINISTRACJA PUBLICZNA 3. POZIOM STUDIÓW: STUDIA I STOPNIA 4. ROK/ SEMESTR STUDIÓW: II/4. LICZBA PUNKTÓW

Bardziej szczegółowo

Rodzaje prac naukowych

Rodzaje prac naukowych Wyższa Szkoła Bankowa Oddział Gdańsk Katedra Bezpieczeństwa Wewnętrznego Patryk Bieńkowski Nr indeksu: gd22175 Rodzaje prac naukowych Praca zaliczeniowa wykonana na zajęcia proseminarium pracy naukowej

Bardziej szczegółowo

temat Plac zabaw i miejsce rekreacji "Ogródek Jordanowski 2016" adres Gdańsk / Dolne Miasto / ul. Toruńska, dz. nr 541 PROJEKT KONCEPCYJNY

temat Plac zabaw i miejsce rekreacji Ogródek Jordanowski 2016 adres Gdańsk / Dolne Miasto / ul. Toruńska, dz. nr 541 PROJEKT KONCEPCYJNY temat Plac zabaw i miejsce rekreacji "Ogródek Jordanowski 2016" adres Gdańsk / Dolne Miasto / ul. Toruńska, dz. nr 541 stadium PROJEKT KONCEPCYJNY zakres URBANISTYKA autor mgr inż. arch. Michał Zawer współpraca

Bardziej szczegółowo

www.geogrupa.pl zamieszkaj wśród zieleni...

www.geogrupa.pl zamieszkaj wśród zieleni... www.geogrupa.pl zamieszkaj wśród zieleni... 100 mieszkań Powierzchnia mieszkań: od 38 do 66m 2 Garaż podziemny 2 nowe budynki Windy 4 piętra W kameralnym otoczeniu zabudowy jednorodzinnej, z dala od miejskiego

Bardziej szczegółowo

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy

Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Generacja Y o mediach społecznościowych w miejscu pracy Raport z badania Szymon Góralski Wrocław, 2013 ul. Więzienna 21c/8, 50-118 Wrocław, tel. 71 343 70 15, fax: 71 343 70 13, e-mail: biuro@rrcc.pl,

Bardziej szczegółowo

PROJEKTOWANIE URBANISTYCZNE A TWORZENIE PRZESTRZENI PUBLICZNEJ. prof. dr hab. arch. Sławomir Gzell

PROJEKTOWANIE URBANISTYCZNE A TWORZENIE PRZESTRZENI PUBLICZNEJ. prof. dr hab. arch. Sławomir Gzell PROJEKTOWANIE URBANISTYCZNE A TWORZENIE PRZESTRZENI PUBLICZNEJ prof. dr hab. arch. Sławomir Gzell TOśSAMOŚĆ MIASTA CO OZNACZA TOśSAMOŚĆ MIASTA W ZNACZENIU FIZYCZNYM? ZROZUMIAŁA STRUKTURA GĘSTA TKANKA ZDEFINIWANY

Bardziej szczegółowo

IDENTYFIKACJA PROBLEMU

IDENTYFIKACJA PROBLEMU PREZENTACJA IDENTYFIKACJA PROBLEMU Problematyka rewitalizacji terenów zdegradowanych dotyczy każdego regionu poprzemysłowego. Również władze Miasta Piekary Śląskie zauważyły, że problem terenów przekształconych

Bardziej szczegółowo

idealna lokalizacja Restauracja Poczta Dworzec Główny 15 minut* Rynek 20 minut* Sklep Przedszkole Przystanek autobusowy Szkoła podstawowa Kościół

idealna lokalizacja Restauracja Poczta Dworzec Główny 15 minut* Rynek 20 minut* Sklep Przedszkole Przystanek autobusowy Szkoła podstawowa Kościół Restauracja Poczta Sklep Dworzec Główny 15 minut* Rynek 20 minut* Przedszkole Przystanek autobusowy Szkoła podstawowa Kościół Biblioteka Miejska Osiedle na Błoniu Przychodnia Ośrodek sportowy Piekarnia

Bardziej szczegółowo

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO

Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO SAMOTNE OJCOSTWO Anna Dudak SAMOTNE OJCOSTWO Oficyna Wydawnicza Impuls Kraków 2006 Copyright by Anna Dudak Copyright by Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2006 Recenzent: prof. zw. dr hab. Józef Styk Redakcja

Bardziej szczegółowo

POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010

POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010 Maciej Cesarski POLITYKA MIESZKANIOWA W POLSCE W PRACACH NAUKOWYCH 1918-2010 Dokonania i wpływ polskiej szkoły badań % % OFICYNA WYDAWNICZA ' SZKOŁA GŁÓWNA HANDLOWA W WARSZAWIE 9 OFICYNA WYDAW NI CZA WARSZAWA

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni miejskiej w Toruniu

Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni miejskiej w Toruniu Ogólnopolski konkurs dla studentów i młodych pracowników nauki na prace naukowo-badawcze dotyczące rewitalizacji terenów zdegradowanych Koncepcja zagospodarowania i rewitalizacji obszaru starej rzeźni

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1 Kapitał ludzki w organizacji wiedzy

Spis treści: Wprowadzenie. Rozdział 1 Kapitał ludzki w organizacji wiedzy Elastyczne zarządzanie kapitałem ludzkim w organizacji wiedzy. pod redakcją naukową Marty Juchnowicz Profesjonalny zespół autorów: Marta Juchnowicz, Lidia Jabłonowska, Hanna Kinowska, Beata Mazurek-Kucharska,

Bardziej szczegółowo

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania

Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Kompleksowe wspieranie procesów zarządzania Raport z badania przeprowadzonego w sierpniu 2007 roku O badaniu Badanie zostało przeprowadzone w sierpniu bieżącego roku na podstawie ankiety internetowej Ankieta

Bardziej szczegółowo

WILCZA ESKA ETAP III

WILCZA ESKA ETAP III WILCZA ESKA ETAP III Na teren zespołu budynków prowadzą trzy zjazdy z czego dwa zlokalizowane są od strony ul. Królowej Jadwigi oraz jeden z ul. Wilczej. Prowadzą one do drogi wewnętrznej zaprojektowanej

Bardziej szczegółowo

Miasto - arena nieuniknionych konfliktów i koniecznych kooperacji

Miasto - arena nieuniknionych konfliktów i koniecznych kooperacji Krzysztof Martyniak Instytut Socjologii Uniwersytet Warszawski...Życie miejskie przyciąga i odstrasza. Jest pełne uroków i strachów. Obiecuje i grozi. Podnieca i męczy. Upaja wolnością nigdzie indziej

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu autorskiego zespołu prof. Zygmunta Niewiadomskiego

Założenia projektu autorskiego zespołu prof. Zygmunta Niewiadomskiego Założenia projektu autorskiego zespołu prof. Zygmunta Niewiadomskiego I. Założenia Kodeksu II. System planowania przestrzennego III. Proces inwestycyjny - etapy IV. Inwestycje publiczne V. Realizacja inwestycji

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA - PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarach kształcenia Kierunek studiów Zarządzanie reprezentuje dziedzinę

Bardziej szczegółowo

Technologie informacyjne w planowaniu przestrzennym WF-ST1-GI--12/13Z-TECH. Liczba godzin stacjonarne: Zajęcia projektowe: 45

Technologie informacyjne w planowaniu przestrzennym WF-ST1-GI--12/13Z-TECH. Liczba godzin stacjonarne: Zajęcia projektowe: 45 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Technologie informacyjne w planowaniu przestrzennym Nazwa przedmiotu w j. ang. Język

Bardziej szczegółowo

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze.

Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Plan zagospodarowania przestrzennego województwa stanowi podstawowe narzędzie dla prowadzenia polityki przestrzennej w jego obszarze. Jej prowadzenie służy realizacji celu publicznego, jakim jest ochrona

Bardziej szczegółowo

Nazwa przedmiotu. I. Informacje podstawowe. Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna. Nazwa przedmiotu w j. ang.

Nazwa przedmiotu. I. Informacje podstawowe. Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna. Nazwa przedmiotu w j. ang. Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Technologia informacyjna w planowaniu przestrzennym Nazwa przedmiotu w j. ang. Język

Bardziej szczegółowo

Dobrich gmina niezależna energetycznie

Dobrich gmina niezależna energetycznie Dobrich gmina niezależna energetycznie gmina Dobrich (Bułgaria) Wprowadzenie Gmina Dobrich jest jedną z gmin założycielskich Bułgarskiej Miejskiej Sieci Efektywności Energetycznej EcoEnergy i jednym z

Bardziej szczegółowo

Wola Prestige WolaPrestige.indd 1 03/09/2010 13:27:10

Wola Prestige WolaPrestige.indd 1 03/09/2010 13:27:10 Wola Prestige WolaPrestige.indd 1 03/09/2010 13:27:10 LOKALIZACJA Jednym z największych atutów inwestycji jest lokalizacja. Z osiedla do ścisłego centrum miasta można dojechać samochodem zaledwie w ciągu

Bardziej szczegółowo

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO

NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO NOWA GALERIA HANDLOWA W CENTRUM PRUSZCZA GDAŃSKIEGO 4000m 2 POWIERZCHNI HANDLOWEJ Mamy przyjemność zaoferować Państwu powierzchnię komercyjną w obiekcie typu convenience, którego lokalizacja znajduję się

Bardziej szczegółowo

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia:

Kierunek Stosunki Międzynarodowe. Studia I stopnia. Profil ogólnoakademicki. Efekty kształcenia: Kierunek Stosunki Międzynarodowe Studia I stopnia Profil ogólnoakademicki Efekty kształcenia: Kierunek: Stosunki Międzynarodowe Poziom kształcenia: studia I stopnia Uczelnia: Uczelnia Łazarskiego w Warszawie

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11

SPIS TREŚCI. Wprowadzenie... 11 SPIS TREŚCI Wprowadzenie... 11 1. CHARAKTERYSTYCZNE CECHY NAUKI... 13 1.1. Pojęcie nauki...13 1.2. Zasady poznawania naukowego...15 1.3. Cele nauki...15 1.4. Funkcje nauki...16 1.5. Zadania nauki...17

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3. RAPORT część III. przeprowadzonego w ramach projektu

Załącznik nr 3. RAPORT część III. przeprowadzonego w ramach projektu RAPORT część III Delimitacja obszarów kryzysowych, sfery i dziedziny współpracy, SWOT, wdrażanie i komunikacja społeczna przeprowadzonego w ramach projektu Diagnoza społecznego zapotrzebowania na usługi

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT OŚRODEK INFORMACJI 629-5 - 69, 628-7 - 04 69-46 - 92, 625-76 - 2 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-50 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET http://www.cbos.pl

Bardziej szczegółowo

Analiza sekcji młodzieżowej kongresu nowej prawicy jako wewnątrzpartyjnej organizacji młodzieżowej kongresu nowej prawicy

Analiza sekcji młodzieżowej kongresu nowej prawicy jako wewnątrzpartyjnej organizacji młodzieżowej kongresu nowej prawicy P.Prokop, Magister politologii, doktorant nauk o polityce Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego (Szczecin, Polska) Analiza sekcji młodzieżowej kongresu nowej prawicy jako wewnątrzpartyjnej

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie

Efekty kształcenia dla kierunku Nauki o rodzinie Załącznik nr 21 do Uchwały Nr 673 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 6 marca 2015 roku w sprawie zmiany Uchwały Nr 187 Senatu UWM w Olsztynie z dnia 26 marca 2013 roku zmieniającej Uchwałę Nr 916 Senatu UWM

Bardziej szczegółowo

10. Projektowanie architektoniczne 11. Podstawy ekonomii 12. Prawo budowlane 13. Prawo gospodarcze 14. Dendrologia (studia dzienne)

10. Projektowanie architektoniczne 11. Podstawy ekonomii 12. Prawo budowlane 13. Prawo gospodarcze 14. Dendrologia (studia dzienne) KIERUNEK: ARCHITEKTURA I URBANISTYKA W roku 2006 kierunek Architektura i Urbanistyka otrzymał pozytywną ocenę jakości kształcenia Państwowej Komisji Akredytacyjnej. Studenci na kierunku Architektura i

Bardziej szczegółowo

REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990.

REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990. REWITALIZACJA I ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ MIASTA Przemiany Warszawy po 1990. II KONGRES REWITALIZACJI MIAST Kraków 2012 Magdalena Staniszkis, Wydział Architektury, Politechnika Warszawska 1 ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ

Bardziej szczegółowo

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014

Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku. Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Załącznik do Uchwały Nr 651/XLIV/09 Rady Miasta Płocka z dnia 29 grudnia 2009 roku Wieloletni Plan Inwestycyjny Miasta Płocka na lata 2010-2014 Płock, grudzień 2009 Działy opracowania: I. Wprowadzenie.

Bardziej szczegółowo

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE.

Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE. Analiza praktyk zarządczych i ich efektów w zakładach opieki zdrowotnej Województwa Opolskiego ROK 2008 STRESZCZENIE Marcin Kautsch Opracowanie dla Urzędu Marszałkowskiego Województwa Opolskiego Kraków,

Bardziej szczegółowo

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas

Zdzisława Piątek. o śmierci. seksie. i metodzie in vitro. universitas Zdzisława Piątek o śmierci seksie i metodzie in vitro universitas Na ironię zakrawa fakt, iż nauka, która nigdy nie dążyła do odkrycia prawd absolutnych, a wręcz odcinała się od takich poszukiwań,

Bardziej szczegółowo

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej. Wydział Architektury KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ

Oferta badawcza Politechniki Gdańskiej. Wydział Architektury KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ KATEDRA ARCHITEKTURY UŻYTECZNOŚCI PUBLICZNEJ kierownik katedry: dr hab. inż. arch. Elżbieta Ratajczyk-Piątkowska tel.: 058 347-21-33 e-mail: mamout@neostrada.pl adres www: http://www.arch.pg.gda.pl/?id=podstrony&idp=4&jezyk=pl&idd=7

Bardziej szczegółowo

O INWESTYCJI. ATRIUM PARK - Nowa inwestycja przy ulicy Bociana w Krakowie.

O INWESTYCJI. ATRIUM PARK - Nowa inwestycja przy ulicy Bociana w Krakowie. O INWESTYCJI ATRIUM PARK - Nowa inwestycja przy ulicy Bociana w Krakowie. Okolica ul. Bociana jest znana w Krakowie głównie z powodu powstałych w tym rejonie oryginalnych i wysoko ocenianych projektów

Bardziej szczegółowo

Budownictwo mieszkaniowe w województwie lubelskim w 2012 roku

Budownictwo mieszkaniowe w województwie lubelskim w 2012 roku OPRACOWANIA SYGNALNE Lublin, czerwiec 2013 r. Kontakt: SekretariatUSLUB@stat.gov.pl Tel. 81 533 20 51, fax 81 533 27 61 Internet: http://www.stat.gov.pl/urzedy/lublin Budownictwo mieszkaniowe w województwie

Bardziej szczegółowo

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04

CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ 629-35 - 69, 628-37 - 04 CBOS CENTRUM BADANIA OPINII SPOŁECZNEJ SEKRETARIAT ZESPÓŁ REALIZACJI BADAŃ 629-35 - 69, 628-37 - 04 621-07 - 57, 628-90 - 17 UL. ŻURAWIA 4A, SKR. PT.24 00-503 W A R S Z A W A TELEFAX 629-40 - 89 INTERNET:

Bardziej szczegółowo

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI

WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM WSTĘP DO REWITALIZACJI OBSZAROWEJ CENTRUM ŁODZI PROGRAM REMONTOWY DLA NIERUCHOMOŚCI GMINNYCH ZLOKALIZOWANYCH W STREFIE WIELKOMIEJSKIEJ ŁODZI NA LATA 2011-2014 OBSZAR DZIAŁANIA Programem objęty

Bardziej szczegółowo

8 Przygotowanie wdrożenia

8 Przygotowanie wdrożenia 1 Krok 8 Przygotowanie wdrożenia Wprowadzenie Przed rozpoczęciem wdrażania Miejskiego Programu Energetycznego administracja miejska powinna dokładnie przygotować kolejne kroki. Pierwszym jest powołanie

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE. Darmowy fragment www.bezkartek.pl

ZARZĄDZANIE. Darmowy fragment www.bezkartek.pl ZARZĄDZANIE PRACĄ WWW.placet.com.pl Autorzy: Barcewicz Mirosław rozdz. 4, rozdz. 6 Budka Jan pkt. 8.4.1, 8.4.2, pkt. 12.4, 12.5 Czyrek Eugeniusz pkt. 13.4 Hasińska Zofia pkt. 8.3 Janiak Iwona rozdz. 11

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI OD AUTORA SPIS TREŚCI PRZEDMOWA ROBERTA A. M. STERNA SZTUKA TWORZENIA MIEJSC I ASPEKTY NOWOCZESNOŚCI...1

SPIS TREŚCI OD AUTORA SPIS TREŚCI PRZEDMOWA ROBERTA A. M. STERNA SZTUKA TWORZENIA MIEJSC I ASPEKTY NOWOCZESNOŚCI...1 SPIS TREŚCI OD AUTORA SPIS TREŚCI PRZEDMOWA ROBERTA A. M. STERNA SZTUKA TWORZENIA MIEJSC VII IX XVI XIX I ASPEKTY NOWOCZESNOŚCI...1 WPROWADZENIE PERSPEKTYWY WSPÓŁCZESNOŚCI OD PLURALIZMU POLITYCZNEGO DO

Bardziej szczegółowo

Architektura / Urbanistyka / Design + Consulting / Wizualizacje / 3d modeling

Architektura / Urbanistyka / Design + Consulting / Wizualizacje / 3d modeling Architektura / Urbanistyka / Design + Consulting / Wizualizacje / 3d modeling www.mfastudio.pl info@mfastudio.pl tel. 509 646 131 Spis treści 1. Misja 2. Kim jesteśmy? 3. Dlaczego warto z nami współpracować?

Bardziej szczegółowo

Umowa o prace projektowe jest umową o dzieło, uregulowaną w art. 627 646 Kodeksu

Umowa o prace projektowe jest umową o dzieło, uregulowaną w art. 627 646 Kodeksu Umowa o prace projektowe w budownictwie i o wykonanie nadzoru autorskiego Informacje ogólne Umowa o prace projektowe Umowa o prace projektowe jest umową o dzieło, uregulowaną w art. 627 646 Kodeksu cywilnego.

Bardziej szczegółowo

BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2014 R.

BUDOWNICTWO MIESZKANIOWE W WOJEWÓDZTWIE WIELKOPOLSKIM W 2014 R. URZĄD STATYSTYCZNY W POZNANIU ul. Wojska Polskiego 27/29, 60 624 Poznań Opracowania sygnalne Data opracowania: czerwiec 2015 Kontakt: e-mail: uspoz@stat.gov.pl tel. 61 27 98 200, fax 61 27 98 100 http://poznan.stat.gov.pl/

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii.

WYMAGANIA EDUKACYJNE. niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych. śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii. WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do otrzymania przez ucznia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z geografii Klasa 1 Ocenę celująca otrzymuje uczeń, który: 1. opanował wiadomości

Bardziej szczegółowo

Turystyka w gospodarce regionalnej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 9

Turystyka w gospodarce regionalnej. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 30 Ćwiczenia: 15. niestacjonarne: Wykłady: 18 Ćwiczenia: 9 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Turystyka w gospodarce regionalnej Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI

ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI ZARZĄDZANIE I INŻYNIERIA PRODUKCJI STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Załącznik nr 2 Odniesienie efektów kierunkowych do efektów obszarowych i odwrotnie Załącznik nr 2a - Tabela odniesienia

Bardziej szczegółowo

Zasady projektowania inżynierskiego WF-ST1-GI--12/13Z-ZASA. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Zajęcia projektowe: 30

Zasady projektowania inżynierskiego WF-ST1-GI--12/13Z-ZASA. Liczba godzin stacjonarne: Wykłady: 15 Zajęcia projektowe: 30 Karta przedmiotu Wydział: Wydział Finansów Kierunek: Gospodarka przestrzenna I. Informacje podstawowe Nazwa przedmiotu Zasady projektowania inżynierskiego Nazwa przedmiotu w j. ang. Język prowadzenia przedmiotu

Bardziej szczegółowo

PROGNOZA SKUTKÓW FINANSOWYCH UCHWALENIA MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA

PROGNOZA SKUTKÓW FINANSOWYCH UCHWALENIA MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PROGNOZA SKUTKÓW FINANSOWYCH UCHWALENIA MIEJSCOWEGO PLANU ZAGOSPODAROWANIA PRZESTRZENNEGO TERENÓW POD ZABUDOWĘ MIESZKANIOWĄ JEDNORODZINNĄ I LETNISKOWĄ w WILKOWYJI, dz. nr ewid. 110, 111, 168 gm. KŁECKO

Bardziej szczegółowo

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE UTWORZENIA WSPÓLNOTY MIESZKANIOWEJ W MIEJSCE SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ

PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE UTWORZENIA WSPÓLNOTY MIESZKANIOWEJ W MIEJSCE SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ PODSTAWOWE INFORMACJE DOTYCZĄCE UTWORZENIA WSPÓLNOTY MIESZKANIOWEJ W MIEJSCE SPÓŁDZIELNI MIESZKANIOWEJ 31 lipca 2007 r. weszła w życie ustawa z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach

Bardziej szczegółowo

Rola dobrych praktyk w rozwoju energetyki wiatrowej

Rola dobrych praktyk w rozwoju energetyki wiatrowej Rola dobrych praktyk w rozwoju energetyki wiatrowej Kraków, 23 listopada 2012 r. Aspekty dobrych praktyk w ramach rozwoju energetyki wiatrowej: wybór lokalizacji farmy wiatrowej, współpraca ze społecznością

Bardziej szczegółowo

Instytut Ekonomiczny. prof. nadzw. dr hab. Grażyna Krzyminiewska. grazyna.krzyminiewska@ue.poznan.pl

Instytut Ekonomiczny. prof. nadzw. dr hab. Grażyna Krzyminiewska. grazyna.krzyminiewska@ue.poznan.pl Kod przedmiotu: PLPILA02-IEEKO-L-1o9-2012 Pozycja planu: A9 INFORMACJE O PRZEDMIOCIE A. Podstawowe dane 1 Nazwa przedmiotu Podstawy socjologii 2 Rodzaj przedmiotu Ogólny/Obowiązkowy 3 Kierunek studiów

Bardziej szczegółowo

Organizacja informacji

Organizacja informacji Organizacja informacji 64 CZYTANIE ARTYKUŁU Z GAZETY To zadanie ma nauczyć jak: wybierać tematy i rozpoznawać słowa kluczowe; analizować tekst, aby go zrozumieć i pamiętać; przygotowywać sprawozdanie;

Bardziej szczegółowo

http://analizy-rynkowe.pl/ile-wynosila-sredniaprocentowa-zmiana-kursu-akcji-spolki-po-

http://analizy-rynkowe.pl/ile-wynosila-sredniaprocentowa-zmiana-kursu-akcji-spolki-po- Szanowni Państwo!, Nazywam się Sławomir Kłusek Moje zainteresowania zawodowe koncentrują się na tematyce rynku kapitałowego. W przyszłości pracowałem w instytucjach finansowych. Byłem też komentatorem,,gazety

Bardziej szczegółowo

Modernizacja systemu pomocy społecznej w Polsce

Modernizacja systemu pomocy społecznej w Polsce Dr Krzysztof Chaczko Instytut Pracy Socjalnej Uniwersytet Pedagogiczny im. KEN w Krakowie Modernizacja systemu pomocy społecznej w Polsce Obecny system pomocy społecznej czerpie doświadczenia z następujących

Bardziej szczegółowo