Paryż zawsze potrafił się dobrze bawić. Nigdy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Paryż zawsze potrafił się dobrze bawić. Nigdy"

Transkrypt

1 Paryż zawsze potrafił się dobrze bawić. Nigdy nie brakowało w nim miejsc, gdzie można było zatracić się w tańcu, delektować wytrawnym jedzeniem, skosztować duchowej strawy na najwyższym poziomie lub świetnej rozrywki. Popularnymi atrakcjami dnia bywali tu bracia Isola iluzjoniści, Nala Damajenti zaklinaczka węży, Troupe Zoulou prawdziwi Zulusi, Famille Birmane rodzina birmańska, boksujący kangur, zapaśnicy ze Stambułu, Tom Cannon zapaśnik- -wielkolud, Ira Paine amerykański strzelec, Żelazny Jack siłacz, rozszarpujący łańcuchy Sampson, Kapitan Costenténus z wytatuowanymi trzystoma podobiznami zwierząt, Scheffersowie akrobaci, Cinquévalli król żongelrów, Little Titch karzeł angielski, Griffithowie klauni, Baggenssen klaun ekscentryczny czy klaunica Cha-U-Kao. W tym mieście znajdowały się wszystkie cuda i dziwy świata! Wiele osób odwiedzających Paryż w tamtych czasach było zadziwionych mnogością kawiarni, restauracji, barów i piwiarni. Znajdowały się one dosłownie na każdym kroku. Zachwycały tarasy ustawione na trotuarach, z maleńkimi stolikami jeden przy drugim i niezliczoną liczbą klientów. Paryżanie uwielbiali jadać poza domem, spędzać czas w lokalach, przebywać między ludźmi. Wyjścia do restauracji nie traktowano jak wielkiego wydarzenia, było ono normą i to we wszystkich warstwach społeczeństwa. We Francji nawet w najmniejszym miasteczku znajdowało się miejsce, gdzie można było zjeść, napić się kawy lub czegoś mocniejszego. Tutejsze lokale gastronomiczne zawsze stanowiły ważny element życia; wieczorami ludzie częściej szukali znajomych w ich ulubionych restauracjach niż w domach. Sławni artyści nie tylko prowadzili w nich życie towarzyskie, ale także tworzyli, bo tam, gdzie mieszkali, nie zawsze mieli komfortowe warunki. W kawiarni mogli przesiadywać przy jednej szklaneczce absyntu lub filiżance kawy, nie obawiając się, że zostaną wyproszeni. Plakat reklamujący najsilniejszych gimnastyków świata, ok roku

2 Widziałem dziś wieczór Otero i Cavalieri na kolacji u Maxima, było to spiętrzenie aksamitów, koronek, wstążek, diamentów i już sam nie wiem czego jeszcze. Jean Cocteau Restauracja-symbol belle époque to oczywiście Maxim s. Urządzona w stylu art nouveau, przyciągała pięknymi wnętrzami. Dekoracje salonów zostały zainspirowane fauną, florą i kobiecym czarem. Lilie, liście kasztanowca, ważki, motyle i ptaki wśród zaokrąglonych kształtów i zmysłowych linii. Tu należało bywać. Małe bistro, otwarte przez Maxime a Gaillarda w 1893 roku, choć licznie odwiedzane przez paryski światek i półświatek, wkrótce zbankrutowało, ponieważ klienci nie płacili rachunków. Przejął je Eugène Cornuché i to on, z pomocą przyjaciół-artystów, stworzył restaurację. Po dawnym właścicielu pozostała wyłącznie nazwa. Gdy w 1900 roku do Paryża zaczęli zjeżdżać goście na Wystawę Powszechną, Maxim s oczarował ich wystrojem i atmosferą. Jego sława rozniosła się po świecie. Na wspólnej zabawie do białego rana widywano tutaj największe sławy epoki, od arystokratów, po panie wątpliwej konduity. Dyskretna fasada restauracji, ze szczelnie zasłoniętymi oknami, nie zdradzała, co działo się w środku. A działo się wiele, ponieważ lokal szczególnie upodobały sobie paryskie kurtyzany, dla których na piętrze stworzono specjalne chambre d amour 310. Na Polach Elizejskich pojawiła się w 1899 roku bardzo ekskluzywna restauracja Fouquet s. Właściciel, Louis Fouquet, dał jej swoje nazwisko, dodając s, podobnie jak właściciel Maxima, bo w Paryżu panowała wówczas moda na język angielski. To luksusowe miejsce przyciągało przede wszystkim ludzi związanych z kulturą i siódmą sztuką. Zaczęto organizować tu fety po wręczeniu Cezarów, francuskich nagród filmowych. Ten zwyczaj przetrwał do dziś. Dużą renomą cieszył się Buffet de la Gare de Lyon, znany współcześnie jako Le Train bleu (Niebieski pociąg). Otwarcie tej niezwykle pięknej restauracji w 1901 roku zaszczycił swoją obecnością sam prezydent Loubet. Nie był to zwyczajny bufet dworcowy, ale ekskluzywny lokal, którego sale są dziś wpisane na listę francuskich zabytków narodowych. Wnętrza oszałamiały bogactwem Plakat reklamujący rewię w Eden-Concert 295

3 wystroju, złoceniami, rzeźbami, kryształowymi żyrandolami i mnóstwem innych dekoracji. Ściany zdobiło czterdzieści jeden obrazów słynnych malarzy, przedstawiających historię linii kolejowych i najważniejsze wydarzenia 1900 roku. Lubiły tutaj jadać Coco Chanel i Colette. Również dzisiaj miejsce to robi ogromne wrażenie i warte jest zobaczenia. Można się tu poczuć jak w belle époque, degustując potrawy najwyższej jakości z menu dedykowanego wielkim aktorkom Sarah Bernhardt i Réjane, stałym bywalczyniom. Wspominając o miejscach kultowych, nie można zapomnieć o paryskim hotelu Ritz. Usytuowany przy prestiżowym place Vendôme, stał się kwintesencją francuskiego luksusu, szyku i stylu. Ukochany przez Coco Chanel, gościł w swych progach największe sławy tego świata i po dziś dzień jest miejscem wymarzonym dla każdego, kto przyjeżdża do miasta. Bez wahania można stwierdzić, że to miejsce legendarne. W słynnym barze uwielbiał później przesiadywać Ernest Hemingway. Reklama restauracji Vieil Arles z okresu Wystawy Powszechnej, 1900 rok Założycielem hotelu był Szwajcar César Ritz, który początkowo pracował jako kelner, aby w końcu stać się dyrektorem londyńskiego Savoya. W 1896 roku, wraz ze wspólnikiem, zakupił dawny hôtel particulier 311, należący niegdyś do diuka de Lauzun, zajmowany przez Crédit Mobilier. Przy współpracy architekta Charles a Mewèsa rozpoczął przebudowę, żeby nadać kształt obiektowi swoich marzeń. Hotel jako pierwszy na świecie został całkowicie zelektryfikowany. Pierwszego czerwca 1898 roku odbyło się huczne otwarcie z udziałem Tout-Paris. Ritza okrzyknięto królem hotelarzy i hotelarzem królów. Nic więc dziwnego, że kuchnią w jego nowym hotelu zajął się słynny Auguste Escoffier, zwany z kolei królem kucharzy i kucharzem królów. Ritz znał go jeszcze z Londynu i jemu powierzył stworzenie podwalin pod restaurację. To jego dziełem był, między innymi, słynny deser crêpe Suzette 312, przygotowany specjalnie dla księcia Walii, przyszłego Edwarda VII, który jednak odrzucił ofertę nazwania nowego dania jego imieniem, stwierdzając:

4 Właściciel restauracji Tour d Argent, ok roku Nie jestem godny. Damy tej cudownej rzeczy imię tej młodej osoby, która mi towarzyszy. Również pêche Melba, nazwany tak na cześć włoskiej śpiewaczki Nellie Melby, jest dziełem Escoffiera, niewątpliwie najwybitniejszego kucharza swoich czasów. Doskonale rozumiał on, że sukces restauracji zależy w dużej mierze od dobrej organizacji pracy i racjonalnego podziału zadań w zespole. Szef bardzo dbał o prestiż kucharza jako osoby niepijącej, niepalącej, czystej, starannej i szanującej podwładnych. Jego restauracja wraz z hotelem szybko stały się ulubionymi miejscami bogatych, sławnych i wpływowych ludzi. Marcel Proust uczynił z Ritza swoją drugą paryską rezydencję, po pierwszej wojnie światowej bywali tu Francis Scott Fitzgerald i wspomniany już Hemingway, przez wiele lat mieszkała w nim także Chanel. Restauracja Café Anglais znana była już w czasach Drugiego Cesarstwa. Znajdowała się przy boulevard des Italiens i w niej właśnie 6 czerwca 1867 roku, kiedy podczas Wystawy Powszechnej w Paryżu gościli car Aleksander II i król Prus Wilhelm II, odbyła się słynna kolacja trzech cesarzy. Café Anglais przyciągała przepychem, a zwłaszcza eleganckimi prywatnymi salonami, które można było wynająć, aby spokojnie spędzić czas w ścisłym gronie przyjaciół, a nierzadko w towarzystwie kokot i kurtyzan. Do legendy przeszedł salon Grand Seize 313, gdzie spotykali się młodzi, bogaci, dobrze urodzeni mężczyźni, aby spędzać wesoło czas, ale raczej nie podczas degustacji znakomitych skądinąd potraw, a oddając się orgiom na pluszowych kanapach. Legendarną restaurację zamknięto w 1913 roku, ale przetrwała w literaturze dzięki pamięci potomnych, np. Karen Blixen 314 i jej Uczcie Babette. Pamięć o czasach świetności Café Anglais kultywuje kolejny słynny lokal Tour d Argent, uważany za jeden z najstarszych w Europie, bo jego korzenie sięgają roku Świetność osiągnął w latach 90. XIX wieku za sprawą Frédérica Delaira, gdy zaczęto tam serwować kaczkę we krwi, przygotowywaną za pomocą specjalnej srebrnej prasy. Kaczki numerowano; do dzisiaj wydano ich ponad milion. 298

5 lubili tu zaglądać Marcel Proust i Coco Chanel. Do dnia dzisiejszego zachowały się dekoracje wnętrz z czasów belle époque. Obok tych najbardziej renomowanych lokali istniało mnóstwo restauracji dostępnych dla każdego. W końcu dobra kuchnia to francuska specjalność, a dobra nie musi oznaczać droga. Kto nie miał zbyt dużo pieniędzy, jadał w rosolarniach. Powodzeniem cieszyły się tarasy cafés i brasseries. Café de la Paix gościła klientelę kosmopolityczną, Café Napolitain dziennikarzy i pisarzy, Café des Variétés aktorów z pobliskiego teatru, Café de France ludzi handlu, Café du Cardinal burżuazję. Oprócz tego warte wspomnienia są piwiarnie Zimmera czy Mullera. Równie łatwo, dostępne jak dobra kuchnia stały się napoje wysokoprocentowe. W 1900 roku w mieście było około czterdzieści pięć tysięcy punktów, gdzie sprzedawano alkohol, czyli jeden przypadał na pięćdziesięciu pięciu mieszkańców! Jardin de Tuileries, ok roku W 1911 roku Tour d Argent kupił André Terrail, zięć właściciela Café Anglais, łącząc w ten sposób dwie doskonałe tradycje pod jednym szyldem. Bogaci i eleganccy goście odwiedzali też Voisina, Paillarda, Maison Dorée, Chevillarda i Restaurant de la Cascade przy wielkim wodospadzie w Lasku Bulońskim. Każda z tych restauracji posiadała też cabinets particulier, czyli intymne saloniki, gdzie goście mogli czuć się swobodnie. Kelner pojawiał się wyłącznie na wyraźne żądanie i zawsze pukał przed wejściem. W 1903 roku na rue de Rivoli, w cieniu arkad, naprzeciwko Jardin de Tuileries, otwarto herbaciarnię Angelina, bardzo elegancką i słynącą z serwowania gorącej czekolady po afrykańsku oraz wspaniałego deseru Mont-Blanc. Często Miejscem, w którym spotykały się paryskie elity, była również Comé die- -Française, teatr istniejący od 1860 roku, odwołujący się do tradycji molierowskiej. W pięknej epoce teatr pod dyrekcją Julesa Claretie 315 borykał się z trudnościami finansowymi, niemniej jednak zachwycał wspaniałymi aktorami dramatycznymi i stawiał na repertuar współczesny, a zwłaszcza na komedie obyczajowe. Na scenie można było podziwiać takie gwiazdy jak: Sarah Bernhardt, Réjane, Cécile Sorel, Blanche Pierson, Coquelin młodszy, Jeanne Samary, Céline Montaland, Paul Mounet, Marsy, Georges Berr, Marthe Brandès, Marguerite Durand i wielu innych, którzy budowali renomę wielkiego teatru. W 1900 roku z powodu pożaru trupa Comédie-Française musiała grać przez kilka miesięcy w wynajmowanych salach. Nieopodal mieściła się inna świątynia sztuki, paryska Opéra Garnier. Jej budowa rozpoczęła się w 1860 roku i trwała z przerwami do roku Była częścią wielkiego planu przebudowy Paryża z inicjatywy Napoleona III i barona Haussmanna. Konkurs na projekt wygrał architekt Charles Garnier. Przewodniczącym konkursowego jury był hrabia Aleksander Walewski, syn Napoleona Bonaparte i Marii Walewskiej, ówczesny minister stanu Francji

6 Panoramiczny widok place de l'opéra, 1909 rok Stanisław Wokulski, bohater Lalki Bolesława Prusa, był pod wrażeniem tego, co zobaczył: W głębi na lewo widać jakiś potężny gmach. Na parterze szereg arkad i posągów, na pierwszym piętrze olbrzymie kolumny kamienne i nieco mniejsze marmurowe, ze złoconymi kapitelami. Na wysokości dachu w kątach orły i złocone posągi, unoszące się nad złoconymi figurami rozhukanych koni. Dach bliżej płaski, dalej kopuła zakończona koroną, a jeszcze dalej dach trójkątny, również dźwigający na szczycie grupę figur. Wszędzie marmur, brąz, złoto, wszędzie kolumny, posągi i medaliony... Opera?... myśli Wokulski. Ależ tu jest więcej marmurów i brązów aniżeli w całej Warszawie!. Przypomina sobie swój sklep, ozdobę miasta, rumieni się i idzie dalej. Czuje, że Paryż na pierwszym kroku przytłoczył go, i jest kontent 316. W operze odbywały się słynne karnawałowe bale maskowe, przyciągające elitę towarzyską z całej Europy. To właśnie tu rozegrała się akcja powieści Upiór w operze Gastona Leroux, która przyczyniła się do stworzenia legendy tego miejsca, między innymi dzięki historii o znajdującym się w podziemiach jeziorze. Występowali tu tacy artyści jak: Lucien Muratore, Francisque Delmas czy Enrico Caruso 317, zachwycając paryską publiczność swoimi głosami. Opera słynęła nie tylko z poziomu artystycznego przedstawień, ale również ze swego corps de ballet. Młode tancerki, o czym już była mowa, stawały się ulubienicami męskiej części publiczności. Admirowano również wielkie divy; warto wspomnieć sławne nazwiska: Rose Caron, towarzyszkę życia Georges a Clemenceau, Gabrielle Krauss, Lucienne Bréval, która śpiewała tu przez trzydzieści lat. Félia Litvinne, Mary Garden, Sybil Sanderson (zmarła przedwcześnie na zapalenie płuc), Géraldine Farrar, Amerykanka, która zagrała w filmie rolę Joanny d Arc. Lina Cavalieri, zaczynająca w Folies-Bergère, bohaterka skandalu wywołanego tygodniowym małżeństwem z milionerem i artystą Robertem Winthropem Chanlerem, która w końcu otworzyła własny instytut piękności. Nellie Melba, która użyczyła nazwiska deserowi pêche Melba. Aino Ackté, fińska śpiewaczka, zmuszona do zmiany nazwiska, by uniknąć kontrowersji, gdyż jego oryginalna pisownia (i wymowa) to Acheté, co oznacza po francusku kupiony. Emma Calvé, słynna na całym świecie, występująca w Stanach Zjednoczonych, Indiach, Japonii i Australii. Nikt jednak nie czarował publiczności tak jak Adelina Patti, włoska sopranistka pochodząca z utalentowanej muzycznie rodziny. Pierwsze tour née odbyła w wieku siedmiu lat, odnosząc ogromny sukces. Śpiewu uczyła się w Nowym Jorku, by później podbić europejskie sceny, w tym londyńską Covent Garden i paryski Théâtre Italiens. Jej późniejsza kariera to nieprzerwane pasmo sukcesów, mające

7 Foyer gmachu Opery Garnier, ok roku Wielkie schody w Operze Garnier, ok roku odbicie w ogromnych honorariach. W 1888 roku w Paryżu oklaskiwano ją w roli Julii u boku polskiego tenora Jana Reszke, wykonującego partię Romea. Jako jedna z pierwszych, obok Carusa, zarejestrowała swój śpiew na płytach gramofonowych; sama była zachwycona tym, co usłyszała. Kilka z krążków zamknięto na początku XX wieku w specjalnej urnie, a następnie ukryto w podziemiach Opéry Garnier, gdzie czekały aż do 2008 roku, aby znów ujrzeć światło dzienne 318. Oprócz płyt znaleziono jednorazowe igły do gramofonu oraz instrukcję obsługi tego urządzenia. W Paryżu na wyciągnięcie ręki dostępna była rozrywka każdego rodzaju: od ludowych potańcówek na Montmartrze, po bale w Operze, od bistro w Halach, po ekskluzywne restauracje na boulevard des Italiens i Champs-Élysées. W pejzaż miasta wpisały się bale uliczne z okazji 14 lipca, bale musette, które narodziły się w okolicach Bastylii z połączenia stylu zabaw włoskich (piemonckich) i owernijskich. Odbywały się przy akompaniamencie akordeonu, tańczono na nich javę, tango musette, walc musette i paso musette. Bawiono się w guinguettes, podmiejskich kabaretach i restauracjach jednocześnie, na balach ludowych. Często bywały usytuowane nad brzegiem rzeki; nazwę wzięły od guinguet taniego, słabej jakości białego wina, które tam serwowano. Kawiarnie, restauracje, teatry, kabarety, kluby dla każdego, według jego potrzeb! Znudzeni bywalcy bulwarów zainicjowali nową modę na bywanie w miejscach dotąd dla nich egzotycznych, gdzie mogli poczuć prawdziwe życie miasta. Okolice place Pigalle i Montmartre u oferowały miłośnikom mocniejszych wrażeń niezapomniane emocje. 304

8 Mieszkańcy z prawdziwą przyjemnością zapuszczali się teraz w te rejony Paryża, które jeszcze niedawno dla nich nie istniały. Moulin Rouge z porywającym kankanem był miejscem bardzo à la mode, podobnie jak Folies-Bergère. Tancerki z operowego corps de ballet przestały być atrakcyjne w porównaniu z dziewczętami robiącymi szpagat, unoszącymi nogi zbyt wysoko, ukazującymi nie tylko kostki, ale i łydki, a nawet, o zgrozo, pantalony! Nic nie mogło równać się z szalonym pędem w rytm skocznych melodii, wirowaniem szerokich spódnic, falowaniem piersi i rumieńcami na policzkach tancerek. Jeśli miało się szczęście, można było dojrzeć kawałek nagiej skóry tam, gdzie kończyła się pończoszka. Krążyły legendy o baletnicach, które nie zszywały pantalonów albo nic nie nosiły pod halkami. Dzięki Moulin Rouge i Toulouse-Lautrecowi kankan stał się tańcem kojarzonym z belle époque, choć w rzeczywistości istniał już od dawna i początkowo nie miał nic wspólnego ze scenami modnych kabaretów. Zanim jednak stał się symbolem luksusowej rozrywki i podbił świat pod eksportową nazwą french cancan, był tańcem wyrosłym z zabaw ludowych na Montmartrze, w Élysée-Montmartre i w Bal Mabille. Termin wziął się od cancan lub coin coin, ostatniej figury kadryla. Pierwotnie nazywano go chahut lub chahut-cancan. Wzmianki o dziwnym pląsie pojawiły się już w 1822 roku. Wtedy budził zgorszenie odważnymi figurami i wyuzdaniem, zwłaszcza że wówczas rzadko noszono bieliznę, nawet w wyższych sferach. Kiedy taniec zaadaptowano na użytek kabaretów, tancerki musiały nosić pantalony, aby nie gorszyć widzów. A że ta część garderoby składała się z dwóch nogawek z rozcięciem w kroku, wkrótce tancerki zaczęły je zszywać. Tak oto pierwsza bielizna zasłaniająca całkowicie dolne partie kobiecego ciała uznana została za nieprzyzwoitą, bo na początku nosiły ją tylko kobiety lekkich obyczajów. Halki tancerek uszyte były z batystu, ozdobione koronkami i haftem, a artystki podciągały je aż do wysokości uda w czasach, gdy widok damskiej kostki przyprawiał o szybsze bicie serca zarówno mężczyzn, jak i obrończynie moralności, tyle że każdego z innego powodu. A na koniec, najbardziej szokujący, szpagat! Taniec ten miał rozmaite odmiany: kadryl realistyczny, naturalistyczny, ekscentryczny i erotyczny. Legendą stał się kankan tańczony do muzyki Jacques a Offenbacha z operetki Orfeusz w piekle. Najsłynniejszymi tancerkami, które przyciągały do kabaretów tłumy, były Jane Avril i La Goulue. Dwie kobiety, Henri de Toulouse-Lautrec, Marcelle Lender, rok 1895, Galeria Sztuki Albertina, Wiedeń Henri de Toulouse-Lautrec, Jane Avril na plakacie Jardin de Paris, 1892 rok zupełnie do siebie niepodobne, różne osobowości i całkiem odmienne typy urody, wsławiły się niezwykłą ekspresją. Jane Avril ( ), a właściwie Jeanne Louise Beaudon, wywodziła się z półświatka. Jako dziecko była maltretowana przez matkę alkoholiczkę, co odcisnęło się piętnem na całym jej życiu Przygarnęły ją prostytutki, żyła jakiś czas wśród nich. Przejścia z dzieciństwa stały się powodem jej pobytu w szpitalu dla nerwowo chorych pod opieką słynnego doktora Charcota. Stale bywała w paryskich lokalach rozrywkowych i to w jednym z nich, Bal Bullier, rozpoczęła się jej przygoda z kankanem. Uwielbiała tańczyć do utraty tchu, wirować przy dźwiękach Orfeusza w piekle. Była drobna i wiotka, bardzo wrażliwa. Nerwowe usposobienie sprawiło, że nazywano ją Jane la Folle 319. Talent dziewczyny wkrótce został dostrzeżony i zamiast podrzędnych tancbud stanęły przed nią otworem

9 Plakaty reklamujące Cirque d Hiver największe kabarety Moulin Rouge, Divan japonais, Eldorado i w końcu Folies- Bergère. Jej znakiem rozpoznawczym stała się czerwona spódnica i czerwona bielizna. Tylko ona miała prawo do tego koloru, pozostałe tancerki nosiły białe dessous 320. Przyjaźniła się z wieloma artystami, między innymi z Toulouse-Lautrekiem, który uwielbiał ją malować. Podobno nawet raz zbliżyli się do siebie nieco bardziej. Jane przyznawała, że zrobiła to z przyjaźni. Jako jedna z niewielu artystek kabaretowych wyszła za mąż w 1911 roku i wycofała się z ówczesnego show-biznesu. Kankan w wersji Jane był wysmakowany i subtelny. To ona rozsławiła go w europejskich stolicach pod nazwą french cancan. Zupełnym przeciwieństwem Jane była Louise Weber ( ), znana jako La Goulue. Ta pulchna blondynka tańczyła tak, jak robił to lud paryski. Odkryła ją i wylansowała Céleste Mogador, uznawana za pierwszą tancerkę kankana, znana od lat 50. XIX wieku z występów w Bal Mabille. Utalentowana La Goulue przeniosła swój sposób tańczenia z Bal Bullier, Moulin de la Galette i Élysée- -Montmartre aż do Moulin Rouge, gdzie jej nazwisko królowało na afiszach. Publiczność z zachwytem obserwowała występy tej niezbyt pięknej, trochę topornej dziewczyny, która w tańcu przeżywała metamorfozę. Musiała rzeczywiście być fascynująca, bo również i ją chętnie malowali artyści, jak choćby Toulouse- -Lautrec i Renoir. Zachwycała ich swoją żywiołowością, otwartością i entuzjazmem, z jakim oddawała się występom. Jej pokazy balansowały na granicy dobrego smaku i wulgarności, ale to właśnie podniecało widownię. Partnerem La Goulue na parkiecie był bardzo wysoki i szczupły Valentin le Desossé 321, zwany tak ze względu na wyjątkową elastyczność. Tworzyli przedziwną parę, ale doskonale uzupełniali się w tańcu. La Goulue nie była pruderyjna, pozwalała się fotografować nago Nadarowi, a i na obrazach Lautreca dekolt w jej sukni był wyjątkowo nieskromny. Ta prosta dziewczyna z ludu, obracająca się teraz wśród person z wielkiego świata, nie wahała się zaczepić księcia Walii Edwarda słowami: Ej, Walijczyk, stawiasz szampana! Ty płacisz czy twoja mama zaprasza?. Innym razem strąciła mu nogą kapelusz. Ekscesy ulubionej tancerki zaczęły w końcu krępować widownię. W dodatku Louise bardzo przytyła i nie stroniła od alkoholu. Zdarzało jej się zataczać, a nawet przewracać podczas występu. Coraz częściej rozlegały się gwizdy niezadowolonej publiczności. Mimo to, gdy odchodziła z Moulin Rouge, była bogata i bardzo znana. Nie potrafiła jednak zabezpieczyć swojej przyszłości. Występowała w cyrku, zajmowała się tresurą lwów, urodziła syna i wyszła za mąż, jej sława przygasła. W końcu wróciła na Montmartre, gdzie zamieszkała w cyrkowym wozie, gromadząc wokół siebie wszystkich nieszczęśników (spośród ludzi i zwierząt), którzy potrzebowali pomocy. Tęskniąc za dniami, gdy jej nazwisko umieszczano na afiszach, sprzedawała przy wejściu do Moulin Rouge papierosy i zapałki. Nikt nie rozpoznawał dawnej gwiazdy kabaretu w grubej, biednie ubranej kobiecie. Na scenie królowała już Mistinguett, czyli Jeanne Bourgeois ( ), bo takie było prawdziwe imię i nazwisko nowej ulubienicy publiczności. Ta młoda dziewczyna o świeżej i radosnej urodzie, utalentowana muzycznie, śpiewająca i tańcząca z wielką iskrą bożą, szybko podbiła serca kabaretowych bywalców. Debiutowała w Casino de Paris, a później regularnie występowała w Moulin Rouge, Folies-Bergère i Eldorado, wszędzie wzbudzając zachwyt swoją naturalną,

10 Yvette Guilbert jako La grand-mère Moan w jednej ze scen z filmu Rybak z Islandii, rok 1933 dziewczęcą urodą i pięknymi nogami. Przeżyła płomienny romans z Maurice em Chevalierem, zaśpiewała ponad sto piosenek, zagrała w wielu filmach już od 1908 roku. Nazywano ją królową music-hallu, a Colette stwierdziła nawet, że Mistinguett to dobro narodowe. Była naprawdę kochana przez Francuzów od początku kariery aż do śmieci. Prawdziwą gwiazdą belle époque była wielka Yvette Guilbert ( ), piosenkarka, której znakiem rozpoznawczym stała się zielona suknia i długie, czarne rękawiczki. Tak ją uwiecznił dokumentator pięknej epoki Toulouse- -Lautrec. Zaczynała jako ekspedientka w paryskich domach handlowych, dorabiała jako modelka, ale jej przeznaczeniem była scena. Uzdolniona aktorsko i muzycznie, wykreowała własny styl, rozpoznawalny i ceniony na całym świecie. Gwiazda paryskich café-concerts i kabaretów cieszyła się uznaniem wszędzie, gdzie się pojawiała. Zwłaszcza występy w Divan japonais, przed trudną publicznością, złożoną z intelektualistów i bohemy artystycznej, pozwoliły jej wyrobić sobie markę utalentowanej pieśniarki. Wielbicielem artystki był sam Sigmund Freud, który zjawił się na jej przedstawieniu za namową doktora Charcota. Atutem Yvette Guilbert nie był głos, bo tak naprawdę nie wyróżniał się niczym szczególnym, a wokół było wiele pieśniarek bardziej utalentowanych niż ona. Wiedziała o tym i postawiła na interpretację. Mówiono o niej diseuse fin de siècle 322, bo swoje piosenki bardziej mówiła, niż śpiewała, ale robiła to tak dobrze, że uczyniła z interpretacji prawdziwy majstersztyk. Rozumiała, jak ważny dla artystki jest image. Umiejętnie eksponowała urodę, podkreślała oczy ciemną kredką, a usta czerwoną szminką, kontrastującą z jej bladą cerą. Była szczupła, wręcz chuda, o łabędziej szyi, długich ramionach i nogach. Każdy element wyglądu potrafiła wykorzystać i chociaż od 1900 roku ciężko chorowała, jeszcze w roku 1906 zdołała podbić nowojorską Carnegie Hall. Wiele lat później do Paryża przyjechała Hanka Ordonówna, aby pobierać lekcje u słynnej 311

11 Henri de Toulouse-Lautrec w swojej pracowni, 1895 rok pieśniarki. Mimo że czasy świetności Guilbert miała już za sobą, nie przestała być wzorem dla innych artystów. Na wzgórzu Montmartre znajdował się Moulin de la Galette, ulubione miejsce potańcówek okolicznych mieszkańców. Nazwę wziął od placków serwowanych niegdyś gościom odwiedzającym małą farmę na szczycie wzgórza. Właściciele postanowili urządzić tam salę do zabaw tanecznych i nazwali ją Bal Debray od swego nazwiska ale stali bywalcy i tak ulubiony lokal określali mianem Moulin de la Galette. W tygodniu zbierało się tutaj niezbyt wykwintne towarzystwo apaszy, gryzetek i ich sponsorów, ale w soboty i w niedziele pojawiali się lepsi klienci, pragnący zakosztować miłej, bezpretensjonalnej, swojskiej atmosfery, jakiej brakowało w centrum miasta. Rustykalny charakter miejsca podbił na długie lata serca paryżan. W zupełnie innym stylu był Moulin Rouge. Otwarty w 1889 roku przez Josepha Ollera i Charlesa Zidlera, położony u stóp wzgórza, miał przyciągać bardziej zróżnicowaną publiczność nie tylko okolicznych mieszkańców i artystów, ale również wyższe sfery. Wnętrze urządzono z przepychem, nie szczędząc czerwonego aksamitu. Oświetlenie, gazowe i elektryczne, dodawało rampie blasku. Goście albo zasiadali przy stolikach i oglądali występy, podziwiając tańczących, albo sami tańczyli. W ogrodzie ustawiono ogromnego słonia z drewna i papier-mâché. Jak w większości tego typu lokali, w Moulin Rouge łatwo można było znaleźć płatną miłość, i właśnie jej szukało wielu gości; renoma kabaretu na pewno nie była skutkiem wyłącznie walorów artystycznych odbywających się tu przedstawień. Do rozsławienia lokalu przyczynił się Henri de Toulouse-Lautrec. Chociaż najbardziej znane są jego plakaty reklamujące kolejne przedstawienia i ich gwiazdy, warto jednak wspomnieć, że przedstawił również i inne oblicze panującej w Moulin Rouge atmosfery, dalekie od blasku i powszechnej radości. Był świadomy, że pod blichtrem kryje się świat prostytucji i wyzysku, upadku moralnego i nędzy ludzkiej. Toulouse-Lautrec to malarz najsilniej utożsamiany z atmosferą belle époque. Ten kaleki arystokrata o wzroście dziecka i ogromnym talencie, skazany

12 Henri de Toulouse-Lautrec, plakat dla Moulin Rouge, 1891 rok Henri de Toulouse-Lautrec, 1894 rok, Yvette Guilbert, Muzeum Sztuk Plastycznych im. A. Puszkina, Moskwa od urodzenia na dotkliwe cierpienia fizyczne, uwielbiał paryską rzeczywistość tamtych czasów. Bywalec kabaretów i burdeli, pieczołowicie dokumentował codzienne życie tych miejsc. Jego modelkami bywały najczęściej aktorki, tancerki i dziewczęta lekkich obyczajów. Potrafił oddać atmosferę roztańczonego, wypełnionego po brzegi kabaretu, ale także samotność i smutek maleńkich pokoików, w których spotykał się z przygodnymi partnerkami. Plakaty reklamowe dla Moulin Rouge z tańczącymi kankana Jane Avril, Yvette Guilbert i La Goulue, czy dla Ambassadeurs z Aristide em Bruantem 323 w słynnym szaliku, są rozpoznawane na całym świecie i pojawiają się zawsze, gdy mowa o pięknej epoce. czy Grille-d Égout (Kratka Ściekowa), udzielały lekcji kankana, podobno cieszących się wielkim powodzeniem. Nini w swoim apartamencie uczyła tańczyć nie tylko przyszłe gwiazdki kabaretu, ale również panie z paryskiego towarzystwa. Dziełem właścicieli Moulin Rouge stało się również inne legendarne miejsce Paryża, słynna sala koncertowa Olympia, którą otwarto w 1893 roku. Uroczystość uświetniła swoim tańcem La Goulue. Początkowo odbywały się tam występy cyrkowe z udziałem akrobatów i kontorsjonistów, z czasem scenę opanował music-hall, z gwiazdami takimi jak Mistinguett. Olympia to prawdziwie paryskie magiczne miejsce do dzisiaj goszczące największe światowe gwiazdy. Każdy artysta u progu kariery marzy o występie na legendarnej scenie, na której panuje niezwykła kameralna atmosfera, dająca wrażenie bliskości z publicznością. Place de Clichy, ok roku W 1893 roku, podczas balu adeptów sztuk pięknych, znanego jako Bal des Quat z Arts, doszło w Moulin Rouge do wielkiego skandalu. Mona, modelka malarzy, w rytm muzyki powoli zaczęła się rozbierać do naga, przechodząc do historii jako prekursorka striptizu. Skończyło się procesem wytoczonym przez Ligę Obrony Moralności. Uczestnicy balu usiłowali się tłumaczyć, że jako malarze eksponowali nagie modelki w celach artystycznych. Sędzia, raczej rozbawiony sytuacją niż oburzony, skazał winowajców na symboliczną karę grzywny. Najlepsze tancerki z Moulin Rouge, takie jak Nini Patte-en-l Air (Nini z Podniesioną Łapką)

13 Schody, schody, schody, schody! Jak w Casino de Paris! Tak śpiewał Piotr Fronczewski w filmie Lata dwudzieste, lata trzydzieste. Casino de Paris miało już wtedy długą historię, ponieważ już od roku 1730 w Folies- -Richelieu odbywały się zabawy i spektakle dla arystokracji. Później, około roku 1811, otwarto park atrakcji pod nazwą Tivoli, do którego jak magnes przyciągały publiczność pokazy sztucznych ogni. W 1851 roku zbudowano w tym miejscu kościół pod wezwaniem Świętej Trójcy, ale już wkrótce, podczas przebudowy Paryża, baron Haussmann nakazał przeniesienie świątyni w inne miejsce. Na rue de Clichy powróciła dobra zabawa. Znajdowała się tu między innymi sala do jazdy na wrotkach, rozrywki bardzo popularnej podczas belle époque. W 1880 roku część pomieszczeń zaadaptowano na potrzeby Palace Théâtre. W 1891 roku, po gruntownym remoncie, Casino de Paris zachwycało rokokowym wystrojem. To właśnie tutaj, przy okazji Carnaval de Paris, po raz pierwszy użyto papierowych confetti. Rok później nowego wynalazku prosto z Nowego Jorku serpentyny. Od tej chwili Paryż nieraz był świadkiem regularnych pojedynków na te dwa rodzaje ozdób, które potem zapychały kratki ściekowe i smętnie zwisały z drzew wzdłuż bulwarów. Folies-Bergère to również część legendy pięknej epoki. Kabaret rozpoczął działalność tuż przed wybuchem wojny z Prusami, w 1869 roku. Guy de Maupassant uwiecznił to niezwykłe miejsce w powieści Bel Ami, a Manet na obrazie Bar w Folies-Bergère. Dech w piersi widzów zapierała Belle Otero, pojawiająca się na scenie w klejnotach należących kiedyś do cesarzowej Eugenii i cesarzowej Austrii. Do tej pory można było tańczyć i śpiewać przed publicznością wyłącznie w teatrach. Otwarcie Folies-Bergère rozpoczęło karierę café-concerts, zwanych caf conc. Określenie folies wywodziło się od miejsc, w których arystokracja w zamkniętym gronie mogła oglądać nocne spektakle, koncerty i występy baletowe. Nazwa przywędrowała do Francji z Neapolu i oznaczała pawilony służące rozrywce, budowane w ogrodach lub w wiejskich rezydencjach w otoczeniu drzew. Foglia włoski liść przerodził się we francuskie folies. Inna wersja, oparta bardziej na legendzie Przed wejściem do sali koncertowej Olympia niż etymologii, mówiła o szaleństwach (po francusku: folies) wyprawianych w owych miejscach. W Paryżu istniało ich wiele. Brały swe nazwy od dzielnic, w których się znajdowały; w ten sposób pobliska rue de Bergère przyczyniła się do powstania Folies-Bergère. Wnętrze było przestronne, pięknie udekorowane, z salą balową, ogrodem zimowym, promenadą i barem, który zainspirował Maneta. Występowały tu wszystkie znane artystki kabaretu, tutaj po raz pierwszy tańczyły tak zwane girlsy, czyli zespół tancerek towarzyszących występom innych artystów lub wykonujących samodzielne numery taneczne w grupie. Przez dziesięć lat główną atrakcją spektakli była Loïe Fuller, amerykańska tancerka, która zasłynęła nowatorskimi pokazami tańca. Ubrana w białe welony, oświetlona przez wielobarwne reflektory, wzbudzała pow szechny zachwyt. Wraz z pojawieniem się elektryczności Loïe urozmaiciła występy, dbając o każdy szczegół scenografii. Kręciła się na szklanym podium, podświetlonym od dołu, owinięta w lekkie, zwiewne materiały, wypełniała przestrzeń sceny za pomocą umiejętnie ustawionych luster. Była muzą symbolistów, ale i przyjaciółką państwa Curie, których poprosiła

14 nawet o fosforyzujący strój przygotowany z użyciem radu. Naukowcy odmówili grzecznie, acz stanowczo, mimo że tancerka dała prywatny pokaz w ich domu. Efektowne wejście w nowe stulecie Folies-Bergère zawdzięcza Cléo de Mérode. Ona z kolei wykonywała tutaj pantomimę Lorenza. Uświetniła również tańcami kambodżańskimi Wystawę Powszechną w 1900 roku. Obok miejsc, gdzie taniec nigdy się nie kończył, a śpiew nie ustawał, ważną rolę odgrywały kawiarnie i kabarety literackie, w których spotykali się artyści, dziennikarze, kolekcjonerzy sztuki i marszandzi. Stanowiły one ważne punkty na mapie życia kulturalnego Paryża. W Café Guerbois, na rue des Batignolles, niedaleko atelier Maneta, spotykali się impresjoniści: Frédéric Bazille, Henri Fantin-Latour, Edgar Degas, Claude Monet, Pierre-Auguste Renoir, Alfred Sisley. Zaglądali tu chętnie Camille Pissarro i Paul Cézanne, a także Émile Zola. Kolejnym miejscem spotkań artystów stała się Café de la Nouvelle Athènes na placu Pigalle. Miejsce kultowe, które malarze chętnie uwieczniali na swoich obrazach (warto choćby wspomnieć o Absyncie Degasa). Bywali tu również muzycy: Maurice Ravel, Eric Satie i Claude Debussy, bracia Théo i Vincent van Gogh, malarka Suzanne Valadon, a na gitarze grywała tu modelka Victorine Meurent, znana z pozowania Manetowi do Olimpii, która wywołała skandal na Salonie Paryskim w 1865 roku (obraz w 1907 roku trafił w końcu do Luwru). Nieopodal znajdował się kultowy kabaret Chat Noir, założony przez Rodolphe a Salisa, w którym bywał cały intelektualny Paryż końca XIX wieku. Lokal stał się symbolem bohemy artystycznej i siedzibą klubu literackiego Hydropathes (Hydropaci); podobno jego członków picie wody wpędzało w chorobę. Dziś zostały po nim jedynie turystyczne gadżety z charakterystycznym czarnym kotem, sprzedawane masowo w całym Paryżu. Nieco wyżej, na Montmartrze, artyści (zwłaszcza biedni), dziennikarze i studenci wstępowali do Lapin Agile, dawnego Cabaret des Assasins, aby prezentować swoją twórczość, posłuchać piosenek wyśpiewywanych przez gości, spotkać znajomych z dzielnicy. Niepozorny z wyglądu, z topornym wnętrzem i niezbyt wyszukaną kuchnią lokal przez pewien czas przyciągał kilka znanych postaci, dzięki czemu obrósł nieco legendą miejsca kultowego. Myląca jest w tym wypadku Bal Mabille, Paryż, 1880 rok nazwa kabaret 324, bo przywodzi na myśl miejsce ze sceną i publicznością, a tego w Lapin Agile nie było. Drewniany podest i klienci, nie zawsze zainteresowani występami artystycznymi, tak to wyglądało w rzeczywistości, ale miejsce miało swojską atmosferę, a spotkania często zamieniały się w improwizowane koncerty i występy. Lubili tam zaglądać Pablo Picasso, Francis Carco 325, Suzanne Valadon, Max Jacob, Guillaume Apollinaire, Amedeo Modigliani i oczywiście dziecko Montmarte u Utrillo. Jednak duszą miejsca był ojciec Frédé, legendarna postać na wzgórzu, zawsze z nieodłącznym osłem Lolo. Przenieśli się tu obaj z równie popularnego kabaretu Zut

15 Plakat zapowiadający mistrza chodzenia po linie, Folies-Bergère, ok roku W 1875 roku malarz-karykaturzysta André Gill namalował szyld lokalu, przedstawiający królika wyskakującego z garnka. Nazwał swój obrazek Le lapin 326 à Gill i w ten sposób powstała nazwa jednego z najsłynniejszych miejsc na Montmartrze. Frédé stworzył w Lapin Agile swoisty klimat. Poił i karmił zabiedzonych artystów w zamian za ich malunki, które wieszał na ścianach. Choć większość ściennej twórczości stanowiły prawdziwe bohomazy, trafiał się czasem i obraz Picassa. Młody malarz uwielbiał wszystkie kultowe miejsca artystycznej dzielnicy, więc po balach w Moulin de la Galette często odwiedzał Lapin Agile. Niestety, gdy tylko sława, a za nią pieniądze, porywały artystów z Montmartre u, rzadko powracali, by odwiedzić starego Frédé. Ambicją właściciela było stworzenie miejsca, gdzie artyści czuliby się u siebie, niestety przez długi czas nie mógł się pozbyć z lokalu okolicznych apaszów, którzy swym zachowaniem skutecznie psuli atmosferę. Nie raz i nie dwa nocą słychać było dobiegające od strony Lapin Agile strzały. Ofiarą jednej z wywołanych przez bandytów awantur padł przybrany syn Frédégo, zastrzelony za barem. Czasy apaszów w końcu jednak minęły i główną klientelę znów zaczęli stanowić artyści. Zaczęły się za to małe konflikty. Twórcy awangardowi, jak Picasso, stali się przedmiotem kpin tradycjonalistów pod wodzą pisarza Rolanda Dorgelèsa, wroga malarstwa abstrakcyjnego. Abstrakcjoniści padli ofiarą niesłychanego żartu. W roku 1910 na Salonie Niezależnych wystawił obraz Zachód słońca nad Adriatykiem włoski twórca Joachim-Raphaël Boronali, prekursor nowego nurtu ekscesywizmu. W rzeczywistości manifest tego kierunku został napisany przez Dorgelèsa, a płótno stworzył Lolo, osioł należący do Frédé. Do oślego ogona przywiązano pędzel, rozstawiono za nim sztalugi i w obecności notariusza, który miał poświadczyć prawdziwość wydarzenia, zwierzę namalowało obraz wystawiony pomiędzy awangardą. Dowcip miał być dowodem na bezwartościowość sztuki nowoczesnej. Nazwisko Bornali było anagramem od Aliboron, osła z bajek La Fontaine a 327. W innej knajpce, bardzo lubianej przez malarzy, w Tambourin, od 1885 roku królowała Agostina Segatori, była modelka Jeana-Baptiste a Corota, Vincenta van 321

16 Francuska pocztówka przedstawiająca kobietę lekkich obyczajów Gogha i Édouarda Maneta. Tajemnicą poliszynela był fakt, że tutejsze kelnerki chętnie świadczyły usługi seksualne. Wystrój lokalu był dziełem zaprzyjaźnionych artystów. Van Gogh stołował się tutaj w zamian za obrazy. Tu sportretował go Henri de Toulouse-Lautrec, w nim też odbyła się pierwsza wystawa jego prac. Podczas kolejnej można było obejrzeć również obrazy Paula Gauguina. Częstym gościem bywał również ojciec Tanguy, legenda Montmartre u, przyjaciel i opiekun malarzy. Jego klientami byli doktor Paul Gachet i malarze: Pissaro, Monet, Renoir, Gauguin, Guillaumin, Toulouse-Lautrec, van Gogh. Sprzedawał im sprzęt malarski za obrazy. Jego butik o nazwie Tambourin był jednocześnie galerią i miejscem handlu dziełami początkujących twórców. Każdy, kogo interesował impresjonizm, artysta, krytyk lub potencjalny klient, odwiedzał maleńki sklepik ojca Tanguy, pierwszego, który zaczął sprzedawać płótna impresjonistów. Niestety, Tambourin szybko zbankrutował, ale zdążył na zawsze zapisać się w historii Paryża. Artyści żyjący na przełomie wieków lubili bardzo Closerie des Lilas, znajdującą się na lewym brzegu Sekwany, w dzielnicy Montparnasse. Bywalcy pobliskiego Bal Bullier chętnie odwiedzali to bezpretensjonalne miejsce, gdzie można było zjeść i wypić za nieduże pieniądze, szczegół ważny zwłaszcza dla adeptów sztuki, którzy z biedą byli za pan brat. Można tu było spotkać: Émile a Zolę, Paula Cézanne a, Theophile a Gautiera, braci Goncourtów, Paula Verlaine a, Alberta Jarry ego, Guillaume a Apollinaire a. Tu w każdy wtorek zbierali się paryscy artyści i przybysze z całego świata, aby w rozmowie wymieniać poglądy. Legendarną restauracją po lewej stronie Sekwany była Le Dôme. Otwarta w 1905 roku od razu przypadła do gustu paryżanom. Najbardziej upodobali ją sobie emigranci rosyjscy, tłumnie w tym czasie przybywający do Paryża. Podobno nie omijali jej również Trocki i Lenin. Zaglądał tu także w czasie swojego pobytu malarz Diego Rivera. Na rogu bulwarów Montparnasse i Raspail znajdowała się La Rotonde, gdzie Modigliani płacił swoimi obrazami za kawę lub ciepły posiłek, Trocki zaś organizował spotkania polityczne, nierzadko przerywane przez policję. 322

17 Reklamy absyntu, ok roku Jak w wielu innych kultowych paryskich miejscach, mnóstwo tu teraz turystów, a ceny na pewno nie są na kieszeń początkującego malarza. Podobnie jak w równie sławnej pobliskiej Deux Magots, która od 1884 roku odgrywała wiodącą rolę w życiu kulturalnym Paryża, i Café de Flore, ulubionej kawiarni literackiej Apollinaire a. Fenomenem tamtych czasów była wielka miłość artystów do absyntu! Żaden inny alkohol nie uzyskał takiego statusu. I chyba żaden inny nie był tak chętnie przedstawiany w sztuce, jak piołunówka. Po raz pierwszy zaczęto ją produkować w Szwajcarii. Od 1805 roku dzięki Pernodowi 328 absynt znano już w niektórych regionach Francji. Żołnierze biorący udział w podbojach kolonialnych używali go jako skutecznego środka przeciwko malarii i dyzenterii. Wojskowi pijali absynt regularnie także po powrocie do kraju w ten sposób trafił do paryskich lokali. Nowy smak z przeważającą nutą anyżu i chłodna woda z dodatkiem cukru, łagodząca gorycz alkoholu, czyniły go atrakcyjnym również dla pań. Wkrótce stał się napojem serwowanym jako aperitif. W szczytowym okresie popularności trunku niektóre lokale sprzedawały około dwudziestu litrów absyntu dziennie. Roślina znana w Polsce jako piołun, w języku francuskim absinthe, nosi łacińską nazwę Artemisia absinthium. Od wieków uznawana jest za leczniczą, zwłaszcza w walce z febrą, mdłościami. Ma właściwości pobudzające i tonizujące. Farmaceuci przygotowywali z jej kwiatów i liści syropy, olejki i napoje przeciw wymiotom. Najbardziej groźnym składnikiem absyntu jest tujon, substancja silnie pobudzająca, w większych dawkach wywołująca drgawki, konwulsje, pogłębiająca stany epileptyczne. Sam trunek otrzymywano przez macerację piołunu, anyżu, kopru włoskiego i hyzopu w alkoholu i destylację. Opcjonalnie dodawano melisę, soję, kolendrę, miętę, rumianek lub badian. Nie było jednej uniwersalnej 325

18 receptury i jednego absyntu. Największą sławą cieszył się Pernod. Obecnie znów można się nim delektować po zniesieniu w 2011 roku zakazu produkcji piołunówki, który wprowadzono w 1915 roku, gdy tujon uznano za szkodliwy dla systemu nerwowego. Wówczas na decyzję władz wpłynęły protesty obrońców trzeźwości, upatrujących w trunku źródła degeneracji i przyczyny rodzinnych nieszczęść. Nazywano go zieloną wróżką, zieloną muzą, a moment jego spożywania zieloną godziną. Piciu absyntu towarzyszył specjalny rytuał. Na szklance z nóżką kładziono ażurową łyżeczkę, na niej kawałek cukru, przez który wlewano alkohol. Istniały do niego specjalne fontanny, karafki, szklanki i łyżeczki. Pod koniec XIX wieku, u szczytu swej popularności, niedrogi i dostępny wszędzie absynt stał się ulubionym towarzyszem artystów, podstawą alkoholowych libacji w podrzędnych barach lub degustacji w wyższych sferach. Otaczała go nieco demoniczna aura. Nie wiadomo dokładnie, na czym polegała jego magia. Podobno szukano w nim natchnienia, fascynował jego nienaturalnie zielony kolor. Cokolwiek przyciągało doń artystów, robiło to skutecznie. Wielu pozostało wiernych zielonej wróżce aż do śmierci. Nie przeszkadzał im inny przydomek ulubionego trunku: przesiadka do Charenton 329. Absynt ukochał Henri de Toulouse-Lautrec, który pijał go litrami. Miał nawet specjalną laskę, w której ukryte były fiolka i szklaneczka, aby mógł po nie sięgnąć przy każdej okazji. Był specjalistą od przygotowywania koktajli dla przyjaciół, między innymi Aristide a Bruanta i Yvette Guilbert. Szczególnie cenił mieszankę absyntu i koniaku, którą nazywał trzęsieniem ziemi. Mawiał, że lubił étouffer un perroquet (udusić papugę), co oznaczało popijanie absyntu. Poił nim oswojonego kormorana; ciesząc się, że alkohol smakował ptakowi, oznajmiał: Ma to po mnie. Twierdził, że kolor zielony prześladował go jak diabelska pokusa. Wreszcie uzależnienie od alkoholu zaczęło zagrażać jego wątłemu zdrowiu, już i tak poważnie nadszarpniętemu przez postępujący syfilis. Toulouse-Lautrec miewał omamy, napady szału, drgawki. Po jednym z takich ataków, w 1899 roku, matka internowała go w szpitalu dla nerwowo chorych. Zmarł, porażony paraliżem, w roku To dzięki niemu z absyntem zaprzyjaźnił się inny genialny malarz, Vincent van Gogh. Spędzali razem całe noce w Café Tambourin, nowym miejscu spotkań neoimpresjonistów. Zielona wróżka uwiodła swoją kolejną ofiarę, aby poprowadzić ją wprost ku śmierci. Van Gogh chorował na epilepsję, więc picie absyntu, a zwłaszcza jego nadużywanie, było dla niego bardziej niebezpieczne niż dla zdrowego człowieka. Kilkukrotnie próbował skończyć z nałogiem, ale w końcu stwierdzał, że gdy przestaje pić i palić, czuje się bardzo przybity i dopada go melancholia. Zaczynał zbyt dużo rozmyślać, a tego nie znosił. Przyznawał, że czując nadchodzący atak złego samopoczucia, wypijał o jedną szklankę za dużo, aby się otumanić i nie czuć nic. Możliwe, że nie pił wcale więcej niż jemu współcześni, ale był dużo bardziej od nich podatny na szkodliwe działanie absyntu. W 1873 roku po raz pierwszy opisano przypadki epilepsji absyntowej, a wiele traktatów naukowych poświęcono niebezpieczeństwom spożycia absyntu przez chorych na padaczkę. Od używki nie mogli uciec Verlaine, Rimbaud, Jarry, Degas czy Picasso. Wśród miłośników absyntu znalazł się również polski poeta Antoni Lange, który studiował na Sorbonie w latach 90. XIX wieku i zapewne w Paryżu wpadł w ramiona zielonej wróżki. Absynt (...) Idź i pij absynt! W jego czarów kole Zapomnisz życie swe nędzą brzemienne I wszystkie dni twych rzeczywistych zgrozy, I rozczarowań jęki bezimienne! Ogniem ci swoim stopi wszystkie mrozy Absynt nad wszystkie wyższy alkohole! Idź i pij absynt! Gryzące cię bole Uciekną przed nim jako mary senne. On cię wywiedzie na swobodne pole, Gdzie na lazurach słońce lśni wiosenne; On twoje skrzydła rozwinie sokole, I nad twe żądze ulecisz codzienne

19 I, niewolniku, ty roboczy wole Poczujesz nagle na tym łez padole, Żeś jest mocarzem, któremu są lenne Wszystkie stolice, wszystkich wojsk obozy I wszystkich królów zamki złotościenne. W boskie uniesie cię metamorfozy Absynt nad wszystkie wyższy alkohole! (...) Pij absynt! Wstaniesz jak bóg pełen grozy Na górze będzie, co było na dole: Dłoniom twym moce nada sturamienne Absynt nad wszystkie wyższy alkohole! Absynt został zakazany, a wiele z klimatycznych miejsc, w których go pijano, niemych świadków przemijającego bezpowrotnie świata, nie przetrwało dla potomności. Mimo protestów paryżan, starających się chronić ślady historii, swój charakter stracił w dużej mierze Montmartre, stając się miejscem zadeptywanym przez turystów pragnących poczuć atmosferę ulubionego miejsca bohemy. Niestety, tamtej atmosfery nie ma na wzgórzu już od dawna. Poza kilkoma zaułkami, do których nie zapędzają się zwiedzający, trudno rozpoznać w dzisiejszym Montmartrze biedną wioskę z początków XX wieku. Nie można absolutnie zapomnieć o szampanie! Alkohol ten stanowił część radosnej legendy belle époque. Ze względu na swą cenę był przede wszystkim napojem uprzywilejowanych, tych, którzy wtedy bawili się najlepiej, stąd wzięło się określenie szampańska zabawa. Piękna epoka to prawdziwy złoty wiek szampana, zwłaszcza dla marek Perrier-Jouët, Piper-Heidsieck, Roedere, Moët & Chandon (ze słynnym Dom Pérignon na czele), Mercier, Veuve Clicquot, Pommery. Kieliszek z bąbelkami stał się symbolem beztroskiego świętowania, bez martwienia się o to, co będzie jutro. Pauline de Broglie, hrabina de Pange 330, nazwała ten czas ostatnim balem przed burzą. Musujące wino zachwalano nie tylko jako wspaniały alkohol do szampańskiej zabawy, ale również jako afrodyzjak. Książę Walii w swoim ulubionym domu schadzek kazał zainstalować wannę E. Degas, Absynt, 1876 rok do kąpieli w szampanie. Cudzo ziemcy odwiedzający Paryż przyczynili się do rozsławienia champagne w świecie. U Maxima zbierali się jego miłośnicy, ponieważ pracował tam przedstawiciel handlowy Heidsieck & Co Monopole, mający stały dostęp do najlepszych butelek tego trunku. Bywalcy lokalu pijali szampana przy każdej okazji, lubili ofiarowywać go odwiedzającym restaurację pięknym damom. Stał się winem obowiązkowym w kręgach rodzinnych podczas świętowania ważnych wydarzeń, można go było podawać do posiłku (wtedy butelkę otwierano bez charakterystycznego wystrzału korka; ten zwyczaj pozostawiono miłośnikom swobodnych zabaw w bardziej swawolnej atmosferze). Z czasem zmieniono wysokie, wydłużone kieliszki, w których go serwowano, na bardziej dystyngowane, płaskie. Podobno rocznik 1900 był znakomity, podobnie jak lata 1905, 1907, 1908, 1911 i W roku 1914 cieszono się jeszcze znakomitym szampanem po raz ostatni przed końcem belle époque. Odurzano się nie tylko alkoholem; bardzo popularne były również narkotyki. Dzięki ekspansji kolonialnej paryżanie poznali opium. Eter, haszysz, morfina i kokaina były powszechnie dostępne i chętnie używane do tworzenia sztucznych rajów. Kokainę zalecali lekarze jako lekarstwo na zmęczenie i katar. Początkowo banalizowano przypadki uzależnienia, zdarzały się jednak one coraz częściej. Zwłaszcza w środowisku bohemy eksperymentowano bez końca, szukając

20 natchnienia w narkotycznych wizjach. Organizowano przyjęcia, podczas których goście mieli swobodny dostęp do niebezpiecznych używek, ceniono zwłaszcza coco, jak pieszczot liwie nazywano kokainę. Kobiety preferowały eter i laudanum, jako bardziej wyszukane. Liane de Pougy serwowała gościom wzmacniającą sałatkę owocową, z bananami pociętymi w plasterki, świeżymi truskawkami, ćwiartkami czerwonych pomarańczy, czereśniami i startymi orzechami kokosowymi, a wszystko podlane mrożonym szampanem i doprawione kilkoma łyżeczkami eteru. Smacznego! Mniej wyrafinowani wielbiciele eteru stosowali inne metody odurzania. Przyszedł czas na eter. Zaczęli głęboko wdychać. Każde z nich trzymało swój flakonik i tampon waty. Jim wyczuwał w tym jakby fizyczne oszustwo. Rozweselające powiedziało któreś z nich. Rozweselające potwierdzili pozostali. Mózg wypełniał się chłodem, w uszach gwizdało. Cudowna błogość. Ciało nadymało się jak miech. Zapach, początkowo nieprzyjemny, stawał się niezbędny 331. W Paryżu istniało wiele palarni opium, w tym kilka bardzo ekskluzywnych, dostępnych wyłącznie z polecenia stałych bywalców. W jednej z nich, na rue Marbeuf, spotykała się śmietanka towarzyska Paryża, powracająca z teatrów, opery i kabaretów. Wczesnym wieczorem służące pilnowały jeszcze, kogo wpuszczają, reagując wyłącznie na trzy stuknięcia, ale później, same odurzone opium, zostawiały drzwi otwarte. Wnętrze lokalu wyścielały miękkie materace, przy których stały niskie stoliki z laki z fajkami do palenia. Podobno mężczyźni woleli to robić w samotności, zamknięci w osobnych pokojach, delektując się wrażeniami, natomiast kobiety zbierały się we wspólnym salonie i traktowały ceremonię palenia opium jako wstęp do dalszych igraszek. Zależnie od preferencji, można było wybierać miejsca, w których spożywano konkretny narkotyk. Eteromani, palacze opium, morfiniści i kokainiści wiedzieli doskonale, gdzie udać się w razie potrzeby. Bywało, że do strzykawek z morfiną dodawano modne zapachy. I tak można było sobie wybrać zastrzyk o zapachu róży, fiołka, lilii, goździka lub werbeny. W szykownych lokalach morfinę podawali wyłącznie lekarze, wstrzykując ją w pośladki, aby ślady po ukłuciu nie były widoczne. Narkomania szerzyła się jak choroba zakaźna. Przyjaciel zarażał się od przyjaciela, kochanek od kochanki, żona od męża, a później wspólnie szukano sztucznego raju. Chwalono sobie fakt, że narkotyki pozwalają pozbyć się zahamowań narzucanych przez mieszczańską moralność, oderwać od otaczającej rzeczywistości oraz pobudzają libido. Puszczały hamulce, poddawano się atmosferze dekadencji. Nie przypadkiem nazwano Paryż współczesnym Babilonem. Dorian wszedł pospiesznie na trzy chwiejne stopnie i w tejże chwili doleciała doń ciężka woń opium. Głęboko wciągnął powietrze, a nozdrza zadrżały mu w oczekiwaniu rozkoszy. Gdy wszedł, młody mężczyzna o gładkich, jasnych włosach, pochylony nad lampą i zapalający długą, cienką fajkę. (...) Dorian drgnął i przeniósł spojrzenie na dziwaczne postacie, leżące w fantastycznych pozach na zniszczonych materacach. Przykuwały go ich powyginane kończyny, otwarte usta i szklane, nieruchome oczy. Wiedział, przez jakie nieba cierpień przechodzili i jak ponure piekła uczyły ich tajemnicy nowych rozkoszy. Byli pod tym względem szczęśliwsi od niego, pozostającego w uwięzi myśli 332. Lekarze przepisywali kokainę jako środek pozwalający uwolnić się od morfiny. Efekt był taki, że uzależniony stawał się jednocześnie morfinistą i kokainistą. Sam Sigmund Freud zalecał kokainę jako afrodyzjak, lek na chorobę morską, problemy gastryczne oraz jako odtrutkę na morfinę, opium i alkohol. Przez długi czas był jej gorącym propagatorem, ale w końcu i on musiał przyznać, że czyniła spustoszenie w ludzkim organizmie. Pod koniec XIX wieku produkowano napoje z kokainą, kokainowe cygara i papierosy, gumy do żucia, a nawet pasty do zębów! Dużą popularnością cieszyło się wino Mariani, pijane regularnie, nie tylko we Francji, przez Émile a Zolę, Thomasa Edisona, Julesa Verne a, wszędobylskiego księcia Walii, a nawet papieża Leona XIII. Korzystanie z używek przybrało takie rozmiary, że wzbudziło niepokój władz, stróżów moralności i lekarzy. Ci ostatni byli zdumieni, że substancje polecane przez nich jako leki stały się popularne jak alkohol. Z obozu nacjonalistów dochodziły głosy, że postępuje degradacja francuskiego narodu, natomiast przemysłowcy alarmowali, że narkotyki osłabiają siłę roboczą. Ucieczki w sztuczne raje, spowodowane rozterkami egzystencjalnymi, stały się charakterystyczne dla belle époque. Biedni czy bogaci, ludzie szukali w nich

KLUB DEKADA UL. GRÓJECKA 19/25 Warszawa

KLUB DEKADA UL. GRÓJECKA 19/25 Warszawa KLUB DEKADA UL. GRÓJECKA 19/25 Warszawa KLUB DEKADA to lokal z wieloletnią tradycją. Niezwykłe miejsce na wzór legendarnych nowojorskich klubów disco. Od 16 lat na Warszawskim rynku klubowym, tworzymy

Bardziej szczegółowo

Impresjonizm to jeden z najpopularniejszych nurtów w malarstwie. Za początek impresjonizmu uznaje się I wystawę grupy artystów zorganizowaną w

Impresjonizm to jeden z najpopularniejszych nurtów w malarstwie. Za początek impresjonizmu uznaje się I wystawę grupy artystów zorganizowaną w Impresjonizm Impresjonizm to jeden z najpopularniejszych nurtów w malarstwie. Za początek impresjonizmu uznaje się I wystawę grupy artystów zorganizowaną w atelier fotograficznym Nadara w 1874 roku. Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Programy naszych imprez są tak zaplanowane, aby optymalnie zagospodarować czas przeznaczony na integrację uczestników wycieczki.

Programy naszych imprez są tak zaplanowane, aby optymalnie zagospodarować czas przeznaczony na integrację uczestników wycieczki. PARYŻ (5 DNI) SŁOWO WSTĘPNE Zagraniczny wyjazd integracyjny typu Incentive kierowany do Państwa Firmy jest dostosowany do indywidualnych potrzeb i wymagań. Destynacje, które Państwu oferujemy otwierają

Bardziej szczegółowo

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1)

FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) FILM - W INFORMACJI TURYSTYCZNEJ (A2 / B1) Turysta: Dzień dobry! Kobieta: Dzień dobry panu. Słucham? Turysta: Jestem pierwszy raz w Krakowie i nie mam noclegu. Czy mogłaby mi Pani polecić jakiś hotel?

Bardziej szczegółowo

Taniec w sztuce. Motyw tańca na wybranych przykładach z dziejów sztuki. Copyright Nowe Horyzonty Edukacji Filmowej

Taniec w sztuce. Motyw tańca na wybranych przykładach z dziejów sztuki. Copyright Nowe Horyzonty Edukacji Filmowej Taniec w sztuce Motyw tańca na wybranych przykładach z dziejów sztuki Copyright Nowe Horyzonty Edukacji Filmowej Skopas Tańcząca menada, IV wiek p.n.e. Dzisiaj często zapominamy o kultowych korzeniach

Bardziej szczegółowo

Impresjonizm to jeden z najpopularniejszych nurtów w malarstwie. Za początek impresjonizmu uznaje się I wystawę grupy artystów zorganizowaną w

Impresjonizm to jeden z najpopularniejszych nurtów w malarstwie. Za początek impresjonizmu uznaje się I wystawę grupy artystów zorganizowaną w Impresjonizm Impresjonizm to jeden z najpopularniejszych nurtów w malarstwie. Za początek impresjonizmu uznaje się I wystawę grupy artystów zorganizowaną w atelier fotograficznym Nadara w 1874 roku. Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Pomorska Akademia Kulinarna

Pomorska Akademia Kulinarna Pomorska Akademia Kulinarna Dlaczego powstała Akademia? Niestety dawno już minęły czasy, gdy wspólne, wielopokoleniowe gotowanie stanowiło ważny domowy rytuał, w czasie którego rodzinne tradycje i przepisy

Bardziej szczegółowo

Impreza W kraju Samurajów

Impreza W kraju Samurajów Impreza W kraju Samurajów Jeżeli chcą Państwo przeżyć naprawdę wyjątkowy wieczór proponujemy imprezę W kraju Samurajów! Nastrojowa scenografia, tradycyjna japońska kuchnia i mnóstwo atrakcji sprawią, że

Bardziej szczegółowo

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE

Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Ł AZIENKI K RÓLEWSKIE Pałac na Wyspie Pałac Myślewicki Biały Domek Stara Pomarańczarnia Podchorążówka Stara Kordegarda Amfiteatr Stajnie i wozownie Wejścia do Łazienek Królewskich 2 3 O CO TU CHODZI? Kto

Bardziej szczegółowo

S Y L W E S T E R 2 0 1 6

S Y L W E S T E R 2 0 1 6 W E N E C K I B A L M A S K O W Y, C Z Y L I S Y L W E S T E R @ P A C H A P O Z N A Ń Kiedy ostatnio spędzaliście sylwestra na balu maskowym z prawdziwego zdarzenia? Czy kiedykolwiek byliście na imprezie,

Bardziej szczegółowo

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem

Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Dzień czwarty - 2 lipca 2015r. - Historia Portugalii - dynastie portugalskie, kontakty z Europą i światem Kolejnego dnia powitało nas gorące, portugalskie słońce. W tym dniu poznać mamy związki z Europą

Bardziej szczegółowo

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec

HANS CHRISTIAN ANDERSEN. Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Przygotawała Katarzyna Semla SP-5 Żywiec HANS CHRISTIAN ANDERSEN Żył w latach 1805 1875; Prozaik, poeta, dramaturg i baśniopisarz duński; W wieku 14 lat, po śmierci ojca, we wrześniu

Bardziej szczegółowo

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl

W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl W Y P O C Z Y N E K w 11-1 ŚRODOWISKOWYM HUFCU PRACY W TCZEWIE ul. Jana III Sobieskiego 10 tel/fax 58 5315644 e-mail ohp11.1@wp.pl NASZA OFERTA 40 miejsc noclegowych w pokojach 3, 4, 5 osobowych z łazienkami

Bardziej szczegółowo

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze.

2. Zdefiniuj pojęcie mitu. Na wybranych przykładach omów jego znaczenie i funkcjonowanie w kulturze. ZWIĄZKI LITERATURY Z INNYMI DZIEDZINAMI SZTUKI 1. Dawne i współczesne wzorce rodziny. Omawiając zagadnienie, zinterpretuj sposoby przedstawienia tego tematu w dziełach literackich różnych epok oraz w wybranych

Bardziej szczegółowo

, 00-484 Warszawa, (022) 622 10 40, info@klubdemeter.pl

, 00-484 Warszawa, (022) 622 10 40, info@klubdemeter.pl Szanowni Państwo, Strona 1 Spółka TiM ma przyjemność przedstawić Państwu ofertę na zamknięte imprezy firmowe w Klubie Demeter, położonym w centrum miasta przy ul. Górnośląskiej 24., 00-484 Warszawa, (022)

Bardziej szczegółowo

RESTAURACJA I APARTAMENTY ZA MUREM

RESTAURACJA I APARTAMENTY ZA MUREM RESTAURACJA I APARTAMENTY ZA MUREM...Są miejsca które wywierają niezapomniane wrażenia dlatego z ogromną radością pragniemy zaprosić Państwa do nowo powstałego, unikatowego zakątka Stworzyliśmy miejsce,

Bardziej szczegółowo

RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA

RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA RODZICE, PRACOWNICY SZKOŁY ANKIETA Szkoła nasza włączyła się do ruchu szkół promujących zdrowie. Rozpoczynając tę pracę chcemy zapytać pracowników o sprawy dotyczące ich zdrowia, samopoczucia i stylu życia.

Bardziej szczegółowo

Hektor i tajemnice zycia

Hektor i tajemnice zycia François Lelord Hektor i tajemnice zycia Przelozyla Agnieszka Trabka WYDAWNICTWO WAM Był sobie kiedyś chłopiec o imieniu Hektor. Hektor miał tatę, także Hektora, więc dla odróżnienia rodzina często nazywała

Bardziej szczegółowo

Fra F n ra cja cj Andrzej Felski

Fra F n ra cja cj Andrzej Felski Francja Andrzej Felski Flaga i godło Informacje ogólne: Stolica: Paryż, Język urzędowy: francuski, Ustrój polityczny: demokracja, Waluta: euro, Liczba ludności: 65 586 000 osób Głowa państwa: prezydent

Bardziej szczegółowo

Amsterdam - Wenecja Północy

Amsterdam - Wenecja Północy Amsterdam - Wenecja Północy Opis Cena od: 2000 PLN Liczba dni: 4 dni Kraj: Holandia Tulipany, chodaki, wiatraki i ser to najczęściej podawane symbole Holandii. Holandia mimo, że to niewielki kraj, wciśnięty

Bardziej szczegółowo

Catering NIKU RESTAURACJA. Niku Restauracja, ul. Piątkowska 200 Poznań catering@nikurestauracja.pl www.nikurestauracja.pl

Catering NIKU RESTAURACJA. Niku Restauracja, ul. Piątkowska 200 Poznań catering@nikurestauracja.pl www.nikurestauracja.pl Catering NIKU RESTAURACJA Niku Restauracja, ul. Piątkowska 200 Poznań catering@nikurestauracja.pl www.nikurestauracja.pl FIRMA NIKU BOWLING & RESTAURANT zajmuje się kompleksową obsługą cateringową wydarzeń.

Bardziej szczegółowo

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce

Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce Romowie lub Cyganie są grupą etniczną pochodzenia indyjskiego, której członkowie zamieszkują większość państw świata. Stanowią społeczność wysoce zróżnicowaną pod względem językowym oraz kulturowym. Mimo

Bardziej szczegółowo

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa

Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa 1 Aleksander Sas-Bandrowski - tenor z Lubaczowa W moich wędrówkach po artystycznych śladach kultury muzycznej naszego podkarpackiego regionu dotarłem do znakomitej postaci wspaniałego artysty śpiewaka

Bardziej szczegółowo

KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE-

KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE- WCZEŚNIEJSZA GWIAZDKA KOCHAM CIĘ-NIEPRZYTOMNIE WIEM, ŻE TY- MNIE PODOBNIE NA CÓŻ WIĘC CZEKAĆ MAMY OBOJE? Z NASZYM SPOTKANIEM WSPÓLNYM? MNIE- SZKODA NA TO CZASU TOBIE- ZAPEWNE TAKŻE, WIĘC SPOTKAJMY SIĘ

Bardziej szczegółowo

Wygraj pojedynki na Arenie Mody!

Wygraj pojedynki na Arenie Mody! Jeśli pragniesz emocjonującego życia jako najpopularniejsza dziewczyna; jeśli pragniesz zaprezentować światu swoje umiejętności i pomysły; jeśli chcesz poczuć wspaniałą atmosferę podczas współzawodnictwa

Bardziej szczegółowo

Z MIŁOŚCI DO JEDZENIA, Z SZACUNKU DLA TRADYCJI!

Z MIŁOŚCI DO JEDZENIA, Z SZACUNKU DLA TRADYCJI! Z MIŁOŚCI DO JEDZENIA, Z SZACUNKU DLA TRADYCJI! Szukają Państwo pomysłu na wyjątkowe spotkanie? Zaskoczymy Państwa gości niepowtarzalną atmosferą Krakowa, urzekającym wnętrzem starej kamienicy i wyszukaną

Bardziej szczegółowo

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM

KATARZYNA POPICIU WYDAWNICTWO WAM KATARZYNA ŻYCIEBOSOWSKA POPICIU WYDAWNICTWO WAM Zamiast wstępu Za każdym razem, kiedy zaczynasz pić, czuję się oszukana i porzucona. Na początku Twoich ciągów alkoholowych jestem na Ciebie wściekła o to,

Bardziej szczegółowo

Wierszyki na wódkę. Tekst moŝe być dowolnie modyfikowany. W przypadku tekstu własnego prosimy o wpisanie w formularzu zamówienia własny.

Wierszyki na wódkę. Tekst moŝe być dowolnie modyfikowany. W przypadku tekstu własnego prosimy o wpisanie w formularzu zamówienia własny. Wierszyki na wódkę Tekst moŝe być dowolnie modyfikowany. W przypadku tekstu własnego prosimy o wpisanie w formularzu zamówienia własny. 1. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a 100 lat w szczęściu

Bardziej szczegółowo

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca.

Szczęść Boże, wujku! odpowiedział weselszy już Marcin, a wujek serdecznie uściskał chłopca. Sposób na wszystkie kłopoty Marcin wracał ze szkoły w bardzo złym humorze. Wprawdzie wyjątkowo skończył dziś lekcje trochę wcześniej niż zwykle, ale klasówka z matematyki nie poszła mu najlepiej, a rano

Bardziej szczegółowo

Wieści z Bajkowej Krainy

Wieści z Bajkowej Krainy Wrzesień 2015 Wieści z Bajkowej Krainy 10-lecie przedszkola Bajkowa Kraina W tym roku obchodziliśmy rocznicę 10-lecia przedszkola. W tym uroczystym dniu Dyrekcja i kadra pedagogiczna spotkała się, na mszy

Bardziej szczegółowo

KATALOG ZNIŻEK 2015/2016 DLA STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY EUROPEJSKIEJ IM. KS. JÓZEFA TISCHNERA W KRAKOWIE

KATALOG ZNIŻEK 2015/2016 DLA STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY EUROPEJSKIEJ IM. KS. JÓZEFA TISCHNERA W KRAKOWIE KATALOG ZNIŻEK DLA STUDENTÓW WYŻSZEJ SZKOŁY EUROPEJSKIEJ IM. KS. JÓZEFA TISCHNERA W KRAKOWIE 2015/2016 Odkrywaj nowe miejsca w Krakowie i spędzaj aktywnie czas za atrakcyjną cenę! SPIS TREŚCI GASTRONOMIA

Bardziej szczegółowo

XXII Targi Regiony Turystyczne Na Styku Kultur to wyjątkowe wydarzenie dla instytucji i firm, które tworzą branżę turystyczną w Polsce.

XXII Targi Regiony Turystyczne Na Styku Kultur to wyjątkowe wydarzenie dla instytucji i firm, które tworzą branżę turystyczną w Polsce. qaswqs XXII Targi Regiony Turystyczne Na Styku Kultur to wyjątkowe wydarzenie dla instytucji i firm, które tworzą branżę turystyczną w Polsce. Każdy, kto zdecyduje się zaprezentować w Łodzi, będzie miał

Bardziej szczegółowo

Na wódkę weselną: 1. Wódka Weselna. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a Renata i Dawid 100 lat w szczęściu żyją!!!

Na wódkę weselną: 1. Wódka Weselna. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a Renata i Dawid 100 lat w szczęściu żyją!!! Na wódkę weselną: 1. Niechaj wszyscy Goście na zdrowie dziś piją, a 100 lat w szczęściu żyją!!! 2. Toasty wznosicie za pomyślność Młodej Pary Kielich pierwszy: za Młodych szczęście Drugi: za dziecka poczęcie

Bardziej szczegółowo

RESTAURACJE FRANCJA 2013-2014

RESTAURACJE FRANCJA 2013-2014 RESTAURACJE FRANCJA 2013-2014 REALIZACJE FIRMY MEBLOWEJ NAWROCKI DLA BRANŻY GASTRONOMICZNEJ F i r m a M e b l o wa N a w r o c k i : B rze ź n i ca 1 6 6, 3 2-7 0 0 B o c h n i a, Po l s ka +48 14 615

Bardziej szczegółowo

TEATR BLIŻEJ DZIECKA

TEATR BLIŻEJ DZIECKA TEATR BLIŻEJ DZIECKA Wiemy nie od dziś, że dziecko uczy się kontaktu ze sztuką już od wczesnego dzieciństwa. Wrodzona wrażliwość pozwala mu żywo reagować na melodyjność głosu matki i śpiewane przez nią

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r.

Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. Krasnystaw, dnia 05.10.2012 r. Sprawozdanie dotyczące wyjazdu kulturalno-edukacyjnego do Warszawy w okresie27-30.09.2012 r. W okresie 27-30.09.2012 r. w ramach realizacji projektu systemowego Aktywność

Bardziej szczegółowo

1 Wiesław Ochman Wiesław Ochman, jeden z najznakomitszych tenorów europejskich, opromieniony światową sławą, jest zarazem najpopularniejszym polskim śpiewakiem operowym. Od debiutu w 1960 roku na scenie

Bardziej szczegółowo

CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016

CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016 CHORWACJA HOTEL DUBRAVKA *** nasza propozycja na Lato 2016 Hotel Dubravka *** Hotel Dubravka *** Atuty oferty Atrakcyjna oferta cenowa hotelu. Położony tuż przy złocistej plaży z długim wybrzeżem oraz

Bardziej szczegółowo

O KAWIARNI. Idealna lokalizacja przy ul. Św. Antoniego 8 (niedaleko ul. Kazimierza Wielkiego) zapewni szybki i wygodny dojazd na miejsce wydarzenia.

O KAWIARNI. Idealna lokalizacja przy ul. Św. Antoniego 8 (niedaleko ul. Kazimierza Wielkiego) zapewni szybki i wygodny dojazd na miejsce wydarzenia. O KAWIARNI Bike Cafe to kawiarnia położona w samym centrum Wrocławia, w sercu Dzielnicy Czterech Wyznań. Niezwykła aranżacja, eleganckie wnętrza i profesjonalna obsługa sprawią, iż każde spotkanie nabierze

Bardziej szczegółowo

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY

Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Z JASKINI DO GWIAZD! WSPOMNIENIA Z WYJAZDÓW NA WYSTAWY Tak rozpoczynaliśmy każdą wyprawę na spotkanie ze sztuką! WYJAZD I MUZEUM ARCHEOLOGICZNE Wspomnienie Pan Zdzisław: Pani przewodniczka bardzo ciekawie

Bardziej szczegółowo

OFERTA SPRZEDAŻOWA. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, 00-460 Warszawa, ul. Ag r ykoli 1, tel. +48 22 50 60 159, +48 22 50 60 038

OFERTA SPRZEDAŻOWA. Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, 00-460 Warszawa, ul. Ag r ykoli 1, tel. +48 22 50 60 159, +48 22 50 60 038 OFERTA SPRZEDAŻOWA MUZEUM ŁAZIENKI KRÓLEWSKIE W WARSZAWIE Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie, Letnia Rezydencja króla Stanisława Augusta, to niezwykłe i magiczne miejsce. O ich pięknie stanowi połączenie

Bardziej szczegółowo

Światowy Dzień Pluszowego Misia

Światowy Dzień Pluszowego Misia Światowy Dzień Pluszowego Misia Klasa 1-3 n i 1-3 uczestniczyła w zajęciach na temat obchodów Międzynarodowego Dnia Pluszowego Misia. Pierwsza część zajęć polegała na obejrzeniu prezentacji multimedialnej

Bardziej szczegółowo

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji.

Uzależnienia. Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Uzależnienia Nabyta silna potrzeba zażywania jakiejś substancji. Termin uzależnienie jest stosowany głównie dla osób, które nadużywają narkotyków, alkoholu i papierosów. Używki Wszystkie używki stanowią

Bardziej szczegółowo

KLUB DEKADA to marka z wieloletnią tradycją, pierwszy prawdziwie mainstreamowy klub w Warszawie. To przede wszystkim klub muzyczny, którego misją

KLUB DEKADA to marka z wieloletnią tradycją, pierwszy prawdziwie mainstreamowy klub w Warszawie. To przede wszystkim klub muzyczny, którego misją KLUB DEKADA to marka z wieloletnią tradycją, pierwszy prawdziwie mainstreamowy klub w Warszawie. To przede wszystkim klub muzyczny, którego misją jest generowanie pozytywnych emocji głównie poprzez dźwięk,

Bardziej szczegółowo

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk

MAŁA JADWINIA nr 11. o mała Jadwinia p. dodatek do Jadwiżanki 2 (47) Opracowała Daniela Abramczuk o mała Jadwinia p MAŁA JADWINIA nr 11 Opracowała Daniela Abramczuk Zdjęcie na okładce Julia na huśtawce pochodzą z książeczki Julia święta Urszula Ledóchowska za zgodą Wydawnictwa FIDES. o Mała Jadwinia

Bardziej szczegółowo

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet

Najlepsza Pozycja Seksualna. oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza Pozycja Seksualna oswieconykochanek.pl pozycjeseksualne.pl autor: Brunet Najlepsza pozycja seksualna. Daje zarówno tobie jak i partnerce maksymalne przeżycia. - do stosowania jeśli chcesz mieć

Bardziej szczegółowo

KOLOROWA IMPREZA BALONOWA

KOLOROWA IMPREZA BALONOWA KOLOROWA IMPREZA BALONOWA Dokument ten nie stanowi oferty handlowej w rozumieniu prawa, a jedynie wstęp do negocjacji. Treść niniejszego dokumentu jest własnością intelektualną firmy Sigma Event i jako

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Gersheim

Wycieczka do Gersheim Wycieczka do Gersheim Na specjalne zaproszenie Pana Hansa Bollingera -dyrektora Gesamtschule Gersheim, prezesa Stowarzyszenia "Spotkania na Granicy" oraz Stowarzyszenia VEUBE - Spohns Haus, grupa siedmiu

Bardziej szczegółowo

Equity Point London JULITA JÓŹWIAK - RAJ DLA TURYSTY W SAMYM SERCU LONDYNU

Equity Point London JULITA JÓŹWIAK - RAJ DLA TURYSTY W SAMYM SERCU LONDYNU Equity Point London - RAJ DLA TURYSTY W SAMYM SERCU LONDYNU JULITA JÓŹWIAK Projekt numer: ESF01-2013 1 PL1 LEO01 37042 Uczniowie z Malborka wybierają zawody z przyszłością Projekt: Staże i praktyki zagraniczne

Bardziej szczegółowo

Wolontariusz WANTED!

Wolontariusz WANTED! Wolontariusz WANTED! Kogo szukamy: Asystenta Prowadzącego warsztaty dla dzieci i rodzin 7 dzień tworzenia Opis programu: 7 DZIEŃ TWORZENIA to cykl warsztatów artystycznych, którego uczestnicy zwiedzają

Bardziej szczegółowo

Filip idzie do dentysty. 1 Proszę aapisać pytania do tekstu Samir jest przeziębiony.

Filip idzie do dentysty. 1 Proszę aapisać pytania do tekstu Samir jest przeziębiony. 114 Lekcja 12 Tak ubrany wychodzi na ulicę. Rezultat jest taki, że Samir jest przeziębiony. Ma katar, kaszel i temperaturę. Musi teraz szybko iść do lekarza. Lekarz bada Samira, daje receptę i to, co Samir

Bardziej szczegółowo

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje

Test mocny stron. 1. Lubię myśleć o tym, jak można coś zmienić, ulepszyć. Ani pasuje, ani nie pasuje Test mocny stron Poniżej znajduje się lista 55 stwierdzeń. Prosimy, abyś na skali pod każdym z nich określił, jak bardzo ono do Ciebie. Są to określenia, które wiele osób uznaje za korzystne i atrakcyjne.

Bardziej szczegółowo

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid

WIEŚCI SZKOLNE Z ŻYCIA SZKOŁY. Cyprian Kamil Norwid MIESIĘCZNIK SZKOŁY PODSTAWOWEJ IM. C.K. NORWIDA W DĄBRÓWCE WIEŚCI Cyprian Kamil Norwid Cyprian Kamil Norwid N U M E R V I SZKOLNE M A R Z E C 2 0 1 4 Z ŻYCIA SZKOŁY W TYM NUMERZE: Z życia szkoły 1 Zuch

Bardziej szczegółowo

wyniki oglądalności 0,09 0,09 0,09 0,08 0,12% 0,06% 0% 2012 2013 2014 2015

wyniki oglądalności 0,09 0,09 0,09 0,08 0,12% 0,06% 0% 2012 2013 2014 2015 jesień2015 BBC Lifestyle BBC Lifestyle to unikalna propozycja dla widzów, którzy szukają inspiracji w domu, rodzinie i życiu. To wspaniały przewodnik dla osób, które chcą czerpać z życia to, co najlepsze.

Bardziej szczegółowo

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii

Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Moje pierwsze wrażenia z Wielkiej Brytanii Polska Szkoła Sobotnia im. Jana Pawla II w Worcester Opracował: Maciej Liegmann 30/03hj8988765 03/03/2012r. Wspólna decyzja? Anglia i co dalej? Ja i Anglia. Wielka

Bardziej szczegółowo

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015

SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 SKALA ZDOLNOŚCI SPECJALNYCH W WERSJI DLA GIMNAZJUM (SZS-G) SZS-G Edyta Charzyńska, Ewa Wysocka, 2015 INSTRUKCJA Poniżej znajdują się twierdzenia dotyczące pewnych cech, zachowań, umiejętności i zdolności,

Bardziej szczegółowo

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek)

Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca i z naszej szkoły pojechały na niego dwie uczennice. 5.07.2011 r. (wtorek) Moscovia letni obóz językowy dla ludzi niemalże z całego świata. Wyjazd daje możliwość nauki j. rosyjskiego w praktyce, a także poznania ludzi z różnych stron świata. Obóz odbywał się od 6 do 28 lipca

Bardziej szczegółowo

Najważniejsze w Polsce zawody w skokach przez przeszkody Impreza posiadająca status kwalifikacji do Mistrzostw Świata Transmisja z zawodów

Najważniejsze w Polsce zawody w skokach przez przeszkody Impreza posiadająca status kwalifikacji do Mistrzostw Świata Transmisja z zawodów Najważniejsze w Polsce zawody w skokach przez przeszkody Impreza posiadająca status kwalifikacji do Mistrzostw Świata Transmisja z zawodów przeprowadzana przez TVP 1 i TVP Sport Pierwsze w historii Polskiego

Bardziej szczegółowo

WIosenne przebudzenie w Mazurolandii!

WIosenne przebudzenie w Mazurolandii! WIosenne przebudzenie w Mazurolandii! Już od marca Mazurolandia zaprasza na żywą lekcję przyrody. Będziecie mogli zajrzeć do Chaty Leśnego Czarodzieja, gdzie posłuchacie ciekawych opowieści o żyjących

Bardziej szczegółowo

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście

Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście 1 Rodzina Gierlachów - koncert w rodzinnym mieście Chyba dobrze czuli się Państwo na sanockiej scenie. To było widać i słychać Tatiana Hempel-Gierlach: Tak, w Sanoku zgotowano nam wspaniałe przyjęcie,

Bardziej szczegółowo

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku

I Komunia Święta. Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku I Komunia Święta Parafia pw. Bł. Jana Pawła II w Gdańsku Ktoś cię dzisiaj woła, Ktoś cię dzisiaj szuka, Ktoś wyciąga dzisiaj swoją dłoń. Wyjdź Mu na spotkanie Z miłym powitaniem, Nie lekceważ znajomości

Bardziej szczegółowo

METAMORFOZA NA SZÓSTKĘ

METAMORFOZA NA SZÓSTKĘ 2HANDEL i USŁUGI METAMORFOZA NA SZÓSTKĘ Nietuzinkowy, oryginalny, z własnym, niepowtarzalnym klimatem. Salon fryzjerski w starej, dziewiętnastowiecznej kamienicy przeszedł gruntowaną metamorfozę. Projektantka

Bardziej szczegółowo

KLUB DEKADA to marka z wieloletnią tradycją, pierwszy prawdziwie mainstream - owy klub w Warszawie. To przede wszystkim klub muzyczny, którego misją

KLUB DEKADA to marka z wieloletnią tradycją, pierwszy prawdziwie mainstream - owy klub w Warszawie. To przede wszystkim klub muzyczny, którego misją KLUB DEKADA to marka z wieloletnią tradycją, pierwszy prawdziwie mainstream - owy klub w Warszawie. To przede wszystkim klub muzyczny, którego misją jest generowanie pozytywnych emocji głównie poprzez

Bardziej szczegółowo

RENDEZ-VOUS Z FRANCJĄ SOBOTA 14 LIPCA 2012 ULICA FRANCUSKA WARSZAWA OFERTA UDZIAŁU

RENDEZ-VOUS Z FRANCJĄ SOBOTA 14 LIPCA 2012 ULICA FRANCUSKA WARSZAWA OFERTA UDZIAŁU RENDEZ-VOUS Z FRANCJĄ SOBOTA 14 LIPCA 2012 ULICA FRANCUSKA WARSZAWA OFERTA UDZIAŁU Z okazji święta narodowego Francji, Francuska Izba Przemysłowo-Handlowa w Polsce przy współpracy z Instytutem Francuskim

Bardziej szczegółowo

Grodziska. Galeria uliczna

Grodziska. Galeria uliczna Grodziska Galeria uliczna Józef Chełmoński malował tak, jak w naturze jest, pokazując jej piękno. Dobrze, że mieszkał na naszej grodziskiej ziemi. Przedstawione sceny z życia ludu mazowieckiego są dla

Bardziej szczegółowo

Rzeźby z lodu. ...piękno rodzi się w -20 st C O...

Rzeźby z lodu. ...piękno rodzi się w -20 st C O... Rzeźby z lodu...piękno rodzi się w -20 st C O... ICE EVOLUTION to czołowa firma zajmująca się tworzeniem niesamowitych atrakcji w lodzie. Połączyliśmy pracę z pasją, dzięki czemu już od wielu lat uświetniamy

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z PRAKTYKI

SPRAWOZDANIE Z PRAKTYKI SPRAWOZDANIE Z PRAKTYKI Pod koniec drugiego roku studiów licencjackich w Wyższej Szkole Turystyki i Hotelarstwa w Gdańsku miałem możliwość odbycia 3-miesięcznej płatnej praktyki w Bawariiw południowych

Bardziej szczegółowo

JEŚLI PLANUJĄ PAŃSTWO SZKOLENIE LUB KONFERENCJĘ W MIEJSCU INNYM

JEŚLI PLANUJĄ PAŃSTWO SZKOLENIE LUB KONFERENCJĘ W MIEJSCU INNYM JEŚLI PLANUJĄ PAŃSTWO SZKOLENIE LUB KONFERENCJĘ W MIEJSCU INNYM NIŻ WSZYSTKIE TO TRAFILIŚCIE POD WŁAŚCIWY ADRES! Centrum Inspiracje to 6 kameralnych sal szkoleniowych dających wiele możliwości organizacyjnych.

Bardziej szczegółowo

Copyright 2015 Monika Górska

Copyright 2015 Monika Górska 1 Wiesz jaka jest różnica między produktem a marką? Produkt się kupuje a w markę się wierzy. Kiedy używasz opowieści, budujesz Twoją markę. A kiedy kupujesz cos markowego, nie zastanawiasz się specjalnie

Bardziej szczegółowo

Aljo Restaurant Centre & Room Hotel Wesele

Aljo Restaurant Centre & Room Hotel Wesele Aljo Restaurant Centre & Room Hotel Wesele Szanowni Państwo, Aljo Restaurant Centre & Room Hotel podejmując się organizacji Ceremonii Weselnej oddaje do Państwa dyspozycji całe swoje wieloletnie w tej

Bardziej szczegółowo

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION

FASHION CULTURE POLAND-GREAT BRITAIN UNITED IN FASHION www.fashionculture.pl OFERTA SPONSORSKA PRZY SZTUCE FASHION CULTURE W ROLI GŁÓWNEJ: Polsko-Brytyjska Kultura i Sztuka SCENA: MUZEUM PAŁAC w Wilanowie Organizator: Polska Wszechnica w Wielkiej Brytanii

Bardziej szczegółowo

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J

Andrzej Siemi ń ski. malarstwo. 27 V 2011-24 VII 2011 - Galeria J Andrzej Siemi ń ski malarstwo 90-408, ul. Próchnika 3 tel. +48 42 632 67 07 e-mail: galeria.j@interia.pl www.galeriaj.pl Organizacja wystawy: Anna Niedzielska Julia Sowińska-Heim 27 V 2011-24 VII 2011

Bardziej szczegółowo

1. http://www.tvp.pl/dla-dzieci/psie-opowiesci/wideo, http://www.tvp.pl/dla-dzieci/psie-opowiesci/teledyski

1. http://www.tvp.pl/dla-dzieci/psie-opowiesci/wideo, http://www.tvp.pl/dla-dzieci/psie-opowiesci/teledyski Piosenki 1. http://www.tvp.pl/dla-dzieci/psie-opowiesci/wideo, http://www.tvp.pl/dla-dzieci/psie-opowiesci/teledyski Piosenki-klipy opowiadające o uczuciach z wyświetlanym tekstem. Portal TVP. 2. http://mp3.wp.pl/p/strefa/gatunki/na.html

Bardziej szczegółowo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo

Janusz Przybylski. Grafika i malarstwo Janusz Przybylski Grafika i malarstwo wrzesień-październik 2014 W stałej ekspozycji jednej z najważniejszych galerii sztuki współczesnej na świecie, w Tate Gallery w Londynie, niewiele dzieł pochodzi z

Bardziej szczegółowo

Tak wygląda 5 październik w jesiennym blasku słońca. Zostały wymienione wszystkie okna i odnowiona elewacja.

Tak wygląda 5 październik w jesiennym blasku słońca. Zostały wymienione wszystkie okna i odnowiona elewacja. Dokładnie od 29 czerwca 2015 mogliśmy zacząć prace związane z modernizacją nowej siedziby szkoły, ale tak rzeczywiście rozpoczęły się one pod koniec trwania obozu w Widowie czyli w okolicach 5 10 lipca.

Bardziej szczegółowo

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą

Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Nazywam się Maria i chciałabym ci opowiedzieć, jak moja historia i Święta Wielkanocne ze sobą się łączą Jako mała dziewczynka miałam wiele marzeń. Chciałam pomagać innym ludziom. Szczególnie starzy, samotni

Bardziej szczegółowo

Oferta wynajmu mobilnego

Oferta wynajmu mobilnego Oferta wynajmu mobilnego kina emocji CINEMA 5D CINEMA 5D zobacz i poczuj! Nasze kino to innowacyjny produkt na miarę XXI wieku. W kinie CINEMA 5D widz odbiera film wszystkimi zmysłami. Dzieje się tak za

Bardziej szczegółowo

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl).

Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Serdecznie zapraszamy do odwiedzenia pięknego hotelu Pałac Lucja w Zakrzowie (www.pałaclucja.pl). Nasz hotel to idealne miejsce na organizację m.in.: spotkań biznesowych, konferencji, szkoleń oraz imprez

Bardziej szczegółowo

PROGRAM POD NIEBEM. Kompleksowej Organizacji Wyjazdu integracyjnego

PROGRAM POD NIEBEM. Kompleksowej Organizacji Wyjazdu integracyjnego PROGRAM Kompleksowej Organizacji Wyjazdu integracyjnego POD NIEBEM ORIENTACYJNA CENA: Proponowane zakwaterowanie: Pokoje 2 osobowe 10 szt. Pałac Wojanów **** Czerwiec 2010 Średnia cena za osobę: 1 500,00

Bardziej szczegółowo

Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE

Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE Jaworowy Dwór HOTEL - SPA - KONFE RENCJE Historyczny obiekt Dwór został zbudowany w pierwszej połowie XVIII wieku w klasycznym stylu szlacheckich dworków polskich przez rodzinę Jaworskich, pieczętującą

Bardziej szczegółowo

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009

Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 Stanisław Zagajewski utalentowany artysta samorodek - maj 2009 To był kapitalny pomysł mojej koleżanki Ani, abyśmy połączyły majowy wyjazd na jedyny poznański koncert Snowy White a, z obejrzeniem rzeźb

Bardziej szczegółowo

AUTOBIOGRAFIZM...15 1. Żal po stracie dziecka...15 2. Wspomnienia wojenne...17 3. Powrót do lat młodości...19

AUTOBIOGRAFIZM...15 1. Żal po stracie dziecka...15 2. Wspomnienia wojenne...17 3. Powrót do lat młodości...19 Spis treści ARTYSTA...11 1. Stworzyciel nieba, ziemi i człowieka... 11 2. Artysta kapłan...12 3. Artysta nieśmiertelny...13 4. Artysta dziwak...13 5. Artysta poszukujący wiedzy o człowieku...14 6. Artysta

Bardziej szczegółowo

Scenariusz widowiska scenicznego Zdrowo żyj Dzieci 5 6 letnie

Scenariusz widowiska scenicznego Zdrowo żyj Dzieci 5 6 letnie Scenariusz widowiska scenicznego Zdrowo żyj Dzieci 5 6 letnie Teksty narratora i słowa piosenek Ewy Knap Choreografia Małgorzata Piotrowicz W widowisku wykorzystano muzykę zespołu ABBA Samorządowe Przedszkole

Bardziej szczegółowo

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji

Francja, Paryż - Wieża Montaparnasse, najbrzydszy budynek we Francji Wieża Montparnasse wieża i należące do niej centrum handlowe powstałe w latach 1969-1972, w centrum dzielnicy Montparnasse, na avenue du Maine 33 w Paryżu (dzisiejszy odpowiednik SkyTower we Wrocławiu.

Bardziej szczegółowo

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO

KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO KĄCIK JĘZYKA ANGIELSKIEGO Język angielski jest językiem międzynarodowym. Posługują się nim ludzie na całym świecie. Ty jesteś jedną z tych osób. Warto więc dowiedzieć się w jakich państwach mówi się po

Bardziej szczegółowo

W POSZUKIWANIU DOMU DLA KONI

W POSZUKIWANIU DOMU DLA KONI W POSZUKIWANIU DOMU DLA KONI ON ONA Polonista, Nauczyciel, Instruktor teatralny, Mieszczuch z urodzenia Architekt, Marketingowiec, Mieszczuch z wyboru Połączyła ich miłość do koni i artystyczne aspiracje

Bardziej szczegółowo

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013

Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 Wycieczka do Wrocławia 07.10.2013 11.10.2013 W drugim tygodniu października 2013 roku razem z klasą IV TE wziąłem udział w wycieczce klasowej do Wrocławia - Stolicy Kultury 2016 roku. Pierwszego dnia naszego

Bardziej szczegółowo

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom.

Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. W rodzinie wszystko się mieści Miłość i przyjaźń zawiera Rodzina wszystko oddaje Jak przyjaźń drzwi otwiera. Ten zbiór dedykujemy rodzinie i przyjaciołom. 1 Opracowanie: Anna Polachowska Korekta: Anna

Bardziej szczegółowo

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument

Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument Natalia Junik Kulturoznawstwo DSW Zaliczenie na przedmiot pn. Fotografia jako dokument DWA ŚWIATY BOGACTWO I NĘDZA W WIELKIM MIEŚCIE KAIR, miasto na styku światów القاهرة Kair to położona nad Nilem stolica

Bardziej szczegółowo

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków,

J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, J. J. : Spotykam rodziców czternasto- i siedemnastolatków, którzy twierdzą, że właściwie w ogóle nie rozmawiają ze swoimi dziećmi, odkąd skończyły osiem czy dziewięć lat. To może wyjaśniać, dlaczego przesiadują

Bardziej szczegółowo

Wiosenne przebudzenie w Mazurolandii!

Wiosenne przebudzenie w Mazurolandii! Wiosenne przebudzenie w Mazurolandii! Już od marca Mazurolandia zaprasza na żywą lekcję przyrody. Będziecie mogli zajrzeć do Chaty Leśnego Czarodzieja, gdzie posłuchacie ciekawych opowieści o żyjących

Bardziej szczegółowo

Baltie 2010 etap szkolny, zadania dla kategorie A, B

Baltie 2010 etap szkolny, zadania dla kategorie A, B Baltie 2010 etap szkolny, zadania dla kategorie A, B W tym roku konkurs w szkolnym kółku będzie zawierał 2 zadania dla kategorii A i B (Baltie 3) oraz 2 zadania dla kategorii C i D (Baltie 4 C#). Zadanie

Bardziej szczegółowo

Centrum Kultury WYNAJEM SAL

Centrum Kultury WYNAJEM SAL 1 Centrum Kultury WYNAJEM SAL Centrum Kultury w Lublinie oferuje Państwu na wynajem swoje przestrzenie na konferencje, pokazy, bankiety czy wyjątkowe spotkania. Większość pomieszczeń odrestaurowanego klasztoru

Bardziej szczegółowo

17 marca 2011 r. DZIEŃ KANGURA

17 marca 2011 r. DZIEŃ KANGURA 17 marca 2011 r. DZIEŃ KANGURA MIĘDZYKLASOWY TURNIEJ MATEMATYCZNY KLAS IV VI Obchody Dnia Kangura - święta matematyki, mają charakter konkursu między klasami. Chcemy udowodnić, że matematyka, to nie tylko

Bardziej szczegółowo

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady,

Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH. Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, Laura Mastalerz, gr. IV Izabella Mastalerz siostra, III kl. S.P. Nr. 156 BAJKA O WARTOŚCIACH Dawno, dawno temu, w dalekim kraju istniały następujące osady, w których mieszkały wraz ze swoimi rodzinami:

Bardziej szczegółowo

ZDROWOTNYCH I DBAŁOŚCI O BEZPIECZEŃSTWO KSZTAŁTOWANIE PRAWIDŁOWYCH NAWYKÓW POŻĄDANYCH SPOŁECZNIE KSZTAŁTOWANIE POSTAW OBSZAR DZIAŁAŃ

ZDROWOTNYCH I DBAŁOŚCI O BEZPIECZEŃSTWO KSZTAŁTOWANIE PRAWIDŁOWYCH NAWYKÓW POŻĄDANYCH SPOŁECZNIE KSZTAŁTOWANIE POSTAW OBSZAR DZIAŁAŃ KSZTAŁTOWANIE POSTAW POŻĄDANYCH SPOŁECZNIE KSZTAŁTOWANIE PRAWIDŁOWYCH NAWYKÓW PLAN WYCHOWAWCZYCH KLASA I CEL GŁÓWNY - Dziecko umie znaleźć się w zespole klasowym, rozumie obowiązujące w nim zasady i prawidłowo

Bardziej szczegółowo

Diva For Rent. Recenzje. Twórcy i wykonawcy. Alicja Węgorzewska. mezzosopran

Diva For Rent. Recenzje. Twórcy i wykonawcy. Alicja Węgorzewska. mezzosopran Recenzje Twórcy i wykonawcy Alicja Węgorzewska mezzosopran Piotr Matuszczyk/Maciej Tomaszewski Fortepian Bogdan Kierejsza skrzypce Jerzy Snakowski pomysł i tekst Jerzy Bończak reżyseria Rafał Olbiński

Bardziej szczegółowo

Operacja KRAINA MARZEN

Operacja KRAINA MARZEN Wydawca: Drägerwerk AG & Co. KGaA, Corporate Communications, Moislinger Allee 53 55, 23558 Lubeka www.draeger.com Drägerwerk AG & Co. KGaA, 2014. Wszelkie prawa zastrzeżone Tekst i koncepcja: Christiane

Bardziej szczegółowo

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne

Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne Czy znacie kogoś kto potrafi opowiadać piękne historie? Ja znam jedną osobę, która opowiada nam bardzo piękne, czasem radosne, a czasem smutne historie. Tą osobą jest Maryja, mama Pana Jezusa. Maryja opowiada

Bardziej szczegółowo

Elżbieta Grazda Szkoła Podstawowa nr 3 im. Armii Krajowej w Sandomierzu

Elżbieta Grazda Szkoła Podstawowa nr 3 im. Armii Krajowej w Sandomierzu www.awans.net Publikacje nauczycieli Elżbieta Grazda Szkoła Podstawowa nr 3 im. Armii Krajowej w Sandomierzu Spotkanie z Królową Bajkolandii Scenariusz imprezy podsumowującej przebieg II Ogólnopolskiego

Bardziej szczegółowo