Realizacja przedmiotu przyroda poradnik dla dyrektorów i nauczycieli

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Realizacja przedmiotu przyroda poradnik dla dyrektorów i nauczycieli"

Transkrypt

1 1 Joanna Lilpop, Urszula Poziomek, Krzysztof Spalik, Pracownia Przedmiotów Przyrodniczych Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie Realizacja przedmiotu przyroda poradnik dla dyrektorów i nauczycieli Spis treści 1. Struktura podstawy programowej przedmiotu przyroda Cele kształcenia Treści nauczania Wątki tematyczne i przedmiotowe oraz liczba godzin przeznaczona na ich realizację 2 2. Czym różni się wątek tematyczny od przedmiotowego? 3 3. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki tematyczne? 4 4. Jak realizować wątki tematyczne? 4 5. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki przedmiotowe? 5 6. Jak realizować wątki przedmiotowe? 6 7. Czy i jak można łączyć realizację wątków przedmiotowych i tematycznych? 6 8. Jak NIE NALEŻY realizować przyrody, czyli jak należy wybierać wątków tematycznych i przedmiotowych? 8 9. Czy warto pisać program nauczania przyrody? Czym się kierować, układając ramowy plan nauczania dla szkoły? W jaki sposób realizować zajęcia z przyrody? Kształtowa kompetencji społecznych na zajęciach z przyrody Ewaluacja realizacji przyrody 10 Przykładowa ankieta ewaluacyjna zajęć z przyrody 10 Przykładowa karta ewaluacji projektu 11 Przykładowy kwestionariusz ankiety ewaluacyjnej kursu przyrody Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przedmiotu przyroda 12 Literatura 13

2 2 1. Struktura podstawy programowej przedmiotu przyroda Podstawa programowa przedmiotu przyroda, podob jak innych przedmiotów ogólnych, opisuje cele kształcenia (wymagania ogólne), treści nauczania (wymagania szczegółowe) oraz zalecane warunki i sposób realizacji. Dodatkowym elementem jest część zatytułowana Wątki tematyczne i tematy zajęć Cele kształcenia Wymagania ogólne dla przedmiotu przyroda obejmują jeden cel kształcenia: rozumie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich weryfikowaniu za pomocą obserwacji i eksperymentów [1]. Cel kształcenia jest uzupełniony zdam: Celem zajęć jest poszerze wiedzy uczniów z zakresu nauk przyrodniczych [1 1 ]. W części Zalecane warunki i sposób realizacji, napisano także, że zajęcia przyroda służą utrwaleniu postawy naukowej wobec świata przyrody (...) i dostrzegania holistycznego charakteru nauk przyrodniczych. Podatkowo w komentarzu do podstawy podkreślone jest, że poszerze wiedzy oznacza wprowadzania zagadń z zakresu rozszerzonego z biologii, chemii, fizyki i geografii, ale powinno mieć aspekt popularnonaukowy. Nauki przyrodnicze uczą rozumowania analitycznego, umiejętności odróżniania faktów od opinii, rozpoznawania zagadń możliwych do zweryfikowania za pomocą metod naukowych, czy wreszcie stawiania pytań i weryfikowania hipotez oraz formułowania 1 Liczby w nawiasach kwadratowych są odsiem do źródeł literaturowych wniosków. Wiele wiadomości oraz umiejętności nabytych w szkole przydaje się w życiu codziennym. Nauki przyrodnicze pozwalają zrozumieć świat tylko w aspekcie zjawisk przyrodniczych i techniki, ale także procesów społecznych i cywilizacyjnych. Należy także podkreślić, że postęp naukowy czasem przynosi dylematy natury moralnej (genetyka, badania nad komórkami macierzystymi itd.) albo budzi pokój (organizmy transgeniczne, energia jądrowa, zmiany klimatyczne itd.). Wyjaśniając i przybliżając te problemy, naucza przyrody powinno stanowić element wychowania obywatelskiego, sprzyjającego podejmowaniu racjonalnych decyzji, opartych na rzetelnej analizie faktów, a na emocjach i irracjonalnych lękach Treści nauczania Wymagania szczegółowe, czyli treści nauczania, odnoszą się do wyszczególnionych w tabeli przykładowych tematów zajęć, pogrupowanych w wątki tematyczne i przedmiotowe. W komentarzu do podstawy jej autorzy podkreślili, że zagadnia i przypisane im wymagania są przykładowe, zachęcając jednocześ nauczycieli do proponowania i realizacji własnych wątków tematycznych, przy zachowaniu interdyscyplinarności oraz związku z życiem codziennym. Intencją autorów dokumentu było pokaza przykładowego, interdyscyplinarnego zestawu tematów oraz treści nauczania po to, by nauczyciel mógł dostosować przedmiot do potrzeb konkretnej grupy uczniów i wybranego przez nich profilu edukacyjnego [2] Wątki tematyczne i przedmiotowe oraz liczba godzin przeznaczona na ich realizację W podstawie programowej przyrody pojawiły się nowe pojęcia wątki tematyczne i wątki przedmiotowe. W obrębie trzech działów Nauka i świat, Nauka i technologia oraz Nauka wokół nas zaproponowano przykładowe tematy zajęć, które są uporządkowane w wątki tematyczne (rzędy tabeli) lub wątki przedmiotowe (kolumny tabeli). Podstawa określa wątek tematyczny jako omówie wybranego tematu w zakresie wszystkich czterech nauk przyrodniczych, natomiast wątek przedmiotowy jako przedstawie grupy powiązanych tematów w obrębie jednej nauki przyrodniczej. W podstawie zapisano, że zajęcia powinny objąć co najmj cztery wątki oraz, że dopuszcza się realizację wątku tematycznego zaproponowanego przez nauczyciela. W komentarzu do podstawy napisano rówż, że kurs może zawierać albo wątki tematyczne, ( ) albo wątki przedmiotowe. Autorzy podstawy sprecyzowali przy tym, jakie powinny być proporcje między wątkami przedmiotowymi i tematycznymi we wstępie podano jedy przykładowe rozwiąza. W Zalecanych warunkach i sposobie realizacji podkreślono jednak, że zajęcia powinny mieć charakter interdyscyplinarny, a poszczególne wątki mogą być realizowane przez nauczycieli różnych specjalności. Z analizy tych zapisów wynika, że: nauczyciel realizujący przyrodę ma dużą swobodę w wyborze treści nauczania i w sposobie ich realizacji (tematycznym lub przedmiotowym). To z pewnością stanowi o innowacyjności tego przedmiotu. Na realizację przyrody czy to przez wątki tematyczne czy przedmiotowe przeznaczono minimum 120 godzin w cyklu nauczania. [3] Nauczyciel może dostosować liczbę godzin przeznaczonych na realizację poszczególnych tematów do stosowanych strategii, form i metod. Stwarza to komfortową sytuację dydaktyczną, w której można bez presji czasowej kształtować i rozwijać umiejętność stawiania hipotez i ich weryfikowania za pomocą obserwacji i eksperymentów.

3 3 Przy założeniu, że przyroda jest przedmiotem interdyscyplinarnym, należy realizować tematy z czterech nauk przyrodniczych. W podstawie programowej przyrody obowiązujący i najważjszy jest cel kształcenia: Rozumie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich weryfikowaniu za pomocą obserwacji i eksperymentów. Sformułowane w podstawie wątki tematyczne i tematy zajęć mają charakter przykładowy. Podane treści nauczania dotyczą wymienionych tematów, a zatem także są przykładami. Opis tematów i wymagań szczegółowych ma charakter poglądowy pokazuje, jak różnorodne mogą być tematy zajęć, podkreśla także ich popularnonaukowy aspekt. Możliwe jest zatem realizowa wątków tematycznych oraz dobranych do nich treści nauczania zaproponowanych przez nauczyciela. Swoboda w wyborze nowych, uwzględnionych w podstawie tematów i wymagań szczegółowych oznacza, że przy realizacji przyrody w układzie wątków przedmiotowych nauczyciel może także zaproponować swoje ujęcie takiego wątku, jeśli zachowane będą przy tym cele kształcenia. W szczególności, nauczyciel może łączyć przykładowe tematy z podstawy ze swoimi, modyfikować te tematy, formułować nowe wymagania szczegółowe lub modyfikować te zawarte w podstawie. W autorskim komentarzu do podstawy podkreślono tę swobodę, ostrzegając jednocześ przed mechanicznym przenoszem zagadń z przedmiotów przyrodniczych realizowanych w wersji rozszerzonej. 2. Czym różni się wątek tematyczny od przedmiotowego? Wątek tematyczny realizuje określone zagad w aspekcie czterech nauk przyrodniczych biologii, chemii, fizyki i geografii. Tabela 1. Przykład wątku tematycznego. Liczba okien tabeli w wątku przedmiotowym została w podstawie określona, aczkolwiek podział tabeli na działy A, B, C sugeruje, że długość wątku przedmiotowego odpowiada długości działu, a zatem można przyjąć, że wątek przedmiotowy to 8 okien tabeli w kolum, łączących się tematycz (z jednego działu). Tabela 2. Przykład wątku przedmiotowego. Wątek przedmiotowy, podob jak w wypadku wątków tematycznych, może obejmować zagadnia opracowane przez nauczyciela; ważne jest, żeby były to treści nauczania realizowane w zakresie rozszerzonym przedmiotu przyrodniczego.

4 4 Istotne jest, że ten sam zespół tematów (np. z działu A lub B) można realizować tematycz lub przedmiotowo. Przy realizacji wątku tematycznego należy zajęcia prowadzić równolegle - zajęcia z każdej z nauk przyrodniczych powinny być realizowane w cyklu, jedne po drugich, tak by ten sam problem był zbadany wieloaspektowo, interdyscyplinar. Taki problemowy sposób realizacji przedmiotu zakłada współpracę nauczycieli zarówno na płaszczyź merytorycznej jak i dydaktycznej. Realizacja przedmiotowa zakłada koczności ścisłej współpracy między nauczycielami, choć jest ona zalecana i wskazana. W tym sposobie Tabela 3. Grupy przykładowych tematów z czterech nauk przyrodniczych realizowanych w ramach wątku tematycznego nr 1: Metoda naukowa i wyjaśnia świata w dziale Nauka i świat. Tabela 4. Przykładowy rozkład godzin dla przyrody realizowanej w czterech wątkach tematycznych, przez czterech nauczycieli przedmiotów przyrodniczych. sział A. Nauka i świat Wątki Tytuł wątku tematycznego 1. Metoda naukowa i wyjaśnia świata tematyczne Grupa tematów z fizyki 1.1. obserwacja i eksperyment w fizyce; rola teorii i doświadczenia w rozwoju fizyki; Nauczyciel fizyki, liczba godzin realizacji przyrody nauczyciele mogą realizować wątki przedmiotowe w różnym czasie (w różnych semestrach), pamiętając przy tym, by zachować interdyscyplinarny charakter przedmiotu. 3. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki tematyczne? Wątek tematyczny odpowiada rzędowi tabeli i obejmuje 4 grupy przykładowych tematów wywodzących się z czterech różnych nauk przyrodniczych biologii, chemii, fizyki i geografii. Nauczyciel chemii, liczba Grupa tematów z chemii 1.2. obserwacja i eksperyment w chemii; różne możliwości wykorzystania doświadczeń chemicznych (ilustrujące, badawcze wprowadzające, badawcze problemowoodkrywające i badawcze problemowoweryfikujące) w procesie poznawczym; Nauczyciel biologii, liczba Grupa tematów z biologii 1.3. obserwacje i eksperyment w biologii; teoria ewolucji jako centralna teoria biologii; czy teoria ewolucji jest weryfikowalna? Nauczyciel geografii, liczba 4. Jak realizować wątki tematyczne? Koczne jest, by wątek tematyczny zawierał tematy ze wszystkich czterech nauk przyrodniczych. Grupa tematów z geografii 1.4. teoria powstania i ewolucji Wszechświata; jaka jest przyszłość świata? godzin godzin godzin I wątek 7 godzin II wątek 7 godzin III wątek 8 godzin IV wątek 8 godzin Suma godzin Suma godzin Byłoby najlepiej, aby w ramach jednego wątku tematycznego realizować tematy od strony biologii, chemii czy fizyki i geografii bezpośrednio po sobie, tak by zachować interdyscyplinarny charakter omawianych zagadń, problemów. W przypadku, gdy przyrody będą uczyć nauczyciele czterech przedmiotów przyrodniczych, każdy z nich będzie miał zajęcia w klasie co cztery tygod, uczniowie zaś będą mieli te zajęcia co tydzień, realizując w cyklu dany wątek tematyczny. Przy takim sposobie realizacji istotne jest, by liczba godzin poświęconych na poszczególne tematy była jednakowa ułatwi to znacz organizację działań dydaktycznych szkoły. Najlepiej byłoby, aby wątki tematyczne były realizowane przez nauczycieli wszystkich czterech przedmiotów przyrodniczych. Nie ma jednak przeszkód formalnych, aby były realizowane przez trzech, dwóch lub nawet jednego nauczyciela, jeśli zachowana zosta zasada interdyscyplinarności. Każdy z czterech nauczycieli może mieć do dyspozycji 30 godzin dydaktycznych. Przy wyborze 4 wątków tematycznych, na realizację każdego okna tabeli przypada po 7-8 godzin.

5 5 Przykładowy rozkład godzin przedstawiony w Tabeli nr 4 stwarza komfortową sytuację czasową, którą można wykorzystać do formułowania pytań badawczych, hipotez, realizacji prostych doświadczeń i obserwacji, analizy materiałów źródłowych, dyskusji, wnioskowania, weryfikacji hipotez, a także na wyjścia poza budynek szkolny na wykład, do muzeum, ogrodu botanicznego, zoologicznego, do parku czy lasu. Przykład dotyczący realizacji jednego wątku tematycznego w ciągu 28 godzin został opisany w Tabeli nr 5. Można oczywiście zgod z zapisami podstawy zwiększyć zarówno liczbę realizowanych wątków (przyjmując wtedy mjszą liczbę godzin na realizację poszczególnych tematów w wątku tematycznym), jak i liczbę tematów realizowanych w wątku tematycznym, a także liczbę godzin przeznaczonych do realizacji jednego tematu, w zależności od formy pracy i stosowanych przez nauczyciela metod i strategii. Nauczyciele mogą rówż realizować, zgod z zapisem w podstawie programowej, własne wątki tematyczne. 5. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki przedmiotowe? Wątek przedmiotowy to jedna pełna grupa tematów w obrębie wybranego przedmiotu takie przykładowe grupy zawiera tabela w podstawie programowej. Na przykład wątek biologiczny w dziale Nauka i świat obejmuje tematy 1.3, 2.3, itd. do 8.3. Podstawa narzuca jednak koczności realizacji wszystkich tematów, narzuca także ich liczby. Biorąc pod uwagę liczbę go- Dział Wątek tematyczny Tematy zajęć i liczba godzin fizyka (7h) Tematy zajęć i liczba godzin chemia (7h) Tematy zajęć i liczba godzin biologia (7h) Tematy zajęć i liczba godzin geografia (7h) Suma godzin przeznaczona na realizację wątku B Nauka 10. Energia od Słońca do żarówki Energia płomienia, żarówki, lasera. (3h) Energia słoneczna, jądrowa i termojądrowa. (4h) Energia wewnętrzna układu reakcji, procesy chemiczne samorzutne i wymuszone. (3h) Właściwości substancji surowców do produkcji elementów oświetlenia. (4h) Źródła energii użytecznej w organizmie (fotosynteza, oddycha komórkowe, ATP). (3h) Oazy hydrotermalne a przepływ energii w biosferze. (4h) Problemy energetyczne na Ziemi. (3h) Energia słoneczna szansą na rozwiąza problemów energetycznych? (4h) 28 h Tabela 6. Przykładowy wybór więcej niż czterech wątków tematycznych. Tabela 5. Przykład realizacji wątku tematycznego przez 28 godzin dydaktycznych (przykładowe tematy pochodzą z podstawy programowej).

6 6 Tabela 7. Przykładowy wybór więcej niż czterech wątków tematycznych, w tym wątków własnych (dział D. Nowy). dzin przeznaczonych na realizację przedmiotu, można przyjąć, że wątek przedmiotowy powin obejmować 8 zagadń (okien tabeli), co oznacza, że na realizację jednego zagadnia przeznaczone będzie ok. 3 godzin lekcyjnych (przy 4 wątkach przedmiotowych). Nauczyciel przedmiotu może stworzyć zmodyfikowany wątek przedmiotowy, łącząc ze sobą tematy z różnych działów z danego przedmiotu w logiczną całość lub też modyfikując zapisy przykładowych tematów i treści nauczania. Możliwe jest też tworze własnej grupy tematów w ramach wątku przedmiotowego. 6. Jak realizować wątki przedmiotowe? Wątki przedmiotowe mogą być realizowane w wielu różnych wariantach, zgod z zapisem w komentarzu do podstawy programowej: (...) fakt, że przyroda jest przedmiotem uzupełniającym, stwarza spotykane dotychczas w praktyce szkolnej możliwości dla szkoły, uczniów i nauczycieli w zakresie fakultatywnego wyboru treści nauczania.[2] Nie należy realizować w wątkach przedmiotowych treści nauczania z zakresu rozszerzonego. W tabelach 8. i 9. przedstawiono dwa przykłady możliwych sposobów realizacji wątków przedmiotowych. Jeśli przyrody w wersji wątków przedmiotowych uczy czworo nauczycieli, to każdy z nich realizuje wybrany przez siebie wątek przedmiotowy w ramach jednej nauki przyrodniczej, mając do dyspozycji 30 godzin. W takiej sytuacji przykładowy przydział godzin może wyglądać następująco: Mając do dyspozycji 30 godzin, nauczyciel planuje przydział godzin na realizację poszczególnych tematów zajęć w ramach jednego wątku, np. nauczyciel fizyki wybiera 8 zagadń z działu Nauka i świat (1.1, 2.1, 3.1, 4.1, 5.1, 6.1, 7.1, 8.1). Na zajęciach można łączyć treści z różnych okien tabeli (grup tematów), tak by stanowiły logiczny i spójny materiał. Najważjsze jest, by liczba godzin przeznaczona do realizacji jednego tematu była wystarczająca do kształtowania umiejętności pracy metodą naukową zarówno w wydaniu pracy laboratoryjnej jak i pracy z materiałami źródłowymi. Zapisy podstawy programowej pozwalają na realizację więcej niż czterech wątków przedmiotowych, warto jednak unikać sytuacji, w której tematy zajęć będą realizowane na pojedynczych godzinach lekcyjnych. W czasie 45 minut trudno jest np. dokonać analizy danych, wnioskować i przeprowadzić dyskusję w zespołach i na forum klasy. 7. Czy i jak można łączyć realizację wątków przedmiotowych i tematycznych? Przyrodę można realizować z jednoczesnym wykorzystam wątków tematycznych i przedmiotowych: Na zajęciach można realizować bądź wątek tematyczny, czyli omówić wybrany temat w zakresie przedmiotów fizyka, chemia, biologia, geografia, bądź wątek przedmiotowy, czyli omówić jedną pełną grupę tematów w obrębie wybranego przedmiotu.[1] Taki mieszany sposób może być najciekawszą wersją realizacji przyrody. Daje też spore możliwości organizacyjne w zakresie dyspozycji godzinami przeznaczonymi dla nauczycieli przedmiotów przyrodniczych. Zasady rządzące tym sposobem realizacji powinny odbiegać od wcześj przedstawionych zasad realizacji wątków tematycznych i przedmiotowych.

7 7 Tabela 8. Przykład realizacji czterech wątków przedmiotowych w ramach jednego działu. Tabela 9. Przykład realizacji czterech wątków przedmiotowych zależ w ramach każdej z nauk przyrodniczych. Tabela 12. Przykład realizacji 2 wątków tematycznych i 2 wątków przedmiotowych. I semestr II klasy II semestr II klasy I semestr III klasy II semestr III klasy Wątek przedmiotowy chemia, 30 h Wątek przedmiotowy biologia, 30 h Wątek przedmiotowy fizyka, 30 h Wątek przedmiotowy geografia, 30 h Tabela 10. Przykładowy przydział godzin na realizację 4 wątków przedmiotowych przykład.

8 8 Dział A.Nauka i świat Wątek przedmiotowy Metoda naukowa, etyka i wyjaśnia świata (1.3., 2.3, 3.3, 4.3., 5.3, 6.3., 7.3, 8.3) Tematy i liczba godzin na ich realizację 1.3. Obserwacja i eksperyment biologiczny planowa (2h). Obserwacja i eksperyment biologiczny analiza wyników (2h), Czy teoria ewolucji jest weryfikowalna? (2h) 2.3, 5.3.Czy teoria ewolucji ma konkurencję? Kreacjonizm nowego i starego świata (2h) 3.3. Karol Darwin geniusz czy bluźrca? (2h) Liczba godzin przeznaczonych na realizację wątku 30 h Tabela 11. Przykład rozkładu tematów w wątku biologicznym realizowanym przez 30 godzin Rzetelność w nauce i w publikacjach naukowych. (2h), O wykorzystywaniu nauki do celów politycznych (2h), Badania biomedyczne szanse i zagrożenia (2h) Prawda i mity na temat żywności typu light (4h) 7.3. Modelowa zjawisk biologicznych. (4h), Bioinformatyka (2h) 8.3. Karol Funk i jego witaminy (2h) Robert Weigl i jego odkrycie (2h) 8. Jak NIE NALEŻY realizować przyrody, czyli jak należy wybierać wątków tematycznych i przedmiotowych? Obok przedstawiono trzy przykłady wątków wybranych do realizacji przyrody w cyklu nauczania zgod z zapisami podstawy programowej. 9. Czy warto pisać program nauczania przyrody? Zapisy w podstawie programowej i komentarzu do j wyraź sugerują, że nauczyciele mogą konstruować programy nauczania przyrody, których cele kształcenia będą zgodne z celami kształcenia zapisanymi w podstawie programowej, treści nauczania natomiast mogą być zgodne z przykładami z podstawy programowej, mogą też być zmodyfikowane albo zupeł nowe w przypadku decyzji o realizacji nowego, własnego wątku. Ważne, by były one interdyscyplinarne, spójne Przykład 1. Wątki tematyczne realizowane w ramach tylko 3 nauk przyrodniczych Przykład 2. Zbyt mała liczba (3) wybranych do realizacji wątków Przykład 3. Przyroda realizowana w ramach czterech wątków przedmiotowych w sposób spełniający zaleceń interdyscyplinarności przedmiotu.

9 9 z zainteresowaniami uczniów (profilem klasy), a także pasjami czy zainteresowaniami nauczycieli. Istotne jest, by treści programowe zdominowały celu kształcenia i stanowiły skuteczny środek do jego realizacji. Trudno bowiem będzie znaleźć program innego autorstwa dobrze dopasowany do potrzeb i warunków pracy konkretnego nauczyciela i zespołu uczniowskiego. Czym się kierować, tworząc program nauczania? Celem kształcenia, którym jest rozumie metody naukowej. Zachowam interdyscyplinarności i pokazam uczniom holistycznego charakteru nauk przyrodniczych. Spójnym doborem tematów tworzących logiczną całość. Zgodnością realizowanego materiału z zainteresowaniami uczniów i nauczyciela 2. Ile treści wybrać do realizacji przyrody w cyklu nauczania? Minimum treści czterech wątków tematycznych lub przedmiotowych. Maksimum jest określone, ale ze względu na obszerność zagadń i stosowa na tym przedmiocie aktywizujących metod pracy z uczniami, warunkujących realizację celu kształcenia, jest wskazane realizowa całości materiału opisanego w tabeli zamieszczonej w dokumencie. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że pisząc programy przyrody, nauczyciele mogą wreszcie uniknąć 2 Często pojawia się uwaga, że nauczyciel może znać zainteresowań uczniów, z którymi prowadził wcześj zajęć. Niemj jednak można przecież wnioskować o ich zainteresowaniach, patrząc na profil klasy, z której się wywodzą czy są to tzw. humaniści czy ekonomiści. Można rówż przeprowadzić krótki wywiad lub ankietę z uczniami pod koc I roku nauczania. pośpiechu i powierzchownej realizacji treści z powodu ograniczeń czasowych. Mogą zatem skupić się razem ze swoimi uczniami na rozwijaniu umiejętności racjonalnego rozumowania, świadomego korzystania z materiałów źródłowych, ich analizy, wnioskowania, dyskutowania, prezentowania rezultatów pracy, komunikowania się w zespole i innych cennych w życiu świadomego obywatela kompetencji. Konstruując program, należy uwzględnić w nim takie metody i formy pracy, które kształtują te kompetencje. Najlepiej byłoby, gdyby program przyrody tworzony był z udziałem wszystkich nauczycieli przyrodników, realizujących ten przedmiot w szkole. Zapewni to spójność merytoryczną oraz interdyscyplinarność programu. Jak w praktyce może to wyglądać? Wspólne elementy programu takie jak tytuł programu, wstęp, cele ogólne, opis ewaluacji programu a w szczególności zasady oceniania powinny stanowić opracowa zespołowe. Treści nauczania w przypadku realizacji wątków tematycznych rówż powinny być opracowane w zespole nauczycieli uczących przyrody. W przypadku realizacji wątków przedmiotowych treści mogą być opracowane przez poszczególnych nauczycieli, ale powinny być skonsultowane międzyprzedmiotowo. Dyrektor szkoły ma prawo do zasięgnięcia opinii na temat programu u doradcy metodycznego czy nauczyciela konsultanta. Może też poprosić o opinię nauczyciela przedmiotu przyrodniczego, uczącego przyrody. 10. Czym się kierować, układając ramowy plan nauczania dla szkoły? Zalecane jest, aby przyroda była uczona interdyscyplinar, a zatem optymalnym rozwiązam będzie podział 120 godzin do realizacji przedmiotu przez kilku nauczycieli różnych przedmiotów przyrodniczych. Dobrym rozwiązam będzie podział godzin lekcyjnych dla jednej klasy pomiędzy nauczycieli różnych przedmiotów przyrodniczych na przykład naprzemien w kolejnych tygodniach, miesiącach lub semestrach. Przyroda przewidziana jest dla uczniów, którzy będą uczyć się żadnego z przedmiotów przyrodniczych w zakresie rozszerzonym i może rozpocząć się po zakończeniu realizacji zakresu podstawowego tych przedmiotów. Z reguły będą to zajęcia w drugiej i trzeciej klasie, aczkolwiek możliwe jest też zakończe realizacji przyrody po drugiej klasie. Bardzo ważne jest blokowa godzin przeznaczonych na przyrodę, przykładowo po 2 lub 4 godziny. Dzięki blokowaniu możliwe będzie m.in. stosowa metody projektu, wykonywa doświadczeń lub obserwacji, a także wyjście poza teren szkoły (np. do muzeum, parku, ogrodu botanicznego czy zoologicznego). 11. W jaki sposób realizować zajęcia z przyrody? Cel kształcenia można realizować, prowadząc proste prace badawcze z wykorzystam eksperymentu i obserwacji, można też analizować materiały źródłowe w postaci danych z przeprowadzonych badań, tekstów źródłowych czy dokumentacji fotograficznej i wnioskować na ich podstawie. Szczegól przydatne wydają się tutaj czasopisma popularyzujące naukę, które mogą stanowić źródła materiałów do analizy. Niezwykle cenne będą zajęcia prowadzone poza budynkiem szkolnym w muzeum przyrodniczym, ogrodzie botanicznym, zoologicznym, parku czy innym miejscu zapewniającym możliwość bezpośredgo kontaktu z Przyrodą (przez duże p). Zajęcia z przyrody stwarzają powtarzalną okazję do pracy bez presji czasowej, zgod z opracowanym i przyjętym do realizacji programem nauczania.

10 10 Najważjsze jest, by oddać inicjatywę uczniom i zachęcić ich interesującym tematem, ciekawymi materiałami źródłowymi do pracy z wykorzystam metody naukowej. Optymalne sposoby realizacji lekcji przyrody to samodzielne poznawa zjawisk biologicznych poprzez analizę danych z obserwacji i eksperymentów, rozwiązywa problemów (minds-on practice) wraz z wykonywam czynności praktycznych, kształtujących umiejętności i nawyki - eksperymenty, obserwacje, hodowle (hands-on practice). Rów istotne jest kształtowa kompetencji społecznych przez współpracę w zespole. Wydaje się, że szczegól korzystną metodą pracy jest metoda projektów uczniowskich - piszą autorzy komentarza do podstawy programowej. Rów dobre i skuteczne w kształtowaniu umiejętności posługiwania się metodą naukową będą: IBSE (Inquiry Based Science Education), dyskusja czy metoda laboratoryjna (zajęcia powinny być prowadzone z wykorzystam bogatego zaplecza doświadczalnego w zakresie każdej ze składowych dziedzin nauki [3]). 12. Kształtowa kompetencji społecznych na zajęciach z przyrody Umiejętności i wiedza określone w podstawie programowej przedmiotu przyroda będą podlegały diagnozie zewnętrznej. Nauczyciel powin zatem skoncentrować się na realizacji celu kształcenia przez rozwija różnorodnych umiejętności przyrodniczych (patrz: cele kształcenia podstawy programowej przedmiotów przyrodniczych na II, III i IV etapie edukacyjnym w zakresie podstawowym), ale rówż na rozwijaniu kompetencji społecznych. Kompetencje społeczne to umiejętność pracy zespołowej, w tym dzielenia się zadaniami i podejmowania odpowiedzialności za ich realizację, umiejętność komunikowania się z innymi osobami zarówno w sposób bezpośredni, jak i z wykorzystam różnorodnych narzędzi technologii informacyjno-komunikacyjnej, a także umiejętność prezentowania rezultatów pracy i pozyskiwania odbiorców takich prezentacji (PR, mądra reklama). Zatem preferowaną formą pracy na przyrodzie wydaje się praca w grupach. Nie można rówż, ucząc przyrody zapomć o umiejętności krytycznego myślenia, która przydatna jest choćby do oceny powszech stosowanych reklam i dokonywania świadomych wyborów zarówno tych z poziomu życia prywatnego, jak i społecznego. 13. Ewaluacja realizacji przyrody Realizacja programu powinna podlegać ewaluacji. Ewaluacja powinna stanowić podstawę do modyfikacji realizowanego programu, z uwzględm specyfiki grupy odbiorców w kolejnym roku szkolnym. Dobrze prowadzona ewaluacja może pomóc w wyspecjalizowaniu się nauczycieli w realizacji przyrody dla przyszłych humanistów czy ekonomistów. Celem ewaluacji jest uzyska informacji, na ile realizowany przez nauczycieli program spełnia oczekiwania odbiorców czyli uczniów a także jego twórców. Nie jest zatem celem ewaluacji ocena programu, a jedy uzyska informacji, co należy w nim zmienić, by stał się jeszcze lepszy i skuteczjszy w realizacji celów kształcenia. Ewaluując realizację przyrody, można prosić uczniów po poszczególnych zajęciach, po zakończeniu realizacji wątku tematycznego czy przedmiotowego lub na zakończe realizacji całego cyklu nauczania tego przedmiotu o wypeł kwestionariusza ankietowego. Przykładowa ankieta ewaluacyjna zajęć z przyrody W trosce o jakość zajęć z przyrody, proszę o wypeł anonimowej ankiety ewaluacyjnej. Czy podobała Ci się forma zajęć? tak Jeśli tak, to co Ci się w j podobało? Jeśli, to co Ci się w j podobało?. Czy dobrze Ci się pracowało w Twoim zespole? tak Jeśli lub częściowo, to napisz, dlaczego:. Czy dowiedziałeś/dowiedziałaś się na tej lekcji czegoś nowego, interesującego dla Ciebie? tak Czy masz propozycje tematów, które chciałbyś/ chciałabyś zrealizować na kolejnych lekcjach przyrody? Jeśli tak, to zapisz je tutaj:

11 11 Jeśli masz inne uwagi do lekcji, to możesz je tutaj zapisać:. Dziękuję za wypeł ankiety. Przykładowa karta ewaluacji projektu W trosce o jakość prowadzonych zajęć z przyrody, proszę o wypeł anonimowej ankiety ewaluacyjnej projektu. Uzupełnij zdania: W czasie realizacji projektu największą trudność sprawiło mi:., a największą satysfakcję. Mocną stroną pracy w grupie było. Największym problemem pracy w zespole było. Za największy sukces pracy mojego zespołu uważam. Udział w projekcie pozwolił mi na (zaznacz): [ ] wzbogace mojej wiedzy, [ ] realizację wspólnego działania, [ ] pokona trudności związane z publicznym wystąpiem, [ ] pogłębie umiejętności wyszukiwania i selekcjonowania informacji, [ ] inne, jakie?.... Dziękuję za wypeł karty ewaluacji Przykładowy kwestionariusz ankiety ewaluacyjnej kursu przyrody Celem ankiety jest pozna Twojej opinii na temat zajęć z przyrody, w których brałeś/brałaś udział. Zebrane informacje będą wykorzystane do podnoszenia jakości zajęć z przyrody w kolejnych latach szkolnych. Ankieta jest anonimowa. Prosimy o zaznacze wybranego stwierdzenia. W jakim stopniu zajęcia z przyrody przyczyniły się do poszerzenia twojej wiedzy i umiejętności posługiwania się metodą naukową w życiu codziennym? w małym w średnim mam zdania w dużym w bardzo dużym Czy wykorzystasz zdobytą na lekcjach przyrody wiedzę i umiejętności w swoim życiu pozaszkolnym? średnio mam zdania tak zdecydowa tak Czy sposób prowadzenia zajęć sprzyjał dobrej atmosferze podczas nauki przyrody? średnio mam zdania tak zdecydowa tak Jak oceniasz kompetencje nauczycieli prowadzących zajęcia z przyrody? nisko średnio mam zdania wysoko bardzo wysoko Jak oceniasz otrzymane na lekcjach przyrody materiały źródłowe? nudne, ciekawe częściowo interesujące mam zdania interesujące bardzo ciekawe Czy, Twoim zdam, lekcje przyrody były spraw zorganizowane? średnio mam zdania tak zdecydowa tak Co, Twoim zdam, było najbardziej wartościowego na zajęciach z przyrody? Czego, Twoim zdam, zabrakło na zajęciach z przyrody? Jakie uwagi chcesz przedstawić nauczycielom prowadzącym zajęcia z przyrody? Dziękujemy za wypeł ankiety i przedstawione wnioski

12 Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przedmiotu przyroda 1. Kto może uczyć przyrody w liceum i technikum? Zgod z Rozporządzem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 kwietnia 2012 roku, zmieniającym rozporządze w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli ( ), 1, p. 1) 2. Kwalifikacje do nauczania przyrody jako przedmiotu uzupełniającego w szkołach ponadgimnazjalnych posiada rówż osoba, która ma kwalifikacje do nauczania biologii, geografii, fizyki lub chemii, określone w 2 ust. 1. Zajęcia z tego przedmiotu uzupełniającego mogą być rówż prowadzone przez zespół dwóch lub więcej osób posiadających kwalifikacje do nauczania biologii, fizyki, geografii lub chemii. Zatem każdy nauczyciel, który posiada kwalifikacje do nauczania jednego z 4 przedmiotów przyrodniczych, może uczyć przyrody. Ponadto w podstawie programowej przyrody zapisano, że zajęcia powinny mieć charakter interdyscyplinarny, a poszczególne wątki mogą być realizowane przez nauczycieli różnych specjalności (fizyka, chemia, biologia, geografia). W praktyce zatem przyrody mogą uczyć: czterej nauczyciele przedmiotów przyrodniczych, trzech lub dwóch nauczycieli, jeden nauczyciel, jeśli dyrektor szkoły uzna, że jest on przygotowany do realizacji zajęć interdyscyplinarnych przedstawiających holistyczny charakter nauk przyrodniczych. 2. Ile godzin jest przeznaczonych na realizację przedmiotu przyroda? Zgod z Rozporządzem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 roku w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych, załącznik nr 7, p. 1 c) na realizację przedmiotu uzupełniającego przyroda przeznaczonych jest minimum 120 godzin dydaktycznych w cyklu nauczania. 3. Ile godzin dydaktycznych przeznaczyć na realizację jednego okna tabeli? Każde okno tabeli przedstawionej w podstawie programowej zawiera grupę tematów z danej nauki przyrodniczej. Liczba godzin przeznaczonych na realizację poszczególnych tematów zależy od doboru materiału i liczby wybranych do realizacji wątków. W sytuacji wyboru najmjszej dozwolonej liczby wątków (4 wątki tematyczne po 4 okna tabeli) na jedno okno przypada średnio 7-8 godzin lekcyjnych, co musi oznaczać równego podziału godzin. Jeśli wymagają tego zastosowane metody pracy (np. metoda projektu), na okno tabeli można przeznaczyć więcej godzin. 4. Co w podstawie programowej przedmiotu przyroda jest obowiązkowe, a co przykładowe? Według zapisów podstawy programowej do przyrody na IV etapie edukacyjnym obowiązkowy jest cel kształcenia: Rozumie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich weryfikowaniu za pomocą obserwacji i eksperymentów. Cel kształcenia jest uzupełniony zdam: Celem zajęć jest poszerze wiedzy uczniów z zakresu nauk przyrodniczych. W części Zalecane warunki i sposób realizacji, napisano także, że zajęcia przyroda służą utrwaleniu postawy naukowej wobec świata przyrody (...) i dostrzegania holistycznego charakteru nauk przyrodniczych. Sformułowane w dokumencie wątki tematyczne i tematy zajęć mają charakter przykładowy. Podane treści nauczania dotyczą wymienionych tematów, a zatem także są przykładami. Możliwe jest realizowa wątków tematycznych i dobranych do nich treści nauczania zaproponowanych przez nauczycieli. W komentarzu autorów podstawy programowej podkreślono swobodę nauczyciela w doborze wątków, tematów i treści. Dobór materiału służyć ma realizacji celu kształcenia, należy przy tym przenosić zagadń z przedmiotów przyrodniczych realizowanych w wersji rozszerzonej. 5. Czym jest wątek tematyczny? Stanowi spójny tematycz materiał z zakresu 4 nauk przyrodniczych. W tabeli jest to rząd, składający się z 4 okien. 6. Czym jest wątek przedmiotowy? Jest to spójny merytorycz materiał z zakresu jednej nauki przyrodniczej (fizyki, chemii, biologii lub geografii). W tabeli jest to fragment kolumny, składający się z 8 okien. Przykładowo, wątek przedmiotowy stanowią wszystkie zagadnia w kolum fizyka z działu A. Nauka i świat. Tytuł wątku przedmiotowego nadawany jest przez nauczyciela. 7. Czym różnić się będzie realizacja wątku tematycznego od realizacji wątku przedmiotowego? Przy realizacji wątków tematycznych nauczyciele poszczególnych przedmiotów przyrodniczych powinni współpracować ze sobą, realizując materiał rotacyj. Godziny mogą być dzielone pomiędzy nauczycieli w taki sposób, aby w każdym semestrze zrealizować jeden wątek tematyczny pod kątem specyfiki każdej z nauk przyrodniczych fizyki, chemii, biologii i geografii. Przy realizacji wątku przedmiotowego każdy nauczyciel może realizować go w klasie przez jeden semestr zależ od innych nauczycieli.

13 13 Tabela 1. Wybór czterech wątków tematycznych. Każdy kolor oznacza jeden wątek tematyczny złożony z czterech okien tabeli. W semestrze realizowany jest jeden wątek tematyczny. Literatura Podstawa programowa przedmiotu Przyroda, Podstawa Programowa z komentarzami, tom 5, Edukacja Przyrodnicza w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, Wydawnictwo MEN, 2009; Krzysztof Spalik, Małgorzata Jagiełło, Grażyna Skirmuntt, Wawrzyc Kofta Komentarz do podstawy programowej Przyroda w liceum, Podstawa Programowa z komentarzami, tom 5, Edukacja Przyrodnicza w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, Wydawnictwo MEN, 2009; Rozporządze MEN z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie ramowych planów nauczania, Dz.U. z dnia 22 lutego 2012 r., pozycja 204. Tabela 2. Wybór czterech wątków przedmiotowych. Każdy kolor oznacza jeden wątek przedmiotowy złożony z ośmiu okien tabeli. W semestrze realizowany jest jeden wątek przedmiotowy.

Joanna Lilpop, Urszula Poziomek, Krzysztof Spalik Pracownia Przedmiotów Przyrodniczych Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie

Joanna Lilpop, Urszula Poziomek, Krzysztof Spalik Pracownia Przedmiotów Przyrodniczych Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie 1 Joanna Lilpop, Urszula Poziomek, Krzysztof Spalik Pracownia Przedmiotów Przyrodniczych Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie Spis treści 1. Struktura podstawy programowej przedmiotu przyroda... 2

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO WARSZAWA, 11 MAJA 2012 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

IV. Moduł: Narzędzia monitorowania podstawy programowej

IV. Moduł: Narzędzia monitorowania podstawy programowej IV. Moduł: Narzędzia monitorowania podstawy programowej Zasady tworzenia narzędzi monitorowania Punktem wyjścia do prawidłowego przeprowadzenia monitorowania musi być wyraźnie określony cel badania. monitorowanie

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z biologii i fizyki, wspomagane technologią informacyjną

Doświadczenia z biologii i fizyki, wspomagane technologią informacyjną Projekt, w którym realizowane są omawiane tutaj doświadczenia powstał z inspiracji ITforUS czyli Information Technology for Understanding Science i jest realizowany we współpracy z Centrum Technologii

Bardziej szczegółowo

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA Iwona Majcher (PDB) III etap edukacyjny BIOLOGIA IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA Wychowanie przedszkolne Edukacja wczesnoszkolna EDUKACJA PRZYRODNICZA / II etap edukacyjny: klasy IV-VI PRZYRODA

Bardziej szczegółowo

i umiejętności określone w podstawie programowej, ze szczególnym uwzględnieniem matematyki

i umiejętności określone w podstawie programowej, ze szczególnym uwzględnieniem matematyki ZESPÓŁ SZKÓŁ EKONOMICZNO TURYSTYCZNYCH JELENIA GÓRA RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Obszar: Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej, ze szczególnym uwzględnieniem

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej za rok 2014/2015

Raport z ewaluacji wewnętrznej za rok 2014/2015 Szkoła Podstawowa im. red. Jana Ciszewskiego w Waleńczowie ul. Szkolna 19-11 Waleńczów tel. 3 318 71 8 e-mail spwalenczow@vp.pl Raport z ewaluacji wewnętrznej za rok 1/1 Przedmiot ewaluacji: Uczniowie

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

Badana zależność: Planowanie realizacji oraz ocenianie zajęć o charakterze praktycznym w nauczaniu przedmiotu Przyroda na II etapie edukacyjnym.

Badana zależność: Planowanie realizacji oraz ocenianie zajęć o charakterze praktycznym w nauczaniu przedmiotu Przyroda na II etapie edukacyjnym. Moduł IV, zał. 1 Pytanie kluczowe: Jak nauczyciel przyrody w nauczaniu przedmiotu na II etapie edukacyjnym planuje realizację oraz ocenianie zajęć o charakterze praktycznym? Badana zależność: Planowanie

Bardziej szczegółowo

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Opinia o Programie nauczania przyrody w szkole podstawowej autorstwa: Barbary Klimuszko, Janiny

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA Rozumienie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA DLA III ETAPU EDUKACYJNEGO

RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA DLA III ETAPU EDUKACYJNEGO RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA DLA III ETAPU EDUKACYJNEGO Recenzent: Jolanta Lazar doradca metodyczny Wrocławskie Centrum Doskonalenia Nauczycieli Akt prawny, w oparciu o który sporządzono recenzję programu:

Bardziej szczegółowo

Edukacja przyrodnicza na różnych etapach kształcenia. Anna Kimak-Cysewska 2012

Edukacja przyrodnicza na różnych etapach kształcenia. Anna Kimak-Cysewska 2012 Edukacja przyrodnicza na różnych etapach kształcenia Anna Kimak-Cysewska 2012 Przebieg zajęć: 1. Analiza starej i nowej podstawy programowej 2. Omówienie przebiegu edukacji przyrodniczej na poszczególnych

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ. Zajęcia warsztatowe

PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ. Zajęcia warsztatowe PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ Zajęcia warsztatowe Cele szkolenia: wykorzystanie dotychczasowych dobrych praktyk w pracy z metodą projektu; zapoznanie się z zadaniami stojącymi przed

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Wymaganie 3:

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Wymaganie 3: RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ w Publicznym Gimnazjum im. Jana Pawła II w Tuszowie Narodowym rok szkolny 1/16 Wymaganie 3: Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

Zadania nauczycieli Tabela. Przykładowe zadania nauczyciela

Zadania nauczycieli Tabela. Przykładowe zadania nauczyciela Moduł III, zał. 1 nauczycieli Tabela. Przykładowe zadania nauczyciela Planowanie i organizacja procesów gruntowne poznanie podstawy programowej nie tylko swojego etapu kształcenia, lecz także poprzedniego

Bardziej szczegółowo

Przebieg i organizacja kursu

Przebieg i organizacja kursu Przebieg i organizacja kursu ORGANIZACJA KURSU: Kurs Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w przedszkolach i szkołach. Rola koordynatora w projekcie prowadzony jest przez Internet. Zadania

Bardziej szczegółowo

PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ

PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Szkoła Podstawowa im. Antoniego Sewiołka w Czułowie PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Wymaganie: Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej Opracował zespół do spraw : Elżbieta

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe: Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Studia podyplomowe: Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Studia podyplomowe: Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Głównym celem studiów podyplomowych Nauczanie biologii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych jest przekazanie słuchaczom

Bardziej szczegółowo

Warsztaty robotyki LEGO dla klas IV-VI

Warsztaty robotyki LEGO dla klas IV-VI Warsztaty robotyki LEGO dla klas IV-VI Uczniów klas IV-VI już od października zapraszamy serdecznie na warsztaty robotyki LEGO. Zajęcia pozwalają dzieciom nie tylko na zdobycie szerokiej wiedzy technicznej,

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII rok szkolny 2015/2016 I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. KRÓLA JANA III SOBIESKIEGO W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. Cele kształcenia i wymagania wynikające z podstawy programowej:

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

Monitorowanie realizacji podstawy programowej podstawowe problemy

Monitorowanie realizacji podstawy programowej podstawowe problemy Monitorowanie realizacji podstawy programowej podstawowe problemy Cele: Uczestnicy szkolenia poznają cele szkolenia; zyskają ogólny, syntetyczny ogląd rozporządzeń dotyczących monitorowania realizacji

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju:

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju: Efekty różnorodnych działań przygotowujących uczniów do sprawdzianu zewnętrznego analiza oferty zajęć wspierających oraz materiałów przygotowywanych przez nauczycieli Dzięki zaangażowaniu nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

Program zajęć koła fizycznego dla uczniów do realizcji w klasach trzecich

Program zajęć koła fizycznego dla uczniów do realizcji w klasach trzecich Program zajęć koła fizycznego dla uczniów do realizcji w klasach trzecich Wstęp Program zajęć koła fizycznego został opracowany w oparciu o,, Pogram nauczania fizyki i astronomii w gimnazjum nowa Era (

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda.

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

Po odbyciu cyklu zajęć z dydaktyki przyrody w Uczelni przeprowadzana jest czterotygodniowa praktyka śródroczna polegająca na hospitacji lekcji

Po odbyciu cyklu zajęć z dydaktyki przyrody w Uczelni przeprowadzana jest czterotygodniowa praktyka śródroczna polegająca na hospitacji lekcji PROGRAM PRAKTYK PEDAGOGICZNYCH NA WYDZIALE CHEMII UAM ORAZ NAUK GEOGRAFICZNYCH I GEOLOGICZNYCH UAM FINANSOWANE Z PROJEKTU UDA.POKL. 03.03.02-00-006/11-00 Nowoczesne strategie wielostronnego przygotowania

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Opracowanie: Eleonora Żmijowska-Wnęk Wrocław 2014 SPIS TREŚCI: 1. WSTĘP... 3 2. CELE OGÓLNE SZKOLENIA... 4 3. METODY PRACY... 4 4. TREŚCI I PRZEWIDYWANE

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące rok szkolny 2010/2011

Ewaluacja Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące rok szkolny 2010/2011 Ewaluacja Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcące rok szkolny 2010/2011 PLAN EWALUACJI OBSZARÓW EFEKTY DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ, WYCHOWAWCZEJ I OPIEKUŃCZEJ ORAZ INNEJ DZIAŁALNOŚCI STATUTOWEJ SZKOŁY PROCESY

Bardziej szczegółowo

Zarządzenie nr 158/12/13 Dyrektora Zespołu Szkół Gimnazjalnych w Gliwicach z dnia: 27 maja 2013r

Zarządzenie nr 158/12/13 Dyrektora Zespołu Szkół Gimnazjalnych w Gliwicach z dnia: 27 maja 2013r Zarządzenie nr 158/12/13 Dyrektora Zespołu Szkół Gimnazjalnych w Gliwicach z dnia: 27 maja 2013r ZMIENIAJĄCE Zarządzenie nr 259 /11/12 Dyrektora Zespołu Szkół Gimnazjalnych w Gliwicach z dnia: 14 maja

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy system oceniania z biologii

Przedmiotowy system oceniania z biologii Przedmiotowy system oceniania z biologii Poziom podstawowy 1. Cele kształcenia - wymagania ogólne I. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie informacji. Uczeń odbiera, analizuje i ocenia informacje pochodzące

Bardziej szczegółowo

ZASADY I WARUNKI REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W STARYCH PROBOSZCZEWICACH

ZASADY I WARUNKI REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W STARYCH PROBOSZCZEWICACH ZASADY I WARUNKI REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W STARYCH PROBOSZCZEWICACH 1 1. Uczniowie mają obowiązek realizowania projektów edukacyjnych na podstawie: 1) Art. 44p ustawy z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW Program studiów podyplomowych STUDIA PODYPLOMOWE DLA NAUCZYCIELI KWALIFIKUJĄCE DO NAUCZANIA PRZEDMIOTU PRZYRODA W SZKOLE PODSTAWOWEJ OPIS OGÓLNY STUDIÓW Wydział/Jednostka prowadząca studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowy System Oceniania z Fizyki dla L.O., Technikum i Z.S.Z

Przedmiotowy System Oceniania z Fizyki dla L.O., Technikum i Z.S.Z Przedmiotowy System Oceniania z Fizyki dla L.O., Technikum i Z.S.Z 1. Ocenianie wewnątrzszkolne osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Nazwa. Podstawy Fizyki. Nazwa w j. ang. Introduction to Physics. Kod Punktacja ECTS* 4

KARTA KURSU. Nazwa. Podstawy Fizyki. Nazwa w j. ang. Introduction to Physics. Kod Punktacja ECTS* 4 KARTA KURSU Nazwa Podstawy Fizyki Nazwa w j. ang. Introduction to Physics Kod Punktacja ECTS* 4 Koordynator dr hab. prof. UP Czesław Kajtoch ZESPÓŁ DYDAKTYCZNY dr hab. prof. UP Czesław Kajtoch dr Wojciech

Bardziej szczegółowo

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Procedura dopuszczania podręczników i programów nauczania do użytku szkolnego

Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak. Procedura dopuszczania podręczników i programów nauczania do użytku szkolnego Zespół Szkół im. Lotników Polskich w Płocicznie-Tartak Procedura dopuszczania podręczników i programów nauczania do użytku szkolnego I. Podstawa prawna 1. Ustawa z dnia 30 maja 2014 r. o zmianie ustawy

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna

SCENARIUSZ LEKCJI. TEMAT LEKCJI: Budowa atomu. Układ okresowy pierwiastków chemicznych. Promieniotwórczość naturalna i promieniotwórczość sztuczna SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH Autorzy scenariusza:

Bardziej szczegółowo

RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA w obszarze fizyki. Akty prawne, w oparciu o które dokonano analizy zgodności programu nauczania z podstawą programową:

RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA w obszarze fizyki. Akty prawne, w oparciu o które dokonano analizy zgodności programu nauczania z podstawą programową: mgr Joanna Kałuda doradca metodyczny z fizyki ul. Kasprzaka 44/53 41-303 Dąbrowa Górnicza Dąbrowa Górnicza, 30 sierpnia 2013 r. RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA w obszarze fizyki Akty prawne, w oparciu o które

Bardziej szczegółowo

6 godz. (edukacja polonistyczna, edukacja matematyczna, plastyczna) 2 godz. (prezentacja projektu i jego ocena)

6 godz. (edukacja polonistyczna, edukacja matematyczna, plastyczna) 2 godz. (prezentacja projektu i jego ocena) SCENARIUSZ PROJEKTU EDUKACYJNEGO NR 1/II Tytuł: Klasa: Kształtowane kompetencje: Efekty kształcenia: Szkoła dawniej i dziś druga - społeczne, - językowe, - matematyczne. Uczeń: - podaje temat projektu

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli

Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli Kwestioriusz ankiety dla uczycieli 1. Czy daje Pan/i uczniom wybór dotyczący: 2. tematyki lekcji raz lub raz lub razy w roku 3. metod pracy lekcji 4. sposobu oceniania raz lub raz lub raz lub razy w roku

Bardziej szczegółowo

OFERTA ZESPOŁU DORADCÓW W ZAKRESIE PRZEDMIOTÓW PRZYRODNICZYCH I-III 2012. www.wcies.edu.pl

OFERTA ZESPOŁU DORADCÓW W ZAKRESIE PRZEDMIOTÓW PRZYRODNICZYCH I-III 2012. www.wcies.edu.pl Numer formy Tytuł formy Forma szkolenia Adresat Liczba godzin Kierownik formy Miejsce realizacji szkolenia Planowane terminy szkolenia Zasady przyjmowania zgłoszeń BIOLOGIA 590 Praca z uczniem o specjalnych

Bardziej szczegółowo

FAQ 1. Czy technika mogą włączyć się do projektu? 2. Czy można zgłosić tylko jedną klasę do projektu?

FAQ 1. Czy technika mogą włączyć się do projektu? 2. Czy można zgłosić tylko jedną klasę do projektu? FAQ 1. Czy technika mogą włączyć się do projektu? Program nauczania opracowany w ramach projektu przeznaczony jest dla IV etapu kształcenia dla szkół ponadgimnazjalnych, których ukończenie umożliwia uzyskanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY W KLASACH IV VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY W KLASACH IV VI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY W KLASACH IV VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu wiadomości i umiejętności. 3. Stosowanie

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2014/2015 W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO WYCHOWAWCZYM IM. JANUSZA KORCZAKA W SZYMBARKU

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2014/2015 W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO WYCHOWAWCZYM IM. JANUSZA KORCZAKA W SZYMBARKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2014/2015 W SPECJALNYM OŚRODKU SZKOLNO WYCHOWAWCZYM IM. JANUSZA KORCZAKA W SZYMBARKU ZAKRES WYMAGANIA: 3. Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów Temat szkolenia: Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu wczesnoszkolnym

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

INSTYTUT GEOGRAFII UNIWERSYTETU PEDAGOGICZNEGO im. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w KRAKOWIE SEMINARIA DYPLOMOWE GEOGRAFIA 1.

INSTYTUT GEOGRAFII UNIWERSYTETU PEDAGOGICZNEGO im. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w KRAKOWIE SEMINARIA DYPLOMOWE GEOGRAFIA 1. INSTYTUT GEOGRAFII UNIWERSYTETU PEDAGOGICZNEGO im. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ w KRAKOWIE SEMINARIA DYPLOMOWE GEOGRAFIA 1. STOPNIA 2016/2017 Dr hab., prof. UP Tomasz Bryndal Organizacja seminarium Kurs

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI . PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI SPIS TREŚCI: 1. Cel oceny 2. Obszary aktywności podlegające ocenie 3. Formy oceniania 4. Ogólne kryteria oceniania uczniów z przyrody 5. Zasady

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka programu

Charakterystyka programu Charakterystyka programu W dotychczas funkcjonujących programach wymagano opisu założonych osiągnięć uczniów z uwzględnieniem standardów wymagań, będących podstawą przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów.

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA

Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA Załącznik do Uchwały nr 22/2014/ Rady Pedagogicznej z dnia 10 lutego r. Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA Rdziostów, marzec czerwiec WSTĘP Jedną z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Projekt interdyscyplinarny chemia-informatyka KIERUNEK PRZEBIEGU REAKCJI I JEJ KINETYKA A ZNAK EFEKTU ENERGETYCZNEGO

Projekt interdyscyplinarny chemia-informatyka KIERUNEK PRZEBIEGU REAKCJI I JEJ KINETYKA A ZNAK EFEKTU ENERGETYCZNEGO Projekt interdyscyplinarny chemia-informatyka KIERUNEK PRZEBIEGU REAKCJI I JEJ KINETYKA A ZNAK EFEKTU ENERGETYCZNEGO Streszczenie Celem projektu jest uzmysłowienie uczniom w możliwie prosty sposób, bez

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - PRZYRODA

PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - PRZYRODA PRZEDMIOTOWE OCENIANIE - PRZYRODA Przedmiotowe ocenianie polega na rozpoznawaniu przez nauczyciela poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań edukacyjnych,

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI. Streszczenie. Czas realizacji. Podstawa programowa

SCENARIUSZ LEKCJI. Streszczenie. Czas realizacji. Podstawa programowa Autorzy scenariusza: SCENARIUSZ LEKCJI OPRACOWANY W RAMACH PROJEKTU: INFORMATYKA MÓJ SPOSÓB NA POZNANIE I OPISANIE ŚWIATA. PROGRAM NAUCZANIA INFORMATYKI Z ELEMENTAMI PRZEDMIOTÓW MATEMATYCZNO-PRZYRODNICZYCH

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Nauk o Ziemi

Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Wydział Nauk o Ziemi Uniwersytet Śląski w Katowicach str. 1 Załącznik nr 1 do uchwały nr 383 Senatu Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach z dnia 16 grudnia 2014 r. Szczegółowe EFEKTY KSZTAŁCENIA związane z kwalifikacjami uprawniającymi

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ 1. Umiejscowienie studiów w obszarze nauki Studia podyplomowe, realizowane są jako kierunek kształcenia obejmujący wybrane

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZYRODY KL. IV VI. Do programu Na tropach przyrody I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne:

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZYRODY KL. IV VI. Do programu Na tropach przyrody I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZYRODY KL. IV VI Do programu Na tropach przyrody I. CELE KSZTAŁCENIA wymagania ogólne: 1. Zaciekawienie światem przyrody. Uczeń stawia pytania dotyczące zjawisk zachodzących

Bardziej szczegółowo

Biologia Szkoła podstawowa

Biologia Szkoła podstawowa Biologia Szkoła podstawowa Podstawowe założenia, filozofia zmiany i kierunki działania Autorki: Marlena Zielińska, Izabela Ziętara NAUCZANIE UCZENIE SIĘ BIOLOGII w świetle nowej podstawy programowej uwzględnienie

Bardziej szczegółowo

Jak wprowadzać w szkole programy interdyscyplinarne. Poradnik dla dyrektora szkoły

Jak wprowadzać w szkole programy interdyscyplinarne. Poradnik dla dyrektora szkoły Jak wprowadzać w szkole programy interdyscyplinarne InfoStrateg 1 i InfoStrateg 2 Poradnik dla dyrektora szkoły do programu nauczania InfoStrateg 1 i InfoStrateg 2 realizowanych w ramach konkursu 2/POKL/3.3.4/11

Bardziej szczegółowo

e-konferencja: Szkoła na nowej podstawie?! Q&A

e-konferencja: Szkoła na nowej podstawie?! Q&A Czy będzie obowiązkowy podział na grupy? Nadal obowiązuje Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z 7.02.2012 r. W sprawie ramowych programów nauczania w szkołach publicznych, gdzie w paragrafie 7.1

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r.

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r. G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J W PIASKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2013/2014 Piasek, czerwiec 2014 r. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W GRODŹCU

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W GRODŹCU Załącznik nr 3 do Statutu Zespołu Szkół w Grodźcu REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W GRODŹCU Regulamin realizacji projektu edukacyjnego w Zespole Szkół w Grodźcu Gimnazjum został

Bardziej szczegółowo

Tworzenie podstawowej

Tworzenie podstawowej Tworzenie podstawowej Tworzenie podstawowej i dodatkowej dokumentacji pedagogicznej w oparciu o nową podstawę programową i dodatkowej dokumentacji pedagogicznej w oparciu o nową podstawę programową Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z geografii w 2015 roku

Egzamin maturalny z geografii w 2015 roku Egzamin maturalny z geografii w 2015 roku Gdańsk, 16 lutego 2014 Zmiany w egzaminie maturalnym z geografii Nowa podstawa programowa w gimnazjum od 2009 roku zawierająca wymagania ogólne i szczegółowe III

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH

OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Wymagania edukacyjne z biologii w gimnazjum OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH METODY I NARZĘDZIA ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA, KTÓRE MOGĄ BYĆ STOSOWANE W OCENIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH UCZNIÓW: 1.Wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z projektu edukacyjnego zrealizowanego w Szkole Podstawowej w Raszówce w roku szkolnym 2005/2006 pod hasłem "ŻYJMY ZDROWO!

Sprawozdanie z projektu edukacyjnego zrealizowanego w Szkole Podstawowej w Raszówce w roku szkolnym 2005/2006 pod hasłem ŻYJMY ZDROWO! mgr Irena Wituszyńska Szkoła Podstawowa w Raszówce Sprawozdanie z projektu edukacyjnego zrealizowanego w Szkole Podstawowej w Raszówce w roku szkolnym 2005/2006 pod hasłem "ŻYJMY ZDROWO!" Projekt pod hasłem

Bardziej szczegółowo

Przedmiot konkursu w prawie oświatowym

Przedmiot konkursu w prawie oświatowym PROGRAMY NAUCZANIA W KONKURSIE 2/POKL/3.3.4/2011 Opracowanie i pilotażowe wdrożenie innowacyjnych programów, materiałów dydaktycznych, metod kształcenia dotyczących m.in. kształcenia w zakresie nauk matematycznych,

Bardziej szczegółowo

Ankieta dla nauczycieli PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ W SZKOLE

Ankieta dla nauczycieli PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ W SZKOLE Ankieta dla nauczycieli PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ W SZKOLE Celem tej anonimowej ankiety dla nauczycieli jest pozna opinii nauczycieli dotyczących programu PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ W SZKOLE. *Obrigatório 1. 1. Proszę

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe warunki realizacji projektu edukacyjnego w Gimnazjum nr 10 z Oddziałami Dwujęzycznymi we Wrocławiu.

Szczegółowe warunki realizacji projektu edukacyjnego w Gimnazjum nr 10 z Oddziałami Dwujęzycznymi we Wrocławiu. Szczegółowe warunki realizacji projektu edukacyjnego w Gimnazjum nr 10 z Oddziałami Dwujęzycznymi we Wrocławiu. 1. Uczniowie gimnazjum mają obowiązek realizowania projektu edukacyjnego na podstawie 21a

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE IV etap edukacyjny przedmiot uzupełniający Cele kształcenia wymagania ogólne Nabycie umiejętności przeprowadzenia kompletnej realizacji przedsięwzięcia:

Bardziej szczegółowo

dr Magda Sobolewska Wydział Biologii UW

dr Magda Sobolewska Wydział Biologii UW dr Magda Sobolewska Wydział Biologii UW Konstrukcja podstawy programowej 3 zestawy/moduły: Nauka i świat Nauka i technologia Nauka wokół nas 4 przedmioty: Fizyka Chemia Biologia Geografia 4 wątki przedmiotowe

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

Projekt: Wrzesiński standard wielkopolska jakość. Doskonalenie nauczycieli powiatu wrzesińskiego. Podsumowanie 2012/2013

Projekt: Wrzesiński standard wielkopolska jakość. Doskonalenie nauczycieli powiatu wrzesińskiego. Podsumowanie 2012/2013 Projekt: Wrzesiński standard wielkopolska jakość. Doskonalenie nauczycieli powiatu wrzesińskiego Podsumowanie 2012/2013 Zadania ODN w projekcie 1. Przygotowanie programów szkoleń w ramach zaplanowanej

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN MIĘDZYSZKOLNEGO KONKURSU PRZEDMIOTOWEGO Z CHEMII. ,,Chemiczny POTOP DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH

REGULAMIN MIĘDZYSZKOLNEGO KONKURSU PRZEDMIOTOWEGO Z CHEMII. ,,Chemiczny POTOP DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH REGULAMIN MIĘDZYSZKOLNEGO KONKURSU PRZEDMIOTOWEGO Z CHEMII 1. Organizatorzy:,,Chemiczny POTOP DLA SZKÓŁ PONADGIMNAZJALNYCH Zespół Szkół Medycznych, VIII Liceum w Bydgoszczy 2. Współorganizatorzy: Miejski

Bardziej szczegółowo

Oblicza geografii 3 Program nauczania geografii w zakresie rozszerzonym dla

Oblicza geografii 3 Program nauczania geografii w zakresie rozszerzonym dla PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA OSIĄGNIĘĆ Z GEOGRAFII 1. PODSTAWY PRAWNE: Wewnątrzszkolny System Oceniania I Liceum Ogólnokształcącego im. Tadeusza Kościuszki w Gorzowie Wlkp. Rozporządzenie Ministra Edukacji

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO -PRZEDSZKOLNYM NR 4 W RYBNIKU W ROKU SZKOLNYM 2015/2016

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO -PRZEDSZKOLNYM NR 4 W RYBNIKU W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ PRZEPROWADZONEJ W ZESPOLE SZKOLNO -PRZEDSZKOLNYM NR 4 W RYBNIKU W ROKU SZKOLNYM 2015/2016 Opracowanie: Zespół do spraw diagnoz pedagogicznych i ewaluacji Wymaganie 11: Szkoła

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia nauczycieli wdrażających projekt

Program szkolenia nauczycieli wdrażających projekt Program szkolenia nauczycieli wdrażających projekt,,holistyczne nauczanie przedmiotów przyrodniczych z zastosowaniem narzędzi technologii informacyjnej przygotowany w ramach projektu Szukając Einsteina

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH DLA KLAS IV-VI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH DLA KLAS IV-VI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z ZAJĘĆ KOMPUTEROWYCH DLA KLAS IV-VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest: 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności - zgodny z PP. 2. Tempo przyrostu wiadomości i

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII GIMNAZJUM NR 13 W GORZOWIE WLKP. rok szkolny 2014/ 2015

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII GIMNAZJUM NR 13 W GORZOWIE WLKP. rok szkolny 2014/ 2015 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII GIMNAZJUM NR 13 W GORZOWIE WLKP. rok szkolny 2014/ 2015 Przedmiotowy System Oceniania z biologii jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania w Gimnazjum nr13

Bardziej szczegółowo

DIAGNOZOWANIE DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ LXXXVI Liceum Ogólnokształcącego W ROKU SZKOLNYM 2006/2007

DIAGNOZOWANIE DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ LXXXVI Liceum Ogólnokształcącego W ROKU SZKOLNYM 2006/2007 DIAGNOZOWANIE DZIAŁALNOŚCI DYDAKTYCZNEJ LXXXVI Liceum Ogólnokształcącego W ROKU SZKOLNYM 2006/2007 Obszar I. Programy nauczania Standard: W szkole nauczanie powiązane jest z wychowaniem, kształceniem umiejętności

Bardziej szczegółowo

I. Postanowienia ogólne

I. Postanowienia ogólne PROGRAM PRAKTYKI ZAWODOWEJ Studia I stopnia Kierunek: politologia Profil praktyczny I. Postanowienia ogólne 1 1. Praktyki zawodowe stanowią integralną część procesu kształcenia studentów na kierunku politologia.

Bardziej szczegółowo

Dziennik Ustaw z dnia 15 stycznia 2009 r., Nr 4, poz.17

Dziennik Ustaw z dnia 15 stycznia 2009 r., Nr 4, poz.17 Została wprowadzona rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół.

Bardziej szczegółowo

Realizacja projektów etwinning a nowa podstawa programowa

Realizacja projektów etwinning a nowa podstawa programowa Europejski wymiar edukacji rola dyrektora szkoły w realizacji międzynarodowych projektów współpracy szkół Realizacja projektów etwinning a nowa podstawa programowa Warszawa, 5 listopada 2010 r. Iwona Moczydłowska,

Bardziej szczegółowo

Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic

Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic Scenariusz projektu edukacyjnego Komputer bez tajemnic 5/I Tytuł: Komputer bez tajemnic Klasa: Kształtowane kompetencje: Efekty kształcenia: Czas trwania: pierwsza - informatyczne - intrapersonalne i interpersonalne

Bardziej szczegółowo

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014

KONCEPCJA PRACY. SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014 KONCEPCJA PRACY SZKOŁY PODSTAWOWEJ NR 9 Społecznego Towarzystwa Oświatowego w Warszawie na rok szkolny 2013/2014 Koncepcja pracy szkoły została opracowana w oparciu o: Ustawę o systemie oświaty z dnia

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Szkoły Podstawowej nr 2 im. Jana Brzechwy w Zabrzu

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Szkoły Podstawowej nr 2 im. Jana Brzechwy w Zabrzu RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Szkoły Podstawowej nr 2 im. Jana Brzechwy w Zabrzu W roku szkolnym 2015/2016 ewaluacja wewnętrzna prowadzona była w obszarze organizacji procesów edukacyjnych, a jej zakres

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY I

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY I PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII DLA KLASY I w roku szkolnym 205/206 Przedmiotowy system oceniania z biologii w gimnazjum opracowany został w oparciu o:. Rozporządzenie MENiS z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych na I stopniu kierunku BIOLOGIA

Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych na I stopniu kierunku BIOLOGIA Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk przyrodniczych na I stopniu kierunku BIOLOGIA Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów BIOLOGIA o profilu ogólnoakademickim

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII Liceum Ogólnokształcące im. W. Pola w Czersku PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W czasie kształcenia chemicznego w liceum ogólnokształcącym uczeń powinien osiągnąć następujące umiejętności: Posługiwanie

Bardziej szczegółowo

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA,

SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, Numer zadania: 11 Innowacje i kreatywność w nauczaniu dzieci i młodzieży - zastosowanie technologii informacyjnej z uwzględnieniem nauczania na odległość SZCZEGÓŁOWY PROGRAM SZKOLENIA WARSZAWA, 2009 Wydanie

Bardziej szczegółowo

PROCEDURA DOPUSZCZANIA DO UŻYTKU W SZKOLE PROGRAMÓW WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO I PROGRAMÓW NAUCZANIA OGÓLNEGO W ZESPOLE SZKÓL W RUDKACH

PROCEDURA DOPUSZCZANIA DO UŻYTKU W SZKOLE PROGRAMÓW WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO I PROGRAMÓW NAUCZANIA OGÓLNEGO W ZESPOLE SZKÓL W RUDKACH PROCEDURA DOPUSZCZANIA DO UŻYTKU W SZKOLE PROGRAMÓW WYCHOWANIA PRZEDSZKOLNEGO I PROGRAMÓW NAUCZANIA OGÓLNEGO W ZESPOLE SZKÓL W RUDKACH procedura ogólna 1 Procedura reguluje zasady dopuszczania programów

Bardziej szczegółowo

Przedmiotowe Zasady Oceniania z przyrody klasy IV VI

Przedmiotowe Zasady Oceniania z przyrody klasy IV VI Przedmiotowe Zasady Oceniania z przyrody klasy IV VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest: 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności. 2. Tempo przyrostu wiadomości i umiejętności. 3. Stosowanie

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE PROGRAMÓW WŁASNYCH, INNOWACJI, PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH I MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH

TWORZENIE PROGRAMÓW WŁASNYCH, INNOWACJI, PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH I MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH TWORZENIE PROGRAMÓW WŁASNYCH, INNOWACJI, PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH I MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH opracowała Iwona Kucharska 05 marca 2009r. PODSTAWA PRAWNA Ustawa z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Plan Gry 1 i Plan Gry 2 dla

Plan Gry 1 i Plan Gry 2 dla Jak wprowadzać w szkole programy interdyscyplinarne Plan Gry 1 i Plan Gry 2 dla III i IV etapu edukacji Poradnik dla dyrektora szkoły do programu nauczania Plan gry 1 i Plan Gry 2 realizowanego w ramach

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

Ewaluacja w nowym nadzorze pedagogicznym

Ewaluacja w nowym nadzorze pedagogicznym PROGRAM WZMOCNIENIA EFEKTYWNOŚCI SYSTEMU NADZORU PEDAGOGICZNEGO I OCENY JAKOŚCI PRACY SZKOŁY ETAP II Szkolenie realizowane przez: Ewaluacja w nowym nadzorze pedagogicznym Ewaluacja wewnętrzna w NNP Projekt

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, ze szczególnym uwzględnieniem II i IV etapu edukacyjnego, Warszawa maja 202 r. Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego

Bardziej szczegółowo