Realizacja przedmiotu przyroda poradnik dla dyrektorów i nauczycieli

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Realizacja przedmiotu przyroda poradnik dla dyrektorów i nauczycieli"

Transkrypt

1 1 Joanna Lilpop, Urszula Poziomek, Krzysztof Spalik, Pracownia Przedmiotów Przyrodniczych Instytutu Badań Edukacyjnych w Warszawie Realizacja przedmiotu przyroda poradnik dla dyrektorów i nauczycieli Spis treści 1. Struktura podstawy programowej przedmiotu przyroda Cele kształcenia Treści nauczania Wątki tematyczne i przedmiotowe oraz liczba godzin przeznaczona na ich realizację 2 2. Czym różni się wątek tematyczny od przedmiotowego? 3 3. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki tematyczne? 4 4. Jak realizować wątki tematyczne? 4 5. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki przedmiotowe? 5 6. Jak realizować wątki przedmiotowe? 6 7. Czy i jak można łączyć realizację wątków przedmiotowych i tematycznych? 6 8. Jak NIE NALEŻY realizować przyrody, czyli jak należy wybierać wątków tematycznych i przedmiotowych? 8 9. Czy warto pisać program nauczania przyrody? Czym się kierować, układając ramowy plan nauczania dla szkoły? W jaki sposób realizować zajęcia z przyrody? Kształtowa kompetencji społecznych na zajęciach z przyrody Ewaluacja realizacji przyrody 10 Przykładowa ankieta ewaluacyjna zajęć z przyrody 10 Przykładowa karta ewaluacji projektu 11 Przykładowy kwestionariusz ankiety ewaluacyjnej kursu przyrody Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przedmiotu przyroda 12 Literatura 13

2 2 1. Struktura podstawy programowej przedmiotu przyroda Podstawa programowa przedmiotu przyroda, podob jak innych przedmiotów ogólnych, opisuje cele kształcenia (wymagania ogólne), treści nauczania (wymagania szczegółowe) oraz zalecane warunki i sposób realizacji. Dodatkowym elementem jest część zatytułowana Wątki tematyczne i tematy zajęć Cele kształcenia Wymagania ogólne dla przedmiotu przyroda obejmują jeden cel kształcenia: rozumie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich weryfikowaniu za pomocą obserwacji i eksperymentów [1]. Cel kształcenia jest uzupełniony zdam: Celem zajęć jest poszerze wiedzy uczniów z zakresu nauk przyrodniczych [1 1 ]. W części Zalecane warunki i sposób realizacji, napisano także, że zajęcia przyroda służą utrwaleniu postawy naukowej wobec świata przyrody (...) i dostrzegania holistycznego charakteru nauk przyrodniczych. Podatkowo w komentarzu do podstawy podkreślone jest, że poszerze wiedzy oznacza wprowadzania zagadń z zakresu rozszerzonego z biologii, chemii, fizyki i geografii, ale powinno mieć aspekt popularnonaukowy. Nauki przyrodnicze uczą rozumowania analitycznego, umiejętności odróżniania faktów od opinii, rozpoznawania zagadń możliwych do zweryfikowania za pomocą metod naukowych, czy wreszcie stawiania pytań i weryfikowania hipotez oraz formułowania 1 Liczby w nawiasach kwadratowych są odsiem do źródeł literaturowych wniosków. Wiele wiadomości oraz umiejętności nabytych w szkole przydaje się w życiu codziennym. Nauki przyrodnicze pozwalają zrozumieć świat tylko w aspekcie zjawisk przyrodniczych i techniki, ale także procesów społecznych i cywilizacyjnych. Należy także podkreślić, że postęp naukowy czasem przynosi dylematy natury moralnej (genetyka, badania nad komórkami macierzystymi itd.) albo budzi pokój (organizmy transgeniczne, energia jądrowa, zmiany klimatyczne itd.). Wyjaśniając i przybliżając te problemy, naucza przyrody powinno stanowić element wychowania obywatelskiego, sprzyjającego podejmowaniu racjonalnych decyzji, opartych na rzetelnej analizie faktów, a na emocjach i irracjonalnych lękach Treści nauczania Wymagania szczegółowe, czyli treści nauczania, odnoszą się do wyszczególnionych w tabeli przykładowych tematów zajęć, pogrupowanych w wątki tematyczne i przedmiotowe. W komentarzu do podstawy jej autorzy podkreślili, że zagadnia i przypisane im wymagania są przykładowe, zachęcając jednocześ nauczycieli do proponowania i realizacji własnych wątków tematycznych, przy zachowaniu interdyscyplinarności oraz związku z życiem codziennym. Intencją autorów dokumentu było pokaza przykładowego, interdyscyplinarnego zestawu tematów oraz treści nauczania po to, by nauczyciel mógł dostosować przedmiot do potrzeb konkretnej grupy uczniów i wybranego przez nich profilu edukacyjnego [2] Wątki tematyczne i przedmiotowe oraz liczba godzin przeznaczona na ich realizację W podstawie programowej przyrody pojawiły się nowe pojęcia wątki tematyczne i wątki przedmiotowe. W obrębie trzech działów Nauka i świat, Nauka i technologia oraz Nauka wokół nas zaproponowano przykładowe tematy zajęć, które są uporządkowane w wątki tematyczne (rzędy tabeli) lub wątki przedmiotowe (kolumny tabeli). Podstawa określa wątek tematyczny jako omówie wybranego tematu w zakresie wszystkich czterech nauk przyrodniczych, natomiast wątek przedmiotowy jako przedstawie grupy powiązanych tematów w obrębie jednej nauki przyrodniczej. W podstawie zapisano, że zajęcia powinny objąć co najmj cztery wątki oraz, że dopuszcza się realizację wątku tematycznego zaproponowanego przez nauczyciela. W komentarzu do podstawy napisano rówż, że kurs może zawierać albo wątki tematyczne, ( ) albo wątki przedmiotowe. Autorzy podstawy sprecyzowali przy tym, jakie powinny być proporcje między wątkami przedmiotowymi i tematycznymi we wstępie podano jedy przykładowe rozwiąza. W Zalecanych warunkach i sposobie realizacji podkreślono jednak, że zajęcia powinny mieć charakter interdyscyplinarny, a poszczególne wątki mogą być realizowane przez nauczycieli różnych specjalności. Z analizy tych zapisów wynika, że: nauczyciel realizujący przyrodę ma dużą swobodę w wyborze treści nauczania i w sposobie ich realizacji (tematycznym lub przedmiotowym). To z pewnością stanowi o innowacyjności tego przedmiotu. Na realizację przyrody czy to przez wątki tematyczne czy przedmiotowe przeznaczono minimum 120 godzin w cyklu nauczania. [3] Nauczyciel może dostosować liczbę godzin przeznaczonych na realizację poszczególnych tematów do stosowanych strategii, form i metod. Stwarza to komfortową sytuację dydaktyczną, w której można bez presji czasowej kształtować i rozwijać umiejętność stawiania hipotez i ich weryfikowania za pomocą obserwacji i eksperymentów.

3 3 Przy założeniu, że przyroda jest przedmiotem interdyscyplinarnym, należy realizować tematy z czterech nauk przyrodniczych. W podstawie programowej przyrody obowiązujący i najważjszy jest cel kształcenia: Rozumie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich weryfikowaniu za pomocą obserwacji i eksperymentów. Sformułowane w podstawie wątki tematyczne i tematy zajęć mają charakter przykładowy. Podane treści nauczania dotyczą wymienionych tematów, a zatem także są przykładami. Opis tematów i wymagań szczegółowych ma charakter poglądowy pokazuje, jak różnorodne mogą być tematy zajęć, podkreśla także ich popularnonaukowy aspekt. Możliwe jest zatem realizowa wątków tematycznych oraz dobranych do nich treści nauczania zaproponowanych przez nauczyciela. Swoboda w wyborze nowych, uwzględnionych w podstawie tematów i wymagań szczegółowych oznacza, że przy realizacji przyrody w układzie wątków przedmiotowych nauczyciel może także zaproponować swoje ujęcie takiego wątku, jeśli zachowane będą przy tym cele kształcenia. W szczególności, nauczyciel może łączyć przykładowe tematy z podstawy ze swoimi, modyfikować te tematy, formułować nowe wymagania szczegółowe lub modyfikować te zawarte w podstawie. W autorskim komentarzu do podstawy podkreślono tę swobodę, ostrzegając jednocześ przed mechanicznym przenoszem zagadń z przedmiotów przyrodniczych realizowanych w wersji rozszerzonej. 2. Czym różni się wątek tematyczny od przedmiotowego? Wątek tematyczny realizuje określone zagad w aspekcie czterech nauk przyrodniczych biologii, chemii, fizyki i geografii. Tabela 1. Przykład wątku tematycznego. Liczba okien tabeli w wątku przedmiotowym została w podstawie określona, aczkolwiek podział tabeli na działy A, B, C sugeruje, że długość wątku przedmiotowego odpowiada długości działu, a zatem można przyjąć, że wątek przedmiotowy to 8 okien tabeli w kolum, łączących się tematycz (z jednego działu). Tabela 2. Przykład wątku przedmiotowego. Wątek przedmiotowy, podob jak w wypadku wątków tematycznych, może obejmować zagadnia opracowane przez nauczyciela; ważne jest, żeby były to treści nauczania realizowane w zakresie rozszerzonym przedmiotu przyrodniczego.

4 4 Istotne jest, że ten sam zespół tematów (np. z działu A lub B) można realizować tematycz lub przedmiotowo. Przy realizacji wątku tematycznego należy zajęcia prowadzić równolegle - zajęcia z każdej z nauk przyrodniczych powinny być realizowane w cyklu, jedne po drugich, tak by ten sam problem był zbadany wieloaspektowo, interdyscyplinar. Taki problemowy sposób realizacji przedmiotu zakłada współpracę nauczycieli zarówno na płaszczyź merytorycznej jak i dydaktycznej. Realizacja przedmiotowa zakłada koczności ścisłej współpracy między nauczycielami, choć jest ona zalecana i wskazana. W tym sposobie Tabela 3. Grupy przykładowych tematów z czterech nauk przyrodniczych realizowanych w ramach wątku tematycznego nr 1: Metoda naukowa i wyjaśnia świata w dziale Nauka i świat. Tabela 4. Przykładowy rozkład godzin dla przyrody realizowanej w czterech wątkach tematycznych, przez czterech nauczycieli przedmiotów przyrodniczych. sział A. Nauka i świat Wątki Tytuł wątku tematycznego 1. Metoda naukowa i wyjaśnia świata tematyczne Grupa tematów z fizyki 1.1. obserwacja i eksperyment w fizyce; rola teorii i doświadczenia w rozwoju fizyki; Nauczyciel fizyki, liczba godzin realizacji przyrody nauczyciele mogą realizować wątki przedmiotowe w różnym czasie (w różnych semestrach), pamiętając przy tym, by zachować interdyscyplinarny charakter przedmiotu. 3. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki tematyczne? Wątek tematyczny odpowiada rzędowi tabeli i obejmuje 4 grupy przykładowych tematów wywodzących się z czterech różnych nauk przyrodniczych biologii, chemii, fizyki i geografii. Nauczyciel chemii, liczba Grupa tematów z chemii 1.2. obserwacja i eksperyment w chemii; różne możliwości wykorzystania doświadczeń chemicznych (ilustrujące, badawcze wprowadzające, badawcze problemowoodkrywające i badawcze problemowoweryfikujące) w procesie poznawczym; Nauczyciel biologii, liczba Grupa tematów z biologii 1.3. obserwacje i eksperyment w biologii; teoria ewolucji jako centralna teoria biologii; czy teoria ewolucji jest weryfikowalna? Nauczyciel geografii, liczba 4. Jak realizować wątki tematyczne? Koczne jest, by wątek tematyczny zawierał tematy ze wszystkich czterech nauk przyrodniczych. Grupa tematów z geografii 1.4. teoria powstania i ewolucji Wszechświata; jaka jest przyszłość świata? godzin godzin godzin I wątek 7 godzin II wątek 7 godzin III wątek 8 godzin IV wątek 8 godzin Suma godzin Suma godzin Byłoby najlepiej, aby w ramach jednego wątku tematycznego realizować tematy od strony biologii, chemii czy fizyki i geografii bezpośrednio po sobie, tak by zachować interdyscyplinarny charakter omawianych zagadń, problemów. W przypadku, gdy przyrody będą uczyć nauczyciele czterech przedmiotów przyrodniczych, każdy z nich będzie miał zajęcia w klasie co cztery tygod, uczniowie zaś będą mieli te zajęcia co tydzień, realizując w cyklu dany wątek tematyczny. Przy takim sposobie realizacji istotne jest, by liczba godzin poświęconych na poszczególne tematy była jednakowa ułatwi to znacz organizację działań dydaktycznych szkoły. Najlepiej byłoby, aby wątki tematyczne były realizowane przez nauczycieli wszystkich czterech przedmiotów przyrodniczych. Nie ma jednak przeszkód formalnych, aby były realizowane przez trzech, dwóch lub nawet jednego nauczyciela, jeśli zachowana zosta zasada interdyscyplinarności. Każdy z czterech nauczycieli może mieć do dyspozycji 30 godzin dydaktycznych. Przy wyborze 4 wątków tematycznych, na realizację każdego okna tabeli przypada po 7-8 godzin.

5 5 Przykładowy rozkład godzin przedstawiony w Tabeli nr 4 stwarza komfortową sytuację czasową, którą można wykorzystać do formułowania pytań badawczych, hipotez, realizacji prostych doświadczeń i obserwacji, analizy materiałów źródłowych, dyskusji, wnioskowania, weryfikacji hipotez, a także na wyjścia poza budynek szkolny na wykład, do muzeum, ogrodu botanicznego, zoologicznego, do parku czy lasu. Przykład dotyczący realizacji jednego wątku tematycznego w ciągu 28 godzin został opisany w Tabeli nr 5. Można oczywiście zgod z zapisami podstawy zwiększyć zarówno liczbę realizowanych wątków (przyjmując wtedy mjszą liczbę godzin na realizację poszczególnych tematów w wątku tematycznym), jak i liczbę tematów realizowanych w wątku tematycznym, a także liczbę godzin przeznaczonych do realizacji jednego tematu, w zależności od formy pracy i stosowanych przez nauczyciela metod i strategii. Nauczyciele mogą rówż realizować, zgod z zapisem w podstawie programowej, własne wątki tematyczne. 5. Jak odczytywać proponowane w podstawie wątki przedmiotowe? Wątek przedmiotowy to jedna pełna grupa tematów w obrębie wybranego przedmiotu takie przykładowe grupy zawiera tabela w podstawie programowej. Na przykład wątek biologiczny w dziale Nauka i świat obejmuje tematy 1.3, 2.3, itd. do 8.3. Podstawa narzuca jednak koczności realizacji wszystkich tematów, narzuca także ich liczby. Biorąc pod uwagę liczbę go- Dział Wątek tematyczny Tematy zajęć i liczba godzin fizyka (7h) Tematy zajęć i liczba godzin chemia (7h) Tematy zajęć i liczba godzin biologia (7h) Tematy zajęć i liczba godzin geografia (7h) Suma godzin przeznaczona na realizację wątku B Nauka 10. Energia od Słońca do żarówki Energia płomienia, żarówki, lasera. (3h) Energia słoneczna, jądrowa i termojądrowa. (4h) Energia wewnętrzna układu reakcji, procesy chemiczne samorzutne i wymuszone. (3h) Właściwości substancji surowców do produkcji elementów oświetlenia. (4h) Źródła energii użytecznej w organizmie (fotosynteza, oddycha komórkowe, ATP). (3h) Oazy hydrotermalne a przepływ energii w biosferze. (4h) Problemy energetyczne na Ziemi. (3h) Energia słoneczna szansą na rozwiąza problemów energetycznych? (4h) 28 h Tabela 6. Przykładowy wybór więcej niż czterech wątków tematycznych. Tabela 5. Przykład realizacji wątku tematycznego przez 28 godzin dydaktycznych (przykładowe tematy pochodzą z podstawy programowej).

6 6 Tabela 7. Przykładowy wybór więcej niż czterech wątków tematycznych, w tym wątków własnych (dział D. Nowy). dzin przeznaczonych na realizację przedmiotu, można przyjąć, że wątek przedmiotowy powin obejmować 8 zagadń (okien tabeli), co oznacza, że na realizację jednego zagadnia przeznaczone będzie ok. 3 godzin lekcyjnych (przy 4 wątkach przedmiotowych). Nauczyciel przedmiotu może stworzyć zmodyfikowany wątek przedmiotowy, łącząc ze sobą tematy z różnych działów z danego przedmiotu w logiczną całość lub też modyfikując zapisy przykładowych tematów i treści nauczania. Możliwe jest też tworze własnej grupy tematów w ramach wątku przedmiotowego. 6. Jak realizować wątki przedmiotowe? Wątki przedmiotowe mogą być realizowane w wielu różnych wariantach, zgod z zapisem w komentarzu do podstawy programowej: (...) fakt, że przyroda jest przedmiotem uzupełniającym, stwarza spotykane dotychczas w praktyce szkolnej możliwości dla szkoły, uczniów i nauczycieli w zakresie fakultatywnego wyboru treści nauczania.[2] Nie należy realizować w wątkach przedmiotowych treści nauczania z zakresu rozszerzonego. W tabelach 8. i 9. przedstawiono dwa przykłady możliwych sposobów realizacji wątków przedmiotowych. Jeśli przyrody w wersji wątków przedmiotowych uczy czworo nauczycieli, to każdy z nich realizuje wybrany przez siebie wątek przedmiotowy w ramach jednej nauki przyrodniczej, mając do dyspozycji 30 godzin. W takiej sytuacji przykładowy przydział godzin może wyglądać następująco: Mając do dyspozycji 30 godzin, nauczyciel planuje przydział godzin na realizację poszczególnych tematów zajęć w ramach jednego wątku, np. nauczyciel fizyki wybiera 8 zagadń z działu Nauka i świat (1.1, 2.1, 3.1, 4.1, 5.1, 6.1, 7.1, 8.1). Na zajęciach można łączyć treści z różnych okien tabeli (grup tematów), tak by stanowiły logiczny i spójny materiał. Najważjsze jest, by liczba godzin przeznaczona do realizacji jednego tematu była wystarczająca do kształtowania umiejętności pracy metodą naukową zarówno w wydaniu pracy laboratoryjnej jak i pracy z materiałami źródłowymi. Zapisy podstawy programowej pozwalają na realizację więcej niż czterech wątków przedmiotowych, warto jednak unikać sytuacji, w której tematy zajęć będą realizowane na pojedynczych godzinach lekcyjnych. W czasie 45 minut trudno jest np. dokonać analizy danych, wnioskować i przeprowadzić dyskusję w zespołach i na forum klasy. 7. Czy i jak można łączyć realizację wątków przedmiotowych i tematycznych? Przyrodę można realizować z jednoczesnym wykorzystam wątków tematycznych i przedmiotowych: Na zajęciach można realizować bądź wątek tematyczny, czyli omówić wybrany temat w zakresie przedmiotów fizyka, chemia, biologia, geografia, bądź wątek przedmiotowy, czyli omówić jedną pełną grupę tematów w obrębie wybranego przedmiotu.[1] Taki mieszany sposób może być najciekawszą wersją realizacji przyrody. Daje też spore możliwości organizacyjne w zakresie dyspozycji godzinami przeznaczonymi dla nauczycieli przedmiotów przyrodniczych. Zasady rządzące tym sposobem realizacji powinny odbiegać od wcześj przedstawionych zasad realizacji wątków tematycznych i przedmiotowych.

7 7 Tabela 8. Przykład realizacji czterech wątków przedmiotowych w ramach jednego działu. Tabela 9. Przykład realizacji czterech wątków przedmiotowych zależ w ramach każdej z nauk przyrodniczych. Tabela 12. Przykład realizacji 2 wątków tematycznych i 2 wątków przedmiotowych. I semestr II klasy II semestr II klasy I semestr III klasy II semestr III klasy Wątek przedmiotowy chemia, 30 h Wątek przedmiotowy biologia, 30 h Wątek przedmiotowy fizyka, 30 h Wątek przedmiotowy geografia, 30 h Tabela 10. Przykładowy przydział godzin na realizację 4 wątków przedmiotowych przykład.

8 8 Dział A.Nauka i świat Wątek przedmiotowy Metoda naukowa, etyka i wyjaśnia świata (1.3., 2.3, 3.3, 4.3., 5.3, 6.3., 7.3, 8.3) Tematy i liczba godzin na ich realizację 1.3. Obserwacja i eksperyment biologiczny planowa (2h). Obserwacja i eksperyment biologiczny analiza wyników (2h), Czy teoria ewolucji jest weryfikowalna? (2h) 2.3, 5.3.Czy teoria ewolucji ma konkurencję? Kreacjonizm nowego i starego świata (2h) 3.3. Karol Darwin geniusz czy bluźrca? (2h) Liczba godzin przeznaczonych na realizację wątku 30 h Tabela 11. Przykład rozkładu tematów w wątku biologicznym realizowanym przez 30 godzin Rzetelność w nauce i w publikacjach naukowych. (2h), O wykorzystywaniu nauki do celów politycznych (2h), Badania biomedyczne szanse i zagrożenia (2h) Prawda i mity na temat żywności typu light (4h) 7.3. Modelowa zjawisk biologicznych. (4h), Bioinformatyka (2h) 8.3. Karol Funk i jego witaminy (2h) Robert Weigl i jego odkrycie (2h) 8. Jak NIE NALEŻY realizować przyrody, czyli jak należy wybierać wątków tematycznych i przedmiotowych? Obok przedstawiono trzy przykłady wątków wybranych do realizacji przyrody w cyklu nauczania zgod z zapisami podstawy programowej. 9. Czy warto pisać program nauczania przyrody? Zapisy w podstawie programowej i komentarzu do j wyraź sugerują, że nauczyciele mogą konstruować programy nauczania przyrody, których cele kształcenia będą zgodne z celami kształcenia zapisanymi w podstawie programowej, treści nauczania natomiast mogą być zgodne z przykładami z podstawy programowej, mogą też być zmodyfikowane albo zupeł nowe w przypadku decyzji o realizacji nowego, własnego wątku. Ważne, by były one interdyscyplinarne, spójne Przykład 1. Wątki tematyczne realizowane w ramach tylko 3 nauk przyrodniczych Przykład 2. Zbyt mała liczba (3) wybranych do realizacji wątków Przykład 3. Przyroda realizowana w ramach czterech wątków przedmiotowych w sposób spełniający zaleceń interdyscyplinarności przedmiotu.

9 9 z zainteresowaniami uczniów (profilem klasy), a także pasjami czy zainteresowaniami nauczycieli. Istotne jest, by treści programowe zdominowały celu kształcenia i stanowiły skuteczny środek do jego realizacji. Trudno bowiem będzie znaleźć program innego autorstwa dobrze dopasowany do potrzeb i warunków pracy konkretnego nauczyciela i zespołu uczniowskiego. Czym się kierować, tworząc program nauczania? Celem kształcenia, którym jest rozumie metody naukowej. Zachowam interdyscyplinarności i pokazam uczniom holistycznego charakteru nauk przyrodniczych. Spójnym doborem tematów tworzących logiczną całość. Zgodnością realizowanego materiału z zainteresowaniami uczniów i nauczyciela 2. Ile treści wybrać do realizacji przyrody w cyklu nauczania? Minimum treści czterech wątków tematycznych lub przedmiotowych. Maksimum jest określone, ale ze względu na obszerność zagadń i stosowa na tym przedmiocie aktywizujących metod pracy z uczniami, warunkujących realizację celu kształcenia, jest wskazane realizowa całości materiału opisanego w tabeli zamieszczonej w dokumencie. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że pisząc programy przyrody, nauczyciele mogą wreszcie uniknąć 2 Często pojawia się uwaga, że nauczyciel może znać zainteresowań uczniów, z którymi prowadził wcześj zajęć. Niemj jednak można przecież wnioskować o ich zainteresowaniach, patrząc na profil klasy, z której się wywodzą czy są to tzw. humaniści czy ekonomiści. Można rówż przeprowadzić krótki wywiad lub ankietę z uczniami pod koc I roku nauczania. pośpiechu i powierzchownej realizacji treści z powodu ograniczeń czasowych. Mogą zatem skupić się razem ze swoimi uczniami na rozwijaniu umiejętności racjonalnego rozumowania, świadomego korzystania z materiałów źródłowych, ich analizy, wnioskowania, dyskutowania, prezentowania rezultatów pracy, komunikowania się w zespole i innych cennych w życiu świadomego obywatela kompetencji. Konstruując program, należy uwzględnić w nim takie metody i formy pracy, które kształtują te kompetencje. Najlepiej byłoby, gdyby program przyrody tworzony był z udziałem wszystkich nauczycieli przyrodników, realizujących ten przedmiot w szkole. Zapewni to spójność merytoryczną oraz interdyscyplinarność programu. Jak w praktyce może to wyglądać? Wspólne elementy programu takie jak tytuł programu, wstęp, cele ogólne, opis ewaluacji programu a w szczególności zasady oceniania powinny stanowić opracowa zespołowe. Treści nauczania w przypadku realizacji wątków tematycznych rówż powinny być opracowane w zespole nauczycieli uczących przyrody. W przypadku realizacji wątków przedmiotowych treści mogą być opracowane przez poszczególnych nauczycieli, ale powinny być skonsultowane międzyprzedmiotowo. Dyrektor szkoły ma prawo do zasięgnięcia opinii na temat programu u doradcy metodycznego czy nauczyciela konsultanta. Może też poprosić o opinię nauczyciela przedmiotu przyrodniczego, uczącego przyrody. 10. Czym się kierować, układając ramowy plan nauczania dla szkoły? Zalecane jest, aby przyroda była uczona interdyscyplinar, a zatem optymalnym rozwiązam będzie podział 120 godzin do realizacji przedmiotu przez kilku nauczycieli różnych przedmiotów przyrodniczych. Dobrym rozwiązam będzie podział godzin lekcyjnych dla jednej klasy pomiędzy nauczycieli różnych przedmiotów przyrodniczych na przykład naprzemien w kolejnych tygodniach, miesiącach lub semestrach. Przyroda przewidziana jest dla uczniów, którzy będą uczyć się żadnego z przedmiotów przyrodniczych w zakresie rozszerzonym i może rozpocząć się po zakończeniu realizacji zakresu podstawowego tych przedmiotów. Z reguły będą to zajęcia w drugiej i trzeciej klasie, aczkolwiek możliwe jest też zakończe realizacji przyrody po drugiej klasie. Bardzo ważne jest blokowa godzin przeznaczonych na przyrodę, przykładowo po 2 lub 4 godziny. Dzięki blokowaniu możliwe będzie m.in. stosowa metody projektu, wykonywa doświadczeń lub obserwacji, a także wyjście poza teren szkoły (np. do muzeum, parku, ogrodu botanicznego czy zoologicznego). 11. W jaki sposób realizować zajęcia z przyrody? Cel kształcenia można realizować, prowadząc proste prace badawcze z wykorzystam eksperymentu i obserwacji, można też analizować materiały źródłowe w postaci danych z przeprowadzonych badań, tekstów źródłowych czy dokumentacji fotograficznej i wnioskować na ich podstawie. Szczegól przydatne wydają się tutaj czasopisma popularyzujące naukę, które mogą stanowić źródła materiałów do analizy. Niezwykle cenne będą zajęcia prowadzone poza budynkiem szkolnym w muzeum przyrodniczym, ogrodzie botanicznym, zoologicznym, parku czy innym miejscu zapewniającym możliwość bezpośredgo kontaktu z Przyrodą (przez duże p). Zajęcia z przyrody stwarzają powtarzalną okazję do pracy bez presji czasowej, zgod z opracowanym i przyjętym do realizacji programem nauczania.

10 10 Najważjsze jest, by oddać inicjatywę uczniom i zachęcić ich interesującym tematem, ciekawymi materiałami źródłowymi do pracy z wykorzystam metody naukowej. Optymalne sposoby realizacji lekcji przyrody to samodzielne poznawa zjawisk biologicznych poprzez analizę danych z obserwacji i eksperymentów, rozwiązywa problemów (minds-on practice) wraz z wykonywam czynności praktycznych, kształtujących umiejętności i nawyki - eksperymenty, obserwacje, hodowle (hands-on practice). Rów istotne jest kształtowa kompetencji społecznych przez współpracę w zespole. Wydaje się, że szczegól korzystną metodą pracy jest metoda projektów uczniowskich - piszą autorzy komentarza do podstawy programowej. Rów dobre i skuteczne w kształtowaniu umiejętności posługiwania się metodą naukową będą: IBSE (Inquiry Based Science Education), dyskusja czy metoda laboratoryjna (zajęcia powinny być prowadzone z wykorzystam bogatego zaplecza doświadczalnego w zakresie każdej ze składowych dziedzin nauki [3]). 12. Kształtowa kompetencji społecznych na zajęciach z przyrody Umiejętności i wiedza określone w podstawie programowej przedmiotu przyroda będą podlegały diagnozie zewnętrznej. Nauczyciel powin zatem skoncentrować się na realizacji celu kształcenia przez rozwija różnorodnych umiejętności przyrodniczych (patrz: cele kształcenia podstawy programowej przedmiotów przyrodniczych na II, III i IV etapie edukacyjnym w zakresie podstawowym), ale rówż na rozwijaniu kompetencji społecznych. Kompetencje społeczne to umiejętność pracy zespołowej, w tym dzielenia się zadaniami i podejmowania odpowiedzialności za ich realizację, umiejętność komunikowania się z innymi osobami zarówno w sposób bezpośredni, jak i z wykorzystam różnorodnych narzędzi technologii informacyjno-komunikacyjnej, a także umiejętność prezentowania rezultatów pracy i pozyskiwania odbiorców takich prezentacji (PR, mądra reklama). Zatem preferowaną formą pracy na przyrodzie wydaje się praca w grupach. Nie można rówż, ucząc przyrody zapomć o umiejętności krytycznego myślenia, która przydatna jest choćby do oceny powszech stosowanych reklam i dokonywania świadomych wyborów zarówno tych z poziomu życia prywatnego, jak i społecznego. 13. Ewaluacja realizacji przyrody Realizacja programu powinna podlegać ewaluacji. Ewaluacja powinna stanowić podstawę do modyfikacji realizowanego programu, z uwzględm specyfiki grupy odbiorców w kolejnym roku szkolnym. Dobrze prowadzona ewaluacja może pomóc w wyspecjalizowaniu się nauczycieli w realizacji przyrody dla przyszłych humanistów czy ekonomistów. Celem ewaluacji jest uzyska informacji, na ile realizowany przez nauczycieli program spełnia oczekiwania odbiorców czyli uczniów a także jego twórców. Nie jest zatem celem ewaluacji ocena programu, a jedy uzyska informacji, co należy w nim zmienić, by stał się jeszcze lepszy i skuteczjszy w realizacji celów kształcenia. Ewaluując realizację przyrody, można prosić uczniów po poszczególnych zajęciach, po zakończeniu realizacji wątku tematycznego czy przedmiotowego lub na zakończe realizacji całego cyklu nauczania tego przedmiotu o wypeł kwestionariusza ankietowego. Przykładowa ankieta ewaluacyjna zajęć z przyrody W trosce o jakość zajęć z przyrody, proszę o wypeł anonimowej ankiety ewaluacyjnej. Czy podobała Ci się forma zajęć? tak Jeśli tak, to co Ci się w j podobało? Jeśli, to co Ci się w j podobało?. Czy dobrze Ci się pracowało w Twoim zespole? tak Jeśli lub częściowo, to napisz, dlaczego:. Czy dowiedziałeś/dowiedziałaś się na tej lekcji czegoś nowego, interesującego dla Ciebie? tak Czy masz propozycje tematów, które chciałbyś/ chciałabyś zrealizować na kolejnych lekcjach przyrody? Jeśli tak, to zapisz je tutaj:

11 11 Jeśli masz inne uwagi do lekcji, to możesz je tutaj zapisać:. Dziękuję za wypeł ankiety. Przykładowa karta ewaluacji projektu W trosce o jakość prowadzonych zajęć z przyrody, proszę o wypeł anonimowej ankiety ewaluacyjnej projektu. Uzupełnij zdania: W czasie realizacji projektu największą trudność sprawiło mi:., a największą satysfakcję. Mocną stroną pracy w grupie było. Największym problemem pracy w zespole było. Za największy sukces pracy mojego zespołu uważam. Udział w projekcie pozwolił mi na (zaznacz): [ ] wzbogace mojej wiedzy, [ ] realizację wspólnego działania, [ ] pokona trudności związane z publicznym wystąpiem, [ ] pogłębie umiejętności wyszukiwania i selekcjonowania informacji, [ ] inne, jakie?.... Dziękuję za wypeł karty ewaluacji Przykładowy kwestionariusz ankiety ewaluacyjnej kursu przyrody Celem ankiety jest pozna Twojej opinii na temat zajęć z przyrody, w których brałeś/brałaś udział. Zebrane informacje będą wykorzystane do podnoszenia jakości zajęć z przyrody w kolejnych latach szkolnych. Ankieta jest anonimowa. Prosimy o zaznacze wybranego stwierdzenia. W jakim stopniu zajęcia z przyrody przyczyniły się do poszerzenia twojej wiedzy i umiejętności posługiwania się metodą naukową w życiu codziennym? w małym w średnim mam zdania w dużym w bardzo dużym Czy wykorzystasz zdobytą na lekcjach przyrody wiedzę i umiejętności w swoim życiu pozaszkolnym? średnio mam zdania tak zdecydowa tak Czy sposób prowadzenia zajęć sprzyjał dobrej atmosferze podczas nauki przyrody? średnio mam zdania tak zdecydowa tak Jak oceniasz kompetencje nauczycieli prowadzących zajęcia z przyrody? nisko średnio mam zdania wysoko bardzo wysoko Jak oceniasz otrzymane na lekcjach przyrody materiały źródłowe? nudne, ciekawe częściowo interesujące mam zdania interesujące bardzo ciekawe Czy, Twoim zdam, lekcje przyrody były spraw zorganizowane? średnio mam zdania tak zdecydowa tak Co, Twoim zdam, było najbardziej wartościowego na zajęciach z przyrody? Czego, Twoim zdam, zabrakło na zajęciach z przyrody? Jakie uwagi chcesz przedstawić nauczycielom prowadzącym zajęcia z przyrody? Dziękujemy za wypeł ankiety i przedstawione wnioski

12 Odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przedmiotu przyroda 1. Kto może uczyć przyrody w liceum i technikum? Zgod z Rozporządzem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 17 kwietnia 2012 roku, zmieniającym rozporządze w sprawie szczegółowych kwalifikacji wymaganych od nauczycieli ( ), 1, p. 1) 2. Kwalifikacje do nauczania przyrody jako przedmiotu uzupełniającego w szkołach ponadgimnazjalnych posiada rówż osoba, która ma kwalifikacje do nauczania biologii, geografii, fizyki lub chemii, określone w 2 ust. 1. Zajęcia z tego przedmiotu uzupełniającego mogą być rówż prowadzone przez zespół dwóch lub więcej osób posiadających kwalifikacje do nauczania biologii, fizyki, geografii lub chemii. Zatem każdy nauczyciel, który posiada kwalifikacje do nauczania jednego z 4 przedmiotów przyrodniczych, może uczyć przyrody. Ponadto w podstawie programowej przyrody zapisano, że zajęcia powinny mieć charakter interdyscyplinarny, a poszczególne wątki mogą być realizowane przez nauczycieli różnych specjalności (fizyka, chemia, biologia, geografia). W praktyce zatem przyrody mogą uczyć: czterej nauczyciele przedmiotów przyrodniczych, trzech lub dwóch nauczycieli, jeden nauczyciel, jeśli dyrektor szkoły uzna, że jest on przygotowany do realizacji zajęć interdyscyplinarnych przedstawiających holistyczny charakter nauk przyrodniczych. 2. Ile godzin jest przeznaczonych na realizację przedmiotu przyroda? Zgod z Rozporządzem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 roku w sprawie ramowych planów nauczania w szkołach publicznych, załącznik nr 7, p. 1 c) na realizację przedmiotu uzupełniającego przyroda przeznaczonych jest minimum 120 godzin dydaktycznych w cyklu nauczania. 3. Ile godzin dydaktycznych przeznaczyć na realizację jednego okna tabeli? Każde okno tabeli przedstawionej w podstawie programowej zawiera grupę tematów z danej nauki przyrodniczej. Liczba godzin przeznaczonych na realizację poszczególnych tematów zależy od doboru materiału i liczby wybranych do realizacji wątków. W sytuacji wyboru najmjszej dozwolonej liczby wątków (4 wątki tematyczne po 4 okna tabeli) na jedno okno przypada średnio 7-8 godzin lekcyjnych, co musi oznaczać równego podziału godzin. Jeśli wymagają tego zastosowane metody pracy (np. metoda projektu), na okno tabeli można przeznaczyć więcej godzin. 4. Co w podstawie programowej przedmiotu przyroda jest obowiązkowe, a co przykładowe? Według zapisów podstawy programowej do przyrody na IV etapie edukacyjnym obowiązkowy jest cel kształcenia: Rozumie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich weryfikowaniu za pomocą obserwacji i eksperymentów. Cel kształcenia jest uzupełniony zdam: Celem zajęć jest poszerze wiedzy uczniów z zakresu nauk przyrodniczych. W części Zalecane warunki i sposób realizacji, napisano także, że zajęcia przyroda służą utrwaleniu postawy naukowej wobec świata przyrody (...) i dostrzegania holistycznego charakteru nauk przyrodniczych. Sformułowane w dokumencie wątki tematyczne i tematy zajęć mają charakter przykładowy. Podane treści nauczania dotyczą wymienionych tematów, a zatem także są przykładami. Możliwe jest realizowa wątków tematycznych i dobranych do nich treści nauczania zaproponowanych przez nauczycieli. W komentarzu autorów podstawy programowej podkreślono swobodę nauczyciela w doborze wątków, tematów i treści. Dobór materiału służyć ma realizacji celu kształcenia, należy przy tym przenosić zagadń z przedmiotów przyrodniczych realizowanych w wersji rozszerzonej. 5. Czym jest wątek tematyczny? Stanowi spójny tematycz materiał z zakresu 4 nauk przyrodniczych. W tabeli jest to rząd, składający się z 4 okien. 6. Czym jest wątek przedmiotowy? Jest to spójny merytorycz materiał z zakresu jednej nauki przyrodniczej (fizyki, chemii, biologii lub geografii). W tabeli jest to fragment kolumny, składający się z 8 okien. Przykładowo, wątek przedmiotowy stanowią wszystkie zagadnia w kolum fizyka z działu A. Nauka i świat. Tytuł wątku przedmiotowego nadawany jest przez nauczyciela. 7. Czym różnić się będzie realizacja wątku tematycznego od realizacji wątku przedmiotowego? Przy realizacji wątków tematycznych nauczyciele poszczególnych przedmiotów przyrodniczych powinni współpracować ze sobą, realizując materiał rotacyj. Godziny mogą być dzielone pomiędzy nauczycieli w taki sposób, aby w każdym semestrze zrealizować jeden wątek tematyczny pod kątem specyfiki każdej z nauk przyrodniczych fizyki, chemii, biologii i geografii. Przy realizacji wątku przedmiotowego każdy nauczyciel może realizować go w klasie przez jeden semestr zależ od innych nauczycieli.

13 13 Tabela 1. Wybór czterech wątków tematycznych. Każdy kolor oznacza jeden wątek tematyczny złożony z czterech okien tabeli. W semestrze realizowany jest jeden wątek tematyczny. Literatura Podstawa programowa przedmiotu Przyroda, Podstawa Programowa z komentarzami, tom 5, Edukacja Przyrodnicza w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, Wydawnictwo MEN, 2009; Krzysztof Spalik, Małgorzata Jagiełło, Grażyna Skirmuntt, Wawrzyc Kofta Komentarz do podstawy programowej Przyroda w liceum, Podstawa Programowa z komentarzami, tom 5, Edukacja Przyrodnicza w szkole podstawowej, gimnazjum i liceum, Wydawnictwo MEN, 2009; Rozporządze MEN z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie ramowych planów nauczania, Dz.U. z dnia 22 lutego 2012 r., pozycja 204. Tabela 2. Wybór czterech wątków przedmiotowych. Każdy kolor oznacza jeden wątek przedmiotowy złożony z ośmiu okien tabeli. W semestrze realizowany jest jeden wątek przedmiotowy.

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO PODSTAWA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO WARSZAWA, 11 MAJA 2012 USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W ustawie z dnia 7 września 1991

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z biologii i fizyki, wspomagane technologią informacyjną

Doświadczenia z biologii i fizyki, wspomagane technologią informacyjną Projekt, w którym realizowane są omawiane tutaj doświadczenia powstał z inspiracji ITforUS czyli Information Technology for Understanding Science i jest realizowany we współpracy z Centrum Technologii

Bardziej szczegółowo

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA

IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA. III etap edukacyjny BIOLOGIA Iwona Majcher (PDB) III etap edukacyjny BIOLOGIA IV etap edukacyjny BIOLOGIA / PRZYRODA Wychowanie przedszkolne Edukacja wczesnoszkolna EDUKACJA PRZYRODNICZA / II etap edukacyjny: klasy IV-VI PRZYRODA

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY PRZEDMIOT UZUPEŁNIAJĄCY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA Rozumienie metody naukowej, polegającej na stawianiu hipotez i ich

Bardziej szczegółowo

Edukacja przyrodnicza na różnych etapach kształcenia. Anna Kimak-Cysewska 2012

Edukacja przyrodnicza na różnych etapach kształcenia. Anna Kimak-Cysewska 2012 Edukacja przyrodnicza na różnych etapach kształcenia Anna Kimak-Cysewska 2012 Przebieg zajęć: 1. Analiza starej i nowej podstawy programowej 2. Omówienie przebiegu edukacji przyrodniczej na poszczególnych

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014

PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY. Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 PRZYKŁADY ROZWIĄZAŃ DYDAKTYCZNYCH, GEOGRAFIA III i IV ETAP EDUKACYJNY Materiały na warsztaty dla nauczycieli, 31.05.2014 Pozostałe etapy (przykładowe zagadnienia) Gimnazjum 6. Wybrane zagadnienia geografii

Bardziej szczegółowo

Ochrona Środowiska I stopień

Ochrona Środowiska I stopień Załącznik nr 4 do Uchwały nr 49/2015 Senatu UKSW z dnia 23 kwietnia 2015 r. Ochrona Środowiska I stopień Dokumentacja dotycząca opisu efektów kształcenia dla programu kształcenia dla kierunku Ochrona Środowiska

Bardziej szczegółowo

PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ. Zajęcia warsztatowe

PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ. Zajęcia warsztatowe PROJEKT EDUKACYJNY W GIMNAZJUM W PRAKTYCE SZKOLNEJ Zajęcia warsztatowe Cele szkolenia: wykorzystanie dotychczasowych dobrych praktyk w pracy z metodą projektu; zapoznanie się z zadaniami stojącymi przed

Bardziej szczegółowo

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju:

Wyniki sprawdzianu zewnętrznego klas szóstych uczniów SP10 w latach 2008-2012 na tle miasta, województwa, kraju: Efekty różnorodnych działań przygotowujących uczniów do sprawdzianu zewnętrznego analiza oferty zajęć wspierających oraz materiałów przygotowywanych przez nauczycieli Dzięki zaangażowaniu nauczycieli,

Bardziej szczegółowo

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku

Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Anna Drężek nauczycielka przyrody Prywatna Szkoła Podstawowa im. Zofii i Jędrzeja Moraczewskich w Sulejówku Opinia o Programie nauczania przyrody w szkole podstawowej autorstwa: Barbary Klimuszko, Janiny

Bardziej szczegółowo

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda

Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Uniwersytet Łódzki Wydział Biologii i Ochrony Środowiska Program kształcenia Studia Podyplomowe dla nauczycieli Przyroda Łódź, 2012 1. Nazwa: Studia Podyplomowe dla Nauczycieli Przyroda 2. Opis: Studium

Bardziej szczegółowo

PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ

PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Szkoła Podstawowa im. Antoniego Sewiołka w Czułowie PLAN EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Wymaganie: Uczniowie nabywają wiadomości i umiejętności określone w podstawie programowej Opracował zespół do spraw : Elżbieta

Bardziej szczegółowo

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda.

PRZYRODA W SZKOLE PONADGIMNAZJALNEJ. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa programowa w szkole ponadgimnazjalnej przyroda. Podstawa prawna Rozporządzenie Ministra edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. w sprawie podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz

Bardziej szczegółowo

dr Magda Sobolewska Wydział Biologii UW

dr Magda Sobolewska Wydział Biologii UW dr Magda Sobolewska Wydział Biologii UW Konstrukcja podstawy programowej 3 zestawy/moduły: Nauka i świat Nauka i technologia Nauka wokół nas 4 przedmioty: Fizyka Chemia Biologia Geografia 4 wątki przedmiotowe

Bardziej szczegółowo

Przebieg i organizacja kursu

Przebieg i organizacja kursu Przebieg i organizacja kursu ORGANIZACJA KURSU: Kurs Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w przedszkolach i szkołach. Rola koordynatora w projekcie prowadzony jest przez Internet. Zadania

Bardziej szczegółowo

RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA w obszarze fizyki. Akty prawne, w oparciu o które dokonano analizy zgodności programu nauczania z podstawą programową:

RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA w obszarze fizyki. Akty prawne, w oparciu o które dokonano analizy zgodności programu nauczania z podstawą programową: mgr Joanna Kałuda doradca metodyczny z fizyki ul. Kasprzaka 44/53 41-303 Dąbrowa Górnicza Dąbrowa Górnicza, 30 sierpnia 2013 r. RECENZJA PROGRAMU NAUCZANIA w obszarze fizyki Akty prawne, w oparciu o które

Bardziej szczegółowo

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego.

Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Uczniowie gimnazjum biorą udział w realizacji projektu edukacyjnego. Projekt to zespołowe, planowane działanie uczniów mające na celu rozwiązanie konkretnego problemu z zastosowaniem różnorodnych metod.

Bardziej szczegółowo

ZASADY I WARUNKI REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W STARYCH PROBOSZCZEWICACH

ZASADY I WARUNKI REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W STARYCH PROBOSZCZEWICACH ZASADY I WARUNKI REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W STARYCH PROBOSZCZEWICACH 1 1. Uczniowie mają obowiązek realizowania projektów edukacyjnych na podstawie: 1) Art. 44p ustawy z dnia 7 września

Bardziej szczegółowo

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning

Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Program szkoleń dla nauczycieli w formule blended learning Opracowanie: Eleonora Żmijowska-Wnęk Wrocław 2014 SPIS TREŚCI: 1. WSTĘP... 3 2. CELE OGÓLNE SZKOLENIA... 4 3. METODY PRACY... 4 4. TREŚCI I PRZEWIDYWANE

Bardziej szczegółowo

Tworzenie podstawowej

Tworzenie podstawowej Tworzenie podstawowej Tworzenie podstawowej i dodatkowej dokumentacji pedagogicznej w oparciu o nową podstawę programową i dodatkowej dokumentacji pedagogicznej w oparciu o nową podstawę programową Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Czym jest nauczanie dwujęzyczne?

Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Języka obcego nauczymy się lepiej kiedy będzie nam on służył do przyswojenia sobie czegoś więcej niż tylko jego samego Jean Duverger Czym jest nauczanie dwujęzyczne? Od pewnego czasu można zauważyć wzrost

Bardziej szczegółowo

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW

Program studiów podyplomowych OPIS OGÓLNY STUDIÓW Program studiów podyplomowych STUDIA PODYPLOMOWE DLA NAUCZYCIELI KWALIFIKUJĄCE DO NAUCZANIA PRZEDMIOTU PRZYRODA W SZKOLE PODSTAWOWEJ OPIS OGÓLNY STUDIÓW Wydział/Jednostka prowadząca studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z geografii w 2015 roku

Egzamin maturalny z geografii w 2015 roku Egzamin maturalny z geografii w 2015 roku Gdańsk, 16 lutego 2014 Zmiany w egzaminie maturalnym z geografii Nowa podstawa programowa w gimnazjum od 2009 roku zawierająca wymagania ogólne i szczegółowe III

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli

Kwestionariusz ankiety dla nauczycieli Kwestioriusz ankiety dla uczycieli 1. Czy daje Pan/i uczniom wybór dotyczący: 2. tematyki lekcji raz lub raz lub razy w roku 3. metod pracy lekcji 4. sposobu oceniania raz lub raz lub raz lub razy w roku

Bardziej szczegółowo

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH

KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE. Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH KSZTAŁCENIE PONADGIMNAZJALNE I USTAWICZNE Zmiany od 1 września 2012 ZAŁOŻENIA PROJEKTOWANYCH USTAWA z dnia 19 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw Art. 1. W

Bardziej szczegółowo

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym

Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów. w nauczaniu wczesnoszkolnym Numer obszaru: 7 Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu różnych przedmiotów Temat szkolenia: Wykorzystanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w nauczaniu wczesnoszkolnym

Bardziej szczegółowo

OFERTA ZESPOŁU DORADCÓW W ZAKRESIE PRZEDMIOTÓW PRZYRODNICZYCH I-III 2012. www.wcies.edu.pl

OFERTA ZESPOŁU DORADCÓW W ZAKRESIE PRZEDMIOTÓW PRZYRODNICZYCH I-III 2012. www.wcies.edu.pl Numer formy Tytuł formy Forma szkolenia Adresat Liczba godzin Kierownik formy Miejsce realizacji szkolenia Planowane terminy szkolenia Zasady przyjmowania zgłoszeń BIOLOGIA 590 Praca z uczniem o specjalnych

Bardziej szczegółowo

Program szkolenia nauczycieli wdrażających projekt

Program szkolenia nauczycieli wdrażających projekt Program szkolenia nauczycieli wdrażających projekt,,holistyczne nauczanie przedmiotów przyrodniczych z zastosowaniem narzędzi technologii informacyjnej przygotowany w ramach projektu Szukając Einsteina

Bardziej szczegółowo

Warsztaty robotyki LEGO dla klas IV-VI

Warsztaty robotyki LEGO dla klas IV-VI Warsztaty robotyki LEGO dla klas IV-VI Uczniów klas IV-VI już od października zapraszamy serdecznie na warsztaty robotyki LEGO. Zajęcia pozwalają dzieciom nie tylko na zdobycie szerokiej wiedzy technicznej,

Bardziej szczegółowo

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu

Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Projekty edukacyjne -jedna z ciekawszych form organizowania procesu kształcenia Realizacja programu edukacyjnego metodą projektu Opracowała Janina Nowak WOM Gorzów Wlkp. 2006 Co to jest projekt edukacyjny

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA Z PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE Beata Biedrzycka Przedmiotowe zasady oceniania z przedmiotu został opracowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z 30.IV.2007

Bardziej szczegółowo

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ

EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ EFEKTY KSZTAŁCENIA NA STUDIACH PODYPLOMOWYCH NAUCZANIE PRZYRODY W SZKOLE PODSTAWOWEJ 1. Umiejscowienie studiów w obszarze nauki Studia podyplomowe, realizowane są jako kierunek kształcenia obejmujący wybrane

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA

Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA Załącznik do Uchwały nr 22/2014/ Rady Pedagogicznej z dnia 10 lutego r. Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA Rdziostów, marzec czerwiec WSTĘP Jedną z najważniejszych

Bardziej szczegółowo

Już wkrótce matura 2008, czyli jak przygotować się do egzaminu?

Już wkrótce matura 2008, czyli jak przygotować się do egzaminu? Scenariusz 3 Już wkrótce matura 2008, czyli jak przygotować się do egzaminu? Scenariusz zajęć dla uczniów klas maturalnych, przeznaczony na godzinę wychowawczą. Cele lekcji: Uczeń powinien: zapoznać się

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie z projektu edukacyjnego zrealizowanego w Szkole Podstawowej w Raszówce w roku szkolnym 2005/2006 pod hasłem "ŻYJMY ZDROWO!

Sprawozdanie z projektu edukacyjnego zrealizowanego w Szkole Podstawowej w Raszówce w roku szkolnym 2005/2006 pod hasłem ŻYJMY ZDROWO! mgr Irena Wituszyńska Szkoła Podstawowa w Raszówce Sprawozdanie z projektu edukacyjnego zrealizowanego w Szkole Podstawowej w Raszówce w roku szkolnym 2005/2006 pod hasłem "ŻYJMY ZDROWO!" Projekt pod hasłem

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r.

Uchwała Nr./2012 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 2012 r. PSP.4013/12 (projekt) Uchwała Nr./12 Senatu Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Nowym Sączu z dnia 29 czerwca 12 r. w sprawie uchwalenia programu kształcenia dla studiów podyplomowych Nauczyciel przyrody

Bardziej szczegółowo

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r.

G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W PIASKU 2013/2014. Piasek, czerwiec 2014 r. G I M N A Z J U M I M. A R M I I K R A J O W E J W PIASKU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ 2013/2014 Piasek, czerwiec 2014 r. Przedmiot ewaluacji: Uczniowie nabywają wiadomości określone w podstawie programowej.

Bardziej szczegółowo

TWORZENIE PROGRAMÓW WŁASNYCH, INNOWACJI, PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH I MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH

TWORZENIE PROGRAMÓW WŁASNYCH, INNOWACJI, PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH I MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH TWORZENIE PROGRAMÓW WŁASNYCH, INNOWACJI, PROJEKTÓW EDUKACYJNYCH I MATERIAŁÓW DYDAKTYCZNYCH opracowała Iwona Kucharska 05 marca 2009r. PODSTAWA PRAWNA Ustawa z dnia 07 września 1991 r. o systemie oświaty

Bardziej szczegółowo

Robert Tarka, Zdzisława Tarka

Robert Tarka, Zdzisława Tarka Nauki przyrodnicze w systemach edukacyjnych krajów Europy w XXI wieku Robert Tarka, Zdzisława Tarka Rola edukacji formalnej i nieformalnej w nauczaniu przedmiotów matematyczno-przyrodniczych na przykładzie

Bardziej szczegółowo

MATURA 2015 Z CHEMII - od idei zmian do zadań egzaminacyjnych

MATURA 2015 Z CHEMII - od idei zmian do zadań egzaminacyjnych MATURA 2015 Z CHEMII - od idei zmian do zadań egzaminacyjnych Jolanta Baldy Wrocław, 21 listopada 2014 r. Plan wystąpienia Matura 2015- istota zmian Realizacja podstawy programowej w zadaniach Zasady oceniania

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII POZIOM PODSTAWOWY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII POZIOM PODSTAWOWY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z GEOGRAFII POZIOM PODSTAWOWY W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA I. Wykorzystanie różnych źródeł informacji do analizy i prezentowania współczesnych

Bardziej szczegółowo

OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH

OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH Wymagania edukacyjne z biologii w gimnazjum OCENIANIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH METODY I NARZĘDZIA ORAZ SPOSOBY SPRAWDZANIA, KTÓRE MOGĄ BYĆ STOSOWANE W OCENIE OSIĄGNIĘĆ EDUKACYJNYCH UCZNIÓW: 1.Wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ SZKOŁY

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ SZKOŁY SZKOŁA PODSTAWOWA IM. TADEUSZA KOŚCIUSZKI W STRONIU RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ SZKOŁY Zgodnie z Planem Nadzoru Pedagogicznego opracowanym przez Dyrektora szkoły na rok szkolny 2014/2015 w pierwszym

Bardziej szczegółowo

Plan Gry 1 i Plan Gry 2 dla

Plan Gry 1 i Plan Gry 2 dla Jak wprowadzać w szkole programy interdyscyplinarne Plan Gry 1 i Plan Gry 2 dla III i IV etapu edukacji Poradnik dla dyrektora szkoły do programu nauczania Plan gry 1 i Plan Gry 2 realizowanego w ramach

Bardziej szczegółowo

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE

PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE PODSTAWA PROGRAMOWA PRZEDMIOTU EKONOMIA W PRAKTYCE IV etap edukacyjny przedmiot uzupełniający Cele kształcenia wymagania ogólne Nabycie umiejętności przeprowadzenia kompletnej realizacji przedsięwzięcia:

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII Liceum Ogólnokształcące im. W. Pola w Czersku PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z CHEMII W czasie kształcenia chemicznego w liceum ogólnokształcącym uczeń powinien osiągnąć następujące umiejętności: Posługiwanie

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII GIMNAZJUM NR 13 W GORZOWIE WLKP. rok szkolny 2014/ 2015

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII GIMNAZJUM NR 13 W GORZOWIE WLKP. rok szkolny 2014/ 2015 PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII GIMNAZJUM NR 13 W GORZOWIE WLKP. rok szkolny 2014/ 2015 Przedmiotowy System Oceniania z biologii jest zgodny z Wewnątrzszkolnym Systemem Oceniania w Gimnazjum nr13

Bardziej szczegółowo

TEMAT: Kuchnia to nie apteka

TEMAT: Kuchnia to nie apteka TEMAT: Kuchnia to nie apteka STRESZCZENIE Przepisy na ten sam wypiek mogą znacznie się od siebie różnić składem procentowym składników, a mimo to ciasta po upieczeniu będą miały podobny wygląd i smak.

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna.

SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. Części lekcji. 1. Część wstępna. SCENARIUSZ LEKCJI BIOLOGII Z WYKORZYSTANIEM FILMU CO TO JEST ŻYCIE. SPIS TREŚCI: I. Wprowadzenie. II. Części lekcji. 1. Część wstępna. 2. Część realizacji. 3. Część podsumowująca. III. Karty pracy. 1.

Bardziej szczegółowo

ZASADY REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO UCZNIÓW W GIMNAZJUM NR. 1 W GRYFINIE

ZASADY REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO UCZNIÓW W GIMNAZJUM NR. 1 W GRYFINIE ZASADY REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO UCZNIÓW W GIMNAZJUM NR. 1 W GRYFINIE 1. Uczniowie mają obowiązek realizowania projektów edukacyjnych na podstawie Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia

Bardziej szczegółowo

Monika Pskit. doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli. monika.pskit@rodon.radom.pl

Monika Pskit. doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli. monika.pskit@rodon.radom.pl Monika Pskit doradca metodyczny Radomskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli monika.pskit@rodon.radom.pl Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 sierpnia 2010 r. zmieniające rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Co nowego na sprawdzianie po szkole podstawowej w 2015 roku

Co nowego na sprawdzianie po szkole podstawowej w 2015 roku Co nowego na sprawdzianie po szkole podstawowej w 2015 roku fot. Shutterstock / Olesya Feketa 1 Od nowej podstawy programowej do nowej formuły sprawdzianu Rozpoczynający się rok szkolny będzie dla II etapu

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015. OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015. OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY 2014/2015 OPRACOWAŁ: Wiesław Chomiuk Wymagania edukacyjne opracowane zostały w oparciu o: podstawę programową przedmiotu przyroda z dn.23.08.2007r. (kl. V- VI)

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim UDA-POKL.03.05.00-00-219/12-00 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI. I Liceum Ogólnokształcące w Jeleniej Górze Gimnazjum w ZSO nr 1 w Jeleniej Górze

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI. I Liceum Ogólnokształcące w Jeleniej Górze Gimnazjum w ZSO nr 1 w Jeleniej Górze PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z FIZYKI I Liceum Ogólnokształcące w Jeleniej Górze Gimnazjum w ZSO nr 1 w Jeleniej Górze Przedmiotowy system oceniania z fizyki w ZSO nr 1 sporządzono w oparciu o : 1. Wewnątrzszkolny

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia na rozgrzewkę

Ćwiczenia na rozgrzewkę Ćwiczenia na rozgrzewkę DOKĄD ZMIERZA EDUKACJA XXI WIEKU? Co ma wspólnego uczenie się z wielbłądem doprowadzonym do wodopoju? Oroooo czyli o różnych aspektach tworzenia atmosfery sprzyjającej uczeniu

Bardziej szczegółowo

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń

Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego Centrum Innowacji Edukacyjno - Społecznych i Szkoleń Wdrożenie podstawy programowej kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół, ze szczególnym uwzględnieniem II i IV etapu edukacyjnego, Warszawa maja 202 r. Arkadiusz Walczak Dyrektor Warszawskiego

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZEDMIOT - BIOLOGIA II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE Im. JANA PAWŁA II W ZDUŃSKIEJ WOLI

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZEDMIOT - BIOLOGIA II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE Im. JANA PAWŁA II W ZDUŃSKIEJ WOLI PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA PRZEDMIOT - BIOLOGIA II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE Im. JANA PAWŁA II W ZDUŃSKIEJ WOLI I. WYMAGANIA OGÓLNE Na zajęciach uczeń powinien posiadać: - maturalne karty pracy - karty

Bardziej szczegółowo

UCZNIOWSKIE PROJEKTY EDUKACYJNE. PRZYKŁADY DOBREJ PRAKTYKI

UCZNIOWSKIE PROJEKTY EDUKACYJNE. PRZYKŁADY DOBREJ PRAKTYKI Konferencja dla nauczycieli i uczniów szkół podstawowych, gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych pt. UCZNIOWSKIE PROJEKTY EDUKACYJNE. PRZYKŁADY DOBREJ PRAKTYKI 1 Projekt edukacyjny w prawie oświatowym Rozporządzenie

Bardziej szczegółowo

Programy unijne. realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach

Programy unijne. realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach Programy unijne realizowane w Liceum Ogólnokształcącym im. Bolesława Chrobrego w Gryficach W roku szkolnym 2011/2012 w naszej szkole są realizujemy programy: Newton też był uczniem Kompetencje kluczowe

Bardziej szczegółowo

Procedury wdrażania i realizacji projektów gimnazjalnych w Publicznym Gimnazjum nr 2 im. Jana III Sobieskiego w Lubaczowie

Procedury wdrażania i realizacji projektów gimnazjalnych w Publicznym Gimnazjum nr 2 im. Jana III Sobieskiego w Lubaczowie Procedury wdrażania i realizacji projektów gimnazjalnych w Publicznym Gimnazjum nr 2 im. Jana III Sobieskiego w Lubaczowie Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia

Bardziej szczegółowo

Projekt interdyscyplinarny: chemia-informatyka

Projekt interdyscyplinarny: chemia-informatyka Projekt interdyscyplinarny: chemia-informatyka DOPING W SPORCIE TWORZENIE SZKOLNEJ STRONY INTERNETOWEJ Podstawa programowa chemii zakres podstawowy Dział 3. Chemia wspomaga nasze zdrowie. Chemia w kuchni.

Bardziej szczegółowo

Projekt: Wrzesiński standard wielkopolska jakość. Doskonalenie nauczycieli powiatu wrzesińskiego

Projekt: Wrzesiński standard wielkopolska jakość. Doskonalenie nauczycieli powiatu wrzesińskiego Projekt: Wrzesiński standard wielkopolska jakość. Doskonalenie nauczycieli powiatu wrzesińskiego Udział ODN w Poznaniu w projekcie w projekcie Ośrodek zapewniał: 1. Programy szkoleń w ramach planowanej

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W ROKU SZKOLNYM 2013/14

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W ROKU SZKOLNYM 2013/14 RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ W ROKU SZKOLNYM 2013/14 Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej w sprawie nadzoru pedagogicznego z dnia 7 października 2009 r. wraz ze zmianami z dnia

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO

EDUKACJA SKUTECZNA, PRZYJAZNA I NOWOCZESNA. Ministerstwo Edukacji Narodowej KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO Ministerstwo Edukacji Narodowej REFORMA PROGRAMOWA KSZTAŁCENIA OGÓLNEGO DLACZEGO JEST POTRZEBNA? Jeśli chcemy obniŝyć wiek szkolny, to trudno o lepszy moment tys. 400 390 380 370 360 350 340 330 320 Liczba

Bardziej szczegółowo

OPINIA dotycząca programu nauczania przedmiotu informatyka dla czwartego etapu edukacyjnego - szkoły ponadgimnazjalnej

OPINIA dotycząca programu nauczania przedmiotu informatyka dla czwartego etapu edukacyjnego - szkoły ponadgimnazjalnej Dąbrowa Górnicza, 15 czerwca 2012r OPINIA dotycząca programu nauczania przedmiotu informatyka dla czwartego etapu edukacyjnego - szkoły ponadgimnazjalnej Przedmiot: Przeznaczenie programu: Tytuł programu:

Bardziej szczegółowo

Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk ścisłych. Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk przyrodniczych

Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk ścisłych. Obszarowe efekty kształcenia dla obszaru nauk przyrodniczych Załącznik 2a Opis kierunkowych efektów kształcenia w obszarze nauk ścisłych i nauk przyrodniczych Kierunek OCHRONA ŚRODOWISKA, studia stacjonarne pierwszego stopnia, profil ogólnoakademicki Obszarowe efekty

Bardziej szczegółowo

Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska 31-864 Kraków, al. Jana Pawła II 37, budynek 5, p. 017 edumobile.pk.edu.pl

Wydział Mechaniczny Politechnika Krakowska 31-864 Kraków, al. Jana Pawła II 37, budynek 5, p. 017 edumobile.pk.edu.pl Ankieta dotycząca programu studiów podyplomowych pn. Napędy i Sterowa Płynowe Szanowni Państwo! Zwracamy się z prośbą o wypeł ankiety, która pomoże nam w realizacji projektu PIT Mobilne studia podyplomowe

Bardziej szczegółowo

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU

OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA. CZEŚĆ A (opis przedmiotu i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU pieczątka jednostki organizacyjnej OPIS PRZEDMIOTU, PROGRAMU NAUCZANIA ORAZ SPOSOBÓW WERYFIKACJI EFEKTÓW KSZTAŁCENIA CZEŚĆ A (opis i programu nauczania) OPIS PRZEDMIOTU Nazwa Administracji i Nauk Społecznych

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA CHEMIA OBSZARY AKTYWNOŚCI

PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA CHEMIA OBSZARY AKTYWNOŚCI PRZEDMIOTOWE ZASADY OCENIANIA CHEMIA OBSZARY AKTYWNOŚCI Na lekcjach chemii oceniane są następujące obszary aktywności ucznia: 1. Rozumienie pojęć chemicznych i znajomości ich definicji. 2. Znajomość i

Bardziej szczegółowo

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI

SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI SZKOŁA PODSTAWOWA W KOWALEWIE POMORSKIM IM. MARII KONOPNICKIEJ PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z PRZYRODY DLA KLAS IV VI I. CEL OCENY Przedmiotem oceny jest 1. Aktualny stan wiedzy ucznia i jego umiejętności.

Bardziej szczegółowo

Ocenianie kształtujące na przedmiotach przyrodniczych.

Ocenianie kształtujące na przedmiotach przyrodniczych. ul. Dolina Zielona 19, tel. 68 4196560 lub 730 019 119 Nauczyciele przedmiotów przyrodniczych na wszystkich etapach kształcenia Warsztaty Ocenianie kształtujące na przedmiotach przyrodniczych. definicja

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Dz.U. z 2013 poz. 1273 Brzmienie od 31 października 2013 Załącznik nr 1WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW PEDAGOGIKA STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku

Bardziej szczegółowo

Szkolenie nauczycieli w zakresie rozwoju kompetencji kluczowych uczniów

Szkolenie nauczycieli w zakresie rozwoju kompetencji kluczowych uczniów Załącznik nr1 do SIWZ Szkolenie nr 1 Warsztaty na temat: Praktyczne wykorzystanie pracowni przyrodniczej dla uczestników projektu Szkolenie nauczycieli w zakresie rozwijania kompetencji kluczowych uczniów

Bardziej szczegółowo

OFERTA SZKOLENIOWA 2015/16

OFERTA SZKOLENIOWA 2015/16 Szanowni Państwo, Koleżanki i Koledzy! U progu roku szkolnego 2015/2016 przekazujemy Państwu ofertę form doskonalenia opracowaną przez doradców metodycznych Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w ZCEMiP w

Bardziej szczegółowo

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym)

Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program zajęć pozalekcyjnych dla dzieci z kl. I III wykazujących zainteresowanie tematyką przyrodniczą i geograficzną (praca z uczniem zdolnym) Program przeznaczony do realizacji w roku szkolnym 2003/04

Bardziej szczegółowo

PROCEDURY ORGANIZOWANIA i REALIZOWANIA PROJEKTU EDUKACYJNEGO. w Gimnazjum nr 40 im. Noblistów Polskich we Wrocławiu

PROCEDURY ORGANIZOWANIA i REALIZOWANIA PROJEKTU EDUKACYJNEGO. w Gimnazjum nr 40 im. Noblistów Polskich we Wrocławiu PROCEDURY ORGANIZOWANIA i REALIZOWANIA PROJEKTU EDUKACYJNEGO w Gimnazjum nr 40 im. Noblistów Polskich we Wrocławiu I. Podstawa prawna 1. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 20 sierpnia 2010

Bardziej szczegółowo

Oczekiwania w zakresie programów nauczania:

Oczekiwania w zakresie programów nauczania: Formalno prawne podstawy wdrożenia modułowego kształcenia zawodowego, korzyści z wdrożenia kształcenia w oparciu o podejście modułowe dla uczniów, szkoły. Cele: Przedstawić podstawowe akty prawne regulujące

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W GRODŹCU

REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W GRODŹCU Załącznik nr 3 do Statutu Zespołu Szkół w Grodźcu REGULAMIN REALIZACJI PROJEKTU EDUKACYJNEGO W GIMNAZJUM W GRODŹCU Regulamin realizacji projektu edukacyjnego w Zespole Szkół w Grodźcu Gimnazjum został

Bardziej szczegółowo

Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły.

Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły. Warunki i tryb dopuszczania do użytku w danej szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania przez dyrektora szkoły. W dniu 8 czerwca 2009 r. Minister Edukacji Narodowej Pani Hatarzyna

Bardziej szczegółowo

Plan pracy. Zespołu Przedmiotowego Matematyczno-Przyrodniczego. na rok szkolny 2012/2013

Plan pracy. Zespołu Przedmiotowego Matematyczno-Przyrodniczego. na rok szkolny 2012/2013 Plan pracy Zespołu Przedmiotowego Matematyczno-Przyrodniczego na rok szkolny 2012/2013 W skład matematyczno przyrodniczego działającego przy Zespole Szkól Publicznych nr 1 im. 70 Pułku Piechoty w Pleszewie

Bardziej szczegółowo

WYKRESY FUNKCJI LINIOWEJ

WYKRESY FUNKCJI LINIOWEJ GIMNAZJUM NR 2 W KAMIENNEJ GÓRZE WYKRESY FUNKCJI LINIOWEJ Oprcowała Wiesława Kurnyta Kamienna Góra, 2006 Oto wypisy z Podstawy programowej o nauczaniu matematyki w gimnazjum Cele edukacyjne 1. E Przyswajanie

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA

Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Młodego Odkrywcy Przyrodnika SALAMANDRA Projekt edukacji przyrodniczej pn. Klub Rdziostów, wrzesień 2015 czerwiec 2018 WSTĘP Jedną z najważniejszych zasad w nauczaniu przyrody jest jak najszersze stosowanie metod obserwacyjnych i doświadczeń,

Bardziej szczegółowo

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy.

Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. Planowanie zajęć dydaktycznych stanowi roboczą syntezę treści nauczania, logiczne dopełnienie wcześniej przeprowadzonej analizy. PROCES PLANOWANIA ZAJĘĆ DYDAKTYCZNYCH MOŻE BYĆ ROZDZIELONY NA TRZY ETAPY:

Bardziej szczegółowo

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19

Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 KARTA PRZEDMIOTU. 2. Kod przedmiotu ZP-Z1-19 Załącznik Nr 5 do Zarz. Nr 33/11/12 (pieczęć wydziału) KARTA PRZEDMIOTU Z1-PU7 WYDANIE N1 Strona 1 z 5 1. Nazwa przedmiotu: BADANIA MARKETINGOWE 3. Karta przedmiotu ważna od roku akademickiego: 2014/2015

Bardziej szczegółowo

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku

Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? Gdańsk, 16 maja 2009 roku Do czego chcemy przygotować nasze dzieci i naszych uczniów: do testów czy do życia i pracy? 1 Prawdziwe wartości edukacji Europejskie ramy odniesienia Polskie ramy odniesienia Badania PISA 2 Jeżeli nie

Bardziej szczegółowo

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych

Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Badanie nauczania filozofii w gimnazjach i szkołach ponadgimnazjalnych Scenariusz wywiadu pogłębionego z Nauczycielem Filozofii Scenariusz wywiadu pogłębionego z nauczycielem filozofii Dzień Dobry, Nazywam

Bardziej szczegółowo

Metody i techniki efektywnego nauczania

Metody i techniki efektywnego nauczania Alternatywne metody nauczania matematyki Dla: nauczycieli matematyki Cel: doskonalenie umiejętności wykorzystania dostępnych narzędzi technologii informacyjnej na lekcjach matematyki ocenianie kształtujące

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII W KLASACH BIOLOGICZNO - CHEMICZNYCH II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MARII KONOPNICKIEJ W RADOMIU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII W KLASACH BIOLOGICZNO - CHEMICZNYCH II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MARII KONOPNICKIEJ W RADOMIU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z BIOLOGII W KLASACH BIOLOGICZNO - CHEMICZNYCH II LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCE IM. MARII KONOPNICKIEJ W RADOMIU Opracowała: Beata Olchowa STAN NA DZIEŃ 01. 09. 2014 I. Podstawa

Bardziej szczegółowo

Rada szkoleniowa w ramach WDN zorganizowana w Zespole Szkół Specjalnych. Anna Licznar nauczyciel ZSS w Prudniku

Rada szkoleniowa w ramach WDN zorganizowana w Zespole Szkół Specjalnych. Anna Licznar nauczyciel ZSS w Prudniku Rada szkoleniowa w ramach WDN zorganizowana w Zespole Szkół Specjalnych Referat przygotowała i przedstawiła: Anna Licznar nauczyciel ZSS w Prudniku Jak wprowadzać w szkole innowację i eksperyment pedagogiczny.

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału i kryteria oceniania oraz zakres wymagań dla przedmiotu uzupełniającego PRZYRODA dla klasy 3B

Zakres materiału i kryteria oceniania oraz zakres wymagań dla przedmiotu uzupełniającego PRZYRODA dla klasy 3B Zakres materiału i kryteria oceniania oraz zakres wymagań dla przedmiotu uzupełniającego PRZYRODA dla klasy 3B W niniejszym programie nauczania do realizacji we wszystkich czterech przedmiotach wybrano

Bardziej szczegółowo

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej.

Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej. Młodzi Przedsiębiorczy program nauczania Ekonomii w praktyce w szkole ponadgimnazjalnej. Informacja dla rady pedagogicznej. Cel prezentacji. Zapoznanie nauczycieli z programem: Młodzi Przedsiębiorczy program

Bardziej szczegółowo

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku

Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Raport z ewaluacji wewnętrznej przeprowadzonej w Zespole Szkół w Ozimku Ozimek 2012 1 Spis treści: 1. Projekt ewaluacji wewnętrznej 2. Wyniki projektu 3. Zalecenia 4. Załączniki 2 1. PROJEKT EWALUACJI

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z EDUKACJI DLA BEZPIECZEŃSTWA W I LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCYM W PIEKARACH ŚLĄSKICH 1. CELE KSZTAŁCENIA I. Znajomość struktury obronności państwa. Uczeń rozróżnia struktury obronności

Bardziej szczegółowo

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU

PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Z MATEMATYKI DLA KLAS I, II, III W GIMNAZJUM NR 2 W LUDŹMIERZU I. Dokumenty prawne stanowiące podstawę PSO Przedmiotowy system oceniania opracowany został po przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU. Część A Przedmiot: Seminarium dyplomowe Wykładowca odpowiedzialny za przedmiot: Cele zajęć z przedmiotu: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Płocku Instytut Nauk Ekonomicznych i Informatyki KARTA PRZEDMIOTU Wykładowcy

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą

KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą KARTA KURSU (realizowanego w module specjalności) Chemia z przyrodą.. (nazwa specjalności) Nazwa Dydaktyka przyrody 1, 2 Nazwa w j. ang. Didactic of natural science Kod Punktacja ECTS* 6 Koordynator Dr

Bardziej szczegółowo

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie

SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie SZKOLNY PROGRAM DORADZTWA ZAWODOWEGO Zespołu Szkół nr 60 w Warszawie Obowiązujące akty prawne dotyczące udzielania uczniom pomocy w wyborze zawodu i kierunku kształcenia: 1. Ustawa z dnia 7 września 1991r.

Bardziej szczegółowo

Projekt edukacyjny w gimnazjum w prawie oświatowym. Sulejówek 06.10.2011r.

Projekt edukacyjny w gimnazjum w prawie oświatowym. Sulejówek 06.10.2011r. Projekt edukacyjny w gimnazjum w prawie oświatowym. Sulejówek 06.10.2011r. ROZPORZADZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ z dnia 20 sierpnia 2010 r. zmieniającego rozporządzenie z dnia 30 kwietnia 2007r. w

Bardziej szczegółowo