Arkadiusz Kozubek 2012

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Arkadiusz Kozubek 2012"

Transkrypt

1 Arkadiusz Kozubek 2012 Przygotowano w oparciu o dostępne podręczniki i materiały dostępne w sieci Egzamin będzie w stylu znanego Wam z I roku. Radzę chodzić na wykłady dla komentarzy i objaśnień.

2 Związki lipidowe LIPIDY ZWIĄZKI LIPIDOWE tłuszcze i związki tłuszczopodobne Po co (p. one definicje są? i omówienie na poprzednim cyklu wykładowym) pełnią w organizmach żywych trzy główne funkcje: -Pełnią funkcje strukturalne -Uczestniczą w przekazywaniu informacji - Sąźródłem energii, szczególnie te dostarczane z pokarmem Składnik Energia kj/g suchej masy Sucha masa (g Dostępna (kj) energia Kwasy tłuszczowe (tkanka tłuszczowa) Białko (mięśnie) Glikogen (mięśnie) Glikogen (wątroba) Glukoza (płyny ustrojowe)

3 I. Katabolizm I.A. Katabolizm triglicerydów (tłuszczów prostych) i fosfolipidów Tłuszczowce występują w pożywieniu zwierząt jako tłuste elementy składowe diety (n.p. tkanka tłuszczowa mięsa, tłuszcze nabiału) oraz jako dodawane do diety tłuszcze (n.p. masło, smalec, oleje, margaryny) Spożywane z pokarmem podlegają przemianom metabolicznym dzięki którym organizm będzie mógł je wykorzystać jako źródło energii 3

4 Ogólne etapy wprowadzania triglicerydów pokarmowych do organizmu zwierzęcia Tłuszcze z pożywienia są degradowane do monoglicerydów i wolnych kwasów tłuszczowych w dwunastnicy a w komórkach nabłonka tworzą ponownie triglicerydy, które kondensują z lipoproteinami dając chylomikrony, które docierają do wątroby, płuc, serca, mięśni i innych organów. 4

5 Hydroliza trójglicerydów w tkance tłuszczowej (lipoliza) jest regulowana hormonalnie 5

6 Lipazy 6

7 Lipazy 7

8 Fosfolipazy 8

9 Fosfolipazy 9

10 Fosfolipazy A 2 10

11 Fosfolipazy A 2 11

12 Fosfolipazy A 2 12

13 Fosfolipazy A 2 Kinetyka działania specyfika w stosunku do innych enzymów gdyż substrat nie jest rozpuszczalny w wodzie 13

14 Fosfolipazy A 2 14

15 Fosfolipazy C 15

16 Udział fosfolipaz w sygnalizacji komórkowej 16

17 Fosfolipazy D 17

18 Fosfolipazy D 18

19 19

20 Dalsze etapy katabolizmu glicerydów Trawienie triglicerydów przebiega poprzez diglycerydy. Powstają one głównie podczas trawienia triglicerydów w żołądku i dwunastnicy. U ludzi lipaza żołądkowa preferencyjnie hydrolizuje wiązanie estrowe w pozycji sn-3 dając sn-1,2-diacyloglicerole. W środowisku kwaśnym ulegają one izomeryzacji do sn-1,3-diacylogliceroli, które znowu sąhydrolizowane w pozycji sn-3 dając w konsekwencji monoacyloglicerole powszechnie wykazywane w treści żołądkowej. W dwunastnicy lipaza trzustkowa hydrolizuje wiązania sn-1 i sn-3 dając mieszaninę sn-2,3 i sn-1,2-diacylogliceroli. One również ulegają chemicznej izomeryzacji co w konsekwencji prowadzi do całkowitego zhydrolizowania tych tłuszczów. 20

21 Los glicerolu Uwolniony glicerol wchodzi w szlak Glikolizy a następnie Cyklu Kwasu Cytrynowego 21

22 Los wolnych kwasów tłuszczowych I Szczególna rola kwasu arachidonowego 22

23 Los wolnych kwasów tłuszczowych II Aby mogły być źródłem energii konieczna jest ich metaboliczna aktywacja Kwasy tłuszczowe są aktywowane metabolicznie w zewnętrzej błonie mitochondrialnej lub na powierzchni retikulum przez dołączenie CoA. Reakcję katalizuje syntetaza acylo-coa Uaktywniony metabolicznie kwas tłuszczowy Dalsze etapy katabolizmu kwasów tłuszczowych odbywają się w matriks mitochondrialnej 23

24 Uaktywniony metabolicznie kwas tłuszczowy 24

25 25

26 Los kwasów tłuszczowych w mitochondriach Najpierw zaktywowane kwasy muszą zostać przeniesione z cytosolu do mitochondriów. Do tego celu służy tzw. Prom karnitynowy 26

27 Degradacja kwasów tłuszczowych w mitochondriach β-oksydacja Reakcje:! 1 -utlenienie 2 -uwodnienie 3 -utlenienie 4 -tioliza 27

28 Degradacja kwasów tłuszczowych w mitochondriach β-oksydacja Dehydrogenaza acylo-coa 28

29 Dehydrogenaza acylo-coa FAD FAD przekazuje elektrony na flawoproteinę przekazującą elektrony (ETF). Elektrony te przy udziale swoistego białka żelazowo-siarkowego są użyte do redukcji ubichinonu włączającego je w mitochondrialny łańcuch transportu elektronów zysk 1,5 cząsteczki ATP 29

30 Ostatnia reakcja - tioliza Do cyklu kwasu cytrynowego Do ponownej obróbki -zawrócenie do etapu I 30

31 Bilans β-oksydacji Woda metaboliczna 31

32 β-oksydacja kwasów nienasyconych β-oksydacja kwasu olejowego (18:1 delta 9) konieczny jest dodatkowy enzym izomeraza enoilo-coa, który zmienia konfigurację wiązania podwójnego z cis na trans 32

33 Cały proces przebiega tak 33

34 w przypadku wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (tu kwas linolowy 18:2 delta 9,12) konieczne są dwa dodatkowe enzymy: izomeraza enoilo-coa reduktaza 2,4-dienoilo-CoA 34

35 β-oksydacja kwasów nieparzystowęglowych (częstych u roślin i organizmów morskich) Wymagana jest obecność dodatkowych trzech enzymów: Karboksylazy propionylo-coa (biotyna) Epimerazymetylomalonylo-CoA Mutazymetylomalonylo-CoA (B12) 35

36 β-oksydacja kwasów nieparzystowęglowych Najpierw zachodzi odpowiednia liczba cyklów β-oksydacji ażdo pozostania resztki Produkt wchodzi do CKTK lub po przekształceniu w jabłczan i przejściu do cytosolu jest dekarboksylowany do pirogronianu, który potem zostanie spalony 36

37 β-oksydacja w peroksysomach i glioksysomach różni się od mitochondrialnej tylko pierwszą reakcją występuje tu oksydaza (dehydrogenaza) acylo-coa (inna od tej występującej w normalnej β-oksydacji) Elektrony nie wędrują bowiem przez łańcuch oddechowy a trafiają bezpośrednio na tlen dając H 2 O 2 Z tego względu uzyskuje się z kwasu tłuszczowego mniej cząsteczek ATP (FAD vs NAD) 37

38 Cały proces wygląda jak na schemacie 38

39 α-oksydacja kwasów rozgałęzionych W tłuszczu mleka przeżuwaczy (krowy, owce) i produktach nabiałowych występuje kwas fitanowy, produkt utleniania fitolu (z chlorofilu). Obecność grupy metylowej przy węglu C-3 blokuje β-oksydację, konieczną jest więc inna droga utleniania tego kwasu. 39

40 40

41 Genetyczny defekt dotyczący niedoboru α-hydroksylazy kwasu fitanowego prowadzi do choroby Refsuma (RD), w której jest on akumulowany w surowicy, płynach ustrojowych oraz tkankach prowadząc do zaburzeń neurologicznych, degeneracji móżdżku oraz obwodowej neuropatii. Dodatkowo nocną ślepotę, łuskowatą skórę, zaburzenia słuchu a także zaćmę. Najbardziej efektywną formą terapii klasycznej postaci choroby jest zdecydowane ograniczenie w diecie kwasu fitanowego (absolutny zakaz spożywania roślin zielonych). Ostatnio (2006) wykazano, że izoenzymy cytochromów P450 (CYP4) uczestniczą w eliminacji/zapobieganiu akumulacji kwasu fitanowego poprzez jego degradację na drodze ω-hydroxylacji. Dodatkowy równoległy brak/niedobór dekarboksylazy kwasu α-hydroksyfitanowego prowadzi do innej poważnej jednostki chorobowej rhizomelic chondrodysplasia punctata (RCDP), która jest wynikiem autosomalnej recesywnej jednostki związanej z nieprawidłowościami w biogenezie peroksysomów. Chorzy charakteryzują się skróconymi kończynami, nienormalnym rozwojem kości i chrząstek (widocznymi już w rozwoju płodowym), niedorozwojem psychomotorycznym a także zaćmą. Większość chorych umiera w dzieciństwie. Na razie nie ma na nią lekarstwa. 41

42

43 ω-oksydacja W retikulum endoplazmatycznym komórek eukariotycznych zachodzi także inny proces utleniania kwasów tłuszczowych (n-ffa), który prowadzi do powstania kwasów dikarboksylowych. Jest katalizowany przez monooksygenazę cytochromu P-450 używającą tlen O 2 jako substratu. 43

44 44

45 Birringer M. et al. Free Radical Biol. Med. 31 (2001)

46 Produkty ω-oksydacji 4-n-nonylofenolu Zalko, D. et al. Drug Metab. Disp. 31 (2003)

47 Proponowany szlak ω-oksydacji 5-n-alkilorezorcynoli Ross A.B. Alkylresorcinols in cereal grains. PhD Thesis, 2003, Uppsala 47

48 Katabolizm pierścienia aromatycznego Chapman PJ, Ribbons DW J. Bacteriol. 125 (1976)

49 Ciała ketonowe Chociaż większość acetylo-coa powstającego w czasie degradacji kwasów tłuszczowych ulega utlenieniu w cyklu TCA, to jego część przekształcana jest w procesie ketogenezy w: zwane ciałami ketonowymi aceton, acetooctan b-hydroksymaślan Głównym powodem ich wzmożonego powstawania jest niedobór szczawiooctanu, kluczowego akceptora acetylo-coa wprowadzającego go do CKTK 49

50 Ciała ketonowe Chociaż większość acetylo-coa powstającego w czasie degradacji kwasów tłuszczowych ulega utlenieniu w cyklu TCA, to jego część przekształcana jest w procesie ketogenezy w: zwane ciałami ketonowymi aceton, acetooctan b-hydroksymaślan Głównym powodem ich wzmożonego powstawania jest niedobór szczawiooctanu, kluczowego akceptora acetylo-coa wprowadzającego go do CKTK

51 Tworzenie ciał ketonowych

52 Wykorzystanie ciał ketonowych jako źródła energii Acetooctan i b-hydroksymaślan są transportowalną formą kwasów tłuszczowych. Mogą krążyć w ustroju bez potrzeby tworzenia kompleksu z albuminą lub innymi wiążącymi kwasy tłuszczowe białkami i dostarczać energii potrzebującym tkankom, szczególnie mięśniowi sercowemu i korze nerek.

53 Ciała ketonowe jako źródło energii w mięśniach

54

55 Katabolizm cholesterolu

56 Kataboliczna obróbka cholesterolu prowadzi do powstania kwasów żółciowych i ich soli. Najbardziej powszechnymi żółci kwasami żółciowymi są: Kwas chenodeoksycholowy (ok. 45%) Kwas cholowy (ok. 31%) Są określane nazwą podstawowych kwasów żółciowych. W jelicie są one poddawane obróbce przez bakterie dając tzw. Drugorzędowe kwasy żółciowe (deoksycholan i litocholan). Kwasy żółciowe występują także w postaci sprzężonej z innymi związkami, n.p. glicyną i tauryną.

57 Znaczenie kliniczne syntezy kwasów żółciowych Pełnią cztery ważne funkcje fizjologiczne: -Ich synteza i następnie wydalanie z kałem stanowią główną drogę eliminacji nadmiaru cholesterolu z organizmu -Kwasy żółciowe i fosfolipidy solubilizują (rozpuszczają) cholesterol w żółci zapobiegając jego wytrącaniu w woreczku żółciowym -Współuczestniczą jako emulsyfikatory w trawieniu lipidów i wspomagają lipazy trzustkowe -Ułatwiają wchłanianie w jelitach rozpuszczalnych w tłuszczach witamin

58 Cholesterol prekursorem innych bioaktywnych cząsteczek -Hormony sterydowe

59 Nieenzymatyczne degradacje lipidów - peroksydacja Wolne rodniki Reaktywne formy tlenu - ROS Definicja wolnego rodnika: cząsteczka posiadająca jeden lub więcej wolnych, niesparowanych elektronów. Czyli jest to cząsteczka (lub jon) o spinie elektronowym różnym od 0. Większość elektronów w atomach i cząsteczkach występuje parami. Układ, w którym na jakimś orbitalu jest tylko jeden elektron jest zazwyczaj nietrwały i dąży do przyjęcia lub oddania elektronu - zwykle z udziałem innego atomu lub cząsteczki. Rodniki są zwykle obojętne elektrycznie i zazwyczaj bardzo reaktywne. W "typowych" reakcjach z udziałem rodników ich stężenie w mieszaninie reakcyjnej jest zwykle dość niskie, ze względu na ich dużą reaktywność.

60 Wolne rodniki powstają np. na skutek homolitycznego rozpadu wiązań chemicznych. Może ono następować pod wpływem naświetlania promieniowaniem ultrafioletowym, promieniowaniem rentgenowskim, przez bombardowanie elektronami, w wyniku niektórych reakcji redoks, a także w wyniku termicznego rozpadu (tzw. dysocjacji termicznej) takich związków jak np.: nadtlenki lub sole diazoniowe. Czas życia wolnych rodników i ich reaktywność zależą od ich struktury. Trwałość rodników alkilowych rośnie wraz z ich rzędowością. Stabilizujący wpływ ma także sprzężenie z sąsiednimi grupami (np. z podwójnym wiązaniem). Najprostszym rodnikiem jest pojedynczy atom wodoru, który składa się z protonu i jednego, niesparowanego elektronu. Średni czas życia rodnika wodorowego, w gazowym wodorze w temperaturze pokojowej to ok. 2,5 nanosekundy - co oznacza, że statystycznie tyle czasu mija od powstania tego rodnika do jego związania z drugim rodnikiem i powstania zwykłej cząsteczki wodoru: H 2.

61 Reaktywne formy tlenu- substancje chemiczne, będące produktami jedno-, dwu- lub trójelektronowej redukcji cząsteczki tlenu, oraz formy im pokrewne. Wykazują większą aktywność chemiczną aniżeli cząsteczka tlenu w podstawowym stanie trypletowym. Wytwarzane są zarówno w układach nieożywionych jak i w komórkach organizmów żywych jako produkty reakcji fizjologicznych, takich jak np.: utlenianie kwasów tłuszczowych i alkoholi z udziałem enzymów flawinowych, hydroksylowanie cząsteczek ksenobiotyków, przemiany kwasu arachidonowego, synteza tyroksyny, fagocytoza. Przykłady: wolne rodniki- wodorotlenowy ( OH), alkoksylowy (RO ), nadtlenkowy (ROO ), tlenek azotu (NO ), rodnik wodoronadtlenkowy HO 2, anionorodnik ponadtlenkowy O 2 -; nadtlenki- nadtlenek wodoru (H 2 O 2 ), nadtlenki organiczne (ROOR); tlen singletowy (1O 2 ).

62 Przebieg reakcji wolnorodnikowej: 1. inicjacja 2. propagacja (elongacja) 3. terminacja

63 Żelazo w organiźmie może katalizować procesy wolnorodnikowej destrukcji Komórkowe cykle oks-red zaangażowane w przemiany wolnych rodników

64 Produkty utleniania lipidów

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75 Prewencja przeciwnowotworowa

76 Enzymatyczne utleniania kwasów tłuszczowych EIKOZANOIDY (gr. εἴκοσι, eikosi = dwadzieścia, czyli zawierające 20 atomów węgla) grupa organicznych związków chemicznych, będących produktami przemian niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT): przede wszystkim kwasu arachidonowego a także kwasu linolowego i kwasu α-linolenowego. Dzielimy je na: prostaglandyny, prostacykliny, tromboksany i leukotrieny. Eikozanoidy wykazują znaczną aktywność i spełniają bardzo wiele istotnych metabolicznie funkcji. Są obecne w bardzo wielu różnego rodzaju tkankach. Związki te nie są przechowywane w komórce a są szybko syntetyzowane i uwalniane (5-60 sek.) W odpowiedzi na bodźce (histamina, adrenalina, angiotensyna II, trombina) w komórce uruchamiany jest system degradacji lipidów. Najczęściej są to fosfolipazy cytozolowe i nietrzustkowe wydzielnicze typu II. 76

77 77

78 78

79 Prostaglandyny (PGs) Należą one do hormonów parakrynowych (działających miejscowo), są regulatorami procesów fizjologicznych, powstają wskutek pobudzenia nerwowego. Po zadziałaniu na komórkę czynników fizjologicznych takich jak hormony i neuroprzekaźniki, lub patologicznych, takich jak toksyny, czynniki drażniące, mikroorganizmy, następuje uwalnianie hormonów tkankowych. Powodują one zaburzenia wewnątrz komórki, m.in. uszkadzają błonę lizosomów. Hydrolazy mogą hydrolizować wiązania estrowe fosfolipidów błonowych, czego efektem jest uwolnienie wolnych kwasów tłuszczowych do cytoplazmy. Jeżeli uwolnionym kwasem jest kwas arachidonowy, ulega on kaskadzie kwasu arachidonowego w wyniku czego powstają PGs. 79

80 Najczęściej są to fosfolipazy cytosolowe i nietrzustkowe wydzielnicze typu II. cpla2 jest rozpuszczalnym białkiem wymagającym do swej aktywności niskie stężenie jonów Ca2+ (500 nm) i swoistym do kwasu arachidonowego w pozycji sn-2. spla2 wymaga wysokiego stężenia jonów wapnia (ok. 1 mm) i nie wykazuje swoistości ani w stosunku do grupy polarnej fosfolipidu ani kwasu tłuszczowego w pozycji sn-2. 80

81 Kwas arachidonowy ulega przemianom z udziałem zespół enzymów zwanych syntetazą prostaglandynową (syntazą peroksydów prostaglandynowych PGHS), w której skład wchodzą: cyklooksygenaza oraz izomerazy specyficzne komórkowo i tkankowo enzymy, które odpowiadają za wytworzenie poszczególnych PG. Prostaglandyny syntetyzowane są przez enzym zwany cyklooksygenazą (COX). Istnieją dwie formy enzymu COX: COX-1 i COX-2. Obie formy syntetyzują prostagladyny, z tym, że ich funkcja jest nieco inna. Prostaglandyny pochodzenia COX-1 m.in. chronią błonę wyściełającą żołądek, zmniejszając wytwarzanie kwasu żołądkowego, regulując wydzielanie śluzu oraz prawidłowe ukrwienie żołądka Prostaglandyny pochodzenia COX-2 uczestniczą w procesach zapalnych i przyczyniają się do powstania bólu, gorączki i obrzęków. 81

82 PGHS-1 (COX-1) jest związana z błoną ER od strony światła tego organellum oraz z zewnętrzną błoną otoczki jądrowej. Jest hemoproteiną zawierającą jedną protoporfirynę IX na każdy monomer (jest białkiem dimerycznym o masie 2x72 kda). Białko jest N-glikozylowane na resztach asparagin 68, 144 i 410. Po biosyntezie białko to zawiera sekwencję sygnałową długości AA, które potem są odcinane (transport do ER) pozostawiając 574 AA łańcuch. W PGHS-1 monomery są połączone w układzie głowa-ogon. Każdy monomer zawiera w rejonie N-końcowym 55 AA domenę podobną do czynnika wzrostu naskórka (EGF), region łączący (50 AA, domena wiązania z błoną) oraz C-końcową domenę katalityczną. PGHS-2 (COX-2) posiada sekwencję aminokwasową w 60% identyczna jak COX-1. Różnice obecne są w sekwencji sygnałowej oraz w składzie domeny wiążącej enzym do błony. COX-2 występuje w dwóch formach -72 i 74 kda, pierwsza z nich jest glikozylowana w trzech miejscach, druga w czterech. PGHS-2 jest w 60% sekwencji AA identyczna z PGHS-1. Głównymi różnicami są skład sekwencji sygnałowej oraz skład domeny wiązania z błoną (reszty PGHS-1). PGHS-2 występuje w dwóch formach - o masie 72 i 74 kda. Pierwsza jest N-glikozylowana w trzech miejscach (podobnie jak PGHS-1) a druga - w czterech. 82

83 Miejsca aktywne PGHS-1 Dla działania PGHS wymagana jest obecność ponadtlenku utleniającego hemową grupę prostetyczną. To powoduje utlenianie reszty tyrozynowej i inaktywację enzymu, który traci jedno miejsce aktywne na każde 1400 cykli katalitycznych. PGHS-1 jest związana z błoną ER od strony światła tego organellum oraz z zewnętrzną błoną otoczki jądrowej. Jest hemoproteiną zawierającą jedną protoporfirynę IX na każdą podjednostkę, gdyż jest dimerem o masie 2 x 72 kda. 83

84 Obie PGHS są integralnymi białkami błonowymi, mimo że nie posiadają typowych struktur transmembranowych. Zakotwiczone są w jednej tylko monowarstwie przez 4 krótkie α-helikalne fragmenty obecne w domenie zwanej regionem łączącym (występuje w każdym monomerze pomiędzy C-końcową domeną katalityczną a domeną podobną do czynnika wzrostu naskórka (EGF). Synteza eikozanoidów indukowana jest uszkodzeniem tkanki. Rozwijający się stan zapalny powoduje migrację monocytów i neutrofilów, które reagują z komórkami otaczających je tkanek pobudzając je do syntezy ikozanoidów. 84

85 Działanie prostaglandyn jest silne i różnorodne, często przeciwstawne i jest to: -pobudzenie lub hamowanie skurczy mięśni gładkich macicy, przewodu pokarmowego, przewodu oddechowego, naczyń krwionośnych -hamowanie wydzielania soku żołądkowego -pobudzenie ruchliwości plemników -są także mediatorami odczynu zapalnego -działają chemotaktycznie na leukocyty Znanych jest obecnie ponad 16 rodzajów PGyn u człowieka oznaczonych literami: PGA, PGB, PGD, PGE, PGF, PGG, PGH, PGI, PGI2 a także cyframi, które oznaczają liczbę wiązań nienasyconych w łańcuchu: PGA2, PGE2, PGH2. 85

86 PGG2 PGH2 PGA1 PGC1 86

87 Synteza prostaglandyn jest hamowana zarówno przez przez szereg niesteroidowych przeciwzapalnych leków (NSAID), takich jak aspiryna, ibuprofen (Advil ), flurbiprofen, acetaminofen (Tylenol ), indometacyna i SC-558 jak i przez przeciwzapalne leki steroidowe (które wybiórczo hamują PGHS-2 na poziomie transkrypcji) 87

88 Sposoby hamowania PGHS-1 przez NSAID: aspiryna (kwas acetylosalicylowy) konkuruje z arachidonianem o wiązanie z miejscem aktywnym PGHS, mimo iż wiązanie właściwego substratu jest x bardziej efektywne. Po związaniu aspiryny następuje acetylacja seryny 530, która de facto nie jest wymagana dla katalizy, inhibując aktywność cyklooksygenazową a nie wpływając na aktywność peroksydazową 88

89 W przypadku PGHS-2 mimo acetylacji reszty seryny homologicznej do Ser 530 obecnej w PGHS-1, enzym może nadal utleniać arachidonian ale nie do PGH2 lecz do 15R-HETE. Tromboksany odkryte w płytkach krwi, odpowiedzialne są za ich agregację. Aspiryna stosowana w małych dawkach, hamując biosyntezę tromboksanów w płytkach krwi, bez istotnego wpływu na syntezę innych prostanoidów w innych komórkach, zmniejsza krzepliwość krwi, co ma pozytywne znaczenie przy chorobach układu krążenia oraz ich profilaktyce (Acard) gdyż dojrzałe płytki nie posiadają jądra i możliwości syntetyzowania nowych białek. Inne komórki, mimo działania hamującego aspiryny mogą odnowić pulę PGHS dzięki biosyntezie de novo. W przypadku płytek krwi musi powstać nowe ich pokolenie co zajmuje 5-10 dni. 89

90 Inne NSAID działają gównie przez konkurencję z substratem ibuprofen konkuruje o miejsce wiązania substratu, jest inhibitorem odwracalnym flurbiprofen i indometacyna hamują PGHS-1 i PGHS-2 przez tworzenie mostka solnego z Arg 120 z centrum aktywnego Flurbiprofen Indometacyna 90

91 Większość NSAID hamuje obie PGHS. Ponieważ hamowanie PGHS-1, jako efekt uboczny, jest wrzodogenne główne badania skupiają się na inhibitorach PGHS-2 jako bezpiecznych antyzapalnych i antybólowych preparatach. Przykładem takiego leku jest SC-558, który inhibuje specyficznie PGHS-2. 91

92 Prostanoidy, syntetyzowane w jednych komórkach posiadają receptory w błonach komórkowych komórkach docelowych. Przykładem są receptory prostaglandyny E (EP-receptory) oraz receptor TP (TxA/PGH). Pierwsze z nich tworzą rodzinę zawierającą 4 receptory. EP1 związany jest z aktywacją fosfolipazy C, EP2 i EP4 ze stymulacją cyklazy adenylowej a EP3 (w tym kilka jego izoform) z hamowaniem cyklazy adenylowej. Receptor TP jest receptorem posiadającym siedem domen transmembranowych, podobnie do rodziny rodopsyn. 92

93 Główną fizjologiczną rolą prostanoidów jest koordynowanie odpowiedzi komórek na działanie hormonu. W większości przypadków jest ona mediowana przy udziale białek z rodziny białek G. Kiedy prostanoidy dostaną się do krążenia są szybko inaktywowane. Pierwszym krokiem jest utlenianie PGE2 do 15-keto pochodnej, procesu katalizowanego przez dehydrogenazę 15-hydroksyprostaglandynową. W dalszym kataboliźmie następuje redukcja wiązań podwójnych pomiędzy C-13 a C-14, ω-oksydacja oraz β-oksydacja. 93

94 Prostacykliny PGI2 -hormon tkankowy z grupy prostaglandyn wytwarzany przez ściany naczyń krwionośnych głównie w śródbłonkach płuc z kwasu arachidonowego pod wpływem enzymów: syntazy prostaglandyny i syntazy prostacykliny. Hamuje zlepianie (agregację) płytek krwi, działa rozkurczowo na naczynia krwionośne i obniża ciśnienie krwi. Została odkryta w 1976 przez zespół polsko-brytyjski (m.in. R. Gryglewski, A. Szczeklik). Odkrycie prostacykliny otwiera nowe możliwości w zapobieganiu zawałowi serca i w jego leczeniu. 94

95 Leukotrieny są autokrynnymi lub parakrynnymi eikozanoidami powstającym z kwasu arachidonowego w wyniku działania enzymu 5-lipoksygenazy. Nazwa "leukotrieny" pochodzi od słów leukocyt i trien. To co później zostało nazwane leukotrienem C - substancja wolnej reakcji anafilaktycznej (SRS, ang. - "Slow Reaction Smooth muscle-stimulating Substance" lub "Slow Reacting Substance of anaphylaxis" - SRS-A) była opisana już w 1938 i 1940 przez Feldberga i Kellawaya. Wyizolowali oni SRS z tkanki płucnej po przedłużonym okresie ekspozycji na jad węża i histaminę. Do leukotrienów należą: LTA4, LTB4, LTC4, LTD4, LTE4 i LTF4. LTC4, LTD4 i LTE4 sączęsto nazywane leukotrienami cysteinylowymi z powodu obecności aminokwasu cysteiny w ich strukturze. Leukotrieny cysteinylowe stanowią SRS-A. 95

96 Fosfolipidy błonowe fosfolipaza A 2 kwas arachidonowy lipoksygenazy HPETE HETE hepoksyliny (trioksyliny) lipoksyny Leukotrieny (LT) lipoksygenazy niehemowe dioksygenazy wielonienasyconych kwasów tłuszczowych v stwierdzono istnienie ok. 40 lipoksygenaz roślin i ssaków. v substratem dla lipoksygenaz jest kwas arachidonowy v wbudowują atomu tlenu do łańcucha kwasu tłuszczowego v nadrodzina lipoksygenaz zawiera cztery rodziny: v 5- lipoksygenazy v 8-lipoksygenazy v 12-lipoksygenazy v 15-lipoksygenazy v w rodzinie 12-LOX wyróżniamy typy: vpłytkowy, vleukocytarny vepidermalny. 96

97 5-HPETE kwas 5-HydroPeroksyEikozaTetraEnowy Hepoksyliny: monohydroksyepoksy pochodne AA odpowiadają za uwalnianie wapnia wewnątrzkomórkowego otwierają kanały potasowe. 5-HETE kwas 5-HydroksyEikozaTetraEnowy Lipoksyny trihydroksyeikozanoidy działanie podobne do leukotrienów antagonizują one prozapalne działanie leukotrienów (?) są endogennymi inhibitorami procesów zapalnych (?) czynniki sygnalizujące ich zakończenie(?) 97

98 Leukotrieny LTB4 działa chemotaktycznie; najsilniej na neutrofile, znacznie słabiej na eozynofile stymuluje uwalnianie enzymów lizosomalnych oraz rodników nadtlenkowych przez neutrofile zwiększa przepuszczalność naczyń Leukotrieny cysteinylowe (LTC4, LTD4, LTE4) kurczą centralne i obwodowe drogi oddechowe zwiększają nadreaktywność oskrzeli stymulują wydzielanie śluzu przez komórki kubkowe oskrzeli zwiększają przepuszczalność naczyń działają chemotaktycznie (LTD4 swoisty czynnik chemotaktyczny dla eozynofilów) 98

99 Reakcje epoksygenacji są związane z przekształcaniem kwasu arachidonowego przez wprowadzanie pojedynczego atomu tlenu przez związane z cytochromem P450 oksydazy, np. monooksydazy. Enzymy te wymagają jako kofaktorów flawoproteinową reduktazę cyt P450, NADPH/NAPD i tlen cząsteczkowy. Produkty wpływają na: uwalnianie hormonu peptydowego napięcie mięśniówki gładkiej naczyń krwionośnych transport jonów (np. układy transportowe w nerkach) regulują proliferację komórek biorą udział w procesach zapalenia i hemostazie biorą udział w szlakach wewnątrzkomórkowej sygnalizacji v EET v Śródłańcuchowe HETE v w-końcowe HETE 99

100 Izoprostany są izomerami prostaglandyn: zbudowane są z pierścienia cyklopentanowego oraz z dwóch łańcuchów bocznych, w których występują wiązania podwójne i grupa hydroksylowa. obydwa łańcuchy znajdują się po tej samej stronie pierścienia cyklopentanowego produkowane na drodze nieenzymatycznego mechanizmu wolnorodnikowego są wydalane przez nerki Funkcje biologiczne izoprostanów: indukcja mitogenezy w komórkach mięśni gładkich naczyń krwionośnych działanie naczynioskurczowe na naczynia krwionośne nerek efekt natriuretyczny modulowanie funkcji płytek krwi 100

101 Wzmożona synteza izoprostanów: w chorobach mięśnia sercowego choroba niedokrwienna, zawał, wady zastawkowe miażdzyca stężenie izoprostanów koreluje dodatnio z czynnikami ryzyka hipercholesterolemia, hiperhomocysteinemia, palenie papierosów, choroby wątroby (marskość), cukrzyca układu oddechowego (astma, sarkoidoza), choroby tkanki łącznej (toczeń rumieniowaty układowy). 101

102 Eikozanoid Podstawowe miejsce syntezy Aktywność biologiczna PGD 2 Komórki tuczne Rozszerzanie naczyń PGE 2 Nerki, śledziona, serce Rozszerzanie naczyń, wzmaganie wpływu bradykininy i histaminy, wywoływanie skurczów macicy, agregacje płytek, utrzymywanie otwartego płodowego przewodu tętniczego PGF 2 Nerki, śledziona, serce Zwężanie naczyń, skurcz mięśni gładkich PGH 2 Prekursor dla tromboksanu A2 i B2, zapoczątkowanie agregacji płytek i zwężanie naczyń PGI 2 Serce, komórki śródbłonka naczyń Hamowanie agregacji płytek, zapoczątkowanie rozszerzania naczyń TXA 2 Płytki krwi Zapoczątkowanie agregacji płytek i zwężanie naczyń TXB 2 Płytki krwi Zapoczątkowanie zwężania naczyń LTB 4 Monocyty, granulocyty zasadochłonne, granulocyty obojetnochłonne, granulocyty kwasochłonne, komórki tuczne, komórki nabłonkowe Zapoczątkowanie chemotaksji i agrehacji leukocytów LTC 4 Monocyty i makrofagi pęcherzykowe, granulocyty zasadochłonne, granulocyty kwasochłonne, komórki tuczne, komórki nabłonkowe Składnik SRS-A2 (wolno reagującej substancji anafilaktycznej), zapoczątkowanie rozszerzania oskrzeli i zwężanie oskrzeli LTD 4 Monocyty i makrofagi pęcherzykowe, granulocyty zasadochłonne, komórki tuczne, komórki nabłonkowe Główny składnik SRS-A2, zapoczątkowanie rozszerzania oskrzeli i zwężanie oskrzeli LTE 4 Granulocyty zasadochłonne i komórki tuczne Składnik SRS-A2, zapoczątkowanie rozszerzania oskrzeli i zwężanie oskrzeli 102

103 Basic pathways of ceramide metabolism and interrelationship of regulatory pathways mediated by bioactive lipids. Hannun Y A, Obeid L M J. Biol. Chem. 2002;277:

104 Compartmentalization of ceramide metabolism and function. Hannun Y A, Obeid L M J. Biol. Chem. 2002;277:

105 II. BIOSYNTEZA ZWIĄZKÓW LIPIDOWYCH Biosynteza lipidów, mimo iż od strony chemicznej wygląda podobnie do ich rozkładu, przebiega innymi szlakami. Intermediaty biosyntezy są kowalencyjnie związane z grupami sulfhydrylowymi białkowych nośników grup acylowych (ACP) - w przeciwieństwie do reakcji degradacji, gdzie połączone są z grupą SH koenzymu A. Synteza kwasów tłuszczowych zachodzi w cytozolu, a enzymy w nią zaangażowane są składnikami jednego wielofunkcyjnego łańcucha polipeptydowego-syntetazy kwasów tłuszczowych (u roślin i bakterii występują one oddzielnie). Koenzymem zaangażowanym w syntezę jest NADP/NADPH (w przeciwieństwie do degradacji, gdzie występowało NAD + /NADH). Strategia syntezy: Łańcuchy kwasów tłuszczowych powstają przez łączenie dwuwęglowych jednostek pochodzących pośrednio z acetylo-coa, a bezpośrednio z malonylo- CoA (powstaje w reakcji aktywacji jednostek octanowych przebiegającej z rozkładem ATP). Dodawanie dwuwęglowych fragmentów do rosnącego łańcucha jest napędzane przez dekarboksylację malonylo-coa. Wydłużanie łańcucha przebiega aż do uzyskania przez niego długości 16 atomów C (kwas palmitynowy). Dodatkowe atomy węgla oraz wiązania podwójne dodawane są przez inne enzymy.

106 Sumarycznie primer ekstender Podstawowym substratem biosyntezy kwasów tłuszczowych jest acetylo-coa pochodzący z: degradacji aminokwasów w cytozolu, utleniania kwasów tłuszczowych w mitochondriach oraz z powstającego w wielu reakcjach pirogronianu, który w matrix mitochondrialnej zamieniany jest przez dehydrogenaze pirogronianową (reakcja oksydacyjnej dekarboksylacji) w acetylo-coa.

107 Acetylo-CoA powstający w matrix mitochondrialnej nie przechodzi przez błony tego organellum na zasadzie transportu prostego. W celu transportu do cytozolu przekształcany jest do cytrynianu, a po przejściu bariery błony jest w cytozolu przekształcany z powrotem w acetylo-coa i szczawiooctan. Ten ostatni wraca do mitochondrium po przekształceniu w pirogronian.

108 A dokładniej wygląda to tak

109 NADPH potrzebny do biosyntezy pochodzi ze szlaku pentozofosforanowego lub z reakcji dekarboksylującej dehydrogenazy jabłczanowej: Ilość produkowanego w ten sposób NADPH zależy od ilości dostępnego jabłczanu. Policzmy: -każdy cytrynian przechodzący do cytozolu daje 1 cząsteczkę acetylo-coa i 1 cząsteczkę jabłczanu, -do powstania 1 cząsteczki kw. palmitynowego potrzebne jest 8 cząsteczek acetylo-coai 14 NADPH, - 8 cząsteczek NADPH otrzymujemy przy przekształceniu 8 cząsteczek jabłczanu, pozostałe 6 cząsteczek NADPH pochodzić będzie zatem ze szlaku pentozofosforanowego. -jeżeli jabłczan powróci do mitochondrium przed dekarboksylacją do postaci pirogronianu, całość potrzebnego NADPH pochodzić będzie ze szlaku pentozofosforanowego.

U grzybów i zwierząt synteza kwasów tłuszczowych zachodzi w multienzymatycznym kompleksie syntazy kwasów tłuszczowych (FAS)

U grzybów i zwierząt synteza kwasów tłuszczowych zachodzi w multienzymatycznym kompleksie syntazy kwasów tłuszczowych (FAS) U grzybów i zwierząt synteza kwasów tłuszczowych zachodzi w multienzymatycznym kompleksie syntazy kwasów tłuszczowych (FAS) U drożdży FAS (2.4x10 6 D) składa się z dwóch typów podjednostek (α - 213 kd,

Bardziej szczegółowo

W odpowiedzi na bodźce (histamina, adrenalina, bradykinina, angitensyna II, trombina) w komórce uruchamiany jest system degradacji lipidów (lipazy).

W odpowiedzi na bodźce (histamina, adrenalina, bradykinina, angitensyna II, trombina) w komórce uruchamiany jest system degradacji lipidów (lipazy). Biosynteza i funkcja eikozanoidów Eikozanoidy (ikozanoidy) pochodzą od 20:4 kwasu tłuszczowego (kwasu arachidonowego) Związki te nie są przechowywane w komórce a są szybko syntetyzowane i uwalniane (5-60

Bardziej szczegółowo

Sucha masa(g. kj/g suchej masy

Sucha masa(g. kj/g suchej masy Składnik Energia kj/g suchej masy Sucha masa(g Dostępna energia (kj) Kwasy tłuszcz.(tk. tłuszcz.) 37 15 000 555 000 Białko (mięśnie) 17 6 000 102 000 Glikogen (mięśnie) 16 120 1 920 Glikogen (wątroba)

Bardziej szczegółowo

U zwierząt FAS jest homodimerem (2x250 kd). W każ dym polipeptydzie są trzy domeny. Pierwsza domena zawiera transacylazy acetylową i malonylową oraz

U zwierząt FAS jest homodimerem (2x250 kd). W każ dym polipeptydzie są trzy domeny. Pierwsza domena zawiera transacylazy acetylową i malonylową oraz U grzybó w i zwierząt synteza kwasó w tłuszczowych zachodzi w multienzymatycznym kompleksie syntazy kwasó w tłuszczowych (FAS) U droż dż y FAS (2.4x10 6 D) składa się z dwó ch typó w podjednostek (α -

Bardziej szczegółowo

Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny

Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny Tłuszcze jako główny zapasowy substrat energetyczny Utlenienie 1 g tłuszczy pozwala na wyprodukowanie 37 kj (9 kcal) energii, podczas gdy utlenienie 1 g węglowodanów lub białek dostarcza tylko 17 kj (4

Bardziej szczegółowo

BIOENERGETYKA cz. I METABOLIZM WĘGLOWODANÓW I LIPIDÓW. dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny

BIOENERGETYKA cz. I METABOLIZM WĘGLOWODANÓW I LIPIDÓW. dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny BIOENERGETYKA cz. I METABOLIZM WĘGLOWODANÓW I LIPIDÓW dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny METABOLIZM/ENERGIA WĘGLOWODANY i LIPIDY WYKŁAD 6 Trawienie i wchłanianie WĘGLOWODANY TŁUSZCZE BIAŁKA Katabolizm

Bardziej szczegółowo

LIPIDY. Slajd 1 WYKŁAD 5. Slajd 2. Slajd 3. LIPIDY: budowa lecytyny (fosfatydylocholina) AGNIESZKA ZEMBROŃ-ŁACNY. Struktura kwasów tłuszczowych

LIPIDY. Slajd 1 WYKŁAD 5. Slajd 2. Slajd 3. LIPIDY: budowa lecytyny (fosfatydylocholina) AGNIESZKA ZEMBROŃ-ŁACNY. Struktura kwasów tłuszczowych część hydrofobowa część hydrofilowa Slajd 1 WYKŁAD 5 LIPIDY AGNIESZKA ZEMBROŃ-ŁACNY Slajd 2 LIPIDY: budowa lecytyny (fosfatydylocholina) cholina fosforan azot wiązanie estrowe glicerol fosfor tlen węgiel

Bardziej szczegółowo

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014

Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 Program zajęć z biochemii dla studentów kierunku weterynaria I roku studiów na Wydziale Lekarskim UJ CM w roku akademickim 2013/2014 S E M E S T R II Tydzień 1 24.02-28.02 2 03.03-07.03 3 10.03-14.03 Wykłady

Bardziej szczegółowo

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała

Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Profil metaboliczny róŝnych organów ciała Uwaga: tkanka tłuszczowa (adipose tissue) NIE wykorzystuje glicerolu do biosyntezy triacylogliceroli Endo-, para-, i autokrynna droga przekazu informacji biologicznej.

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

Reakcje zachodzące w komórkach

Reakcje zachodzące w komórkach Reakcje zachodzące w komórkach W każdej sekundzie we wszystkich organizmach żywych zachodzi niezliczona ilość reakcji metabolicznych. Metabolizm (gr. metabole - przemiana) to przemiany materii i energii

Bardziej szczegółowo

Lipidy. Zakład Chemii Medycznej. Pomorski Uniwersytet Medyczny

Lipidy. Zakład Chemii Medycznej. Pomorski Uniwersytet Medyczny Lipidy Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny Lipidy Substancje organiczne, występujące w organizmach żywych, nierozpuszczalne w wodzie, ale dające się ekstrahować rozpuszczalnikami organicznymi

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

Budowa i klasyfikacja lipidów

Budowa i klasyfikacja lipidów Egzamin 3 pytania testowe na każdy temat (3 x 10 x 1 pkt) 5 pytań opisowych dot. całego zakresu (5 x 4 pkt) W sumie można uzyskać 50 pkt Zaliczenie egzaminu od 26 pkt Budowa i klasyfikacja lipidów Klasyfikacja

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Lipidy. Zakład Chemii Medycznej. Pomorski Uniwersytet Medyczny

Lipidy. Zakład Chemii Medycznej. Pomorski Uniwersytet Medyczny Lipidy Zakład Chemii Medycznej Pomorski Uniwersytet Medyczny I. Lipidy Substancje organiczne, występujące w organizmach żywych, nierozpuszczalne w wodzie, ale dające się ekstrahować rozpuszczalnikami organicznymi

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Metabolizm białek. Ogólny schemat metabolizmu bialek

Metabolizm białek. Ogólny schemat metabolizmu bialek Metabolizm białek Ogólny schemat metabolizmu bialek Trawienie białek i absorpcja aminokwasów w przewodzie pokarmowym w żołądku (niskie ph ~2, rola HCl)- hydratacja, homogenizacja, denaturacja białek i

Bardziej szczegółowo

Created by Neevia Document Converter trial version

Created by Neevia Document Converter trial version TEST VI PRZEMIANA LIPIDÓW, W TYM CIAŁA KETONOWE I STEROIDY 1. Prawdziwe są zdania: (+) 1 Zawarte w Ŝółci enzymy hydrolityczne odgrywają istotną rolę w procesie trawienia, zachodzącym w dwunastnicy. 2 śółć

Bardziej szczegółowo

ATP. Slajd 1. Slajd 2 1997 rok Nagroda Nobla: P.D. Boyer (USA), J.E. Walker (GB) i J.C. Skou (D) Slajd 3. BIOENERGETYKA KOMÓRKI oddychanie i energia

ATP. Slajd 1. Slajd 2 1997 rok Nagroda Nobla: P.D. Boyer (USA), J.E. Walker (GB) i J.C. Skou (D) Slajd 3. BIOENERGETYKA KOMÓRKI oddychanie i energia Slajd 1 BIOENERGETYKA KOMÓRKI oddychanie i energia WYKŁAD 6. Agnieszka Zembroń-Łacny 1. cukry, lipidy, aminokwasy 2. mitochondria 3. energia chemiczna (ATP) Slajd 2 1997 rok Nagroda Nobla: P.D. Boyer (USA),

Bardziej szczegółowo

Lipidy (tłuszczowce)

Lipidy (tłuszczowce) Lipidy (tłuszczowce) Miejsce lipidów wśród innych składników chemicznych Lipidy To niejednorodna grupa związków, tak pod względem składu chemicznego, jak i roli, jaką odrywają w organizmach. W ich skład

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych

Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Trawienie i wchłanianie substancji odżywczych Człowiek, aby mógł się rozwijać, wzrastać i wykonywać podstawowe funkcje życiowe musi się odżywiać. Poprzez ten proces każda komórka organizmu otrzymuje niezbędne

Bardziej szczegółowo

cz. III leki przeciwzapalne

cz. III leki przeciwzapalne Oddziaływanie leków z celami molekularnymi cz. III leki przeciwzapalne Prof. dr hab. Sławomir Filipek Wydział Chemii oraz Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych Uniwersytet Warszawski 1 Leki przeciwzapalne

Bardziej szczegółowo

Korzyści z wegetarianizmu

Korzyści z wegetarianizmu Korzyści z wegetarianizmu QQ QQ Wegetarianizm a choroby cywilizacyjne Przemiana lipidowa ustroju Lipidy (tłuszcze) dostarczają z 1 grama 9 kcal. Są naturalną formą gromadzenia zapasów energii magazynowanej

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO

FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO FIZJOLOGIA WYSIŁKU FIZYCZNEGO ENERGETYKA WYSIŁKU, ROLA KRĄŻENIA I UKŁADU ODDECHOWEGO Dr hab. Andrzej Klusiewicz Zakład Fizjologii Instytutu Sportu Tematyka wykładu obejmuje trzy systemy energetyczne generujące

Bardziej szczegółowo

Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii

Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii Metabolizm komórkowy i sposoby uzyskiwania energii Metabolizm całokształt reakcji chemicznych i związanych z nimi przemian energii zachodzący w komórkach. Podstawa wszelakich zjawisk biologicznych. Metabolizm

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

BIOENERGETYKA cz. II cykl Krebsa i fosforylacja oksydacyjna

BIOENERGETYKA cz. II cykl Krebsa i fosforylacja oksydacyjna BIOENERGETYKA cz. II cykl Krebsa i fosforylacja oksydacyjna dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny Zamiejscowy Wydział Kultury Fizycznej w Gorzowie Wlkp. Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu 1.

Bardziej szczegółowo

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA:

Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: Kwasy omega -3, szczególnie EPA i DHA: - są konieczne do prawidłowej budowy, rozwoju i funkcjonowania całego Twojego organizmu: Stężenie kwasów tłuszczowych w organizmie człowieka [g/100g stężenia całkowitego]

Bardziej szczegółowo

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl

Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Materiały pochodzą z Platformy Edukacyjnej Portalu www.szkolnictwo.pl Wszelkie treści i zasoby edukacyjne publikowane na łamach Portalu www.szkolnictwo.pl mogą byd wykorzystywane przez jego Użytkowników

Bardziej szczegółowo

DZYKOMÓRKOWA. WYKORZYSTYWANIE ENERGII ATP

DZYKOMÓRKOWA. WYKORZYSTYWANIE ENERGII ATP 1 Biochemia=bios-życie+chemia Nauka badająca skład chemiczny organizmów żywych oraz zachodzące w nich procesy metaboliczne(anaboliczne i kataboliczne) oraz regulacje tych przemian, utrzymujące homeostazę

Bardziej szczegółowo

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI

ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI ROLA WAPNIA W FIZJOLOGII KOMÓRKI Michał M. Dyzma PLAN REFERATU Historia badań nad wapniem Domeny białek wiążące wapń Homeostaza wapniowa w komórce Komórkowe rezerwuary wapnia Białka buforujące Pompy wapniowe

Bardziej szczegółowo

Działanie przeciwzapalne oraz zwalczanie wolnych rodników poprzez kwasy tłuszczowe EPA+DHA omega-3

Działanie przeciwzapalne oraz zwalczanie wolnych rodników poprzez kwasy tłuszczowe EPA+DHA omega-3 Działanie przeciwzapalne oraz zwalczanie wolnych rodników poprzez kwasy tłuszczowe EPA+DHA omega-3 STAN ZAPALNY naturalny wieloetapowy i zarazem przewidywalny proces rozwijający się w żywej tkance pod

Bardziej szczegółowo

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin

Suplementy. Wilkasy 2014. Krzysztof Gawin Suplementy Wilkasy 2014 Krzysztof Gawin Suplementy diety - definicja Suplement diety jest środkiem spożywczym, którego celem jest uzupełnienie normalnej diety, będący skoncentrowanym źródłem witamin lub

Bardziej szczegółowo

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015

SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 SEMINARIUM 2 15. 10. 2015 Od tłuszczu pokarmowego do lipoprotein osocza, metabolizm, budowa cząsteczek lipoprotein, apolipoproteiny, znaczenie biologiczne, enzymy biorące udział w metabolizmie lipoprotein,

Bardziej szczegółowo

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK

TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK TEST - BIOLOGIA WERONIKA GMURCZYK Temat: Układ nerwowy i hormonalny Zadanie 1. Zaznacz poprawną odpowiedź. Co to są hormony? a) związki chemiczne wytwarzane w gruczołach łojowych, które regulują pracę

Bardziej szczegółowo

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE

THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE THE UNFOLDED PROTEIN RESPONSE Anna Czarnecka Źródło: Intercellular signaling from the endoplasmatic reticulum to the nucleus: the unfolded protein response in yeast and mammals Ch. Patil & P. Walter The

Bardziej szczegółowo

Układ wewnątrzwydzielniczy

Układ wewnątrzwydzielniczy Układ wewnątrzwydzielniczy 1. Gruczoły dokrewne właściwe: przysadka mózgowa, szyszynka, gruczoł tarczowy, gruczoły przytarczyczne, nadnercza 2. Gruczoły dokrewne mieszane: trzustka, jajniki, jądra 3. Inne

Bardziej szczegółowo

Mechanizmy chorób dziedzicznych

Mechanizmy chorób dziedzicznych Mechanizmy chorób dziedzicznych Podział chorób dziedzicznych Choroby jednogenowe Autosomalne Dominujące achondroplazja, neurofibromatoza Recesywne fenyloketonuria, mukowiscydioza Sprzężone z płcią Dominujące

Bardziej szczegółowo

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6)

Trienyl. - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Trienyl - kwas alfa-iinolenowy (C 18:3) - kwas eikozapentaenowy (EPA, C 20:3) - kwas dokozaheksaenowy (DCHA, C 22:6) Stosowany w leczeniu przeciwmiażdżycowym i w profilaktyce chorób naczyniowych serca

Bardziej szczegółowo

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia

Kategoria żywności, środek spożywczy lub składnik żywności. Warunki dla stosowania oświadczenia Kategoria, WITAMINY VITAMINS 1 Wiatminy ogólnie Vitamins, in general - witaminy pomagają w rozwoju wszystkich struktur organizmu; - witaminy pomagają zachować silny organizm; - witaminy są niezbędne dla

Bardziej szczegółowo

Komórka - budowa i funkcje

Komórka - budowa i funkcje Komórka - budowa i funkcje Komórka - definicja Komórka to najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich

Bardziej szczegółowo

Cukry właściwości i funkcje

Cukry właściwości i funkcje Cukry właściwości i funkcje Miejsce cukrów wśród innych składników chemicznych Cukry Z cukrem mamy do czynienia bardzo często - kiedy sięgamy po białe kryształy z cukiernicy. Większość z nas nie uświadamia

Bardziej szczegółowo

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY

WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY WYBRANE SKŁADNIKI POKARMOWE A GENY d r i n ż. Magdalena Górnicka Zakład Oceny Żywienia Katedra Żywienia Człowieka WitaminyA, E i C oraz karotenoidy Selen Flawonoidy AKRYLOAMID Powstaje podczas przetwarzania

Bardziej szczegółowo

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM

Równowaga kwasowo-zasadowa. Zakład Chemii Medycznej PUM Równowaga kwasowozasadowa Zakład Chemii Medycznej PUM Teorie kwasów i zasad Teoria dysocjacji elektrolitycznej Arheniusa: podczas rozpuszczania w wodzie wodzie kwas: dysocjuje z odszczepieniem kationu

Bardziej szczegółowo

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka

Czynność wątroby. Fizjologia człowieka Czynność wątroby Fizjologia człowieka Wątroba (hepar) Jest największym gruczołem, Zbudowana jest w 80% z komórek miąższowych hepatocytów, w 16% z komórek siateczkowo-śródbłonkowych gwieździstych Browicza-Kupffera

Bardziej szczegółowo

EPA - ZDROWIE ZAKLĘTE W ZŁOTEJ KROPLI. dr Izabela Dobrowolska

EPA - ZDROWIE ZAKLĘTE W ZŁOTEJ KROPLI. dr Izabela Dobrowolska EPA - ZDROWIE ZAKLĘTE W ZŁOTEJ KROPLI dr Izabela Dobrowolska NASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE NIENASYCONE KWASY TŁUSZCZOWE NP. C18:2n-w6 krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe

Bardziej szczegółowo

Tułów człowieka [ BAP_ doc ]

Tułów człowieka [ BAP_ doc ] Tułów człowieka [ ] Prezentacja Wstep Ciało człowieka jest najpiękniejszym i najbardziej skomplikowanym mechanizmem na świecie. W naszym ciele rozgrywa się bez przerwy tysiące zdarzeń. Nasze płuca pracują,

Bardziej szczegółowo

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM

TAF TEMPERATURE ADAPTED FEEDS. - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS TM TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku TEMPERATURE ADAPTED FEEDS - Odpowiednia pasza na daną porę roku Ryby to organizmy zmiennocieplne. Temperatura środowiska wpływa na pobieranie

Bardziej szczegółowo

Biochemia SYLABUS A. Informacje ogólne

Biochemia SYLABUS A. Informacje ogólne Biochemia A. Informacje ogólne Elementy sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

Homeostaza glukozy. Tematy HOMEOSTAZA GLUKOZY. Stan pomiędzy posiłkami. Stan sytości. Stan głodzenia

Homeostaza glukozy. Tematy HOMEOSTAZA GLUKOZY. Stan pomiędzy posiłkami. Stan sytości. Stan głodzenia 7 Tematy Porównanie ustrojowych stanów głodu i sytości. Efekty działania insuliny i glukagonu w zakresie metabolizmu węglowodanów, białek i tłuszczów. Porównanie cukrzycy typu I i II. Omówienie zmian patologicznych

Bardziej szczegółowo

Temat: Pokarm budulec i źródło energii.

Temat: Pokarm budulec i źródło energii. Temat: Pokarm budulec i źródło energii. 1. Dlaczego musimy się odżywiać? Pokarm dostarcza nam energii niezbędnej do wykonywania czynności życiowych. Pokarm dostarcza substancji budulcowych potrzebnych

Bardziej szczegółowo

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV

Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne SEMESTR IV Zakres materiału nauczania biologii dla 3-letniego liceum ogólnokształcącego- klasy stacjonarne i zaoczne Zakres rozszerzony Obowiązujący podręcznik: Biologia na czasie 1, Biologia na czasie 2, Podręczniki

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

STRES OKSYDACYJNY WYSIŁKU FIZYCZNYM

STRES OKSYDACYJNY WYSIŁKU FIZYCZNYM Agnieszka Zembroń-Łacny Joanna Ostapiuk-Karolczuk STRES OKSYDACYJNY W WYSIŁKU FIZYCZNYM STRES OKSYDACYJNY zaburzenie równowagi między wytwarzaniem a usuwaniem/redukcją reaktywnych form tlenu i azotu RONS

Bardziej szczegółowo

Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER)

Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER) Przedziały komórkowe siateczka endoplazmatyczna (ER) Pochodzenie ER inwaginacja błony - (kanały trnslokacyjne) i rozrost cysterny spłaszczone woreczki tubule Siateczka śródplazmatyczna retikulum endoplazmatyczne

Bardziej szczegółowo

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH

TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH 1 REAKCJA CHEMICZNA: TYPY REAKCJI CHEMICZNYCH REAKCJĄ CHEMICZNĄ NAZYWAMY PROCES, W WYNIKU KTÓREGO Z JEDNYCH SUBSTANCJI POWSTAJĄ NOWE (PRODUKTY) O INNYCH WŁAŚCIWOŚCIACH NIŻ SUBSTANCJE WYJŚCIOWE (SUBSTRATY)

Bardziej szczegółowo

MEDYCYNA KOMÓRKOWA NATURALNE METODY WALKI Z MIAŻDŻYCĄ

MEDYCYNA KOMÓRKOWA NATURALNE METODY WALKI Z MIAŻDŻYCĄ MEDYCYNA KOMÓRKOWA NATURALNE METODY WALKI Z MIAŻDŻYCĄ Izabela Dobrowolska KOMÓRKA SOMOWYSTARCZALNE MIASTO CENTRUM ZARZĄDZANIA jądro komórkowe ELEKTROWNIA mitochondria cytoplazma PRZESTRZEŃ ŻYCIA FABRYKA

Bardziej szczegółowo

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT:

BUDUJEMY ZDROWIE POLAKÓW, AKTYWUJĄC GENOM CZŁOWIEKA. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ SĄ LUDZIE PRODUCENT: 1 Niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (nnkt) EPA + DHA omega-3 chronią organizm człowieka przed chorobą zatorowo-zakrzepową, stanami zapalnymi i miażdżycą. NASZĄ PASJĄ JEST ZDROWIE, NASZĄ INSPIRACJĄ

Bardziej szczegółowo

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE

HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE HORMONY STERYDOWE I PODOBNIE DZIAŁAJĄCE Są to związki należące do grupy steroidów, które charakteryzują się wykazywaniem istotnych aktywności biologicznych typu hormonalnego. Docierając do komórki docelowej,

Bardziej szczegółowo

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się.

ph roztworu (prawie) się nie zmieniło. Zawiesina soi ma ph obojętne (lekko kwaśne). Zapach nie zmienił się. Ureaza - dodatek krajowy 1. Odniesienie do podstawy programowej (starej) Kształcenie w zakresie podstawowym Odżywianie się człowieka - budowa i funkcja układu pokarmowego, główne składniki pokarmowe i

Bardziej szczegółowo

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego

Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Aleksandra Sałagacka Ocena ekspresji genu ABCG2 i białka oporności raka piersi (BCRP) jako potencjalnych czynników prognostycznych w raku jelita grubego Pracownia Biologii Molekularnej i Farmakogenomiki

Bardziej szczegółowo

NOWE WYZWANIA DLA WITAMINY C U KRÓW MLECZNYCH

NOWE WYZWANIA DLA WITAMINY C U KRÓW MLECZNYCH NOWE WYZWANIA DLA WITAMINY C U KRÓW MLECZNYCH Witamina C, czyli kwas L-askorbinowy uczestniczy w bardzo wielu reakcjach i przemianach biochemicznych o niezmiernie istotnym znaczeniu dla zwierząt. Z uwagi

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym

Spis treści Przedmowa Układ pokarmowy 1.1. Czucie smaku i węchu 1.2. Procesy trawienne zachodzące w przewodzie pokarmowym Spis treści Przedmowa... 9 1. Układ pokarmowy... 11 1.1. Czucie smaku i węchu... 11 Ćwiczenia... 13 I Rozmieszczenie receptorów smakowych na języku człowieka... 13 II Próba na daltonizm smakowy... 14 III

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia

SPIS TREŚCI 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia SPIS TREŚCI Wstęp 13 1. Leki stosowane w zaburzeniach układu krążenia 15 1.1. Wiadomości ogólne 17 1.1.1. Krew 18 1.1.2. Transport gazów 19 1.1.3. Charakterystyka schorzeń układu krążenia 21 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną.

Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Analiza mutacji p.d36n i p.n318s oraz polimorfizmu p.s474x genu lipazy lipoproteinowej u chorych z hipercholesterolemią rodzinną. Monika śuk opiekun: prof. dr hab. n. med. Janusz Limon Katedra i Zakład

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

INFORMACJE DLA LEKARZY I DIETETYKÓW

INFORMACJE DLA LEKARZY I DIETETYKÓW INFORMACJE DLA LEKARZY I DIETETYKÓW NOVO jest nowym podejściem naukowym do zindywidualizowanego odżywiania pacjenta. Program NOVO opiera się na dobrze zbadanej i wysoce efektywnej drodze prowadzącej do

Bardziej szczegółowo

Tłuszcze. Podział i budowa tłuszczów

Tłuszcze. Podział i budowa tłuszczów Tłuszcze dr hab. n. med. Lucyna Ostrowska Określenie tłuszcze obejmuje zarówno składniki pokarmowe, jak i produkty spożywcze nazywane potocznie tłuszczami, takie jak masło, smalec, margaryny i oleje jadalne.

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2

KARTA KURSU. Kod Punktacja ECTS* 2 KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. BIOCHEMIA BIOCHEMISTRY Kod Punktacja ECTS* 2 Koordynator Prof. dr hab. Maria Filek Zespół dydaktyczny dr Anna Barbasz dr Elżbieta Rudolphi-Skórska dr Apolonia Sieprawska

Bardziej szczegółowo

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów

Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS. Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Ekstrakt z Chińskich Daktyli TIENS Doskonałe odżywienie krwi i ukojenie nerwów Lekarze z Chin uważają, że owoce głożyny znane jako chińskie daktyle pomagają zachować sprawność, poprawiają odporność, wspomagają

Bardziej szczegółowo

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?)

FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Wstęp do biologii 3. FIZJOLOGIA ORGANELLI (jak działa komórka?) Jerzy Dzik Instytut Paleobiologii PAN Instytut Zoologii UW 2015 KOMÓRKA elementarnym osobnikiem wyodrębnienie błoną od środowiska przestrzenne

Bardziej szczegółowo

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie

Żywność. zapewnia prawidłowe funkcjonowanie. poprawia samopoczucie Warsztaty żywieniowe Żywność buduje i regeneruje dostarcza energii zapewnia prawidłowe funkcjonowanie poprawia samopoczucie Żaden pojedynczy produkt nie dostarczy Ci wszystkiego, czego potrzebujesz dlatego

Bardziej szczegółowo

Żywienie a aktywność tarczycy. prof. dr hab. Danuta Rosołowska-Huszcz Katedra Dietetyki SGGW

Żywienie a aktywność tarczycy. prof. dr hab. Danuta Rosołowska-Huszcz Katedra Dietetyki SGGW Żywienie a aktywność tarczycy prof. dr hab. Danuta Rosołowska-Huszcz Katedra Dietetyki SGGW Podwzgórze TRH Przysadka Oś podwzgórzowo przysadkowo - tarczycowa TSH Tarczyca T 4, T 3, rt 3 Osoczowe białka

Bardziej szczegółowo

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją).

Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Historia informacji genetycznej. Jak ewolucja tworzy nową informację (z ma ą dygresją). Czym jest życie? metabolizm + informacja (replikacja) 2 Cząsteczki organiczne mog y powstać w atmosferze pierwotnej

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy

Układ pokarmowy. Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy Układ pokarmowy przekształca pokarm spożywany przez psa, dostarczając jego organizmowi energii i składników odżywczych, których potrzebuje do spełnienia różnorodnych funkcji

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

BIAŁKA KATALITYCZNE ENZYMY ENZYMOLOGIA

BIAŁKA KATALITYCZNE ENZYMY ENZYMOLOGIA BIAŁKA KATALITYCZNE ENZYMY ENZYMOLOGIA dr hab. prof. AWF Agnieszka Zembroń-Łacny Zamiejscowy Wydział Kultury Fizycznej w Gorzowie Wlkp. Akademii Wychowania Fizycznego w Poznaniu ROBACZKI ŚWIĘTOJAŃSKIE

Bardziej szczegółowo

Biomolekuły (3) Bogdan Walkowiak. Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka. piątek, 7 listopada 2014 Biofizyka

Biomolekuły (3) Bogdan Walkowiak. Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka. piątek, 7 listopada 2014 Biofizyka Wykład 3 Biomolekuły (3) Bogdan Walkowiak Zakład Biofizyki Instytut Inżynierii Materiałowej Politechnika Łódzka 1 Monomery i Polimery (1) Biomolekuły dzielimy na 4 klasy: białka kwasy nukleinowe wielocukry

Bardziej szczegółowo

Geometria wiązania hemu w oksymioglobinie

Geometria wiązania hemu w oksymioglobinie Białka wiążące tlen Geometria wiązania hemu w oksymioglobinie Hem Hb A tetrametr zbudowany z dwóch identycznych łańcuchów α (141 reszt aminokwasowych, N koniec stanowi walina, a C koniec arginina) i dwóch

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Celem ćwiczenia jest: wykrywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych

Bardziej szczegółowo

Enzymy. Ogólne właściwości Kinetyka i inhibicja reakcji enzymatycznych Regulacja aktywności enzymatycznej

Enzymy. Ogólne właściwości Kinetyka i inhibicja reakcji enzymatycznych Regulacja aktywności enzymatycznej Enzymy Ogólne właściwości Kinetyka i inhibicja reakcji enzymatycznych Regulacja aktywności enzymatycznej Enzymy jako biokatalizatory głównie białka (także RNA rybozymy, DNA DNA-zymy) wytwarzane tylko przez

Bardziej szczegółowo

Geny i działania na nich

Geny i działania na nich Metody bioinformatyki Geny i działania na nich prof. dr hab. Jan Mulawka Trzy królestwa w biologii Prokaryota organizmy, których komórki nie zawierają jądra, np. bakterie Eukaryota - organizmy, których

Bardziej szczegółowo

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa

TKANKA ŁĄCZNA. Komórki. Włókna. Substancja podstawowa. Substancja międzykomórkowa Funkcje tkanki łącznej: TKANKA ŁĄCZNA łączy, utrzymuje i podpiera inne tkanki pośredniczy w rozprowadzaniu tlenu, substancji odŝywczych i biologicznie czynnych w organizmie odpowiada za większość procesów

Bardziej szczegółowo

Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI

Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI Izabela Dobrowolska ROLA ULTRACZYSTEGO EPA W LECZENIU STANÓW ZAPALNYCH I DEPRESJI krótkołańcuchowe kwasy tłuszczowe niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT) organizm nie jest w stanie ich produkować

Bardziej szczegółowo

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię

Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E. Omega-3. Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Olej rybi z olejem z rokitnika i witaminą E Wyjątkowa formuła wykorzystująca starożytną mądrość chińską i nowoczesną technologię Dlaczego kwasy tłuszczowe są tak ważne? Kwasy tłuszczowe należą do grupy

Bardziej szczegółowo

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA

OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA Załącznik nr 9 do Zarządzenia Rektora ATH Nr 514/2011/2012z dnia 14 grudnia 2011 r. Druk DNiSS nr PK_IIIF OPIS MODUŁU KSZTAŁCENIA NAZWA PRZEDMIOTU/MODUŁU KSZTAŁCENIA: Biochemia i biofizyka Kod przedmiotu:

Bardziej szczegółowo

a problemy z masą ciała

a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała POLACY a problemy z masą ciała Badanie NATPOL PLUS (2002): reprezentatywna grupa dorosłych Polek: wiek 18-94 lata Skutki otyłości choroby układu sercowo-naczyniowego cukrzyca

Bardziej szczegółowo

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi

(+) ponad normę - odwodnienie organizmu lub nadmierne zagęszczenie krwi Gdy robimy badania laboratoryjne krwi w wyniku otrzymujemy wydruk z niezliczoną liczbą skrótów, cyferek i znaków. Zazwyczaj odstępstwa od norm zaznaczone są na kartce z wynikami gwiazdkami. Zapraszamy

Bardziej szczegółowo

Mitochondrium - budowa i funkcje

Mitochondrium - budowa i funkcje Mitochondrium - budowa i funkcje Mitochondria to organelle komórkowe, w których odbywa się proces oddychania tlenowego. Ich zadanie polega na przechwytywaniu energii uwalnianej stopniowo podczas rozpadu

Bardziej szczegółowo

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak

Opracowała: mgr inż. Ewelina Nowak Materiały dydaktyczne na zajęcia wyrównawcze z chemii dla studentów pierwszego roku kierunku zamawianego Inżynieria Środowiska w ramach projektu Era inżyniera pewna lokata na przyszłość Opracowała: mgr

Bardziej szczegółowo

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r

ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY. Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r ZALECENIA ŻYWIENIOWE DLA DZIECI I MŁODZIEŻY Gimnazjum nr 1 w Piastowie Lidia Kaczor, 2011r PRAWIDŁOWE ODŻYWIANIE - definicja Prawidłowe odżywianie to nie tylko dostarczenie organizmowi energii, ale także

Bardziej szczegółowo

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia

MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO. Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia MIRELA BANY studentka WYDZIAŁU WYCHOWANIA FIZYCZNEGO I PROMOCJI ZDROWIA UNIWERSYTETU SZCZECIŃSKIEGO Aktywność fizyczna podstawowy warunek zdrowia Aktywność fizyczna - jest to dowolna forma ruchu ciała

Bardziej szczegółowo

Epidemiologia chorób serca i naczyń

Epidemiologia chorób serca i naczyń Warszawa, 8.10.2007 Epidemiologia chorób serca i naczyń Codziennie w Polsce, na choroby układu sercowo-naczyniowego umiera średnio 476 osób. Co prawda w latach 90. udało się zahamować bardzo duży wzrost

Bardziej szczegółowo

błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Macierz:

błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Macierz: Mitochondria KOMÓRKA Cz. III błona zewnętrzna błona wewnętrzna (tworzy grzebienie lamelarne lub tubularne) przestrzeń międzybłonowa macierz Błona wewnętrzna: Błona zewnętrzna: białka/lipidy 1:1 poryny

Bardziej szczegółowo