Analiza GC, MS i IR lipidów

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Analiza GC, MS i IR lipidów"

Transkrypt

1 Analiza GC, MS i IR lipidów Erwin Wąsowicz Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu Kurs chromatografii w analizie żywności Nasze początki lata 60-te, 70-te 1

2 Kwasy tłuszczowe 1973 rok znaczanie kwasów tłuszczowych w łoju i oleju z pszenicy przy pomocy chromatografii gazowej Kwasy tłuszczowe 1981 rok Wąsowicz E., Kamiński E. Fatty acid composition of Bebiko infant formula determined by support-coated open tubular gas chromatography. Die Nahrung 25, 6, Analiza kwasów tłuszczowych techniką GC Kwasy tłuszczowe pochodzenia roślinnego (mieszanina 14:0 do 24:0 rzepak std mix, Supelco) HP6890 S/SL, FID Kolumna Supelcowax-10 (30m x 0.25mm x 0.25μm) Gaz nośny: hel Temp analizy: 210 o C (izoterma); Ciśnienie psi Przepływ 1.0ml/min (32cm/s) Split 1:50 Temp analizy: 230 o C (izoterma); Ciśnienie psi Przepływ 1.0ml/min (32cm/s) Split 1: o C 230 o C Analiza kwasów tłuszczowych techniką GC Kwasy tłuszczowe pochodzenia roślinnego (mieszanina 14:0 do 24:0 rzepak std mix, Supelco) HP6890 S/SL, FID Kolumna Supelcowax-10 (15m x 0.100mm x 0.33μm) Gaz nośny: wodór Temp analizy: 210 o C (izoterma); Ciśnienie - 44 psi Przepływ 0.4ml/min (45cm/s) Split 1:150 Temp analizy: 230 o C (izoterma); Ciśnienie - 46 psi Przepływ 0.4ml/min (45cm/s) Split 1:150 FID Hz (opcja) 210 o C 230 o C 2

3 EKSTRAKCJA LIPIDÓW, PRZECHWYWANIE lipidy z tkanek winny być ekstrahowane bezpośrednio z żywego organizmu gdy to nie jest możliwe, tkanka winna być szybko zamrożona (suchy lód, ciekły azot) i przechowywana w zamkniętym naczyniu w atmosferze azotu w temp C (-60 0 C próbki osocza krwi) ażeby zapobiec autooksydacji, zaleca się stosowanie syntetycznego przeciwutleniacza w rozpuszczalnikach stosowanych do przechowywania lipidów (50 do 100mg/litr) o ile to możliwe, badanie próbek lipidów należy prowadzić w atmosferze azotu Kurs- Chromatografia gazowa w analizie żywności, Poznań

4 RZPUSZCZALNŚĆ LIPIDÓW koncentracje lipidów, odparowywanie rozpuszczalnika należy prowadzić w temp. nie wyższej niż 40 0 C próbki lipidów lub standardy nie powinny być przechowywane bez rozpuszczalnika; należy je przechowywać w relatywnie niepolarnym rozpuszczalniku w temp C w szklanych naczyniach (nigdy w plastikowych) w atmosferze azotu (krótkoterminowe przechowywanie) W PTYMALNYCH WARUNKACH LIPIDY NIE PWINNY ZMIENIAĆ SKŁADU ANI STRUKTURY W CZASIE EKSTRAKCJI I PRZECHWYWANIA lipidy o niskiej polarności (triacyloglicerole, estry cholesterolu) są dobrze rozpuszczalne w rozpuszczalnikach węglowodorowych takich jak heksan, cykloheksan, toluen oraz w rozpuszczalnikach o nieco wyższej polarności jak chloroform i etery. Lipidy te nie są raczej nierozpuszczalne w polarnych rozpuszczalnikach takich jak alkohole, szczególnie metanol. lipidy polarne słabo rozpuszczają się w rozpuszczalnikach węglowodorowych, natomiast łatwo w bardziej polarnych rozpuszczalnikach takich jak chloroform, metanol i etanol. Aceton jest dobrym rozpuszczalnikiem dla glikolipidów ale nie fosfolipidów. EKSTRAKCJA LIPIDÓW do ekstrakcji lipidów z tkanek zwierzęcych, roślinnych i bakterii najczęściej używa się mieszaniny chloroform - metanol ( 2:1 vol ) z wodą jako składnikiem tkanek do ekstrakcji lipidów ze skrobi zbożowej stosuje się najczęściej butanol nasycony wodą oczyszczenie ekstraktu z substancji nielipidowych (cukry, aminokwasy, mocznik, sole) polega na przemyciu solanką (0.88% KCL w wodzie). dolna warstwa : chloroform metanol woda ( 86 : 14 : 1 ) zawiera lipidy górna warstwa : chloroform metanol woda ( 3 : 48 : 47 ) zawiera zanieczyszczenia ZALECANE METDY 1. Metoda Folch, Lees i Stanley 2. Metoda Bligh i Dyer 3. Ekstrakcja tkanek roślinnych 4. Metody ekstrakcji dla analizy lipidomic- Han i Gross 4

5 PRZYGTWANIE ESTRÓW METYLWYCH KWASÓW TŁUSZCZWYCH próbka lipidów ; zwykle mniej niż 10 mg (wysoka czułość GC) estry metylowe kwasów przechowywać w heksanie zawierającym 50 ppm BHT hydroliza ( zmydlanie lipidów ) - nadmiar etanolowy roztwór KH w celu otrzymania estrów metylowych KT większość lipidów może być przeestryfikowanych bezpośrednio, bez konieczności ich hydrolizy ESTRYFIKACJA I TRANSESTRYFIKACJA W BECNŚCI KWASÓW Wolne kwasy tłuszczowe są estryfikowane i lipidy acylowe transestryfikowane w dużym nadmiarze bezwodnego metanolu i obecności kwasu jako katalizatora R CR + CH 3 H RCCH 3 + R H R CH + CH 3 H RCCH 3 + H2 Katalizatory : HCl w metanolu 5% (w/v ) H 2 S 4 w metanolu 1 2% ( v/v ) BF 3 w metanolu 12 14% ( w/v ) TRANSESTRYFIKACJA W BECNŚCI ZASAD lipidy acylowe są transestryfikowane szybko w obecności bezwodnego metanolu i katalizatora zasadowego (wolne kwasy tłuszczowe nie są estryfikowane) R CR + CH 3 H R CCH 3 + R H.5 M metanolan sodu w bezwodnym metanolu jest najlepszym katalizatorem K. Ichihara, Y. Fukubayashi ( 2010 ) Preparation of Fatty Acid Methyl Esters for Gas Liquid Chromatography Journal of Lipid Research 51, GC ANALIZA ESTRÓW METYLWYCH KWASÓW TUSZCZWYCH możliwość uzyskania pełnej ilościowej analizy w krótkim czasie analiza GC pozwala tylko na identyfikację tentative nowe próbki, pierwszy raz analizowane powinny znaleźć potwierdzenie w identyfikacji technikami spektroskopowymi wartości ECL ( equivalent chain lengths ) są bardzo użyteczne w identyfikacji kwasów tłuszczowych 5

6 ANALIZA ILŚCIWA SKŁADU KWASÓW TŁUSZCZWYCH niezależnie od kolumny należy sprawdzić działanie GC poprzez analizę mieszaniny standardowej o znanym składzie (zbliżonym do analizowanych prób) w wypadku wymaganej dużej precyzji analiz, w przypadku stosowania FID współczynniki korekcyjne winny być zastosowane w celu kompensacji braku jonizacji węgla karboksylowego w czasie spalania a także minimalnego wpływu na jonizację braku atomów wodoru przy podwójnych wiązaniach ZAPEWNIENIE KNTRLI JAKŚCI W ANALIZIE przed rozpoczęciem serii analiz na kolumnę chromatograficzną zawsze należy wstrzyknąć rozpuszczalnik (heksan lub heptan. Na chromatografie nie powinno być pików innych niż rozpuszczalnik. Test należy powtarzać po 10 analizach zalecane jest uczestnictwo w testach międzylaboratoryjnych co najmniej raz w roku sprawność kolumny i stosowanych parametrów analizy należy sprawdzać z wykorzystaniem dostępnych mieszanin standardów o składzie zbliżonym do analizowanych próbek piki należy identyfikować przez porównanie z czasami retencji standardów FAME. Niezidentyfikowane piki trzeba identyfikować wykorzystując GC - MS, FTIR niezidentyfikowane piki, jeśli potwierdzono, że nie są to kwasy tłuszczowe, nie mogą być włączone do obliczeń całkowitej zawartości tłuszczu, kwasów nasyconych cis monoenowych, cis polienowych itp. 6

7 Regulacje dotyczące oznakowania żywności w Ameryce Północnej definiują całkowitą zawartość tłuszczu jako sumę kwasów tłuszczowych występujących we wszystkich klasach lipidów obecnych w matrycy żywnościowej i wyrażonej jako ekwiwalent triacylogliceroli ( TAG ). Współczynniki przeliczeniowe poszczególnych estrów metylowych kwasów tłuszczowych ( FAME ) do ekwiwalentu TAG przedstawiono w tabeli Regulacje oznakowania żywności wymagają deklaracji całkowitej zawartości tłuszczu i nasyconych kwasów tłuszczowych ( SAFA ) i kwasów trans. Nie ma obowiązku deklaracji kwasów cis monenowych (MUFA), i n 6 i n 3 wielonienasyconych kwasów (PUFA). Dane te można dobrowolnie podawaćw tabelach, podobnie jak zawartość kwasów EPA i DHA ( LC PUFA ). Należy zaznaczyć, że zawartość kwasów musi być podawana jako wolne kwasy tłuszczowe ( FFA ). Współczynniki przeliczeniowe indywidualne FAME na FFA także podano w tabeli. CIS -, TRANS -, KWASY W PRDUKTACH MLECZNYCH I TŁUSZCZACH PRZEŻUWACZY Standard wewnętrzny 13:0 TAG, czystość 99% (2.0 mg/ml heksanu) bliczenie zawartości poszczególnych kwasów jako FAMEx (W FAMEx ) lub jako TAG (W TAGx ) w 100 g próby W FAMEx = A x x W TAGis x g R x A is W TAGx = W FAMEx x F TAGx A x - powierzchnia piku kwasu tłuszczowego x W is - waga standardu wew. TAG 13 : 0 w g A is - powierzchnia piku IS g - współczynnik konwersji wagi IS ( 13 : 0 ) z TAG do wagi FAME R x - współczynnik korekcyjny (obliczony teoretycznie) odpowiedzi FID ( TCFx ) dla FAME w stosunku do IS C 13:0 TAG 7

8 CIS -, TRANS -, KWASY W LEJACH I TŁUSZCZACH NIEPRZEŻUWACZY Standard wewnętrzny - C 21 :0 TAG czystość >99% (5.0 mg/ml chloroformu) bliczenie jako FAME ( W FAMEx ) lub jako TAGx ( W TAGx ) zawartości poszczególnych kwasów tłuszczowych w 100 g próby W FAMEx = A x x W is x x R x A is W TAGx = W FAMEx x F TAGx A x - powierzchnia piku kwasu tłuszczowego x W is - waga standardu wewnętrznego C 21 : 0 mg A is - powierzchnia piku IS współczynnik konwersji wagi IS ( 21 : 0 ) z TAG do wagi FAME R x - współczynnik korekcyjny obliczony teoretycznie odpowiedzi FID ( TCFx) dla FAME w stosunku do IS C 21:0 TAG CIS -MNENWYCH, CIS -PLIENWYCH KWASÓW NASYCNYCH W TŁUSZCZACH ZAWIERAJĄCYCH DŁUGŁAŃCUCHWE WIELNIENASYCNE KWASY TŁUSZCZWE (LC PUFA) Standard wewnętrzny 23 : 0 TAG, czystość > 99%, 2.0 mg/ml chloroformu bliczenie zawartości poszczególnych kwasów jako FAME lub jako TAG ( W TAGx ) w 100 g próby W FAMEx = A x x W TAGis x x R x A is W TAGx = W FAMEx x F TAGx A x - powierzchnia piku kwasu tłuszczowego x W is - waga standardu wewnętrznego TAG 23 : 0 mg współczynnik konwersji wagi IS ( 23 : 0 ) z TAG do wagi FAME R x - współczynnik korekcyjny odpowiedzi FID dla FAMEx w stosunku Do IS C 23:0 TAG (obliczony teoretycznie TCFx) 8

9 Abundance m/z--> /1/2012 GC-MS MS, MS w analizie lipidów żywności Analiza kwasów tłuszczowych techniką GC/MS Rośliny i zwierzęta kwasy parzystowęglowe, prosty łańcuch, terminalna grupa karboksylowa Pochodne: TMS, TBDMS, FAME (diazometan, BF 3, MeNa, KH- MeH) Nasycone FAME (EI): m/z 74 (przegrupowanie McLafferty ego) R H + R CH 2 CH 3 H + H 2 C CH 3 m/z 74 Abundance m/z--> Average of to min.: HJ_BACT4.D (-) 74 C12:0 (MW=214) Average of to min.: HJ_BACT4.D (-) C18:0 (MW=298) FAME Fattyacidmethylesters R C 2 Me są bardzo stabilne, widma masowe dobrze przedstawione w literaturze, pasmo macierzyste estru metylowego kwasu alifatycznego jest przeważnie wyraźne, m/z 74 pasmo główne estrów metylowych kwasów o łańcuchach prostych od C 6 od C 26 zmniejsza się gdy wzrasta ilość wiązań podwójnych, rozpad γ charakterystyczny jon m/z 87(sugeruje ester metylowy), [M-31/2] + strata metanolu [M-43] + strata C 2 do C 4 [M-59] + C()CH 3 [CH 3 C(CH 2 )n] + często m/z 87, 143, 199 UWAGA: chemiczna jonizacja z zastosowaniem amoniaku daje intensywny [M+18] + niezależnieodstopnianienasycenia

10 Estry metylowe kwasów monoenowych Widmo FAME różni się od nasyconych: Charakterystyczne jony: [M-32] +, [M-31] +, [M-74] +, [M-116] +, [C n H 2n-1 ] + brakuje jonów wskazujących pozycję podwójnego wiązania jak i konfigurację Widmo masowe EI pochodnej DMX i picolinylowej kwasu 18:1 n-9. Jony różniące się 12amu zamiast regularnych różniących się 14amu obserwuje się we fragmentach gdzie występuje wiązanie podwójne

11 ANALIZA ILŚCIWA ESTRÓW METYLWYCH KWASÓW TUSZCZWYCH (FAME) TECHNIKĄ GC -MS Technika GC - MS dostarcza ważnych informacji spektrometrycznych analizowanych związków dla charakterystyki jakościowej FA Technika GC - MS posiada także duże możliwości w ilościowej analizie FAME szczególnie w próbach o złożonym biochemicznym składzie 11

12 PŁĄCZNIE CHRMATGRAFU GAZWEG ZE SPEKTRMETREM PDCZERWIENI WSTĘP Zakres podczerwieni obejmuje widmo promieniowania elektromagnetycznego między obszarem widzialnym a mikrofalowym a 200cm -1 ( µm ) Pojęcia podstawowe: Długość fali µ 10-3 mm Częstość liczba falowa ν jednostka ( cm -1 ) Podczerwień właściwa: cm -1, µm (największe znaczenie w badaniach struktury związków organicznych) przejście oscylacyjno rotacyjne Podczerwień daleka: cm -1, µm Podczerwień bliska: cm -1, µm Cząsteczki wirują wokół własnej osi, równocześnie atomy oscylują wokół położeń równowagi. Absorpcja promieniowniapodczerwonego powoduje zmiany energii rotacyjnej i oscylacyjnej cząsteczki. Spektroskopia w podczerwieni jest niezastąpioną metodą identyfikacji grup funkcyjnychiinnych elementów struktury związku. Proste związki chemiczne mają skomplikowane widmo w podczewieni. Porównanie widm dwóch substancji jest znakomitym testem ich identyczności. Spektroskopię w podczerwieni trudno wykorzystać do identyfikacji związków z danego szeregu homologicznego przy braku informacji dotyczącej masy cząsteczkowej Widmo w podczerwieni jest pomocne w ustaleniu drogi fragmentacji widma masowego (aparaty GC FTIR MS) REGINY ABSRPCJI Zakres cm-1 - obszar grup funkcyjnych drganie rozciągające wiązań podwójnych [V (X=Y)], potrójnych [V (XΞY)] i wiązań pojedynczych wodór - heteroatom [V (X-H)] (X,Y=C,,N). Zakres cm-1 - obszar daktyloskopowy związku (ang. fingerprint region) niepowtarzalny układ pasm absorpcyjnych odpowiadający złożonym drganiom rozciągającym i deformacyjnym szkieletu cząsteczki 12

13 DWUWIĄZKWY DYSPERSYJNY SPEKTRFTMETR IR (historycznie pierwszy) promieniowanie podczerwone po przejściu przez komorę próbek jest monochromatyczne detektor mierzy intensywność kolejnych monochromatycznych pasm promieniowania moc promieniowania docierającego w danej chwili do detektora jest ułamkiem mocy źródła promieniowania (kompensacja - długi czas rejestracji) nie nadaje się do rejestracji widm szybko eluujących substancji z kolumny GC SPEKTRMETR FURIERA najważniejszy podzespół interferometr Michelsone (małe dwa lustra ustawione prostopadle do siebie, ruchome skaner), rozdzielacz wiązki (beam spliter) źródło promieniowania wysyła promieniowanie polichromatyczne zależność energii docierającej do detektora od położenia lusterka skanującego nosi nazwę interferogramu (zapis w domenie długości) zmianę zależności pochłaniania energii w domenie funkcji długości na domenę funkcji częstości dokonuje się za pomocą transformacji Fouriera (efekt -tradycyjna forma zapisu widma IR) pomiar widma trwa w czasie jednego przebiegu widma skanującego - ułamek sekundy (w spektrometrze dyspersyjnym kilka minut) pomiar położenia lusterka skanującego odbywa się za pomocą interferometru laserowego (wysoka dokładność pomiaru liczby falowej) wprowadzenie aparatów z interferometrem i poprawienie czułości detektora pozwoliło na połączenie chromatografów ze spektrometrem w podczerwieni. Pełne widmo może być rejestrowane z szybkością 1 20 na sekundę. Skanowanie chromatograficznego piku n razy i sumowanie w pamięci komputera interferogramów zwiększa czułość. SPEKTRMETR FURIERA 13

14 SPRZĘŻENIE CHRMATGRAFU GAZWEG ZE SPEKTRMETREM FTIR (GC/FTIR) 1.Kuweta gazowa light pipe, ogrzewana szklana kapilara, wewnętrzna ściana pokryta warstwą złota (wydłużenie drogi optycznej). Dla GC z kolumnami WCT stosuje się kuwety o długości około 10 cm, średnicy wewnętrznej 1mm, o objętości µl. Widmo można otrzymać z 10 25ng analitu. 2. Zastosowanie powleczonego złotem obracającego się dysku w próżniowej komorze chłodzonej helem (10 K). Gaz nośny z kolumny GC zawierający argon (1%) kierowany jest prostopadle na dysk. Składniki próbki kondensują w zestalonym argonie i są analizowane metodą odbiciowej spektrometrii IR. Widmo może być otrzymane z o ngsubstancji. Wysoki koszt aparatury, specjalne biblioteki komputerowe ograniczają stosownie tego połączenia GC/FTIR do laboratoriów badawczych. 3. Analityz kolumny chromatograficznej przez ogrzewaną kapilarę kierowane są chłodzoną ciekłym azotem (80K ) cynkowo-selenową powierzchnię matrycy. Do transferowej kapilary zamontowana jest dysza o średnicy µm i umieszczona jest 30 µm nad powierzchnią cynkowo-selenowej matrycy. Anality zestalane posiadają powierzchnię µm. Mikroskopowo optyka IR stosowana jest do otrzymania widm zestalonych analitów. PDWÓJNE SPRZĘŻENIE GC/FTIR /MS Spektrometria IR jest doskonałym uzupełnieniem spektrometrii mas (IR potwierdza identyfikację poprzez dodatkowe informacje dotyczące grup funkcyjnych i izomeryzację). Sprzężenie przez równoległą konfigurację: rozdziały eluentu z kolumny GC do kuwety gazowej IR Spektrometru masowego. Sprzężenie szeregowe GC IR MS. Eluent z kolumny GC po przejściu przez kuwetę gazową kierowany jest do spektrometru masowego. ptymalną czułość i odpowiednie ciśnienie uzyskuje się przez stosowanie makeupgas czy też dzielniki strumienia i separatory gazu. 14

15 15

16 Analiza steroli LEJE RŚLINNE: Budowa i podział steroli FRAKCJA GLICERYDWA FRAKCJA NIEGLICERYDWA tokoferole węglowodory STERLE ZWIERZĘCE barwniki sterole STERLE STERLE RŚLINNE FITSTERLE MYKSTERLE 4-DESMETYLSTERLE 4-MNMETYLSTERLE 4.4 -DIMETYLSTERLE cholesterol β-sitosterol Podział fitosteroli Stigmasterol 4-DESMETYLSTERLE (pochodne cholestenu: β-sitosterol stigamsterol, kampesterol, Δ5 awenasterol, brassikasterol ) Kampesterol Stearynian sitosterolu 4-MNMETYLSTERLE (pochodne cholestanu: citrostadienol gramisterol, cykloeukalenol, obtusifoliol) β-sitosterol 4,4 -DIMETYLSTERLE (pochodne lanostanu) Glikozynian sitosterolu HCH 2 H H H btusifoliol 24-metylenocykloartanol β-amyryna 16

17 Glikozynian stearynianu sitosterolu Fitosterole i fitostanole H H H DZIENNE SPŻYCIE: cholesterolu mg fitosteroli mg fitostanoli - ok. 25mg Sitostanol H CH 3 Ester sitostanolu i kwas cynamonowego WCHŁANIANIE: cholesterolu 45-60%, fitosteroli 5-10% Wpływ fitosteroli na metabolizm lipidów i lipoprotein Fitosterole i fitostanole (wolne lub jako estry kwasów tłuszczowych) redukują absorpcję cholesterolu z pożywienia i endogennego, przyczyniając się do obniżenia poziomu cholesterolu całkowitego i frakcji LDL Sterole/stanole z pożywienia Jelito cienkie Cholesterol micelarny Aktywność ABCA1 Absorpcja cholesterolu w jelicie B48 CE Chylomikrony CHLESTERL Rola w chorobie niedokrwiennej serca Poziomy cholesterolu w ocenie ryzyka choroby niedokrwiennej serca [mg/dl] Cholesterol Pożądany Graniczny Wysokie ryzyko Całkowity < > 240 LDL < > 150 HDL > < 35 TC/HDL < < 5.5 Cholesterol LDL w osoczu Wątroba Tworzenie płytek miażdżycowych Synteza endogennego cholesterolu Aktywność receptora LDL Produkcja VLDL 17

18 FITSTERLE I FITSTANLE Rola w obniżaniu poziomu cholesterolu obniżenie wchłaniania cholesterolu z pożywienia poprzez dodatek do diety (kurcząt) β-sitosterolu (Peterson) β-sitosterol (Pollak, 1953) suplement diety i lek (Cytellin, Eli Lilly) słaba rozpuszczalność i biodostępność -dawki rzędu 25g/dzień pierwszy produkt -tłuszcz do smażenia, pieczenia i sałatek ( % oleinianu stigmasterolu lub β-sitosterolu) (Ericson) Rozpowszechnienie leków z grupy statyn spowodowało zanik zainteresowania fitosterolami Raisio Group (Miettinen i in.) estry fitostanoli można łatwo wkomponować w tłuszcze, a po spożyciu enzymy jelita cienkiego w 90% hydrolizują estry do fizjologicznie aktywnej postaci wolnego stanolu 53g/d 3g/d 740mg/d Efekty zdrowotne fitosteroli i fitostanoli BNIŻENIE RYZYKA CHRÓB SERCA 3g/dzień fitostanoli i fitosteroli -zmniejszenie ryzyka o 15-40% (Weststrate i Meijer, 1998), 2g/dzień - 25% (Law, 2000) TKSYKLGIA I DZIAŁANIE ESTRGENNE 25g/dziennie bez efektów ubocznych (2400 pacjentów), Cytellin (głównie β-sitosterol) obecna na rynku od 20 lat poziom we krwi fitosteroli i stanoli niższy u osób spożywających formę zestryfikowaną niebezpieczne dla osób cierpiących na fitosterolemię i sitosterolemię ABSRPCJA WITAMIN RZPUSZCZALNYCH W TŁUSZCZACH Nieznaczne obniżenie wchłaniania α-tokoferolu (witaminy E), β- karotenu (prowitamina A) i likopenu (8-25%). Spożycie estrów steroli na poziomie 1.6 g/dzień obniża LDL-C nie wpływając na poziom karotenoidów osocza krwi ZNACZANIE ZAWARTŚCI STERLI Chromatogram GC cholesterolu w maśle FID1 A, (C:\DCUME~1\EM\MJED~1\MAGDA\KWASYT~1\HCHLAND\MRCH0318.D) pa min 1 standard wewnętrzny 5 -cholestan 2 cholesterol 18

19 Chromatogramy GC steroli w olejach roślinnych 1 cholesterol 2 brassikasterol 3 kampesterol 4 stigmasterol 5 sitosterol 6 -awenasterol 386 [M] [M-CH 3 ] [M-H 2 ] [M-SC] [M-CH 3 -H 2 ] [M-H 2 -SC] utrata pierścienia A 247 i 275 utrata pierścienia A i B 231 i 213 utrata pierścienia D 145 utrata pierścienia C i D 74 Cholesterol pochodna TMS 458 [M] +, 443 [M-CH 3 ] +, 368 [M-C 3 H 9 SiH] +, 329 [M-129] + dłączenie się od pierścienia A cząsteczki sterolowej fragmentu C1,C3-2 1 CH2 CH3 CH2-2 CH 2 1 TMS 3 TMS 3 m/z

20 Abundance m/z--> Average of to min.: HJ_2XY2.D (-) Abundance m/z--> Average of to min.: HJ_2XY2.D (-) Abundance m/z--> Abundance m/z--> m/z--> Abundance Average of to min.: HJ_2XY2.D (-) Average of to min.: HJ_2XY2.D (-) Average of to min.: HJ_2XY2.D (-) /1/2012 Reakcje utleniania cholesterolu znaczanie produktów utleniania cholesterolu techniką GC/MS Abundance TIC: HJ_2XY2.D 7-keto 20α-H-C 25-H-C Abundance Average of to min.: HJ_2XY2.D (-) α, β-h α-H-C 7β-H-C 7-keto-C H 2 5α,6α-epoksy-C 5β, 6β-epoksy-C C-triol 77 m/z--> Time--> α-epoxy α-H triol 25-H znaczanie produktów utleniania cholesterolu w osoczu 1. 10ml krwi % heparyny + 25μg BHT, wirowanie w 4 o C, Przechowywaniew 80 o C 2. IS: 25-H-C(150ng/próbkę) 3. Ekstrakcja lipidów: (CHCl 3 : MeH 1:1, BHT) 4. czyszczanie: Sep-Pak C-18 (EtH: H2, 70:30, elucja ACN) 5. Preparatywna HPLC: (LC-18); (ACN:IPA:H 2 45:45:10v) CP 2-12min.,Cholest 25.3min. 6. Derywatyzacja: DMF + BSTFA, 1 godz. 60 o C, odparowywanie, rozpuszczanie w izooktanie Detekcja: 5971 MSD (SIM 10 jonów: m/z 129, 131, 201, 384, 403, 456, 461, 472, 474) 7-α-H-C: m/z 456(100%), 129(54%) 7-β-H-C: 456(100), 129(47) β-epoxy-c: 129 (100), 201(22), 384 (19), 474(17) α-epoxy-c: 129 (100), 201 (18), 384 (17), 474(12) Triol-C: 129 (100), 403 (39), 456 (21), 546 (9) 7-keto-C: 129(100), 201(6), 472(20) 27-H-C:129(100),456(6),546(2) znaczanie produktów utleniania cholesterolu w odżywkach J. Nutr. Biochem. 12: (2001) Nahrung. 44: (2000) 20

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok OAM Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Błąd gruby, systematyczny, przypadkowy, dokładność, precyzja, przedział

Bardziej szczegółowo

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH

POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH POTWIERDZANIE TOŻSAMOSCI PRZY ZASTOSOWANIU RÓŻNYCH TECHNIK ANALITYCZNYCH WSTĘP Spełnianie wymagań jakościowych stawianych przed producentami leków jest kluczowe dla zapewnienia bezpieczeństwa pacjenta.

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI Pracownia studencka Zakład Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 3 Oznaczanie witaminy E w oleju metodą HPLC ANALIZA PRODUKTÓW POCHODZENIA NATURALNEGO

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO

SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO SPECYFIKACJA TECHNICZNA ZESTAWU DO ANALIZY TERMOGRAWIMETRYCZNEJ TG-FITR-GCMS ZAŁĄCZNIK NR 1 DO ZAPYTANIA OFERTOWEGO NR 113/TZ/IM/2013 Zestaw ma umożliwiać analizę termiczną próbki w symultanicznym układzie

Bardziej szczegółowo

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami

Techniki immunochemiczne. opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Techniki immunochemiczne opierają się na specyficznych oddziaływaniach między antygenami a przeciwciałami Oznaczanie immunochemiczne RIA - ( ang. Radio Immuno Assay) techniki radioimmunologiczne EIA -

Bardziej szczegółowo

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni

IR II. 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni IR II 12. Oznaczanie chloroformu w tetrachloroetylenie metodą spektrofotometrii w podczerwieni Promieniowanie podczerwone ma naturę elektromagnetyczną i jego absorpcja przez materię podlega tym samym prawom,

Bardziej szczegółowo

Sterydy (Steroidy) "Chemia Medyczna" dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW

Sterydy (Steroidy) Chemia Medyczna dr inż. Ewa Mironiuk-Puchalska, WChem PW Sterydy (Steroidy) Związki pochodzenia zwierzęcego, roślinnego i mikroorganicznego; pochodne lipidów, których wspólnącechą budowy jest układ czterech sprzężonych pierścieni węglowodorowych zwany steranem(cyklopentanoperhydrofenantren)

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu

Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Ćwiczenie nr 12 Lipidy - tłuszcze nasycone i nienasycone. Liczba jodowa, metoda Hanusa ilościowego oznaczania stopnia nienasycenia tłuszczu Celem ćwiczenia jest: wykrywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych

Bardziej szczegółowo

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1)

Analiza Organiczna. Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) Własności fizykochemiczne badanego związku. Zmierzona temperatura topnienia (1) Przykład sprawozdania z analizy w nawiasach (czerwonym kolorem) podano numery odnośników zawierających uwagi dotyczące kolejnych podpunktów sprawozdania Jan Kowalski grupa B dwójka 7(A) analiza Wynik przeprowadzonej

Bardziej szczegółowo

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com

CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ. www.california-fitness.pl www.calivita.com CHOLESTONE NATURALNA OCHRONA PRZED MIAŻDŻYCĄ Co to jest cholesterol? Nierozpuszczalna w wodzie substancja, która: jest składnikiem strukturalnym wszystkich błon komórkowych i śródkomórkowych wchodzi w

Bardziej szczegółowo

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2)

ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) Dz.U.07.137.967 2010.01.22 zm. Dz.U.2010.9.63 1 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA ZDROWIA 1) z dnia 25 lipca 2007 r. w sprawie sposobu znakowania żywności wartością odżywczą 2) (Dz. U. z dnia 31 lipca 2007 r.) Na

Bardziej szczegółowo

Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne

Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne Instrukcja ćwiczenia laboratoryjnego HPLC-2 Nowoczesne techniki analityczne 1) OZNACZANIE ROZKŁADU MASY CZĄSTECZKOWEJ POLIMERÓW Z ASTOSOWANIEM CHROMATOGRAFII ŻELOWEJ; 2) PRZYGOTOWANIE PRÓBKI Z ZASTOSOWANIEM

Bardziej szczegółowo

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie -

Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii. aparatura chromatograficzna w skali analitycznej i modelowej - -- w części przypomnienie - Chromatografia cieczowa jako technika analityki, przygotowania próbek, wsadów do rozdzielania, technika otrzymywania grup i czystych substancji Cz. 5. Podstawy instrumentalizacji chromatografii aparatura

Bardziej szczegółowo

Chemia kryminalistyczna

Chemia kryminalistyczna Chemia kryminalistyczna Wykład 2 Metody fizykochemiczne 21.10.2014 Pytania i pomiary wykrycie obecności substancji wykazanie braku substancji identyfikacja substancji określenie stężenia substancji określenie

Bardziej szczegółowo

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej!

METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH. Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! METODY PRZYGOTOWANIA PRÓBEK DO POMIARU STOSUNKÓW IZOTOPOWYCH PIERWIASTKÓW LEKKICH Spektrometry IRMS akceptują tylko próbki w postaci gazowej! Stąd konieczność opracowania metod przeprowadzania próbek innych

Bardziej szczegółowo

ZAWARTOŚĆ TŁUSZCZU I SKŁAD KWASÓW TŁUSZCZOWYCH W WYBRANYCH RYBACH MORSKICH

ZAWARTOŚĆ TŁUSZCZU I SKŁAD KWASÓW TŁUSZCZOWYCH W WYBRANYCH RYBACH MORSKICH ROCZN. PZH, 2001, 52, NR 4 JAROSŁAW BALAS, MAŁGORZATA PAWLICKA, BOHDAN JACÓRZYŃSKI, AGNIESZKA FILIPEK, PIOTR DOMINA, EUGENIA MIELNICZUK, MAREK DANIEWSKI ZAWARTOŚĆ TŁUSZCZU I SKŁAD KWASÓW TŁUSZCZOWYCH W

Bardziej szczegółowo

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej

Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej Pytania z Wysokosprawnej chromatografii cieczowej 1. Jak wpłynie 50% dodatek MeOH do wody na retencję kwasu propionowego w układzie faz odwróconych? 2. Jaka jest kolejność retencji kwasów mrówkowego, octowego

Bardziej szczegółowo

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności

Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie. Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektrometria w bliskiej podczerwieni - zastosowanie w cukrownictwie Radosław Gruska Politechnika Łódzka Wydział Biotechnologii i Nauk o Żywności Spektroskopia, a spektrometria Spektroskopia nauka o powstawaniu

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej. dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB

Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej. dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB Zastosowanie spektroskopii w podczerwieni w analizie jakościowej i ilościowej dr Alina Dubis Zakład Chemii Produktów Naturalnych Instytut Chemii UwB Tematyka Spektroskopia - podział i zastosowanie Promieniowanie

Bardziej szczegółowo

Spektrometria mas (1)

Spektrometria mas (1) pracował: Wojciech Augustyniak Spektrometria mas (1) Spektrometr masowy ma źródło jonów, które jonizuje próbkę Jony wędrują w polu elektromagnetycznym do detektora Metody jonizacji: - elektronowa (EI)

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI WYDZIAŁ CHEMII Pracownia studencka Katedra Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 2 OPTYMALIZACJA ROZDZIELANIA MIESZANINY WYBRANYCH FARMACEUTYKÓW METODĄ

Bardziej szczegółowo

Nowoczesne metody analizy pierwiastków

Nowoczesne metody analizy pierwiastków Nowoczesne metody analizy pierwiastków Techniki analityczne Chromatograficzne Spektroskopowe Chromatografia jonowa Emisyjne Absorpcyjne Fluoroscencyjne Spektroskopia mas FAES ICP-AES AAS EDAX ICP-MS Prezentowane

Bardziej szczegółowo

Substancje o Znaczeniu Biologicznym

Substancje o Znaczeniu Biologicznym Substancje o Znaczeniu Biologicznym Tłuszcze Jadalne są to tłuszcze, które może spożywać człowiek. Stanowią ważny, wysokoenergetyczny składnik diety. Z chemicznego punktu widzenia głównym składnikiem tłuszczów

Bardziej szczegółowo

Chromatografia kolumnowa planarna

Chromatografia kolumnowa planarna Chromatografia kolumnowa planarna Znaczenie chromatografii w analizie i monitoringu środowiska lotne zanieczyszczenia organiczne (alifatyczne, aromatyczne) w powietrzu, glebie, wodzie Mikrozanieczyszczenia

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej

Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Oznaczanie mocznika w płynach ustrojowych metodą hydrolizy enzymatycznej Wprowadzenie: Większość lądowych organizmów kręgowych część jonów amonowych NH + 4, produktu rozpadu białek, wykorzystuje w biosyntezie

Bardziej szczegółowo

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32

2. Metody, których podstawą są widma atomowe 32 Spis treści 5 Spis treści Przedmowa do wydania czwartego 11 Przedmowa do wydania trzeciego 13 1. Wiadomości ogólne z metod spektroskopowych 15 1.1. Podstawowe wielkości metod spektroskopowych 15 1.2. Rola

Bardziej szczegółowo

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów

Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Metody analizy jakościowej i ilościowej lipidów powierzchniowych i wewnętrznych owadów Dr Marek Gołębiowski INSTYTUT OCHRONY ŚRODOWISKA I ZDROWIA CZŁOWIEKA ZAKŁAD ANALIZY ŚRODOWISKA WYDZIAŁ CHEMII, UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I

Test diagnostyczny. Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł. Część A (0 5) Standard I strona 1/9 Test diagnostyczny Dorota Lewandowska, Lidia Wasyłyszyn, Anna Warchoł Część A (0 5) Standard I 1. Przemianą chemiczną nie jest: A. mętnienie wody wapiennej B. odbarwianie wody bromowej C. dekantacja

Bardziej szczegółowo

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne)

Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) Laboratorium Utylizacji Odpadów (Laboratorium Badawcze Biologiczno Chemiczne) mgr inż. Maria Sadowska mgr Katarzyna Furmanek mgr inż. Marcin Młodawski Laboratorium prowadzi prace badawcze w zakresie: Utylizacji

Bardziej szczegółowo

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych

Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych UNIWERSYTET GDAŃSKI Pracownia studencka Zakład Analizy Środowiska Instrukcja do ćwiczeń laboratoryjnych Ćwiczenie nr 2 Analiza kwasów tłuszczowych z żółtka jajka kurzego ANALIZA PRODUKTÓW POCHODZENIA NATURALNEGO

Bardziej szczegółowo

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych)

Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody chemiczne w analizie biogeochemicznej środowiska. (Materiał pomocniczy do zajęć laboratoryjnych) Metody instrumentalne podział ze względu na uzyskane informację. 1. Analiza struktury; XRD (dyfrakcja

Bardziej szczegółowo

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS)

OKREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYCH TOKSYN PRZY ZASTOSOWANIU TECHNIKI CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ SPRZĘŻONEJ ZE SPEKTROMETREM MASOWYM (HPLC-MS) KREŚLANIE STRUKTURY RÓŻNYC TKSYN PRZY ZASTSWANIU TECNIKI CRMATGRAFII CIECZWEJ SPRZĘŻNEJ ZE SPEKTRMETREM MASWYM (PLC-MS) Dr inż.agata Kot-Wasik Dr anna Mazur-Marzec Katedra Chemii Analitycznej, Wydział

Bardziej szczegółowo

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska

GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia podstawa metod analizy laboratoryjnej GraŜyna Chwatko Zakład Chemii Środowiska Chromatografia gr. chromatos = barwa grapho = pisze Michaił Siemionowicz Cwiet 2 Chromatografia jest metodą

Bardziej szczegółowo

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych

10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych 10. Scenariusz lekcji dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Temat: Potrawy typu fast food a żywność przygotowywana w domu. Cele: uświadomienie różnic pomiędzy daniami typu fast food a żywnością przygotowywaną

Bardziej szczegółowo

Chromatograf gazowy z detektorem uniwersalnym i podajnikiem próbek ciekłych oraz zaworem do dozowania gazów

Chromatograf gazowy z detektorem uniwersalnym i podajnikiem próbek ciekłych oraz zaworem do dozowania gazów Strona1 Sprawa Nr RP.272.79.2014 załącznik nr 6 do SWZ (pieczęć Wykonawcy) PRMTRY TNZN PRZMOTU ZMÓWN Nazwa i adres Wykonawcy:... Nazwa i typ (producent) oferowanego urządzenia:... zęść 1 hromatograf gazowy

Bardziej szczegółowo

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej?

1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? Tematy opisowe 1. Od czego i w jaki sposób zależy szybkość reakcji chemicznej? 2. Omów pomiar potencjału na granicy faz elektroda/roztwór elektrolitu. Podaj przykład, omów skale potencjału i elektrody

Bardziej szczegółowo

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH

Lipidy OLEJ. Kwasy t uszczowe. Kwasy t uszczowe Omega6 COOH COOH CH3. Schéma acides gras omega 6 COOH Lipidy CH 3 R CH3 Kwasy t uszczowe Kwasy t uszczowe Omega3 Lipidy Schéma acides gras omega 6 CH3 Kwasy t uszczowe Omega6 23 TRAN Kwasy t uszczowe Wielonienasycone kwasy t uszczowe zawarte w pokarmie ulegajà

Bardziej szczegółowo

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2

Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 Tematyka zajęć z podstaw żywienia człowieka klasa: 1 TK -1, 1TK - 2 1. Zapoznanie z PSO, wymaganiami edukacyjnymi i strukturą egzaminu zewnętrznego. 2. Problematyka żywienia w Polsce i na świecie. -wymienia

Bardziej szczegółowo

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych

Widma UV charakterystyczne cechy ułatwiające określanie struktury pirydyny i pochodnych Pirydyna i pochodne 1 Pirydyna Tw 115 o C ; temperatura topnienia -41,6 0 C Miesza się w każdym stosunku z wodą tworząc mieszaninę azeotropowa o Tw 92,6 o C; Energia delokalizacji 133 kj/mol ( benzen 150.5

Bardziej szczegółowo

Chemia związków węgla

Chemia związków węgla strona 1/7 hemia związków węgla Dorota Lewandowska, Anna Warchoł, Lidia Wasyłyszyn Treść podstawy programowej: Węgiel i jego związki. Proste węglowodory nasycone i nienasycone, alkohole, kwasy karboksylowe,

Bardziej szczegółowo

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ

OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ OFERTA TEMATÓW PROJEKTÓW DYPLOMOWYCH (MAGISTERSKICH) do zrealizowania w Katedrze INŻYNIERII CHEMICZNEJ I PROCESOWEJ Badania kinetyki utleniania wybranych grup związków organicznych podczas procesów oczyszczania

Bardziej szczegółowo

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych

Dział 9. Węglowodory. Wymagania na ocenę. dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą. Przykłady wymagań nadobowiązkowych Dział 9. Węglowodory rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne, zna nazwy czterech początkowych węglowodorów

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 297 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01-382 Warszawa ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 16 Data wydania: 10 października 2013 r. Nazwa i adres OBR SPÓŁKA

Bardziej szczegółowo

Selen, Se ŚLESIN. Toksyczność. Se 78.96. Konieczność. Niedobór

Selen, Se ŚLESIN. Toksyczność. Se 78.96. Konieczność. Niedobór Opracowanie metod analitycznych przeznaczonych do charakterystyki dodatków żywnościowych i pasz przygotowanych na bazie drożdży wzbogaconych w selen 2006 dr inż. Aleksandra Polatajko 1 15.05.06 Selen,

Bardziej szczegółowo

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA

WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA WSPÓŁCZESNE TECHNIKI ZAMRAŻANIA Temat: Denaturacja białek oraz przemiany tłuszczów i węglowodorów, jako typowe przemiany chemiczne i biochemiczne zachodzące w żywności mrożonej. Łukasz Tryc SUChiKL Sem.

Bardziej szczegółowo

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna

Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Nowoczesne techniki analityczne w analizie żywności Zajęcia laboratoryjne Atomowa spektrometria absorpcyjna i emisyjna Cel ćwiczenia: Celem ćwiczenia jest oznaczenie zawartości sodu, potasu i magnezu w

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który:

Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum. Ocenę dobrą otrzymuje uczeń, który: Wymagania edukacyjne z chemii w klasie III gimnazjum Dział 1. WĘGLOWODORY rozumie pojęcia: chemia nieorganiczna, chemia organiczna; wie, w jakich postaciach występuje węgiel w przyrodzie; pisze wzory sumaryczne,

Bardziej szczegółowo

Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie:

Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie: Wykaz metod badawczych stosowanych w Pracowni w Szczecinie: L.p. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 11 12 13 14 15 16 Badane obiekty/ grupy obiektów Środki Ŝywienia zwierząt Badane cechy i metody badawcze Zawartość białka

Bardziej szczegółowo

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne

1. Kontrola jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż tłuszcze mleczne Stosownie do planu pracy na IV kwartał 2011r. i programu kontroli nr DIH-81-17(1)/11/MJ przedkładam informację z wyników kontroli jakości i prawidłowości oznakowania tłuszczów do smarowania innych niż

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY

PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY PRZYKŁADOWE ZADANIA WĘGLOWODORY INFORMACJA DO ZADAŃ 678 680 Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne lub wzory uproszczone różnych węglowodorów. 1. CH 3 2. 3. CH 3 -CH 2 -CH C CH 3 CH 3 -CH-CH 2 -C

Bardziej szczegółowo

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.

Wymienniki dietetyczne w cukrzycy. Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06. Wymienniki dietetyczne w cukrzycy Dr inż. Joanna Myszkowska-Ryciak Zakład Dietetyki Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 20.06.2012 Zalecenia szczegółowe - węglowodany: 40 50% wartości energetycznej

Bardziej szczegółowo

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem

Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem Wymagania na poszczególne oceny z chemii w klasie III VII. Węgiel i jego związki z wodorem 1 Uczeń: wyjaśnia, czym zajmuje się chemiaorganiczna (2) definiuje pojęcie węglowodory (2) wymienia naturalne

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia nr 2: Stężenia

Ćwiczenia nr 2: Stężenia Ćwiczenia nr 2: Stężenia wersja z 5 listopada 2007 1. Ile gramów fosforanu(v) sodu należy zużyć w celu otrzymania 2,6kg 6,5% roztworu tego związku? 2. Ile należy odważyć KOH i ile zużyć wody do sporządzenia

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI Obszar widma elektromagnetycznego ( od ok. 14000 do 200cm-1 ) między obszarem widzialnym a mikrofalowym nazywamy podczerwienią (IR). W określeniu struktury związków organicznych

Bardziej szczegółowo

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas

Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Slajd 1 Spektrometria mas i sektroskopia w podczerwieni Slajd 2 Informacje uzyskiwane dzięki spektrometrii mas Masa cząsteczkowa Wzór związku Niektóre informacje dotyczące wzoru strukturalnego związku

Bardziej szczegółowo

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman

Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Porównanie Przewaga klasycznego spektrometru Ramana czyli siatkowego, dyspersyjnego nad przystawką ramanowską FT-Raman Spektroskopia FT-Raman Spektroskopia FT-Raman jest dostępna od 1987 roku. Systemy

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII

Spis treści. Wykaz ważniejszych skrótów i symboli... XIII VII Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów i symboli................... XIII 1. Wprowadzenie............................... 1 1.1. Definicja i rodzaje biopaliw....................... 1 1.2. Definicja biomasy............................

Bardziej szczegółowo

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych

HPLC? HPLC cz.1. Analiza chromatograficzna. Klasyfikacja metod chromatograficznych HPLC cz.1 ver. 1.0 Literatura: 1. Witkiewicz Z. Podstawy chromatografii 2. Szczepaniak W., Metody instrumentalne w analizie chemicznej 3. Snyder L.R., Kirkland J.J., Glajch J.L. Practical HPLC Method Development

Bardziej szczegółowo

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie ŁÓDZKIE CENTRUM DOSKONALENIA NAUCZYCIELI I KSZTAŁCENIA PRAKTYCZNEGO kod Uzyskane punkty..... WOJEWÓDZKI KONKURS PRZEDMIOTOWY Z CHEMII... DLA UCZNIÓW GIMNAZJÓW - rok szkolny 2011/2012 eliminacje wojewódzkie

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIE CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ

ZASTOSOWANIE CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ Wstęp: ZASTOSOWANIE CHROMATOGRAFII CIECZOWEJ W BIOTECHNOLOGII ŚRODOWISKOWEJ Chromatografią cieczową nazywamy chromatografię, w której eluentem jest ciecz, zwykle rozpuszczalnik organiczny. HPLC (ang. High

Bardziej szczegółowo

1.3. Oznaczanie składu reszt kwasów tłuszczowych w glicerydach i fosfolipidach

1.3. Oznaczanie składu reszt kwasów tłuszczowych w glicerydach i fosfolipidach 1. Lipidy 36 Odparować z nich rozpuszczalnik i zanalizować je w argentacyjnej chromatografii cienkowarstwowej (zob. s. 33). Uzyskane frakcje nasyconych, jedno- i dwunienasyconych lipidów rezorcynolowych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne

Ćwiczenie 4. Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Klasyczna Analiza Jakościowa Organiczna, Ćw. 4 - Identyfikacja wybranych cukrów Ćwiczenie 4 Identyfikacja wybranych cukrów w oparciu o niektóre reakcje charakterystyczne Zagadnienia teoretyczne: 1. Budowa

Bardziej szczegółowo

Lipidy (tłuszczowce)

Lipidy (tłuszczowce) Lipidy (tłuszczowce) Miejsce lipidów wśród innych składników chemicznych Lipidy To niejednorodna grupa związków, tak pod względem składu chemicznego, jak i roli, jaką odrywają w organizmach. W ich skład

Bardziej szczegółowo

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII

ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII ARKUSZ 1 POWTÓRZENIE DO EGZAMINU Z CHEMII Zadanie 1. Na rysunku przedstawiono fragment układu okresowego pierwiastków. Dokoocz zdania tak aby były prawdziwe. Wiązanie jonowe występuje w związku chemicznym

Bardziej szczegółowo

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS

OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS OZNACZANIE ŻELAZA METODĄ SPEKTROFOTOMETRII UV/VIS Zagadnienia teoretyczne. Spektrofotometria jest techniką instrumentalną, w której do celów analitycznych wykorzystuje się przejścia energetyczne zachodzące

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller

Żywienie dziecka. dr n.med. Jolanta Meller Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie

Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego - wprowadzenie Streszczenie Spektroskopia magnetycznego rezonansu jądrowego jest jedną z technik spektroskopii absorpcyjnej mającej zastosowanie w chemii,

Bardziej szczegółowo

Wymagania programowe na poszczególne oceny

Wymagania programowe na poszczególne oceny Przedmiot: chemia Klasa: IIIa, IIIb Nauczyciel: Agata SROKA Wymagania programowe na poszczególne oceny VII. Węgiel i jego związki z wodorem podaje kryteria podziału chemii na organiczną i nieorganiczną

Bardziej szczegółowo

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja)

Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja) Materiał obowiązujący do ćwiczeń z analizy instrumentalnej II rok WF (kierunek farmacja) Ćwiczenie 1 Zastosowanie statystyki do oceny metod ilościowych Rodzaje błędów w analizie chemicznej, walidacja procedur

Bardziej szczegółowo

Metody badań spektroskopowych

Metody badań spektroskopowych Metody badań spektroskopowych Program wykładu Wstęp A. Spektroskopia optyczna 1. Podstawy spektroskopii optycznej 1.1 Promieniowanie elektromagnetyczne 1.2 Kwantowanie energii 1.3 Emisja i absorpcja promieniowania

Bardziej szczegółowo

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK

CIAŁO I ZDROWIE WSZECHŚWIAT KOMÓREK CIAŁ I ZDRWIE WSZECHŚWIAT KMÓREK RGANIZM RGANY TKANKA SKŁADNIKI DŻYWCZE x x KMÓRKA x FUNDAMENT ZDRWEG ŻYCIA x PRZEMIANA MATERII WSZECHŚWIAT KMÓREK Komórki są budulcem wszystkich żywych istot, również nasze

Bardziej szczegółowo

Substancje powierzchniowo czynne 24.10.2013

Substancje powierzchniowo czynne 24.10.2013 Substancje powierzchniowo czynne 24.10.2013 Budowa spc (surfaktant, tensyd) - są to cząsteczki amfifilowe ogon część hydrofobowa zwykle długi łańcuch alifatyczny (węglowodorowy) głowa część hydrofilowa

Bardziej szczegółowo

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950

ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 ZAKRES AKREDYTACJI LABORATORIUM BADAWCZEGO Nr AB 950 wydany przez POLSKIE CENTRUM AKREDYTACJI 01382 Warszawa, ul. Szczotkarska 42 Wydanie nr 3, Data wydania: 5 maja 2011 r. Nazwa i adres INSTYTUT PODSTAW

Bardziej szczegółowo

Oznaczanie wolnych steroli roślinnych i zwierzęcych w estrach metylowych kwasów tłuszczowych z wykorzystaniem techniki chromatografii gazowej

Oznaczanie wolnych steroli roślinnych i zwierzęcych w estrach metylowych kwasów tłuszczowych z wykorzystaniem techniki chromatografii gazowej NAFTA-GAZ, ROK LXIX, Nr 8 / 2013 Zygmunt Burnus Instytut Nafty i Gazu Oznaczanie wolnych steroli roślinnych i zwierzęcych w estrach metylowych kwasów tłuszczowych z wykorzystaniem techniki chromatografii

Bardziej szczegółowo

4A. Chromatografia adsorpcyjna... 1 4B. Chromatografia podziałowa... 3 4C. Adsorpcyjne oczyszczanie gazów... 5

4A. Chromatografia adsorpcyjna... 1 4B. Chromatografia podziałowa... 3 4C. Adsorpcyjne oczyszczanie gazów... 5 Wykonanie ćwiczenia 4A. Chromatografia adsorpcyjna... 1 4B. Chromatografia podziałowa... 3 4C. Adsorpcyjne oczyszczanie gazów... 5 4A. Chromatografia adsorpcyjna Stanowisko badawcze składa się z: butli

Bardziej szczegółowo

Aparatura i urządzenia laboratoryjne 2015 2016. ABL&E-JASCO Polska Sp. z o.o.

Aparatura i urządzenia laboratoryjne 2015 2016. ABL&E-JASCO Polska Sp. z o.o. Aparatura i urządzenia laboratoryjne 2015 2016 ABL&E-JASCO Polska Sp. z o.o. Spektroskopia Spektrofotometry UV/VIS/NIR serii V-700 Szeroki wybór uchwytów kuwet i innych opcji Polarymetry serii P-2000 Wspólna

Bardziej szczegółowo

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA

10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA 10 ZASAD ZDROWEGO ŻYWIENIA: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Należy spożywać produkty z różnych grup żywności (dbać o urozmaicenie posiłków) Kontroluj masę ciała (dbaj o zachowanie

Bardziej szczegółowo

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA

SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA SPEKTROSKOPIA W PODCZERWIENI - MOŻLIWOŚCI I ZASTOSOWANIA Beata Rozum Seminarium Analityczne MS Spektrum 2013 Porównania laboratoryjne, akredytacja, typowe problemy w laboratoriach SPEKTROSKOPIA Oddziaływanie

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Tytuł projektu: Realizacja Przedmiot Treści nauczania z podstawy programowej Treści wykraczające poza podstawę

Bardziej szczegółowo

II. Kwadropulowy detektor masowy:

II. Kwadropulowy detektor masowy: Brzeźno, dnia 03.10.2014 r. Zapytanie ofertowe Tewex-Repro Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą przy, ubiega się o dofinansowanie w ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka na

Bardziej szczegółowo

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD II ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS

ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS W CHEMII ORGANICZNEJ I BIOCHEMII WYKŁAD II ZASTOSOWANIA SPEKTROMETRII MAS ZASTSWANIA SPEKTRMETRII MAS W CHEMII RGANICZNEJ I BICHEMII WYKŁAD II ZASTSWANIA SPEKTRMETRII MAS Prof. dr hab. Witold Danikiewicz Instytut Chemii rganicznej PAN Warszawa PYTANIA, NA KTÓRE MŻE DPWIEDZIEĆ

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY

Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY Wymagania edukacyjne z chemii klasa III WĘGLOWODORY Wymagania na ocenę dopuszczającą dostateczną dobrą bardzo dobrą wymienia odmiany pierwiastkowe wyjaśnia pochodzenie węgli węgla; kopalnych; wyjaśnia,

Bardziej szczegółowo

Katalityczne uwodornienie glicerolu

Katalityczne uwodornienie glicerolu Katalityczne uwodornienie glicerolu 1. Wprowadzenie Postęp technologiczny oraz rosnące zapotrzebowanie na energię wymusza poszukiwanie nowych metod zagospodarowania łatwo dostępnych surowców, takich jak

Bardziej szczegółowo

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC

CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC CHROMATOGRAFIA W UKŁADACH FAZ ODWRÓCONYCH RP-HPLC MK-EG-AS Wydział Chemiczny Politechniki Gdańskiej Gdańsk 2009 Chromatograficzne układy faz odwróconych (RP) Potocznie: Układy chromatograficzne, w których

Bardziej szczegółowo

OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO

OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO OTRZYMYWANIE BIODIESLA W PROCESIE TRANSESTRYFIKACJI OLEJU ROŚLINNEGO CEL ĆWICZENIA: Celem ćwiczenia jest przeprowadzenie procesu zasadowej transestryfikacji oleju roślinnego, wstępne oczyszczenie uzyskanych

Bardziej szczegółowo

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie)

GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) 1. Czym jest GDA? GDA (Guideline Daily Amount = Wskazane Dzienne Spożycie) to wartości poziomu spożycia poszczególnych składników odżywczych w codziennej diecie zostały wyznaczone przez naukowców dla przeciętnego

Bardziej szczegółowo

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów

ĆWICZENIE 3. I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów ĆWICZENIE 3 I. Analiza miareczkowa mocnych i słabych elektrolitów Alkacymetria jest metodą opartą na reakcji zobojętniania jonów hydroniowych jonami wodorotlenowymi lub odwrotnie. H 3 O+ _ + OH 2 O Metody

Bardziej szczegółowo

Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych

Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych Deproteinizacja jako niezbędny etap przygotowania próbek biologicznych Instrukcja do ćwiczeń opracowana w Katedrze Chemii Środowiska Uniwersytetu Łódzkiego. 1. Wstęp Określenie próbka biologiczna jest

Bardziej szczegółowo

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich

Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich Kryteria oceniania z chemii kl I Ocena dopuszczająca -stosuje zasady BHP w pracowni -nazywa sprzęt laboratoryjny i szkło oraz określa ich przeznaczenie -opisuje właściwości substancji używanych na co dzień

Bardziej szczegółowo

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała

Żywienie dziecka. Żywienie dziecka. Budowa nowych tkanek (rozrost) Odnowa zużytych tkanek. Wytwarzanie energii. Utrzymywanie temperatury ciała Żywienie dziecka dr n.med. Jolanta Meller Na wiele potrzebnych nam rzeczy możemy poczekać. Dziecko nie może. Właśnie teraz formują się jego kości, tworzy się krew, rozwija umysł. Nie możemy mu powiedzieć

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 1679 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 9 października 2015 r.

Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 1679 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 9 października 2015 r. DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 23 października 2015 r. Poz. 1679 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI 1) z dnia 9 października 2015 r. 2), 3) zmieniające rozporządzenie w sprawie

Bardziej szczegółowo

Korzyści z wegetarianizmu

Korzyści z wegetarianizmu Korzyści z wegetarianizmu QQ QQ Wegetarianizm a choroby cywilizacyjne Przemiana lipidowa ustroju Lipidy (tłuszcze) dostarczają z 1 grama 9 kcal. Są naturalną formą gromadzenia zapasów energii magazynowanej

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie wodoru w laboratorium jest teraz bardziej bezpieczne. tell me more

Zastosowanie wodoru w laboratorium jest teraz bardziej bezpieczne. tell me more Zastosowanie wodoru w laboratorium jest teraz bardziej bezpieczne tell me more H 2 butle czy generatory? Rysunek 4: Konstrukcja zaworu BIP i wewnętrznego filtra Wodór wytwarzany przez generatory ma zastosowanie

Bardziej szczegółowo

V. Węglowodory. Hydroksylowe pochodne węglowodorów alkohole i fenole

V. Węglowodory. Hydroksylowe pochodne węglowodorów alkohole i fenole V. Węglowodory. Hydroksylowe pochodne węglowodorów alkohole i fenole V-1. Otrzymywanie węglowodorów nienasyconych i badanie ich właściwości (palność; reakcje z wodą bromową i KMnO 4 ) a) acetylenu (POKAZ)

Bardziej szczegółowo

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs

Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Biuro Oddziału Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego informuje, iż kurs: Moduł/Kurs Metody izolowania analitu z matrycy i oznaczenia substancji toksycznych oraz ich metabolitów z zastosowaniem

Bardziej szczegółowo

EKOLOGIA I OCHRONA ŚRODOWISKA W TRANSPORCIE LABORATORIUM Ćwiczenie 2 Temat: Urządzenia i metody pomiarowe toksycznych składników spalin.

EKOLOGIA I OCHRONA ŚRODOWISKA W TRANSPORCIE LABORATORIUM Ćwiczenie 2 Temat: Urządzenia i metody pomiarowe toksycznych składników spalin. EKOLOGIA I OCHRONA ŚRODOWISKA W TRANSPORCIE LABORATORIUM Ćwiczenie 2 Temat: Urządzenia i metody pomiarowe toksycznych składników spalin. 1. Cel ćwiczenia Celem ćwiczenia jest zapoznanie się z urządzeniami

Bardziej szczegółowo

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie

Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie Interwencje żywieniowe u dzieci otyłych aktualne spojrzenie H. Dyląg, 1 H. Weker 1, M. Barańska 2 1 Zakład Żywienia 2 Zakład Wczesnej Interwencji Psychologicznej karmienie na żądanie 7-5 posiłków 3 posiłki

Bardziej szczegółowo

Laboratorium z Chemii Związków Naturalnych Semestr VI

Laboratorium z Chemii Związków Naturalnych Semestr VI POLITECHNIKA ŚLĄSKA WYDZIAŁ CHEMICZNY KATEDRA CHEMII ORGANICZNEJ, BIOORGANICZNEJ I BIOTECHNOLOGII Laboratorium z Chemii Związków Naturalnych Semestr VI 1 ĆWICZENIE 5 Wydzielanie lecytyny z żółtek jaj kurzych

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenie nr 6. Przygotowanie próbki do analizy: Ekstrakcja jednokrotna i wielokrotna. Wysalanie.

Ćwiczenie nr 6. Przygotowanie próbki do analizy: Ekstrakcja jednokrotna i wielokrotna. Wysalanie. Ćwiczenie nr 6 Przygotowanie próbki do analizy: Ekstrakcja jednokrotna i wielokrotna. Wysalanie. Zanieczyszczenie środowiska węglowodorami Rozwój cywilizacji ludzkiej w ciągu ostatnich dziesiątków lat

Bardziej szczegółowo