Ocena wskaÿnika masy cia³a (BMI) u chorych hemodializowanych

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Ocena wskaÿnika masy cia³a (BMI) u chorych hemodializowanych"

Transkrypt

1 Ocena wskaÿnika masy cia³a (BMI u chorych hemodializowanych Wstêp: WskaŸnik masy cia³a (BMI- body mass index, wyliczany na podstawie masy cia³a i wzrostu, stanowi istotny parametr w antropometrycznej ocenie stanu od ywienia. Nadmierna masa cia³a sprzyja rozwojowi przede wszystkim cukrzycy i nadciœnienia têtniczego, a tak e zwiêksza ryzyko choroby niedokrwiennej serca i niewydolnoœci serca. W ogólnej populacji oty³oœæ zwiêksza tak e ryzyko przewlek³ej choroby nerek i przyspiesza progresjê niewydolnoœci nerek. U chorych hemodializowanych opisywany jest tzw. paradoks ryzyka œmiertelnoœci zale nego od BMI. Odwrotnie ni w populacji ogólnej, w grupie tej nadwaga wi¹ e siê z lepszym rokowaniem i mniejszym ryzykiem œmiertelnoœci. Celem przeprowadzonego badania by³o oszacowanie wskaÿnika BMI wœród chorych z przewlek³¹ chorob¹ nerek w stadium poddawanych hemodializoterapii oraz ocena zale noœci pomiêdzy BMI a takimi parametrami jak nadciœnienie têtnicze, cukrzyca i biochemiczne wyk³adniki stanu od ywienia. Materia³ i metody: Do retrospektywnej analizy danych uzyskanych z dokumentacji medycznej w³¹czono 81 (mediana wieku 7 lat pacjentów ze schy³kow¹ niewydolnoœci¹ nerek leczonych hemodializami. W trakcie hemodializ od chorych zebrano wywiad, mierzono ciœnienie têtnicze przed i po zabiegu hemodializy podczas trzech kolejnych sesji HD, oceniano BMI na podstawie masy suchej, przyrosty masy cia³a miêdzy kolejnymi zabiegami HD i diurezê resztkow¹ oraz wykonano badania laboratoryjne i badanie echokardiograficzne serca. Badan¹ grupê pacjentów podzielono w zale noœci od wielkoœci wskaÿnika BMI na: grupa I - chorzy z BMI poni ej kg/m, grupa II - pacjenci z BMI > kg/m (z nadwag¹ lub oty³oœci¹. W obu grupach analizowano obecnoœæ cukrzycy, nadciœnienia têtniczego i choroby niedokrwiennej serca, przyrosty masy cia³a miêdzy zabiegami HD, obecnoœæ i wielkoœæ diurezy resztkowej, rodzaj leczenia hipotensyjnego oraz parametry laboratoryjne i echokardiograficzne. Wyniki: Do grupy I w³¹czono 3 osoby (39,%, do grupy II - 49 osób. W grupie II istotnie czêœciej wystêpowa³a cukrzyca, nie obserwowano ró nic pod wzglêdem obecnoœci nadciœnienia têtniczego i choroby niedokrwiennej serca. acjenci z grupy I byli istotnie m³odsi (Me = 0 lat vs Me = 9 lat, p< 0,0. W grupie I mê czyÿni stanowili 31,3%, a w grupie II - 9,%, p<0,0. Wiêksze przyrosty masy cia³a pomiêdzy dializami obserwowano w grupie II (Me=1, kg vs Me=,4. Wartoœci okreœlaj¹ce obecnoœæ diurezy i jej wielkoœæ by³y na granicy istotnoœci statystycznej na korzyœæ chorych z wy szym BMI (grupa I - 40,%; Me=ml vs grupa II - 9,%; Me=400ml, p=0,04, p=0,03. Nie wykazano istotnych ró nic pomiêdzy grupami w wielkoœci ciœnienia têtniczego oraz czêstoœci wystêpowania nieprawid³owych pomiarów. W grupie II stwierdzono istotnie ni sze stê enie frakcji HDL cholesterolu (Me=4, vs Me=39 mg/dl oraz wy sze stê enie mocznika po zabiegu hemodializy (3,7±10,4 vs 39,±17,0 mg/dl i ni sz¹ wartoœæ Kt/V (1,4±0,1 vs 1,8±0,. W badaniu echokardiograficznym wykazano istotnie wy sze wartoœci szerokoœci aorty i gruboœci przegrody miêdzykomorowej u pacjentów z grupy II (aorta 3,3±0,4 vs 3,±0,4 cm; przegroda 1,±0, vs 1,31±0, cm. Stwierdzono korelacjê pomiêdzy wskaÿnikiem BMI a wiekiem. Wnioski: odwy szone BMI u chorych hemodializowanych wi¹ e siê z czêstszym wystêpowaniem cukrzycy, ni - szymi stê eniami HDL-cholesterolu i bardziej zaawansowanymi zmianami w morfologii uk³adu kr¹ enia ocenianym badaniem echokardiograficznym. Mo e to œwiadczyæ o wp³ywie tkanki t³uszczowej na zwiêkszone ryzyko sercowo-naczyniowe tej grupy. Niezale nie od BMI zwraca uwagê fakt hipoalbuminemii obserwowanej w badanej populacji. Wskazanym jest przeanalizowanie rodzaju stosowanej diety, a nawet przeprowadzenie wnikliwej edukacji dietetycznej wœród chorych hemodializowanych. (NEFROL. DIAL. OL. 01, 1, 1-10 Edyta ZBROCH Jolanta MA YSZKO Dominika MACIORKOWSKA Micha³ MYŒLIWIEC RACE ORYGINALNE Klinika Nefrologii i Transplantologii z Oœrodkiem Dializ UM w Bia³ymstoku Kierownik Kliniki: rof.micha³ Myœliwiec S³owa kluczowe: wskaÿnik masy cia³a przewlek³a choroba nerek hemodializa cukrzyca nadciœnienie têtnicze Key words: body mass index chronic kidney disease hemodialysis diabetes hypertension Body mass index in hemodialysis patients Background: Body mass index (BMI estimated using weight and height is an important anthropometric measurement in the assessment of nutritional status. Excessive weight leads mostly to diabetes and hypertension and increases risk of coronary disease and heart failure. In general population obesity also Adres do korespondencji: Edyta Zbroch Klinika Nefrologii i Transplantologii z Oœrodkiem Dializ UM w Bia³ymstoku 1-40 Bia³ystok, ul. urawia 14. tel.:

2 increases risk of chronic kidney disease and accelerates the progression of renal failure. Among hemodialysis patients there is the BMI-mortality paradox. Inversely then in general population, overweight here is associated with better survival and lower mortality. The aim of the study was to assess BMI in patients with chronic kidney disease stage treated with hemodialysis and its correlation with such parameters as hypertension, diabetes and biochemical indices of nutritional status. Material and methods: The retrospective analysis of 81 patients (median age 7 years with end-stage kidney disease treated with hemodialysis was made, based on the medical charts. The medical history, blood pressure measurements - before and after three HD session, body mass index according to a dry body mass, interdialytic weight gain, residual diuresis, laboratory tests and the echocardiography were performed. The study group was divided according to the value of BMI: group I - patients with BMI less than kg/m, group II - patients with BMI > kg/m (with overweight or obesity. The presence of diabetes, hypertension and coronary disease and the kind of hypotensive drugs, interdialytic weight gain, renal residual diuresis, laboratory tests and the echocardiography was analyzed in two study groups. Results: The group I contained 3 patients (39,% and group II 49 persons. Diabetes was observed more often in group II. There was no difference between study groups in the presence of hypertension and coronary disease. There were 31,3% males in group I and 9,% in group II, p<0,0. Values of the presence of residual diuresis and its rate were nearly statistical significant for patients with higher BMI (group I - 40,%; Me=ml vs group II - 9,%; Me=400ml, p=0,04, p=0,03. There were no differences between study groups in blood pressure rates and in the frequency of abnormal blood pressure measurements. atients with higher BMI had lower HDL-cholesterol level (Me=4, vs Me=39 mg/dl, higher urea after HD level (3,7±10,4 vs 39,±17,0 mg/dl and lower Kt/V (1,4±0,1 vs 1,8±0,. Echocardiography revealed significantly wider aortic diameter (3,3±0,4 vs 3,±0,4 cm and interventricular septum (1,±0, vs 1,31±0, cm in group II. The correlation between BMI and age was found. Conclusions: Higher BMI in hemodialysis patients was associated with the higher prevalence of diabetes, lower HDL-cholesterol level and advanced morphologic abnormalities of circulatory system estimated by echocardiography. It may reflect the adipose tissue influence on the higher cardiovascular risk in this group. Regardless of BMI, another important finding in whole study population was hypoalbuminemia. It is useful to analyze the kind of diet and focus on the dietary education in hemodialysis patients. (NEHROL. DIAL. OL. 01, 1, 1-10 Wstêp WskaŸnik masy cia³a (BMI - body mass index, wyliczany na podstawie masy cia³a i wzrostu, stanowi istotny parametr w antropometrycznej ocenie stanu od ywienia. Zgodnie z WHO (Warld Health Organisation i NIH (National Institute of Health zakres BMI oznaczaj¹cy prawid³ow¹ masê cia- ³a to wartoœci rzêdu 18,-4,9 kg/m. BMI w zakresie -9,9 kg/m to nadwaga, natomiast wartoœci powy ej 30 kg/m œwiadcz¹ o oty³oœci [9,3]. Liczne badania epidemiologiczne dowiod³y o istotnej zale noœci pomiêdzy oty³oœci¹ a œmiertelnoœci¹ [4,13,19]. Nadmierna masa cia³a sprzyja rozwojowi przede wszystkim cukrzycy i nadciœnienia têtniczego a tak e zwiêksza ryzyko choroby naczyñ wieñcowych i niewydolnoœci serca [18,]. Oty³oœæ równie nie pozostaje bez wp³ywu na nerki. W ogólnej populacji zwiêksza ryzyko przewlek³ej choroby nerek (ChN a tak e przyspiesza progresjê niewydolnoœci nerek [14]. Wœród chorych hemodializowanych natomiast opisywany jest tzw. paradoks ryzyka œmiertelnoœci zale - nego od BMI []. Odwrotnie ni w populacji ogólnej, nadwaga w tej grupie wi¹ e siê z lepszym rokowaniem i mniejszym ryzykiem œmiertelnoœci [11]. Maj¹c na uwadze powy sze dane, celem przeprowadzonego badania by³o oszacowanie wskaÿnika BMI wœród chorych z przewlek³¹ chorob¹ nerek w stadium (schy³kowa niewydolnoœæ nerek, poddawanych hemodializoterapii oraz ocena zale - noœci pomiêdzy BMI a min. takimi parametrami jak nadciœnienie têtnicze, cukrzyca i biochemiczne wyk³adniki stanu od ywienia. Materia³ i metody Do retrospektywnej analizy danych uzyskanych z dokumentacji medycznej w³¹czono 81 pacjentów ze schy³kow¹ niewydolnoœci¹ nerek, leczonych hemodializ¹ (mediana wieku 7 lat, objêtych opiek¹ Kliniki Nefrologii i Transplantologii z Oœrodkiem Dializ Uniwersytetu Medycznego w Bia- ³ymstoku. odczas wizyt ambulatoryjnych na zabiegach hemodializ od chorych zebrano wywiad, oceniono stan ogólny oraz wykonano badania laboratoryjne i obrazowe. Analizowano wystêpowanie nadciœnienia têtniczego, choroby niedokrwiennej serca, cukrzycy, czas leczenia nerkozastêpczego oraz obecnoœæ diurezy resztkowej. rzeanalizowano tak e rodzaj stosowanych leków hipotensyjnych. acjenci mieli wykonywane pomiary ciœnienia têtniczego krwi, przy u yciu aparatu elektronicznego z naramiennym mankietem, przed i po zabiegu hemodializy. oddan¹ analizie wartoœæ œredni¹ arytmetyczn¹ wyliczono na postawie pomiarów dokonanych podczas trzech kolejnych zabiegów HD. omiary wykonywano u pacjentów w pozycji siedz¹cej po -minutowym odpoczynku. W przypadku gdy zmierzone wartoœci ciœnienia têtniczego ró ni³y siê o ponad 0 mm Hg, wykonywano dodatkowy pomiar. Spoœród badañ laboratoryjnych kontrolowane by³y parametry morfologii krwi, gospodarki elektrolitowej, lipidowej, elazowej, bia³ko i albuminy. Na postawie rutynowo stosowanego wzoru wyliczano wskaÿnik Kt/V celem oceny adekwatnoœci dializy. Wielkoœæ diurezy oceniano na podstawie 4-godzinnej zbiórki moczu. rzy u yciu wagi lekarskiej oznaczono such¹ masê cia³a i wzrost pacjentów celem oceny BMI oraz œredni¹ masê cia³a na podstawie trzech pomiarów przed trzema kolejnymi zabiegami hemodializ celem oceny przyrostów masy cia³a pomiêdzy dializami. Chorzy mieli wykonane badanie echokardiograficzne serca. Wszyscy pacjenci byli informowani o zasadach leczenia niefarmakologicznego. W leczeniu farmakologicznym stosowano leki hipotensyjne zaszeregowane do nastêpuj¹cych grup: inhibitory konwertazy angiotensyny II (ACEI, angiotensin converting enzyme inhibitors, leki blokuj¹ce receptor AT1 (ARB, angiotensin receptor blockers, leki beta-adrenolityczne (beta-blokery, antagoniœci wapnia, diuretyki. Badan¹ grupê pacjentów podzielono w zale noœci od wielkoœci wskaÿnika BMI na: grupa I - pacjenci z BMI poni ej kg/m, grupa II - chorzy z BMI > kg/m (z nadwag¹ lub oty³oœci¹. Do analizy statystycznej u yto programu Statistica 9.0 L. W charakterystyce porównawczej grup zastosowano test T dla prób niezale nych dla zmiennych o rozk³adzie normalnym, Nefrologia i Dializoterapia olska 01 1 Numer 4 17

3 test Manna-Withneya dla zmiennych o rozk³adzie innym ni normalny oraz test Chi. Rodzaj rozk³adu okreœlono na podstawie testu Shapiro-Wilka. W prezentacji wyników zmienne o rozk³adzie innym ni normalny scharakteryzowano podaj¹c medianê. Za poziom istotnoœci statystycznej przyjêto p<0,0. Wyniki W badanej grupie mê czyÿni stanowili 48% (N= 40, kobiety % (N=41. Mediana wieku wynosi³a 7 lat, najm³odszy pacjent mia³ 0 lat, najstarszy 83 lata. acjentów podzielono na dwie grupy: grupa I - chorzy z BMI poni ej kg/m, grupa II - pacjenci z BMI > kg/m (z nadwag¹ lub oty³oœci¹. Do grupy I w³¹czono 3 osoby (39,%, natomiast grupa II liczy³a 49 osób (0,%. Wœród chorych z podwy szon¹ mas¹ cia³a, istotnie czêœciej wystêpowa³a cukrzyca, nie obserwowano ró nic pod wzglêdem obecnoœci nadciœnienia têtniczego i choroby niedokrwiennej serca. acjenci z grupy I byli istotnie statystycznie m³odsi (Me = 0 lat w porównaniu z grup¹ II (Me = 9 lat, p< 0,0. Badane grupy ró ni³y siê tak e pod wzglêdem rozk³adu p³ci (grupa I: mê czyÿni 31,3%, grupa II: mê czyÿni 9,%, p<0,0, czas dializoterapii natomiast nie ró ni³ siê miêdzy grupami. Wœród pacjentów z BMI > kg/m obserwowano wiêksze przyrosty masy cia³a pomiêdzy dializami. Analiza obecnoœci diurezy i jej wielkoœci wykaza³a wartoœci na granicy istotnoœci na korzyœæ chorych z wy szym BMI. Szczegó³owa analiza wielkoœci ciœnienia têtniczego zarówno przed jak i po zabiegu HD oraz czêstoœci wystêpowania pomiarów nieprawid³owych nie wykaza³a istotnych ró nic pomiêdzy grupami (tabela I. Wœród wykonanych badañ laboratoryjnych w grupie pacjentów z nadwag¹ lub oty- ³oœci¹ zaobserwowano istotnie statystycznie ni sze stê enie frakcji HDL cholesterolu oraz wy sze stê enie mocznika po zabiegu hemodializy i ni sz¹ wartoœæ wskaÿnika Kt/V w porównaniu z grup¹ pacjentów z BMI do kg/m. Œrednie wyniki innych badañ laboratoryjnych nie ró ni³y siê istotnie pomiêdzy grupami (tabela II. Nie stwierdzono istotnych ró nic w stosowaniu poszczególnych grup leków hipotensyjnych. Najczêœciej stosowanymi lekami przeciwnadciœnieniowymi w ca³ej badanej populacji by³y beta-blokery i blokery kana³u wapniowego (tabela III. W przeprowadzonym badaniu echokardiograficznym zaobserwowano istotn¹ statystycznie ró nicê pomiêdzy badanymi grupami pacjentów w wielkoœci aorty i przegrody miêdzykomorowej - wy sze u pacjentów z BMI > kg/m (tabela IV. Wykazano korelacjê pomiêdzy wskaÿnikiem BMI a wiekiem pacjentów (rycina 1. Tabela I Charakterystyka grupy badanej - dane kliniczne. Study group characteristics - clinical data. W iek (lata M e=7 (0-8 M e=0 (0-83 Me=9 (39-8 0,0 % mê czyzn N =39 (48% N =10 (31,3% N=9 (9,% 0,013 Czas dializ (miesi¹ce Wywiad choroby niedokrwiennej serca Me=3 (,-77,1 Me=48,1 (,-77,1 Me=31,0 (,-174,3 N =8 (34,% N =9 (8,1% N=19 (38,8% W ywiad cukrzycy N =30 (37,% N =3 (9,4% N=7 (,1% 0,0001 W ywiad nadciœnienia têtniczego N =71 (88,% N = (81,% N=4 (91,8% O becnoœæ diurezy resztkowej N =4 (,% N =13 (40,% N=9 (9,% 0,043 D iureza (ml M e=00 (0-000 M e= (0-100 Me=400 ( ,030 rzyrosty masy cia³a miêdzy dializami (kg Nieprawid³owa kontrola RR przed h emodializ¹ ( > 140/90 mmhg Nieprawid³owa kontrola RR po h emodializie ( > 130/80 mmhg,0 (0,0-7,8 1, (0,0-3,73,4 (0,0-7,8 0,013 N =33 (41,% N =11 (34,4% N= (44,9% N =4 (% N = 18 (,3% N=7 (,1% Ciœnienie têtnicze przed hemodializ¹ (mmhg Skurczowe 137,97±0, 3 13,7±, 138,8±19, 0 Rozkurczowe 7,1±1, 3 77,94±14, 7 73,34±10, 0,099 Ciœnienie têtnicze po hemodializie (mmhg Skurczowe 130,3±3, 9 1,4±1, 7 133,±, 0 Rozkurczowe 70,±11, 3 70,9±1, 4 70,±10, Tabela II Charakterystyka grupy badanej - parametry laboratoryjne. Study group characteristics - laboratory parameters. Hemoglobina (g/dl 10,99±1, 10,8±1, 11,11±1, Erytrocyty (mln/mm 3 3,9±0, 3,±0, 3,3±0, Hematokryt (% 34,±4, 33,8±4, 34,4±4, 7 S tê enie elaza (ug/dl M e= (17-04 M e=1 (34-04 Me=9 (17-13 S tê enie ferrytyny (ng/ml Me=3 (1-000 Stê enie cholesterolu (mg/dl ca³kowitego Stê enie frakcji LDL cholesterolu (mg/dl Stê enie frakcji HDL cholesterolu (mg/dl Dyskusja BMI - wskaÿnik masy cia³a stanowi istotny, prosty do wyliczenia parametr, przydatny w ocenie stanu od ywienia. Zgodnie z WHO (Warld Health Organisation i NIH (National Institute of Health zakres BMI oznaczaj¹cy prawid³ow¹ masê cia³a to wartoœci rzêdu 18,-4,9 kg/m. BMI w zakresie -9,9 kg/m to nadwaga, natomiast wartoœci powy ej 30 kg/m œwiadcz¹ o oty- Me=3, (31,- 000 Me=33,9 ( ,83±3, 17,3±33, 3 170,±38, 7 104,89±31,1 108,1±30, 10,8±31, M e=40 (1-7 M e=4, (1-7 Me=39 (1-7 0,04 S tê enie triglicerydów (mg/dl M e=1 (39-0 M e=11 (4-19 Me=17 (39-0 Stê enie potasu przed hemodializ¹ (mmol/l Stê enie potasu po hemodializie (mmol/l Stê enie mocznika przed hemodializ¹ (mg/dl Stê enie mocznika po hemodializie (mg/dl,07±0,8,18±0, 9 4,99±0, 7 3,±0,4 3,1±0, 4 3,4±0, 4 117,1±3,3 114,7±38, 4 118,7±3, 3,93±1,0 3,7±10, 4 39,±17, 0 0,043 S tê enie bia³ka ca³kowitego (g/dl,7 (4,-7,0,7 (,3-7,7 (4,-8,4 S tê enie albumin (g/dl 3,3 (1,0-4,8 3,4 (1,8-3,9 3, (1,0-4,8 Kt/V 1,34±0, 1,4±0, 1 1,8±0, 0,01 18

4 Tabela III Charakterystyka badanej grupy - stosowane leki. Study group characteristics - hypotensive drugs. B eta-bloker N = (% N =0 (,% (,3% A CE-Inhibitor N =34 (41,9% N =13 (40,% N=1 (4,8% B loker kana³u wapniowego N = (4,% N =19 (9,4% N=33 (7,3% D iuretyk N =1 (19,8% N = (18,8% N=10 (0,4% B loker receptora angiotensyny N = (,% N =0 (0% N= (4,0% Tabela IV Charakterystyka grupy badanej- parametry echokardiograficzne. Study group characteristics - echocardiography parameters. Lewa komora (cm,0±0, 4,9±0, 8,11±0, T ylna œciana LK (cm M e=1, (0,9-1, M e=1,1 (0,9-1, Me=1, (0,9-1, Lewy przedsionek (cm 4,4±0, 4,11±0, 4,34±0, Aorta (cm 3,37±0, 4 3,3±0, 4 3,±0, 4 0,01 rzegroda miêdzykomorowa (cm 1,±0, 1,±0, 1,31±0, 0,038 rawa komora (cm,98±0,,9±0, 3,1±0, 3 F rakcja wyrzutowa (% M e= (1;70 M e=0 (1;70 Me= (3;8 Rycina 1 Korelacja pomiêdzy wskaÿnikiem BMI (body mass index a wiekiem pacjentów. The correlation between BMI (body mass index and age of patients. ³oœci [9,3]. Liczne badania epidemiologiczne przeprowadzone w populacji ogólnej dowiod³y o istnieniu zale noœci pomiêdzy oty- ³oœci¹ a œmiertelnoœci¹ [4,13,19]. Nadmierna masa cia³a sprzyja rozwojowi insulinoopornoœci, co stanowi istotny czynnik patogenetyczny w rozwoju cukrzycy typu [10]. Natomiast leczenie operacyjne oty³oœci poprawia kontrolê glikemii u chorych z cukrzyc¹ [0]. Wy sza od nale nej masa cia³a sprzyja tak e rozwojowi nadciœnienia têtniczego, choroby niedokrwiennej serca i niewydolnoœci kr¹ enia [10,18,]. Wykazano obni anie siê ciœnienia têtniczego o 1 mmhg wraz ze spadkiem 1 kg masy cia³a [17]. Z kolei cukrzyca i nadciœnienie têtnicze stanowi¹ w ostatnich latach g³ówne przyczyny schy³kowej niewydolnoœci nerek wymagaj¹cej leczenia nerkozastêpczego []. onadto od 1984r oty³oœæ per se uwa ana jest za odrêbn¹ jednostkê chorobow¹, która mo e doprowadziæ do rozwoju przewlek³ej choroby nerek, a tak e przyspieszaæ progresjê niewydolnoœci nerek. W przeprowadzonym badaniu oceniaj¹cym BMI chorych leczonych nerkozastêpczo zabiegami HD, podwy szona masa cia³a wystêpowa³a a u ok. 0% badanych. Cukrzycê obserwowano jedynie u 3% chorych z prawid³owym i niskim BMI i a u niemal 30% tych z podwy szonym wskaÿnikiem masy cia³a. W podobnej analizie Bevc i wsp. [3] stwierdzili podwy szone BMI u ok. 0% spoœród 7 chorych hemodializowanych. Liczne badania epidemiologiczne populacji ogólnej dowiod³y o istnieniu zale noœci pomiêdzy oty³oœci¹ a œmiertelnoœci¹ [4,13,19]. Badanie INTERHEART obejmuj¹ce chorych z krajów wykaza³o istotn¹ zale noœæ pomiêdzy oty³oœci¹, szczególnie brzuszn¹, a wyst¹pieniem zawa³u miêœnia sercowego [4]. 14-letnia obserwacja chorych bior¹cych udzia³ w badaniu Framingham Heart Study wykaza³a rozwój niewydolnoœci serca u ok. 8% pacjentów, dwukrotnie czêœciej u tych z wysokim BMI [1]. Z kolei wœród chorych ze schy³kow¹ niewydolnoœci¹ nerek leczonych hemodializami, opisywane jest zjawisko okreœlane jako odwrotna epidemiologia, polegaj¹ce na lepszym rokowaniu i d³u szym prze yciu pacjentów z wy szym BMI [1]. Chazot i wsp. [8] w badaniu obejmuj¹cym ok., tys. chorych hemodializowanych, wykazali ni sze ryzyko œmiertelnoœci u osób z nadwag¹ lub oty³oœci¹ w porównaniu z pacjentami o prawid³owej lub zbyt niskiej masie cia³a. Z kolei Fleischmann i wsp. [1] w grupie ponad 1300 pacjentów hemodializowanych obserwowali ok. 30% redukcjê ryzyka zgonu na ka dy punkt wzrostu BMI. Zale noœæ tê t³umaczy czêste wystêpowanie wœród chorych hemodializowanych zespo³u niedo ywienia, charakteryzuj¹cym siê klinicznie w³aœnie niskim BMI a biochemicznie przede wszystkim hipoalbuminemi¹, a tak e niskim stê- eniem mocznika i cholesterolu [11]. Zespó³ ten w istotny sposób pogarsza rokowanie. W analizowanej populacji pacjentów leczonych zabiegami HD nie obserwowano ró - nic stê enia albuminy w grupach z prawid³ow¹ i nadmiern¹ mas¹ cia³a. W obu grupach jednak stê enie to nie osi¹ga³o wartoœci uwa anej za graniczn¹ - 3, g/dl. Natomiast wœród chorych z podwy szonym BMI stwierdzono wy sze stê enie mocznika po zabiegu HD oraz ni szy, aczkolwiek mieszcz¹cy siê w granicach normy, wskaÿnik adekwatnoœci dializy Kt/V a tak e istotnie wy- sze przyrosty masy cia³a pomiêdzy dializami. Œwiadczyæ to mo e z jednej strony o wiêkszym ryzyku niedodializowania tej grupy chorych ale z drugiej - o lepszej poda y pokarmów, w tym bia³ka, zwa ywszy na fakt, e w grupie tej, w zakresie granicznej istotnoœci statystycznej, czêœciej zachowana by³a resztkowa funkcja nerek. W swojej pracy na temat tzw. paradoksu BMI u pacjentów hemodializowanych Agarwal [1] opisuje czêstsze wystêpowanie oraz nieprawid³ow¹ kontrolê nadciœnienia têtniczego u chorych z nisk¹ mas¹ cia³a. W przeprowadzonym badaniu zaobserwowano nieco wy sze wartoœci ciœnienia rozkurczowego przed zabiegiem HD u pacjentów z BMI poni ej kg/m. Aczkolwiek szczegó³owa analiza parametrów echokardiograficznych badanych chorych wykaza³a istotnie wiêkszy wymiar aorty oraz przegrody miêdzykomorowej w grupie z podwy szonym BMI w porównaniu z pacjentami o prawid³owej i niskiej masie cia³a. W ca³ej badanej grupie parametry te oraz wielkoœæ lewego przedsionka przekracza³y zakres normy, co potwierdza znany fakt zwiêkszonego ryzyka sercowo-naczyniowego wœród chorych dializowanych. Na ryzyko to wp³ywa równie tzw. aterogenny profil lipidowy, charakterystyczny dla pacjentów z przewlek³¹ chorob¹ nerek, cechuj¹cy siê min. wysokim stê- eniem triglicerydów i obni onym stê eniem HDL-cholesterolu [7]. W przeprowadzonej przez nas analizie stwierdziliœmy obni one stê enie frakcji HDL-cholesterolu w grupie Nefrologia i Dializoterapia olska 01 1 Numer 4 19

5 chorych z BMI > m/kg. odobne dane uzyskali Bevc i wsp. [3], oceniaj¹cy profil lipidowy, obwód pasa i BMI wœród 7 hemodializowanych. Tak e w tej grupie pacjenci z wy szym BMI mieli istotnie ni sze stê enie frakcji HDL-cholesterolu. Œrednie wartoœci cholesterolu ca³kowitego w ca³ej badanej populacji, niezale nie od wielkoœci BMI, by³y niskie i nie osi¹gnê³y stê enia 180 mg/dl. Ciekawych obserwacji dostarczy³a niedawno opublikowana praca Bansal i wsp. [] przedstawiaj¹ca porównanie zale noœci pomiêdzy wskaÿnikiem masy cia³a a ryzykiem sercowo-naczyniowym wœród pacjentów z przewlek³¹ chorob¹ nerek i bez. Autorzy ci nie obserwowali odwrotnej ni w populacji bez ChN zale noœci pomiêdzy BMI a wybranymi czynnikami ryzyka sercowonaczyniowego. Z kolei Stosovic i wsp. [1] analizuj¹c przydatnoœæ ró nych parametrów antropometrycznych w ocenie ryzyka œmiertelnoœci chorych hemodializowanych, wykazali, e BMI nie jest tu czynnikiem predykcyjnym. Stwierdzili, e na wielkoœæ wspó³czynnika masy cia³a wp³ywa³a nie tylko masa t³uszczowa i miêœniowa ale tak e wielkoœæ rusztowania kostnego i stan nawodnienia pacjentów. odczas przeprowadzonej przez nas analizy wskaÿnika masy cia³a u pacjentów hemodializowanych, zwraca równie uwagê ró nica wieku obu badanych grup - pacjenci z wy szym BMI byli istotnie starsi (0 vs 9 lat. odobnie Çelik i wsp. [] wykazali wy sze BMI w grupie chorych hemodializowanych po r. Autorzy ci porównuj¹c ró ne parametry oceny stanu od ywienia wœród pacjentów leczonych zabiegami HD do r i powy ej stwierdzili, e u osób w wieku podesz³ym wystêpuje podwy - szony indeks masy t³uszczowej, przy czym inne parametry wskazuj¹ na utratê masy miêœniowej i stan niedo ywienia. Wnioski odwy szone BMI u chorych hemodializowanych wi¹ e siê z czêstszym wystêpowaniem cukrzycy, ni szymi stê eniami HDLcholesterolu i bardziej zaawansowanymi zmianami w morfologii uk³adu kr¹ enia ocenianym badaniem echokardiograficznym. Mo e to œwiadczyæ o wp³ywie tkanki t³uszczowej na zwiêkszone ryzyko sercowo-naczyniowe tej grupy. Niezale nie od BMI zwraca uwagê fakt hipoalbuminemii obserwowanej w badanej populacji. Wskazanym jest zatem przeanalizowanie rodzaju stosowanej diety, a nawet przeprowadzenie wnikliwej edukacji dietetycznej wœród chorych hemodializowanych. iœmiennictwo 1. Agarwal R.: Body mass index-mortality paradox in hemodialysis: can it be explained by blood pressure? Hypertension. 011, 8, Bansal N., Vittinghoff E., lantinga L., Hsu C.Y.: Does chronic kidney disease modify the association between body mass index and cardiovascular disease risk factors. J. Nephrol. 01,, Bevc S., otoènik A., Hojs R.: Lipids, waist circumference and body mass index in haemodialysis patients. J. Int. Med. Res. 011, 39, Calle E.E., Thun M.J., etrelli J.M. et al.: Body-mass index and mortality in a prospective cohort of U.S. adults. N. Engl. J. Med. 1999, 341, Cao Y., Li W., Yang G. et al.: Diabetes and hypertension have become leading causes of CKD in Chinese elderly patients: a comparison between and Int. Urol. Nephrol. 01, 44, 19.. Çelik G., Oc B., Kara I. et al.: Comparison of nutritional parameters among adult and elderly hemo-dialysis patients. Int. J. Med. Sci. 011, 8, Chan D.T., Irish A.B., Dogra G.K., Watts G.F.: Dyslipidaemia and cardiorenal disease: mechanisms, therapeutic opportunities and clinical trials. Atherosclerosis 008, 19, Chazot C., Gassia J.., Di Benedetto A. et al.: Is there any survival advantage of obesity in Southern European haemodialysis patients? Nephrol. Dial. Transplant. 009, 4, Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation, and Treatment of Overweight and Obesity in Adults-- The Evidence Report. National Institutes of Health. Obes. Res. 1998, (Suppl., 1S. 10. DeFronzo R.A., Ferrannini E.: Insulin resistance. A multifaceted syndrome responsible for NIDDM, obesity, hypertension, dyslipidemia, and atherosclerotic cardiovascular disease. Diabetes Care 1991, 14, Dwyer J.T., Larive B., Leung J. et al.: HEMO Study Group. Are nutritional status indicators associated with mortality in the Hemodialysis (HEMO Study? Kidney Int. 00, 8, Fleischmann E., Teal N., Dudley J. et al.: Influence of excess weight on mortality and hospital stay in 134 hemodialysis patients. Kidney Int. 1999,, Freedman D.M., Ron E., Ballard-Barbash R. et al.: Body mass index and all-cause mortality in a nationwide US cohort. Int. J. Obes. (Lond. 00, 30, Kalaitzidis R.G., Siamopoulos K.C.: The role of obesity in kidney disease: recent findings and potential mechanisms. Int. Urol. Nephrol. 011, 43, Kenchaiah S., Evans J.C., Levy D. et al.: Obesity and the risk of heart failure. N. Engl. J. Med. 00, 347, Leavey S.F., McCullough K., Hecking E. et al.: Body mass index and mortality in 'healthier' as compared with 'sicker' haemodialysis patients: results from the Dialysis Outcomes and ractice atterns Study (DOS. Nephrol. Dial. Transplant. 001, 1, Neter J.E., Stam B.E., Kok F.J. et al.: Influence of weight reduction on blood pressure: a meta-analysis of randomized controlled trials. Hypertension 003, 4, Nguyen N.T., Magno C.., Lane K.T. et al.: Association of hypertension, diabetes, dyslipidemia, and metabolic syndrome with obesity: findings from the National Health and Nutrition Examination Survey, 1999 to 004. J. Am. Coll. Surg. 008, 07, ischon T., Boeing H., Hoffmann K. et al.: General and abdominal adiposity and risk of death in Europe. N. Engl. J. Med. 008, 39, Schauer.R., Kashyap S.R., Wolski K. et al.: Bariatric surgery versus intensive medical therapy in obese patients with diabetes. N. Engl. J. Med. 01, 3, Stosovic M., Stanojevic M., Simic-Ogrizovic S. et al.: The predictive value of anthropometric parameters on mortality in haemodialysis patients. Nephrol. Dial. Transplant. 011,, Wilson.W., D'Agostino R.B., Sullivan L. et al.: Overweight and obesity as determinants of cardiovascular risk: the Framingham experience. Arch. Intern. Med. 00, 1, World Health Organisation. Obesity: preventing and managing the global epidemic. Report of a WHO consultation. World Health Organ. Tech. Rep. Ser. 000, 894, Yusuf S., Hawken S., Ounpuu S. et al.: INTERHEART Study Investigators. Effect of potentially modifiable risk factors associated with myocardial infarction in countries (the INTERHEART study: case-control study. Lancet 004, 34,

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014

Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leczenie przeciwpłytkowe w niewydolności nerek (PCHN) Dr hab. Dorota Zyśko, prof. nadzw Łódź 2014 Leki przeciwpłytkowe (ASA, clopidogrel) Leki przeciwzakrzepowe (heparyna, warfin, acenocumarol) Leki trombolityczne

Bardziej szczegółowo

Zależność między wskaźnikiem masy ciała i obwodem talii a wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej u młodych mężczyzn

Zależność między wskaźnikiem masy ciała i obwodem talii a wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej u młodych mężczyzn ANNALES ACADEMIAE MEDICAE SILESIEIS PRACA ORYGINALNA Zależność między wskaźnikiem masy ciała i obwodem talii a wskaźnikiem filtracji kłębuszkowej u młodych mężczyzn The relationship between body mass index,

Bardziej szczegółowo

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego

Materiały edukacyjne. Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Materiały edukacyjne Diagnostyka i leczenie nadciśnienia tętniczego Klasyfikacja ciśnienia tętniczego (mmhg) (wg. ESH/ESC )

Bardziej szczegółowo

Omówienie wyników badañ krwi

Omówienie wyników badañ krwi Omówienie wyników badañ krwi ej asz n y w ializ m a D t Wi tacji S Dlaczego badania krwi s¹ wykonywane tak czêsto? Co miesi¹c pobieramy seriê próbek krwi w celu sprawdzenia skutecznoœci zabiegu dializy

Bardziej szczegółowo

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon:

Mam cukrzycę. Wezwij lekarza lub pogotowie ratunkowe. Dane Pacjenta. Stosuję następujące leki: 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. 9. 10. Imię : Nazwisko: Telefon: DANE PACJENTA Mam cukrzycę Jeśli wykazuję zaburzenia świadomości i jestem w stanie połykać, to podaj mi CUKIER w dowolnej formie sok, syrop, słodzoną wodę, colę, cukierki lub ciastko i zatelefonuj do mojego

Bardziej szczegółowo

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne

Analiza fali tętna u dzieci z. doniesienie wstępne Analiza fali tętna u dzieci z chorobami kłębuszków nerkowych doniesienie wstępne Piotr Skrzypczyk, Zofia Wawer, Małgorzata Mizerska-Wasiak, Maria Roszkowska-Blaim Katedra i Klinika Pediatrii i Nefrologii

Bardziej szczegółowo

Rozpowszechnienie czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca w szóstej dekadzie życia

Rozpowszechnienie czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca w szóstej dekadzie życia Gerontologia Polska PRACA ORYGINALNA tom 14, nr 1, 18 24 ISSN 1425 4956 Elżbieta ozak-szkopek, Jerzy Baraniak, Jolanta ieczkowska atedra i linika Chorób Wewnętrznych Akademii edycznej w Lublinie Rozpowszechnienie

Bardziej szczegółowo

Czêstoœæ wystêpowania przewlek³ej choroby nerek w populacji pacjentów leczonych w NZOZ OL-MED przychodni podstawowej opieki zdrowotnej w Olsztynie

Czêstoœæ wystêpowania przewlek³ej choroby nerek w populacji pacjentów leczonych w NZOZ OL-MED przychodni podstawowej opieki zdrowotnej w Olsztynie Czêstoœæ wystêpowania przewlek³ej choroby nerek w populacji pacjentów leczonych w NZOZ OL-MED przychodni podstawowej opieki zdrowotnej w Olsztynie Problem wczesnego wykrywania przewlek³ej choroby nerek

Bardziej szczegółowo

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami

Pierwsi pacjenci z cukrzycą leczeni powtarzanymi dializami KONFERENCJA PRASOWA WARSZAWA 04.03.2010 LECZENIE NERKOZASTĘPCZE Prof. Bolesław Rutkowski Katedra i Klinika Nefrologii, Transplantologii i Chorób Wewnętrznych Gdański Uniwersytet Medyczny 1 Pierwsi pacjenci

Bardziej szczegółowo

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI

LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI Załącznik nr 14 do Zarządzenia Nr 41/2009 Prezesa NFZ z dnia 15 września 2009 roku Nazwa programu: LECZENIE NIEDOKRWISTOŚCI W PRZEBIEGU PRZEWLEKŁEJ NIEWYDOLNOŚCI NEREK ICD-10 N 18 przewlekła niewydolność

Bardziej szczegółowo

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją

Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją 234 Ocena skuteczności preparatów miejscowo znieczulających skórę w redukcji bólu w trakcie pobierania krwi u dzieci badanie z randomizacją The effectiveness of local anesthetics in the reduction of needle

Bardziej szczegółowo

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku

Otyłość i choroby nerek. groźny problem XXI wieku Otyłość i choroby nerek groźny problem XXI wieku Dr Lucyna Kozłowska SGGW, Wydział Nauk o śywieniu Człowieka i Konsumpcji Katedra Dietetyki e-mail: lucyna_kozlowska@sggw.pl Nadwaga + otyłość 25% 27% Nadwaga

Bardziej szczegółowo

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012

Koszty obciążenia społeczeństwa. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Koszty obciążenia społeczeństwa chorobami układu krążenia. Ewa Oćwieja Marta Ryczko Koło Naukowe Ekonomiki Zdrowia IZP UJ CM 2012 Badania kosztów chorób (COI Costof illnessstudies) Ekonomiczny ciężar choroby;

Bardziej szczegółowo

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013

XVIII ORDYNATORSKIE ZAKOPIAÑSKIE DNI KARDIOLOGICZNE 10-13 paÿdziernika 2013 CZWARTEK 10.10.2013 2 CZWARTEK 10.10.2013 18.00-20.30 Sala A - Sala im. Józefa Pi³sudskiego, poziom 2 Powitanie Uczestników XVIII Ordynatorskich Zakopiañskich Dni Kardiologicznych - kilka s³ów o Podyplomowej Szkole Kardiologicznej

Bardziej szczegółowo

Prealbumina w ocenie powikłań u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek leczonych hemodializami

Prealbumina w ocenie powikłań u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek leczonych hemodializami diagnostyka laboratoryjna Journal of Laboratory Diagnostics 2013 Volume 49 Number 2 107-111 Praca oryginalna Original Article Prealbumina w ocenie powikłań u chorych ze schyłkową niewydolnością nerek leczonych

Bardziej szczegółowo

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus

Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Migotanie przedsionków problemem wieku podeszłego. Umiarawiać czy nie w tej populacji? Zbigniew Kalarus Katedra Kardiologii, Wrodzonych Wad Serca i Elektroterapii Śląskie Centrum Chorób Serca w Zabrzu

Bardziej szczegółowo

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych

Ocena wpływu wybranych czynników na występowanie zaburzeń lipidowych u osób otyłych PRACA ORYGINALNA ISSN 1640 8497 Agata Bronisz, Katarzyna Napiórkowska, Aleksandra Srokosz, Małgorzata Sobiś-Żmudzińska, Roman Junik Katedra i Klinika Endokrynologii i Diabetologii, Uniwersytet Mikołaja

Bardziej szczegółowo

STAN PRZEDNADCIŚNIENIOWY

STAN PRZEDNADCIŚNIENIOWY STAN PRZEDNADCIŚNIENIOWY Łukasz Artyszuk SKN przy Katedrze i Klinice Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii Plan Definicja Klasyfikacja ciśnienia tętniczego Epidemiologia Ryzyko sercowo

Bardziej szczegółowo

Oty oêç wp yw na wzrost ryzyka metabolicznego i rozwój powik aƒ

Oty oêç wp yw na wzrost ryzyka metabolicznego i rozwój powik aƒ 1 Oty oêç wp yw na wzrost ryzyka metabolicznego i rozwój powik aƒ Prof. dr hab. med. Danuta Pupek-Musialik Kierownik Katedry i Kliniki Chorób Wewn trznych, Zaburzeƒ Metabolicznych i NadciÊnienia T tniczego

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Rozdzia³ 1 NADCIŒNIENIE TÊTNICZE JAKO PROBLEM ZDROWOTNY prof. dr hab. n. farm. S³awomir Lipski,

Bardziej szczegółowo

ROZDZIA 4 OBRAZ KLINICZNY. Tomasz Tomasik

ROZDZIA 4 OBRAZ KLINICZNY. Tomasz Tomasik ROZDZIA 4 OBRAZ KLINICZNY Tomasz Tomasik Rozwój i przebieg nadciênienia t tniczego... 58 Zagro enie ycia chorego... 59 Rokowanie... 60 NadciÊnienie bia ego fartucha.... 61 Repetytorium... 62 PiÊmiennictwo...

Bardziej szczegółowo

Normy wskaÿnika wagowo-wzrostowego populacji dzieci i m³odzie y Ziemi Lubuskiej

Normy wskaÿnika wagowo-wzrostowego populacji dzieci i m³odzie y Ziemi Lubuskiej PRACE NAUKOWE Akademii im. Jana D³ugosza w Czêstochowie Seria: KULTURA FIZYCZNA z. VII, 2007 Ryszard Asienkiewicz, Józef Tatarczuk, Artur Wandycz Normy wskaÿnika wagowo-wzrostowego populacji dzieci i m³odzie

Bardziej szczegółowo

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO

CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO CHOROBY WEWNĘTRZNE CHOROBY UKŁADU MOCZOWEGO Dariusz Moczulski Klinika Chorób Wewnętrznych i Nefrodiabetologii Uniwersytecki Szpital Kliniczny im. WAM 90 549 Łódź, ul. Żeromskiego 113 Nadciśnienie tętnicze

Bardziej szczegółowo

zdiagnozowano nadciśnienie. Zgodnie z danymi WHO szacuje się, że liczba ludzi chorujących na nadciśnienie wzrosła z 600mln w 1980r.

zdiagnozowano nadciśnienie. Zgodnie z danymi WHO szacuje się, że liczba ludzi chorujących na nadciśnienie wzrosła z 600mln w 1980r. STRESZCZENIE Według danych WHO udar mózgu w populacji osób dorosłych stanowi trzecią co do częstości przyczynę zgonów oraz główną przyczynę utraty samodzielności i trwałego kalectwa. Od dekad stanowi progresywnie

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 21 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 21 Przedmowa sekretarza Naczelnej Rady Aptekarskiej przedstawiciela NRA w EuroPharm Forum................

Bardziej szczegółowo

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o.

Cukrzyca typu 2 Novo Nordisk Pharma Sp. z o.o. Cukrzyca typu 2 Cukrzyca typu 2 Jeśli otrzymałeś tę ulotkę, prawdopodobnie zmagasz się z problemem cukrzycy. Musisz więc odpowiedzieć sobie na pytania: czy wiesz, jak żyć z cukrzycą? Jak postępować w wyjątkowych

Bardziej szczegółowo

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM

Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Marcin Leszczyk SKN przy Klinice Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM Definicja NS to zespół kliniczny, w którym wskutek dysfunkcji serca jego pojemność minutowa jest zmniejszona w stosunku do zapotrzebowania

Bardziej szczegółowo

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY

NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY NADCIŚNIENIE ZESPÓŁ METABOLICZNY Poradnik dla pacjenta i jego rodziny Konsultacja: prof. dr hab. med. Zbigniew Gaciong CO TO JEST ZESPÓŁ METABOLICZNY Nadciśnienie tętnicze (inaczej podwyższone ciśnienie

Bardziej szczegółowo

Analiza stanu odżywienia osób po 65. roku życia hospitalizowanych na oddziale gastroenterologicznym

Analiza stanu odżywienia osób po 65. roku życia hospitalizowanych na oddziale gastroenterologicznym PRACE ORYGINALNE Piel. Zdr. Publ. 213, 3, 3, 293 298 ISSN 282-9876 Copyright by Wroclaw Medical University Robert Dudkowiak b d, f a, c f, Elżbieta Poniewierka Analiza stanu odżywienia osób po 65. roku

Bardziej szczegółowo

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego

Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Prewencja wtórna po OZW-co możemy poprawić? Prof. Janina Stępińska Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego Innowacje w kardiologii, Warszawa, 17 maja 2012 Potencjalny konflikt interesów NIE ZGŁASZAM

Bardziej szczegółowo

ZAWAŁ PRAWEJ KOMORY odmienności diagnostyczno-terapeutyczne. rat. med. Adam J. Stępka Centrum Kardiologii Allenort w Kutnie

ZAWAŁ PRAWEJ KOMORY odmienności diagnostyczno-terapeutyczne. rat. med. Adam J. Stępka Centrum Kardiologii Allenort w Kutnie ZAWAŁ PRAWEJ KOMORY odmienności diagnostyczno-terapeutyczne rat. med. Adam J. Stępka Centrum Kardiologii Allenort w Kutnie RVMI może manifestować się jako wstrząs kardiogenny. Strategia leczenia RVMI jest

Bardziej szczegółowo

Czy mogą być niebezpieczne?

Czy mogą być niebezpieczne? Diety wysokobiałkowe w odchudzaniu Czy mogą być niebezpieczne? Lucyna Kozłowska Katedra Dietetyki SGGW Diety wysokobiałkowe a ryzyko zgonu Badane osoby: Szwecja, 49 261 kobiet w wieku 30 49 lat (1992 i

Bardziej szczegółowo

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa)

I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) Spis treści 1. Wprowadzenie 13 Wstęp do wydania II 16 I. Cukrzycowa choroba nerek (nefropatia cukrzycowa) 2. Podstawowa charakterystyka struktury i czynności nerek 21 3. Czynniki wpływające na rozwój uszkodzenia

Bardziej szczegółowo

OCENA ROZPRAWY. Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku

OCENA ROZPRAWY. Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku Dr hab. n. med. Mariusz Jasik Katedra i Klinika Gastroenterologii i Chorób Przemiany Materii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego Warszawa, dnia 4 maja 2015 roku OCENA ROZPRAWY na stopień doktora nauk

Bardziej szczegółowo

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia

Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Pieczątka świadczeniodawcy nr umowy z NFZ Karta badania profilaktycznego w Programie profilaktyki chorób układu krążenia Uwaga! Kartę należy wypełnić drukowanymi literami, twierdzące odpowiedzi na pytania

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1

SPIS TREŒCI. Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego... 13. Od Autora... 15. Rozdzia³ 1 SPIS TREŒCI Przedmowa przewodnicz¹cego Rady Naukowej Czasopisma Aptekarskiego........................... 13 Od Autora........................................... 15 Rozdzia³ 1 ROLA I ZNACZENIE FARMAKOEKONOMIKI

Bardziej szczegółowo

Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo

Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo PRACE ORYGINALNE Ma³gorzata KARDASZ 1 Jacek MA YSZKO Ewa STEFAÑSKA 1 Lucyna OSTROWSKA 1 Ocena sposobu ywienia pacjentów hemodializowanych i dializowanych otrzewnowo Assessment of dietary habits in hemodialysis

Bardziej szczegółowo

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II

Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część II PRACA ORYGINALNA Medycyna Ogólna i Nauki o Zdrowiu, 2012, Tom 18, Nr 4, 435-441 www.monz.pl Występowanie czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych w grupie 40- i 50-letnich mieszkańców Wrocławia. Część

Bardziej szczegółowo

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków

Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Programy badań przesiewowych Wzrok u diabetyków Dokładniejsze badania i leczenie retinopatii cukrzycowej Closer monitoring and treatment for diabetic retinopathy Ważne informacje o ochronie zdrowia Important

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta

Aneks II. Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta Aneks II Uzupełnienia odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego i Ulotki dla pacjenta 7 Dla produktów zawierających inhibitory enzymu konwertującego angiotensynę (inhibitory ACE) benazepryl,

Bardziej szczegółowo

Hormony płciowe. Macica

Hormony płciowe. Macica Hormony płciowe Macica 1 Estrogeny Działanie estrogenów Działanie na układ rozrodczy (macica, endometrium, pochwa) Owulacja Libido Przyspieszenie metabolizmu Zwiększenie ilości tkanki tłuszczowej Tworzenie

Bardziej szczegółowo

Kinga Janik-Koncewicz

Kinga Janik-Koncewicz Kinga Janik-Koncewicz miażdżyca choroby układu krążenia cukrzyca typu 2 nadciśnienie choroby układu kostnego nowotwory Światowa Organizacja Zdrowia szacuje, że około 7-41% nowotworów jest spowodowanych

Bardziej szczegółowo

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe

3.3.3 Py³ PM10. Tabela 3.3.3.1 Py³ PM10 - stê enia œrednioroczne i œredniookresowe Wyniki pomiarów z sieci ARMAAG Fundacja ARMAAG Raport 1999 3.3.3 Py³ PM10 Py³ PM10 mierzony by³ w stacjach ARMAAG dwiema metodami: metod¹ radiometryczn¹ analizatorem firmy Eberline i metod¹ wagow¹, py³omierzem

Bardziej szczegółowo

is being observed in developing countries what is related to worldwide epidemic of obesity due to atherogenic diet rich in calories, genetic

is being observed in developing countries what is related to worldwide epidemic of obesity due to atherogenic diet rich in calories, genetic Streszczenie Cukrzyca jako choroba społeczna i cywilizacyjna przybrała na przełomie XX i XXI wieku rozmiary epidemii. Szczególnie wzrost liczby chorych na cukrzycę typu 2 (T2DM) obserwuje się w krajach

Bardziej szczegółowo

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada

Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu. Maciej Niewada Aspekty ekonomiczne dostępności do nowoczesnego leczenia przeciwkrzepliwego w profilaktyce udaru mózgu Maciej Niewada PLAN Udar epidemia? Jak migotanie przedsionków wpływa na udar? Nowe leki przeciwkrzepliwe:

Bardziej szczegółowo

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta

Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Aneks III Zmiany w charakterystyce produktu leczniczego oraz w ulotce dla pacjenta Uwaga: Niniejsze zmiany do streszczenia charakterystyki produktu leczniczego i ulotki dla pacjenta są wersją obowiązującą

Bardziej szczegółowo

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko

SUMMIT INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY. 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko INTERNATIONAL ANESTHESIOLOGY SUMMIT 7 marca 2009, Marakesz,, Maroko GŁÓWNE TEMATY Znieczulenie ogólne anestezja wziewna. Intensywna terapia zastosowanie levosimendanu. Levobupivacaina zastosowanie w ortopedii

Bardziej szczegółowo

Jakość życia pacjentów dializowanych i po przeszczepie nerek

Jakość życia pacjentów dializowanych i po przeszczepie nerek PRACA ORYGINALNA Jakość życia pacjentów dializowanych i po przeszczepie nerek Quality of life of patients on dialysis and after renal transplantation Monika Gętek 1, Ewa Nowakowska-Zajdel 2, Natalia Czech

Bardziej szczegółowo

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH

ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ I MASĄ CIAŁA RODZICÓW I DZIECI W DWÓCH RÓŻNYCH ŚRODOWISKACH S ł u p s k i e P r a c e B i o l o g i c z n e 1 2005 Władimir Bożiłow 1, Małgorzata Roślak 2, Henryk Stolarczyk 2 1 Akademia Medyczna, Bydgoszcz 2 Uniwersytet Łódzki, Łódź ZALEŻNOŚĆ MIĘDZY WYSOKOŚCIĄ

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę

Nadciśnienie tętnicze. Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę Nadciśnienie tętnicze Prezentacja opracowana przez lek.med. Mariana Słombę EPIDEMIOLOGIA: Odsetek nadciśnienia tętniczego w populacji Polski w wieku średnim (36-64 lat) wynosi 44-46% wśród mężczyzn i 36-42%

Bardziej szczegółowo

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT

ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEGO SKŁADOWYCH W WOJEWÓDZTWIE LUBUSKIM U OSÓB W WIEKU 30 65 LAT Nowiny Lekarskie 2009, 78, 1, 3 7 ANDRZEJ SZCZEPANIAK 1, BARBARA CZEKALSKA 1, MARTA GLURA 2, HANNA STANKOWIAK-KULPA 1, MARIAN GRZYMISŁAWSKI 1 ROZPOWSZECHNIENIE ZESPOŁU METABOLICZNEGO ORAZ POSZCZEGÓLNYCH

Bardziej szczegółowo

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT

CZĘSTOŚĆ WYSTĘPOWANIA WAD KOŃCZYN DOLNYCH U DZIECI I MŁODZIEŻY A FREQUENCY APPEARANCE DEFECTS OF LEGS BY CHILDREN AND ADOLESCENT Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogiki i Administracji w Poznaniu Nr 3 2007 Grażyna Szypuła, Magdalena Rusin Bielski Szkolny Ośrodek Gimnastyki Korekcyjno-Kompensacyjnej im. R. Liszki w Bielsku-Białej

Bardziej szczegółowo

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego

PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego PROGRAM RAZEM DLA SERCA Karta Badania Profilaktycznego ETAP I (wypełni pielęgniarka) Imię i nazwisko:... Adres:... PESEL Wzrost:...cm Wykształcenie:... Masa ciała:...kg Zawód wykonywany:... Obwód talii:...cm

Bardziej szczegółowo

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze

Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu. Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Znaczenie wczesnego wykrywania cukrzycy oraz właściwej kontroli jej przebiegu Krzysztof Strojek Śląskie Centrum Chorób Serca Zabrze Czynniki ryzyka rozwoju i powikłania cukrzycy Nadwaga i otyłość Retinopatia

Bardziej szczegółowo

pod patronatem National Lipid Association WARSZAWA, 9 10 września 2011 r.

pod patronatem National Lipid Association WARSZAWA, 9 10 września 2011 r. pod patronatem National Lipid Association WARSZAWA, 9 10 września 2011 r. 1 PROGRAM 9 10 września 2011 r. Aktualne rekomendacje leczenia zaburzeń lipidowych o konferencji Termin 9 10 września 2011 r. 2

Bardziej szczegółowo

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz

Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2 w Polsce a najnowsze wytyczne. Wyniki polskiego badania ARETAEUS1 komentarz PRACA POGLĄDOWA ISSN 1640 8497 Władysław Grzeszczak Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Diabetologii i Nefrologii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Zabrzu Leczenie nowo rozpoznanej cukrzycy typu 2

Bardziej szczegółowo

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy)

Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Prezentacja dotycząca sytuacji kobiet w regionie Kalabria (Włochy) Położone w głębi lądu obszary Kalabrii znacznie się wyludniają. Zjawisko to dotyczy całego regionu. Do lat 50. XX wieku przyrost naturalny

Bardziej szczegółowo

Model kompleksowej opieki nad pacjentem po zawale serca Choroby układu krążenia są główną przyczyną chorobowości i odpowiadają za 45,8% zgonów

Model kompleksowej opieki nad pacjentem po zawale serca Choroby układu krążenia są główną przyczyną chorobowości i odpowiadają za 45,8% zgonów Model kompleksowej opieki nad pacjentem po zawale serca Choroby układu krążenia są główną przyczyną chorobowości i odpowiadają za 45,8% zgonów rocznie w Polsce. Zmiany demograficzne starzejące się społeczeństwo)

Bardziej szczegółowo

Przewlek³a choroba nerek w materiale Poradni Nefrologicznej. Czêœæ II. Porównanie trzech ró nych metod oceny filtracji k³êbuszkowej

Przewlek³a choroba nerek w materiale Poradni Nefrologicznej. Czêœæ II. Porównanie trzech ró nych metod oceny filtracji k³êbuszkowej PRACE ORYGINALNE Jerzy KOPEÆ Rafa³ JANUSZEK Ewa WIECZOREK-SURDACKA Marek KU NIEWSKI W³adys³aw SU OWICZ Przewlek³a choroba nerek w materiale Poradni Nefrologicznej. Czêœæ II. Porównanie trzech ró nych metod

Bardziej szczegółowo

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych

Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych. Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Dostępność terapii z zastosowaniem pomp insulinowych Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy Medtronic.w

Bardziej szczegółowo

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania

Laboratorium analityczne ZAPRASZA. do skorzystania Laboratorium analityczne ZAPRASZA do skorzystania z promocyjnych PAKIETÓW BADAŃ LABORATORYJNYCH Pakiet I Pakiet II Pakiet III Pakiet IV Pakiet V Pakiet VI Pakiet VII Pakiet VIII Pakiet IX Pakiet X "CUKRZYCA"

Bardziej szczegółowo

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report

Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Is there a relationship between age and side dominance of tubal ectopic pregnancies? A preliminary report Czy istnieje zależność pomiędzy wiekiem i stroną, po której umiejscawia się ciąża ektopowa jajowodowa?

Bardziej szczegółowo

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ

OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. XLIV, 2011, 1, str. 82 88 Małgorzata Kardasz, Lucyna Ostrowska, Ewa Stefańska OCENA SPOSOBU ŻYWIENIA PACJENTÓW HEMODIALIZOWANYCH Z PRAWIDŁOWĄ MASĄ CIAŁA, Z NADWAGĄ I OTYŁOŚCIĄ Zakład

Bardziej szczegółowo

Nadciśnienie tętnicze - wytyczne PTNT 2015 Co jest szczególnie ważne?

Nadciśnienie tętnicze - wytyczne PTNT 2015 Co jest szczególnie ważne? Nadciśnienie tętnicze - wytyczne PTNT 2015 Co jest szczególnie ważne? Zbigniew Gaciong Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Nadciśnienia Tętniczego i Angiologii, Warszawski Uniwersytet Medyczny 1 Czynniki

Bardziej szczegółowo

STRESZCZENIE / ABSTRACT

STRESZCZENIE / ABSTRACT STRESZCZENIE / ABSTRACT Wstęp: Rtęć jest metalem o silnym działaniu neuro, nefro i hepatotoksycznym oraz zwiększającym ryzyko chorób układu krążenia. Pracownicy zatrudnieni w zakładach przemysłowych wykorzystujących

Bardziej szczegółowo

HTA (Health Technology Assessment)

HTA (Health Technology Assessment) Krzysztof Łanda 1 z 5 HTA (Health Technology Assessment) Ocena leków stosowanych w okre lonych wskazaniach podlega tym samym generalnym regu om, co inne technologie terapeutyczne, jednak specyfika interwencji

Bardziej szczegółowo

ZABURZENIA GOSPODARKI LIPIDOWEJ U DZIECI CHORYCH NA PRZEWLEK NIEWYDOLNOή NEREK LECZONYCH ZACHOWAWCZO

ZABURZENIA GOSPODARKI LIPIDOWEJ U DZIECI CHORYCH NA PRZEWLEK NIEWYDOLNOή NEREK LECZONYCH ZACHOWAWCZO PRACA ORYGINALNA 2004, VOL 34, NO 1, 46-51 ZABURZENIA GOSPODARKI LIPIDOWEJ U DZIECI CHORYCH NA PRZEWLEK NIEWYDOLNOή NEREK LECZONYCH ZACHOWAWCZO LIPID METABOLISM DISTURBANCES IN CHILDREN WITH CHRONIC RENAL

Bardziej szczegółowo

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn

Analysis of infectious complications inf children with acute lymphoblastic leukemia treated in Voivodship Children's Hospital in Olsztyn Analiza powikłań infekcyjnych u dzieci z ostrą białaczką limfoblastyczną leczonych w Wojewódzkim Specjalistycznym Szpitalu Dziecięcym w Olsztynie Analysis of infectious complications inf children with

Bardziej szczegółowo

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ

WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ ROCZN. PZH 2007, 58, NR 1, 89-94 KATARZYNA KOWALCZE, SA EED BAWA WPŁYW DIETOTERAPII NA REDUKCJĘ MASY CIAŁA I WYRÓWNANIE METABOLICZNE U OSÓB Z CUKRZYCĄ TYPU 2 LECZONYCH WYŁĄCZNIE DIETĄ EFFECT DIET THERAPY

Bardziej szczegółowo

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456

Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Polskie Forum Psychologiczne, 2013, tom 18, numer 4, s. 441-456 Anna Ratajska 1 2 1 1 Instytut Psychologii, Uniwersytet Kazimierza Wielkiego Institute of Psychology, Kazimierz Wielki University in Bydgoszcz

Bardziej szczegółowo

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016

Grupa SuperTaniaApteka.pl Utworzono : 23 czerwiec 2016 SERCE I UKŁAD KRĄŻENIA > Model : 8217012 Producent : - POLIXAR 10 NA WYSOKI CHOLESTEROL Preparat przeznaczony dla osób pragnących zmniejszyć ryzyko podwyższenia poziomu cholesterolu we krwi. POLIXAR 5

Bardziej szczegółowo

Marzena Chrostowska 1, Anna Szyndler 1, Katarzyna Polonis 1, Andrzej Tykarski 2, Krzysztof Narkiewicz 1. Summary

Marzena Chrostowska 1, Anna Szyndler 1, Katarzyna Polonis 1, Andrzej Tykarski 2, Krzysztof Narkiewicz 1. Summary Marzena Chrostowska 1, Anna Szyndler 1, Katarzyna Polonis 1, Andrzej Tykarski 2, Krzysztof Narkiewicz 1 PRACA ORYGINALNA 1 Zakład Nadciśnienia Tętniczego, Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii

Bardziej szczegółowo

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92

Zmodyfikowane wg Kadowaki T in.: J Clin Invest. 2006;116(7):1784-92 Magdalena Szopa Związek pomiędzy polimorfizmami w genie adiponektyny a wybranymi wyznacznikami zespołu metabolicznego ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Prof. zw. dr hab. med. Aldona Dembińska-Kieć Kierownik

Bardziej szczegółowo

Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko

Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko Nadciśnienie Tętnicze Lek. Zbigniew Gugnowski Konsultant Wojewódzki w Dziedzinie Medycyny Rodzinnej NZOZ Poradnia Lekarzy Medycyny Rodzinnej Giżycko Definicja Nadciśnienie tętnicze, choroba nadciśnieniowa,

Bardziej szczegółowo

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski

Emilia Kolarzyk, Anna Janik, Jacek Kwiatkowski Kolarzyk Probl Hig E Epidemiol i wsp. Ocena 2011, ryzyka 92(4): zespołu 741-746 metabolicznego u dzieci z nadwagą i otyłością. Część I. Antropometryczne... 741 Ocena ryzyka zespołu metabolicznego u dzieci

Bardziej szczegółowo

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć

AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY. Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć AKADEMIA SKUTECZNEJ SAMOKONTROLI W CUKRZYCY Cukrzyca co powinniśmy wiedzieć Cukrzyca jest chorobą metaboliczną, której głównym objawem jest podwyższone stężenie glukozy we krwi (hiperglikemia). Stan taki

Bardziej szczegółowo

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII?

BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? ARTYKUŁ POGLĄDOWY BADANIA KLINICZNE. CO NOWEGO W HIPERTENSJOLOGII? Wpływ walsartanu na zachorowalność i śmiertelność pacjentów wysokiego ryzyka sercowo-naczyniowego w populacji japońskiej wyniki badania

Bardziej szczegółowo

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny

Akademia Morska w Szczecinie. Wydział Mechaniczny Akademia Morska w Szczecinie Wydział Mechaniczny ROZPRAWA DOKTORSKA mgr inż. Marcin Kołodziejski Analiza metody obsługiwania zarządzanego niezawodnością pędników azymutalnych platformy pływającej Promotor:

Bardziej szczegółowo

Zakład Neuroendokrynologii Klinicznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa Kierownik Zakładu: dr hab. med.

Zakład Neuroendokrynologii Klinicznej, Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego, Warszawa Kierownik Zakładu: dr hab. med. PRACE PRZEGLĄDOWE Borgis Postępy Nauk Medycznych, t. XXVI, nr 5B, 2013 REVIEW PAPERS *Magdalena Walicka 1, Wojciech Bik 2, Ada Sawicka 1, Ewa Marcinowska-Suchowierska 1 Czy istnieje zespół metaboliczny?

Bardziej szczegółowo

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO

Załącznik nr 3 do materiałów informacyjnych PRO SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚWIADCZEŃ I ZASAD ICH UDZIELANIA ORAZ WYMAGANIA WOBEC ŚWIADCZENIODAWCÓW W PROGRAMIE PROFILAKTYKI CHORÓB UKŁADU KRĄŻENIA 1. OPIS ŚWIADCZEŃ 1) objęcie przez świadczeniodawcę Programem świadczeniobiorców,

Bardziej szczegółowo

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy

Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dostępność innowacyjnych metod ciągłego monitorowania glukozy Dr hab.n.med. Tomasz Klupa Uniwersytet Jagielloński, Katedra i Klinika Chorób Metabolicznych Konflikt interesów Wykłady i seminaria dla firmy

Bardziej szczegółowo

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca

CMC/2015/03/WJ/03. Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca CMC/2015/03/WJ/03 Dzienniczek pomiarów ciśnienia tętniczego i częstości akcji serca Dane pacjenta Imię:... Nazwisko:... PESEL:... Rozpoznane choroby: Nadciśnienie tętnicze Choroba wieńcowa Przebyty zawał

Bardziej szczegółowo

Dyskusja pro/contra: Leczenie statynami a nowe przypadki cukrzycy. Lipidologiczne

Dyskusja pro/contra: Leczenie statynami a nowe przypadki cukrzycy. Lipidologiczne Dyskusja pro/contra: Leczenie statynami a nowe przypadki cukrzycy Prof. nadzw. Dr hab. med. Maciej Banach Przewodniczący, Polskie Towarzystwo Przewodniczący, Polskie Towarzystwo Lipidologiczne Statin Efficacy:

Bardziej szczegółowo

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski

ROZPRAWA DOKTORSKA. Mateusz Romanowski Mateusz Romanowski Wpływ krioterapii ogólnoustrojowej na aktywność choroby i sprawność chorych na zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa ROZPRAWA DOKTORSKA Promotor: Dr hab., prof. AWF Anna Straburzyńska-Lupa

Bardziej szczegółowo

Występowanie nadwagi, otyłości i niedoboru masy ciała u pacjentów zakażonych HIV

Występowanie nadwagi, otyłości i niedoboru masy ciała u pacjentów zakażonych HIV PRACE ORYGINALNE Wiesława KWIATKOWSKA 1,2 Brygida KNYSZ 1,3 Justyna DRELICHOWSKA-DURAWA 1,2 Marcin CZARNECKI 1,3 Jacek GĄSIOROWSKI 1,3 Ewa BIŁYK 1,4 Maciej KARCZEWSKI 1,4 Wojciech WITKIEWICZ 1,5 Występowanie

Bardziej szczegółowo

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa

Program edukacyjny dotyczący alergicznego nieżytu nosa Tekst: dr n. med. Mikołaj Dąbrowski, Klinika Chirurgii Kręgosłupa, Ortopedii Onkologicznej i Traumatologii, Ortopedyczno-Rehabilitacyjny Szpital Kliniczny im. Wiktora Degi Uniwersytetu Medycznego im. Karola

Bardziej szczegółowo

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking

Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Aktywność ruchowa osób starszych Nordic Walking Agnieszka Kwiatkowska II rok USM Proces starzenia Spadek beztłuszczowej masy ciała, wzrost procentowej zawartości tkanki tłuszczowej, Spadek siły mięśniowej,

Bardziej szczegółowo

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej.

Aneks II. Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego oraz ulotka dla pacjenta stanowią wynik procedury arbitrażowej. Aneks II Zmiany dotyczące odpowiednich punktów Charakterystyki Produktu Leczniczego oraz ulotki dla pacjenta przedstawione przez Europejską Agencję Leków (EMA) Niniejsza Charakterystyka Produktu Leczniczego

Bardziej szczegółowo

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii

Denerwacja nerek stan wiedzy 2013. Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Denerwacja nerek stan wiedzy 2013 Prof. dr hab. med. Andrzej Januszewicz Klinika Nadciśnienia Tętniczego Instytut Kardiologii Katowice, 21 listopada 2013 2009 Lancet. 2009;373:1275-1281 Pierwsza ocena

Bardziej szczegółowo

Seminarium 1: 08. 10. 2015

Seminarium 1: 08. 10. 2015 Seminarium 1: 08. 10. 2015 Białka organizmu ok. 15 000 g białka osocza ok. 600 g (4%) Codzienna degradacja ok. 25 g białek osocza w lizosomach, niezależnie od wieku cząsteczki, ale zależnie od poprawności

Bardziej szczegółowo

Badania ACCORD i ADVANCE

Badania ACCORD i ADVANCE Kardiologia oparta na faktach/evidence-based cardiology Badania ACCORD i ADVANCE Commentary to the articles: The Action to Control Cardiovascular Risk in Diabetes Study Group. Effects of intensive glucose

Bardziej szczegółowo

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści

STUDIA I MONOGRAFIE NR 22. Spis treści STUDIA I MONOGRAFIE NR 22 Spis treści I Wprowadzenie II Materia³ i metody badañ 1 Ogólna charakterystyka próby 2 Badania antropometryczne 3 Próby sprawnoœci motorycznej 4 Ocena postawy cia³a 5 Metody opracowania

Bardziej szczegółowo

ROLA SZKOŁY W PROFILAKTYCE OTYŁOŚCI DZIECI I MŁODZIEŻY Barbara Woynarowska Kierownik Zakładu Biomedycznych i Psychologicznych Podstaw Edukacji, Wydział Pedagogiczny UW Przewodnicząca Rady Programowej ds.

Bardziej szczegółowo

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie

Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Badania wieloośrodkowe w pielęgniarstwie Registered Nurse Forcasting Prognozowanie pielęgniarstwa. Planowanie zasobów ludzkich w pielęgniarstwie Maria Kózka Zakład Pielęgniarstwa Klinicznego Wydział Nauk

Bardziej szczegółowo

Przerost lewej komory u osób powyżej 75 lat, chorych na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i niewydolność nerek

Przerost lewej komory u osób powyżej 75 lat, chorych na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i niewydolność nerek PRACA ORYGINALNA Przerost lewej komory u osób powyżej 75 lat, chorych na nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i niewydolność nerek Left ventricular hypertrophy in patients over the age of 75 suffering from

Bardziej szczegółowo

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne

Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Zdrowotne i społeczne problemy wieku starszego - sprzężenia zwrotne Piotr Pruszczyk, Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii z Centrum Diagnostyki i Leczenia Żylnej Choroby Zakrzepowo Zatorowej Szpital

Bardziej szczegółowo

Porównanie występowania czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca u chorych po przebytym zawale serca do osób bez klinicznych objawów tej choroby

Porównanie występowania czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca u chorych po przebytym zawale serca do osób bez klinicznych objawów tej choroby Stanisławska Hygeia Public J Health i wsp. Porównanie 2014, 49(1): występowania 127-133 czynników ryzyka choroby niedokrwiennej serca u chorych... 127 Porównanie występowania czynników ryzyka choroby niedokrwiennej

Bardziej szczegółowo