Skutki. maksymalnego oprocentowania wpływ na polski rynek finansowy

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Skutki. maksymalnego oprocentowania wpływ na polski rynek finansowy"

Transkrypt

1 Skutki maksymalnego oprocentowania wpływ na polski rynek finansowy

2

3 Skutki maksymalnego oprocentowania wpływ na polski rynek finansowy Redakcja Piotr Białowolski luty 2013 roku

4 Piotr Białowolski, doktor nauk ekonomicznych, adiunkt w Katedrze Ekonomii I w SGH. PIOTR BIAŁOWOLSKI (Wstęp, rozdział 1, rozdział 2, rozdział 3, rozdział 4, rozdział 5, rozdział 6, rozdział 7) Aktywność badawcza analiza wzorców zachowań gospodarstw domowych, ich modelowanie na rynku kredytowym, prowadzenie kwartalnego badania aktywności gospodarstw domowych na rynku finansowym, także badania w sektorze bankowym, ocena wpływu wskaźnika ogólnego nastroju gospodarczego na oczekiwania inflacyjne gospodarstw domowych, ocena wpływu extreme response bias na formowanie oczekiwań inflacyjnych gospodarstw domowych, prognozowanie zmiennych ekonomicznych z wykorzystaniem danych koniunktury, ocena wpływu przeterminowanych należności na sytuację przedsiębiorstw, konstruowanie indeksu wrażliwości finansowej włoskich gospodarstw domowych. Dorobek naukowy od 2002 roku autor lub współautor ok. 130 publikacji, udział w 27 projektach badawczych z zakresu m.in. kondycji gospodarstw domowych, sektora finansowego, desezonalizacji szeregów czasowych w badaniach koniunktury, prognozowania, konkurencyjności gospodarki polskiej. Raport został zrealizowany w Centrum Badań Demograficzno-Społecznych i Rynkowych Szkoły Głównej Handlowej. Opinie w nim zawarte są odbiciem wiedzy i poglądów autorów, nie prezentują zaś stanowiska Szkoły Głównej Handlowej. 2

5 Prof. dr hab. Włodzimierz Szpringer profesor Szkoły Głównej Handlowej (Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie) oraz Uniwersytetu Warszawskiego (Wydział Zarządzania). Wykładowca i ekspert z zakresu bankowości i prawa bankowego, polityki i prawa konkurencji, prawnych i ekonomicznych zagadnień e-biznesu, prawa nowych technologii oraz ekonomicznej analizy prawa i oceny skutków regulacji. Współpracuje z European Association of Law and Economics, Consumer Finance Network (European Credit Research Institute), European Consumer Debt Network, European Coalition for Responsible Credit, European Financial Inclusion Network. Pracował w składzie Expert Group Customer Mobility in Relation to Bank Accounts przy DG Internal Market & Services i Rady Konsultacyjnej PESEL 2 (MSWiA), wykładał jako Visiting Professor na uniwersytetach niemieckich, kierował polską grupą badawczą European Network for Better Regulation (ENBR) VI Program Ramowy UE. Członek European Association of Law and Economics (EALE). Członek Rady Programowej kierunku Ekonomiczna analiza prawa w SGH. Autor ponad 200 publikacji naukowych i licznych ekspertyz dla naczelnych organów państwa, m.in. Komisji Przyjazne Państwo Sejmu RP, Rządu, UOKiK-u, UKIE, ZBP, KPF-u i SKEF-u. WŁODZIMIERZ SZPRINGER (rozdział 6, rozdział 7) Dorobek naukowy prof. Szpringera to m.in. książki: Prowadzenie działalności gospodarczej w Internecie od e-commerce do e-businessu (DIFIN, Warszawa 2005), Kredyt konsumencki i upadłość konsumencka na rynku finansowym UE (Dom Wydawniczy ABC, Warszawa 2005), Europejskie regulacje bankowe (TWIGGER, Warszawa 1997), Ocena skutków regulacji poradnik OSR, doświadczenia, perspektywy (pod red. W. Szpringera, W. Rogowskiego, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2007), Wpływ wirtualizacji przedsiębiorstw na modele e-biznesu (OW SGH, Warszawa 2008), Społeczna odpowiedzialność banków. Między ochroną konsumenta a osłoną socjalną (Wolters Kluwer, Warszawa 2009), Regulacja konkurencji a konkurencja regulacyjna (POLTEXT, Warszawa 2010), Koncepcja Open Access w świetle ekonomicznej analizy praw własności intelektualnej (Wolters Kluwer, Warszawa 2011), Innowacyjne modele e-biznesu (DIFIN, Warszawa 2012). 3

6 Spis treści Główne wnioski z raportu 7 Wstęp Motywacja dla wprowadzenia regulacji weryfikacja przesłanek do wprowadzenia regulacji maksymalnego oprocentowania Ograniczenie ceny produktu finansowego Ograniczenie niekorzystnego wpływu asymetrii informacji Wywołanie wzrostu zainteresowania produktami kredytowymi ze strony gospodarstw domowych Ograniczenie prawdopodobieństwa wpadnięcia w pułapkę nadmiernego zadłużenia szczególnie w grupie tzw. konsumentów wrażliwych Aktywne i pasywne formy nadmiernego zadłużenia Nadmierne zadłużenie a ścieżka dochodów polskich gospodarstw domowych w cyklu życia Zdolność gospodarstw domowych do oceny parametrów produktów finansowych Nadmierne zadłużenie a problem wykluczenia Wnioski płynące z analizy motywacji regulacji maksymalnego oprocentowania Ocena kosztów regulacji maksymalnego oprocentowania po stronie podaży Przeniesienie ryzyka stopy procentowej na banki i firmy pożyczkowe Zmniejszenie bazy klientów Zmniejszenie zysków oraz wycofywanie się z rynku banków i firm udzielających pożyczek dla klientów consumer finance Niezamierzone efekty zewnętrzne negatywne dla rynku Możliwość dążenia stopy procentowej do naturalnie ustalonego punktu odniesienia stopy maksymalnego oprocentowania Tendencja wzrostu oprocentowania pożyczek i kredytów konsumpcyjnych Wzrost występowania negatywnych skutków społecznych Zwiększenie częstości działań mających na celu unikanie skutków maksymalnego oprocentowania Zwiększenie opłat wynikających z regulaminu, opłat członkowskich etc Sztuczne zawyżanie ceny kredytowanego produktu Niestosowanie się do regulacji Zwiększenie poziomu zabezpieczeń zawartych w umowie często wzrost stopnia skomplikowania umów kredytowych Rozrost szarej strefy Zaburzenie struktury produktowej rynku Zmniejszenie różnorodności oferty produktowej 47 4

7 Wzrost przeciętnej wielkości kredytu/pożyczki udzielanego na cele konsumpcyjne Zmniejszenie zagregowanej wielkości oszczędności w gospodarce Podsumowanie efektów zewnętrznych Zasadność powiązania maksymalnej stopy procentowej ze stopą lombardową Stopa lombardowa a opóźnienia w regulowaniu należności Koszty ryzyka powstające w przypadku regulacji maksymalnego oprocentowania w specyfikacji multiplikatywnej Długoterminowe zagrożenia w przypadku regulacji maksymalnego oprocentowania w specyfikacji multiplikatywnej Modelowe ujęcie kosztów regulacji maksymalnego oprocentowania Cena maksymalna i nadwyżki z wymiany rynkowej Specyfika rynku kredytowego/pożyczkowego w obszarze zadłużenia konsumenckiego Powiązanie popytu na kredyt i ryzyka Czynniki wpływające na podaż długość trwania umowy, koszty i ryzyko Percepcja konsumentów dotycząca stóp procentowych Specyfika popytu na produkty kredytowe dlaczego biedni i dotknięci negatywnymi zdarzeniami zapłacą najwięcej za ograniczenia Koszt maksymalnego oprocentowania w sytuacji ograniczeń implementowanych z wyprzedzeniem Maksymalne oprocentowanie w warunkach dynamicznych zmian na rynku kredytów i pożyczek Dostarczanie usług w internecie w kontekście regulacji maksymalnego oprocentowania Nowoczesne technologie informatyczne a regulacja maksymalnego oprocentowania Działania marketingowe a regulacja maksymalnego oprocentowania Integracja produktów kredytowych i pożyczkowych w kontekście regulacji maksymalnego oprocentowania Nowe systemy scoringowe a regulacja maksymalnego oprocentowania Regulacja maksymalnego oprocentowania w kontekście dynamiki zmian rynku Wnioski i rekomendacje dla polityki w zakresie maksymalnych stóp procentowych 81 Literatura 86 Załącznik 1. Podstawy modelowe funkcjonowania rynku kredytów/pożyczek 88 Załącznik 2. Model wykorzystany do szacowania popytu na kredyt w gospodarce polskiej 89 Załącznik 3. Regulacje maksymalnego oprocentowania obowiązujące w niektórych krajach europejskich 91 5

8 6

9 Główne wnioski z raportu 7

10 1. Ocena regulacji maksymalnego oprocentowania w kształcie obowiązującym w Polsce (uzależniającym wysokość ograniczenia od czterokrotności stopy lombardowej NBP) wymaga pogłębionych analiz, gdyż regulacja w takim lub zbliżonym kształcie nie występuje w żadnym innym kraju na świecie. 2. Podstawą wprowadzenia regulacji maksymalnego oprocentowania jest w szczególności chęć ograniczenia: a. ceny produktu kredytowego/pożyczkowego dla konsumentów, b. niekorzystnego wpływu asymetrii informacji na decyzje konsumentów, c. możliwości popadania w nadmierne zadłużenie przez konsumentów. 3. Szczególne cechy rynku finansowego ogółem oraz specyfika rynku polskiego skutkują jednak krytyczną oceną tych przesłanek, gdyż: a. możliwość ograniczenia ceny produktu finansowego jest bardzo niewielka, ponieważ kredytodawcy są w stanie bardzo skutecznie zróżnicować klientów i ograniczyć dostęp do kredytu/ pożyczki tym grupom, które generowałyby straty. Skutkiem ubocznym wprowadzenia regulacji jest zaś wykluczenie części konsumentów z rynku niestety jest to część klientów czerpiących największą użyteczność z zaciągania zobowiązań i jednocześnie część klientów generująca największe dochody dla instytucji finansowych, b. koszty związane z niepełną informacją dotykają obie strony rynku. Obie strony próbują sobie również radzić z tymi kosztami. Możliwość zatajenia informacji po stronie instytucji finansowych jest znacząco ograniczona przez obowiązki informacyjne wynikające z Ustawy o kredycie konsumenckim, a także przez coraz lepsze pozyskiwanie informacji przez konsumentów z internetu, sieci społecznościowych etc. Gospodarstwom domowym również coraz trudniej na rynku kredytowym wykorzystywać swoje przewagi informacyjne. Dostawcy usług kredytowych wprowadzają coraz to nowe rozwiązania w zakresie korzystania z baz danych o klientach oraz innowacje w obszarze technik scoringowych, c. nadmierne zadłużenie gospodarstw domowych jest najczęściej wynikiem negatywnego splotu zdarzeń, a stosunkowo rzadko konsekwencją nadmiernego korzystania z kredytu. Jedynie w tym drugim przypadku wpływ na rynek za pomocą regulacji ma sens. W Polsce odsetek gospodarstw domowych na rynku kredytowym korzystających ze środków finansowych w sposób mogący prowadzić do powstania nadmiernego zadłużenia systematycznie się zmniejsza i stanowi zaledwie ok. 6%. 4. Funkcjonowanie ustawy o maksymalnym oprocentowaniu rodzi szereg skutków dla zachowania równowagi na rynku kredytów konsumenckich. Skutki te można podzielić na dwie grupy. Są to: 8

11 a. skutki bezpośrednio wpływające na funkcjonowanie instytucji kredytowych/pożyczkowych, b. efekty zewnętrzne regulacji niezamierzone, jednak zazwyczaj dotykające obie strony wymiany rynkowej (konsumentów i kredyto-/pożyczkodawców). 5. W grupie skutków negatywnie wpływających na funkcjonowanie strony podażowej dominują: a. przeniesienie ryzyka stopy procentowej na instytucje udzielające kredytów/pożyczek, które skutkuje ograniczeniami w prowadzonej akcji kredytowej. Dodatkowo, w przypadku zmiennej maksymalnej stopy procentowej, ograniczenia w udzielaniu kredytów/pożyczek wprowadzane są nawet w sytuacji, gdy maksymalna stopa procentowa znajduje się powyżej stopy optymalnej, b. ograniczenie zysków osiąganych przez firmy działające w sektorze kredytów i pożyczek konsumenckich. Spadek dochodów jest naturalną konsekwencją braku możliwości dostarczenia produktów do części konsumentów (grupy podwyższonego ryzyka), c. zmniejszenie bazy klientów, które wynika ze spadku opłacalności poszukiwania nowych grup klientów i braku możliwości zaproponowania kredytu/pożyczki w grupie konsumentów o najniższym poziomie dochodów. 6. Najbardziej liczna grupa skutków maksymalnego oprocentowania jest związana z występowaniem efektów zewnętrznych. W tej grupie najważniejsze dotyczą: a. naturalnego ustalenia się punktu odniesienia w postaci stopy maksymalnego oprocentowania w jego kierunku dąży stopa procentowa równowagi, b. tendencji wzrostu oprocentowania pożyczek i kredytów konsumpcyjnych wynikającej ze spadku konkurencji i wzrostu wymaganej stopy zwrotu w sektorze consumer finance, c. wzrostu występowania negatywnych skutków społecznych, w tym głównie drobnej przestępczości, d. zwiększenia opłat wynikających z regulaminów, opłat członkowskich etc. mających za zadanie zrównoważyć spadek przychodów odsetkowych, e. sztucznego zawyżania ceny kredytowanego produktu celem skompensowania obniżonej stopy procentowej, f. niestosowania się do regulacji za obopólną zgodą, g. związanego ze wzrostem ryzyka zwiększenia poziomu zabezpieczeń zawartych w umowie często wzrostu stopnia skomplikowania umów kredytowych, h. rozrostu szarej strefy jako aternatywy w przypadku braku możliwości otrzymania środków finansowych w sektorze formalnym, i. zaburzenia struktury produktowej rynku związanego z przeorientowaniem oferty na grupę klientów o niskim profilu ryzyka (wysokich dochodach), j. zmniejszenia zagregowanej wielkości oszczędności w gospodarce. 7. Niestety, w przeważającej większości te skutki mają duże znaczenie dla rynku. Nawet jeżeli pozostają one obojętne dla jednej z grup podmiotów (konsumentów, dostawców kredytów/pożyczek), to dotykają bezpośrednio drugą grupę. a. Dla konsumentów największe zagrożenie może stanowić wepchnięcie w szarą strefę, gdzie nie uzyskują oni żadnej ochrony prawnej. Brak dostępu do kredytów/pożyczek w sektorze formalnym może też prowadzić do zwiększenia ryzyka popełniania drobnych przestępstw. b. Dla dostawców usług największe ryzyko związane jest z koniecznością zamortyzowania wpływu wahań stopy procentowej. O ile w obliczu niewielkich zmian stopy procentowej zmiana wielkości raty 9

12 kredytu krótkoterminowego jest stosunkowo mało odczuwalna dla konsumenta, to zmiana dochodów instytucji finansowych na portfelu takich kredytów jest bardzo znacząca. Wynika to z faktu, że część odsetkowa raty kredytu krótkoterminowego jest stosunkowo niewielka, zaś dla instytucji finansowych odsetki są kluczowe w kalkulacji zysków. c. W obliczu regulacji po stronie dostawców usług finansowych wdrażany jest szereg rozwiązań mających na celu uniknięcie negatywnych konsekwencji regulacji. Takie działania zawsze związane są kosztami, które ponoszą obie strony wymiany rynkowej. Konsumenci tracą przejrzystość oferty i jej walory informacyjne, dostawcy muszą zaś poświęcić czas i środki na szukanie rozwiązań pozwalających zminimalizować straty związane z regulacją. d. Najmniej spodziewanym efektem ustalenia maksymalnej stopy procentowej jest wzrost rynkowej wartości stóp procentowych. Jest to jedynie pozornie nieintuicyjne, gdyż maksymalna stopa procentowa ogranicza konkurencję na rynku oraz staje się naturalnym punktem odniesienia przy tworzeniu oferty kredytowej/pożyczkowej. 8. Regulacje maksymalnego oprocentowania, które obowiązują w niektórych krajach, oparte są albo o przeciętny poziom oprocentowania kredytów konsumpcyjnych (niedopuszczalne jest przekroczenie poziomu maksymalnego oprocentowania o pewną stałą (procentowo) wielkość (Francja i Niemcy), albo ustalona jest stała maksymalna stopa procentowa (Japonia). Większość krajów Unii Europejskiej po przeprowadzeniu analizy zysków i strat zdecydowała się jednak na niewprowadzanie takiej regulacji. 9. Regulacja wprowadzona w Polsce ograniczająca maksymalną wysokość stopy procentowej do poziomu czterokrotności stopy lombardowej NBP jest związana z bardzo dużym ryzykiem dla całego rynku. Ryzyko to jest związane z powiązaniem maksymalnej stopy procentowej ze stopą lombardową. Powoduje ono: a. bardzo znaczące wahania maksymalnej stopy procentowej czterokrotnie silniejsze niż wahania stopy lombardowej, b. ograniczenia w wielkości udzielanych kredytów i pożyczek wprowadzane z wyprzedzeniem, tzn. nawet wtedy, gdy stopa maksymalna jest powyżej stopy rynkowej, dostawcy usług finansowych ograniczają podaż kredytów/pożyczek, c. ograniczenie przychodów odsetkowych instytucji udzielających kredytów/pożyczek w okresie, gdy ryzyko opóźnień ze strony kredytobiorców wzrasta. Wzrost opóźnień występuje na ogół w reakcji na spowolnienie dynamiki dochodów, która wynika zazwyczaj ze spowolnienia wzrostu gospodarczego. W tych okresach jednak Rada Polityki Pieniężnej stara się pobudzać gospodarkę i obniża stopy procentowe. Naraża to kredytodawców na dodatkowe straty, d. możliwość wystąpienia długoterminowego spadku maksymalnej stopy procentowej poniżej poziomu opłacalności. W krajach strefy euro stopy pożyczkowe Europejskiego Banku Centralnego są na poziomie ok. 1,5%. Biorąc pod uwagę naturalne długookresowe dążenie stóp procentowych w Polsce do poziomu obserwowanego w strefie euro (a po przyjęciu euro przez Polskę spadną one natychmiast do tego poziomu), maksymalne oprocentowanie może w długim okresie spaść do poziomu 6%, co zupełnie uniemożliwi udzielanie kredytów na krótki okres nawet najbardziej wiarygodnym klientom. 10. Specyfika rynku kredytowego/pożyczkowego w znaczący sposób odróżnia go od innych rynków. Te różnice mają szczególne znaczenie w odniesieniu do regulacji ceny maksy- 10

13 malnej (maksymalnego oprocentowania). Kluczowe różnice wskazują, iż w przeciwieństwie do rynków produktów na rynku kredytowym/pożyczkowym: a. wielkość popytu na kredyt/pożyczkę jest dodatnio skorelowana z ryzykiem braku spłaty. Największy popyt na kredyt obecny jest w grupie gospodarstw domowych, które z największym prawdopodobieństwem będą miały trudności z jego spłatą, najmniejszy zaś w grupie najbardziej zamożnych, obarczonych tym ryzykiem w bardzo niewielkim stopniu, b. wytworzenie produktu finansowego jest związane z kosztem często niezależnym od długości jego trwania, cena zaś jest wyrażona w stopie procentowej, która silnie zależy od długości okresu, na jaki zawierana jest umowa tego produktu, c. konsumenci nie mają właściwej percepcji ceny produktu kredytowego/pożyczkowego. Nie potrafią powiązać kosztów kredytu (w postaci spłacanych rat) z wielkością stopy procentowej charakteryzującej instrument kredytowy. Co więcej: d. elastyczność popytu jest najniższa w grupach konsumentów o najniższych dochodach. Wraz ze wzrostem dochodów elastyczność popytu na kredyt rośnie. Oznacza to, że konsumenci o najniższych dochodach czerpią największą użyteczność z wymiany i są skłonni ponieść koszty wyższej stopy procentowej, e. elastyczność popytu rośnie wraz ze wzrostem stopy procentowej, jednak ten wzrost jest niższy niż w przypadku funkcji liniowej. Oznacza to, że pewna grupa gospodarstw domowych jest skłonna zapłacić bardzo wysokie odsetki, gdyż dzięki temu uzyskuje satysfakcję z możliwości wygładzenia konsumpcji w cyklu życia. Ograniczenie podaży dla tej grupy rodzi bardzo poważne koszty rynkowe. 11. Przy realistycznych założeniach w postaci: (1) określonej stopy zwrotu osiąganej przez przedsiębiorstwa udzielające kredytów/pożyczek, (2) niewielkiego zróżnicowania (w zależności od okresu trwania umowy kredytu/pożyczki) odsetka klientów, którzy nie spłacają kredytów/pożyczek, a także (3) stałego poziomu kosztów udzielenia kredytu (niezależnego od długości trwania umowy), bardzo silnie zmienia się wymagana stopa procentowa w zależności od długości trwania umowy kredytowej. Przy krótkich pożyczkach (na 30 dni) oprocentowanie na poziomie kilku, a nawet kilkunastu tysięcy procent w skali roku nie musi skutkować przekroczeniem przez pożyczkodawcę 10-proc. marży rentowności sprzedaży w skali roku. W przypadku pożyczek na pół roku do osiągnięcia 10-proc. rentowności sprzedaży w skali roku wystarczy oprocentowanie na poziomie % w skali roku (przy założeniu całkowitych kosztów udzielenia pożyczki na poziomie 20 30% oraz odsetka klientów unikających spłaty na poziomie 10%). 12. Konsumenci skonfrontowani z wysokością raty (a nie z samą stopą procentową) częstokroć uważają bardzo wysokie poziomy stóp procentowych za uzasadnione w przypadku pożyczek na tydzień ok. 5% społeczeństwa jest gotowe zaakceptować stopę procentową na poziomie ponad % (co związane jest z kosztem odsetek na poziomie 60 i więcej zł), a kolejne 9% gotowych jest przystać na stopę w wysokości ponad % (akceptacja kosztów odsetek na poziomie ponad 20 zł). W przypadku pożyczek na rok dla 1/3 społeczeństwa akceptowany jest poziom stopy procentowej przekraczający 40%. 11

14 Wstęp %

15 O ile w przypadku kredytów i pożyczek udzielanych przedsiębiorstwom ze strony regulatorów rynku oraz ustawodawców skłonność do interwencji w procesie ustalania stóp procentowych w zawieranych umowach praktycznie nie występuje, to w przypadku pożyczek/kredytów dla gospodarstw domowych temat ten jest ciągle obecny. W związku z tym systematycznie podejmowane są próby zakotwiczenia poziomu oprocentowania wokół pewnej wielkości lub ustalenia reguły definiującej maksymalne oprocentowanie. W tym raporcie próbujemy odpowiedzieć, czy istnieją przesłanki do podejmowania tego typu działań w odniesieniu do rynku finansowego i z jakimi skutkami rynkowymi należy się liczyć, wprowadzając maksymalne oprocentowanie. Co więcej, chcemy zwrócić uwagę na czynniki ryzyka występujące po stronie gospodarstw domowych, które w kluczowy sposób wpływają na ustalenie stopy procentowej od pożyczki zaciągniętej na cel konsumpcyjny, a które systematycznie pomijane są w debacie publicznej prowadzonej w obszarze regulacji maksymalnego oprocentowania. Sprawiają one, że rynek kredytów i pożyczek w specyficzny sposób reaguje na wprowadzenie tego typu regulacji. Jak podają Blitz i Long (1965), historycznie istnieją trzy podstawowe argumenty zwolenników wprowadzenia regulacji maksymalnego oprocentowania. Po pierwsze, ma ono na celu ochronę małego pożyczkobiorcy, który potrzebuje pożyczki na cele konsumpcyjne. Po drugie, ma na celu ograniczenie siły monopolistycznej dużego pożyczkodawcy. Po trzecie zaś, ma na celu zniechęcenie gospodarstw domowych i banków do aktywności w obszarze pożyczek konsumenckich. Ograniczając oprocentowanie, w naturalny sposób zmniejsza się dopływ środków na rynek kredytów i pożyczek konsumenckich, co powoduje, że zmniejsza się liczba zawieranych umów i zadłużenie z tego tytułu maleje. Wydaje się, że te argumenty przyczyniły się do znacznego upowszechnienia w drugiej połowie XX w. regulacji maksymalnego oprocentowania w krajach Unii Europejskiej, a także w Stanach Zjednoczonych. W większości krajów obowiązuje jeden z dwóch sposobów określania maksymalnej stopy procentowej 1 : wysokość stopy procentowej określana jest w sposób jednoznaczny (konkretna wartość), wysokość stopy procentowej wyrażana jest jako wielokrotność przeciętnej stopy procentowej dla danego typu pożyczek. W Polsce przyjęto jednak zupełnie odmienne podejście. Obowiązująca u nas regulacja dotycząca maksymalnego oprocentowania ma bardzo specyficzny charakter, a w żadnym innym z wysoko rozwiniętych krajów nie występuje rozwiązanie oparte na podobnej logice. Regulacja ta została uchwalona w dniu 7 lipca 2005 r. i obowiązuje od dnia 20 lutego 2006 r. Zgodnie z jej zapisami wprowadzone zostało maksymalne oprocentowanie pożyczek i kredytów w wysokości równej czterokrotności stopy lombardowej Narodowego Banku Polskiego. Implementacja Dyrektywy o kredycie konsumenckim zakończona w 2011 r. 1 Oczywiście jeżeli regulacja maksymalnego oprocentowania występuje.

16 uchwaleniem Ustawy o kredycie konsumenckim, oprócz szeregu zapisów zwiększających bezpieczeństwo konsumentów przy zawieraniu umów kredytowych wymusiła zdjęcie ograniczeń dotyczących wielkości prowizji przy zawieranych umowach kredytowych/pożyczkowych, jednak pozostawiła wielkość maksymalnego nominalnego oprocentowania w mocy. W świetle zmian wynikających z implementacji Dyrektywy o kredycie konsumenckim konsumenci otrzymują szereg informacji dotyczących kosztów kredytu/pożyczki, a także rzeczywistej rocznej stopy procentowej (RRSO). Jest to konsekwencją promowanej przez UE polityki odpowiedzialnego pożyczania (ang. responsible lending), która ostatnio wzmacniana jest również przez kładzenie nacisku na odpowiedzialne zachowanie konsumentów w trakcie zawierania umów kredytów/pożyczek (ang. responsible borrowing). O ile sama wartość RRSO stanowi kluczowy parametr pozwalający na porównywanie kredytów/ pożyczek o zbliżonych parametrach adresowanych do podobnej grupy klientów, a przede wszystkim udzielanych na podobny okres, to oparcie się na jej wskazaniach przy analizie kredytów o różnych parametrach może prowadzić do znaczących błędów w interpretacji. Szczególnie mogą być one popełniane przy próbie bezpośredniego powiązania wartości rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) charakterystycznej dla danego instrumentu kredytowego/pożyczkowego z wielkością zysków osiąganych ze sprzedaży tego instrumentu przez kredyto-/pożyczkodawców. W konsekwencji zaś mogą prowadzić do stygmatyzacji niektórych pożyczkodawców i proponowanych przez nich instrumentów pożyczkowych. Szczególny charakter polskiej regulacji, a także rosnący dostęp do informacji polskich gospodarstw domowych przy zawieraniu umów kredytów i pożyczek wymuszają szerokie spojrzenie na skutki ewentualnej interwencji związanej z dalszym regulowaniem stopy procentowej w Polsce. Postanowiliśmy zwrócić uwagę na ten temat, analizując go z kilku perspektyw. Po pierwsze, spoglądamy na motywację ogólną do regulowania stóp procentowych na rynku produktów finansowych dla gospodarstw domowych. Po drugie, podejmujemy analizę jakościową, przedstawiając skutki takiej regulacji dla samego sektora finansowego. Analizę skutków opieramy w znacznej mierze na wynikach badań zaprezentowanych w fachowej literaturze przedmiotu w ostatnich latach. Po trzecie, spoglądamy na pośrednie efekty regulacji, które dotykają cały rynek, jednak bardzo rzadko są brane pod uwagę na etapie tworzenia regulacji i jej implementacji. Szukając motywacji polskiego ustawodawcy, w czwartym kroku przyglądamy się regulacji maksymalnego oprocentowania w polskiej specyfikacji, uzależniającej wysokość maksymalnej stopy procentowej od krotności stopy lombardowej NBP. W piątym kroku przedstawiamy podstawy ekonomiczne funkcjonowania rynku pożyczek oraz różnicowania klientów i kosztów na tym rynku. Zwracamy szczególną uwagę na specyficzny charakter ryzka finansowego odróżniający go od innych rynków. Ma to na celu pokazanie, jakie czynniki mogą być odpowiedzialne za równoległe funkcjonowanie dwóch rynków (bankowego i firm pożyczkowych), a także pokazywać przyczyny występowania różnic w poziomie stóp procentowych między tymi rynkami. W kolejnym kroku spoglądamy w przyszłość i pod tym kątem analizujemy regulację maksymalnych odsetek. Nowe techniki sprzedaży i narzędzia informatyczne sprawiają, że wprowadzanie regulacji, będące często kosztownym i pracochłonnym procesem, ma bardzo ograniczoną skuteczność, a wpływa na powstawanie dodatkowych kosztów. W ostatnim punkcie przedstawiamy rekomendacje dla polityki w tym obszarze. 14

17 1. Motywacja dla wprowadzenia regulacji weryfikacja przesłanek do wprowadzenia regulacji maksymalnego oprocentowania

18 ekonomiczny sens wprowadzenia jakiejkolwiek regulacji prawnej wynika z chęci poprawy otoczenia gospodarczego. Jedynie jednak spełnienie szeregu założeń może skutkować tym, że w warunkach regulacji, pomimo zakłócenia równowagi rynkowej, dojdzie do zwiększenia efektywności wykorzystania czynników produkcji i w konsekwencji przyspieszenia tempa wzrostu gospodarczego. Można domniemywać, że również tego typu motywacja kieruje wprowadzaniem regulacji maksymalnego oprocentowania. Niewątpliwie wprowadzenie jakiegokolwiek prawa wymaga stwierdzenia, że korzyści związane z jego implementacją przeważają nad kosztami. W obecnym głównym nurcie ekonomii prawa dominuje podejście, że w przypadku braku dostatecznie silnych argumentów lepiej jest pozostawać w obszarze rozwiązań determinowanych przez równowagę rynkową, gdyż nie wymuszają one kosztownych zmian w prawie, a także nie wymagają tworzenia oraz finansowania systemu sankcji za zachowania łamiące regulację 2. Z tej perspektywy motywacja regulatorów polskiego rynku finansowego do podjęcia regulacji maksymalnego oprocentowania wymaga oceny. Szczególne miejsce w grupie regulacji zajmuje ochrona konsumenta. Przyjmuje się, że popyt na ochronę konsumentów wynika z faktu, że gospodarka nie dostarcza im tego, czego naprawdę potrzebują (Maynes, 1979). Maynes podaje również konkretne przykłady, w których taka sytuacja ma miejsce. Wymienia tu (1) rynek monopolistyczny, (2) rynki z niepełną informacją, (3) problemy z reklamacją, (4) brak dostatecznie silnego głosu konsumentów oraz (5) grupę konsumentów wrażliwych. Ochrona praw konsumenta 2 Do takich zachowań w naturalny sposób będą dążyć w warunkach naruszenia równowagi rynkowej. może się też wiązać z ograniczaniem dostępu do rynku. Jak podaje Morse (2011), w sytuacji, gdy konsumenci mają braki w wiedzy finansowej, a także w sytuacji, gdy angażują się w zachowania niszczące ich majątek, w pełni swobodne korzystanie z rynku kredytowego może prowadzić do pogorszenia ich sytuacji. W polskim prawie istnieje jednak szereg regulacji mających na celu ochronę konsumenta na rynku kredytowym, a szczególne miejsce zajmuje tu Ustawa o kredycie konsumenckim. W grupie jej wymogów znalazło się szczegółowe informowanie konsumentów przez kredyto-/pożyczkodawców, a także ograniczone zostało stosowanie praktyki swobodnego zawierania umów o kredyt wiązany (łączącej sprzedaż towarów z produktami finansowymi). Produkty te z racji swojego skomplikowania i rozmytych granic między ceną towaru i ceną produktu finansowego były faktycznie skomplikowane dla konsumentów, co uniemożliwiało dokładną identyfikację ceny produktu finansowego. Dodatkowym warunkiem efektywności przy wprowadzaniu regulacji jest zachowanie równych szans wszystkich podmiotów w obrocie gospodarczym (ang. symetry principle) (por. Parkin, 2005). Nozick (1974) wskazuje, że państwo w swoich działaniach musi wprowadzać takie zasady postępowania, które chronią własność prywatną i dopuszczają jej transferowanie między podmiotami na podstawie dobrowolnych umów. W przypadku ustawy o maksymalnym oprocentowaniu oba te założenia mogą być poddane w wątpliwość. Po pierwsze, ograniczane jest prawo do swobodnego zawierania umów i transferowania własności prywatnej (w tym przypadku środków pieniężnych). Po drugie, regulacja traktuje dwie strony rynku w nierówny sposób, zakładając, że jedyną stroną mającą możliwość popełnienia nadużycia dominującej pozycji jest pożyczkodawca. 16

19 Jak podaje Wierzbicki (2011), wprowadzanie obecnej regulacji maksymalnego oprocentowania odbywało się pod hasłami ochrony konsumenta. Otwartym pozostaje jednak pytanie o zasadność regulowania maksymalnego oprocentowania w warunkach, w których przez Ustawę o kredycie konsumenckim uregulowane zostały sprawy związane informacją i przejrzystością oferty finansowej dla konsumentów. W takiej sytuacji wydaje się, że jedyną motywacją dla podjęcia decyzji o stworzeniu ochrony dla konsumentów w postaci maksymalnego oprocentowania jest uznanie, że instytucja finansowa jest w przypadku zawieranej umowy stroną, która ma dominującą pozycję i istnieje ryzyko, iż w nieuczciwy sposób będzie chciała wykorzystać sytuację konsumenta. W niniejszym punkcie spoglądamy przez pryzmat motywacji regulatora do stworzenia ochrony dla konsumenta i poprawy warunków jego funkcjonowania. Staramy się sprawdzić zasadność argumentów przemawiających za takim podejściem uregulowaniem maksymalnej stopy procentowej i staramy się sprawdzić, czy taka regulacja będzie miała dobroczynny wpływ na sytuację konsumentów Ograniczenie ceny produktu finansowego Podstawową motywacją dla wprowadzonej regulacji maksymalnego oprocentowania jest ograniczenie kosztów ponoszonych przez konsumentów. Wprowadzenie takiego ograniczenia, w przeciwieństwie do argumentów podnoszonych przez Labat i Blocka (2011), może mieć pozytywne skutki, ograniczając możliwość ponoszenia przez konsumentów nadmiernych kosztów. Szczególnie jest to ważne w przypadku rynków, które są słabo rozwinięte w obszarze kredytu konsumenckiego. W swoim artykule Szczególne miejsce w grupie regulacji zajmuje ochrona konsumenta. Mayer (2012), kierując się chęcią stworzenia ochrony dla konsumentów przy jednoczesnym braku naruszania konkurencji na rynku, argumentuje za wprowadzeniem limitów maksymalnego oprocentowania na poziomie ok. 400% rocznie. Wskazuje przy tym, że przy tym poziomie limitu regulacja nie wywołuje negatywnych skutków dla rynku, co znaczy, że nie zmniejsza się dostępność kredytów i pożyczek, a jednocześnie konsumenci chronieni są przed nadmiernym ryzykiem stopy procentowej. Jego motywacja dla ograniczenia kosztów odsetkowych oparta jest o badanie wskazujące, że w warunkach takiego ograniczenia na rynku nie dokonuje się zmniejszenie podaży pożyczek, a pożyczkodawcy nie podejmują działań mających na celu uniknięcie tego typu regulacji. Przeciwne stanowisko przedstawiają Labat i Block (2011), którzy nie widzą żadnych podstaw do wprowadzenia regulacji maksymalnego oprocentowania. Zaczynają oni swój wywód od przedstawienia stygmatyzacji, jaka spotyka osoby pożyczające na krótki termin w zamian za odsetki. Negatywnej percepcji społecznej pożyczania na krótki okres nie zmienia nawet fakt, że pobieranie niewielkich odsetek 3 sprzyja poprawie efektywności, co daje korzyści zarówno tym, którzy uzyskują dostęp do pożyczek, jak i pożyczkodawcom. W tym kontekście trzeba nadmienić, że uderzenie w którąkolwiek ze stron wymiany wpływa 3 Przy czym należy pamiętać, że niewielkie odsetki w skali dnia, tygodnia czy nawet miesiąca mogą kumulować się do bardzo znaczącej rocznej stopy procentowej. Labat i Block (2011) podają przykład negatywnych konsekwencji, jakie spotkały jednego z autorów za wymyślenie systemu, w którym w szkole uczniowie przekazywali sobie niewielkie opłaty za pożyczanie długopisów, ołówków itp. Symboliczna opłata w ich przykładzie (1 cent za dzień) miała w zamierzeniu uczniów na celu (i doprowadziła do tego) zwiększenie efektywności. Po wprowadzeniu jej zwiększyła się motywacja do pamiętania o przynoszeniu własnych rzeczy, a także motywacja do oferowania potrzebnych przyborów biurowych, ale przede wszystkim wzrosła efektywność, bo pożyczone rzeczy przestały ginąć. Jakby jednak spojrzeć na oprocentowanie, to pożyczki w formie przyborów biurowych oprocentowane były na poziomie kilku tysięcy procent. 17

20 na spadek jej motywacji do uczestnictwa w tym rynku. Odnosząc to do stóp procentowych, w sytuacji, gdy maksymalna stopa procentowa jest efektywna (tzn. niższa od stopy rynkowej), a także wprowadzona regulacja obejmuje wszystkie umowy, w tym również te zawarte wcześniej, po wprowadzeniu regulacji występuje przejściowy spadek wysokości kosztów (stopy procentowej) dla klientów na rynku consumer finance. Dotyczy to jednak tylko umów już zawartych, a zatem działa jedynie przez krótki okres po wprowadzeniu regulacji. W tym horyzoncie czasowym dokonuje się transfer korzyści i część nadwyżki z wymiany przekazywana jest od instytucji finansowych do gospodarstw domowych. W krótkim okresie może to zostać uznane za korzystne dla konsumentów. Taka zmiana powinna być jednak rozpatrywana jedynie w kategorii przejściowego transferu korzyści, gdyż jednoczesne zwiększenie ryzyka prowadzonej działalności na rynku consumer finance zniechęca nowych graczy do wchodzenia na ten rynek i wpływa na zmniejszenie podaży. Co więcej, regulacja zwykle nie wchodzi w życie od razu, a zatem firmy mają czas na dostosowanie się do planowanego kształtu ograniczeń i z wyprzedzeniem mogą wyeliminować niekorzystny dla nich transfer korzyści do gospodarstw domowych. Jednym pozytywnym skutkiem regulacji maksymalnego oprocentowania, który działa również w długim okresie, jest uregulowanie kosztów odsetek karnych, które zwykle ustalone są na poziomie stopy maksymalnego oprocentowania. Pozytywny efekt wynika w tym przypadku z faktu, iż konsumenci, zaciągając kredyt, zwykle nie kalkulują ewentualnych opóźnień w spłacie, co w przypadku braku regulacji maksymalnego Równolegle do strony podaży w toku rozwoju gospodarczego dochodzi do zmian po stronie popytu. oprocentowania i ewentualnych opóźnień mogło być źródłem nadużyć ze strony części instytucji finansowych i prowadzić do zbyt szybkiego narastania długów konsumentów. Warto nadmienić, że wysokie (procentowo) opłaty na rynku konkurencyjnym pobierane mogą być jedynie od pożyczek o niewielkiej wartości i udzielanych na krótki okres (wynik oszacowania ryzyka, które w tych przypadkach jest zazwyczaj względnie wysokie), co zostało pokazane w punkcie W przypadku większych pożyczek mechanizm rynkowy nie dopuszcza do występowania zbyt wysokich realnych stóp procentowych. Dla większych pożyczek staje się również opłacalne dokładne badanie zdolności i wiarygodności kredytowej, co prowadzi do zróżnicowania klientów ze względu na te cechy. Można zatem pokusić się o stwierdzenie, że wysokie opłaty od udzielanych kredytów i pożyczek mogą zapłacić jedynie ci, których wiarygodność kredytowa jest bardzo niska i którzy decydują się na zaciągnięcie pożyczki w bardzo niewielkiej wysokości, na krótki okres. Ograniczenia wprowadzane na tym rynku mogą mieć jednak poważne skutki, gdyż takie osoby, w przypadku gdy nie dostaną pożyczki w instytucji działającej w oparciu o zasady rynkowe: będą poszukiwać alternatywnych źródeł finansowania ich potrzeb życiowych i, ci bardziej świadomi, w pierwszej kolejności pójdą do instytucji, która przy przyznaniu im pierwszej pożyczki będzie w stanie ominąć (legalnie) obowiązujące innych reguły, co jest możliwe na przykład przez wniesienie opłaty członkowskiej (stosowanej choćby w SKOK-ach), w drugim przypadku prawdopodobnie wybiorą nielegalną formę pożyczenia pieniędzy, co może się dla nich skończyć koniecznością ponoszenia zdecydowanie większych opłat. 18

RYNEK CONSUMER FINANCE

RYNEK CONSUMER FINANCE RYNEK CONSUMER FINANCE WZROST W OBLICZU WYZWAŃ I ZAGROŻEŃ? dr Piotr Białowolski Szkoła Główna Handlowa Kongres Consumer Finance, AGENDA PREZENTACJI Rynek consumer finance wielkość, cele sięgania po kredyt

Bardziej szczegółowo

styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna styczeń 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski styczeń

Bardziej szczegółowo

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna lipiec 2013 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna

październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna październik 2014 r. Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski

Bardziej szczegółowo

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat)

Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) Kredyt nie droższy niż (w okresie od 1 do 5 lat) "Kredyt nie droższy niż to nowa usługa Banku, wprowadzająca wartość maksymalną stawki referencyjnej WIBOR 3M służącej do ustalania wysokości zmiennej stopy

Bardziej szczegółowo

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r.

Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów. Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Informacja z BIK jako podstawa zapobiegania nadmiernemu zadłużeniu konsumentów Konferencja SKEF 30 listopada 2011 r. Odpowiedzialne kredytowanie i pożyczanie w UE Odpowiedzialne kredytowanie produkty kredytowe

Bardziej szczegółowo

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW

POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW INFORMACJA SYGNALNA PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW Projekt badawczy: Konferencji Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce oraz Krajowego Rejestru Długów Informacja sygnalna 1 PORTFEL NALEŻNOŚCI

Bardziej szczegółowo

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR

Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Wybrane wyniki badań dotyczących perspektyw rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w Polsce do 2015 roku zrealizowanych przez IBnGR Gdańsk, marzec 2013 Scenariusz rozwoju rynku kredytów mieszkaniowych w

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wykaz skrótów Uwagi wstępne Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance

Spis treści Wykaz skrótów Uwagi wstępne Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance Wykaz skrótów... 11 Uwagi wstępne... 15 Rozdział I Konkurencja a regulacja na rynku consumer finance... 23 1.1. Wspólny rynek usług finansowych Unii Europejskiej... 23 1.2. Zasada kraju pochodzenia dostawcy

Bardziej szczegółowo

PRZEWIDYWANE SKUTKI IMPLEMENTACJI DYREKTYWY O KREDYCIE KONSUMENCKIM SEKTORA FINANSOWEGO I GOSPODARKI. Dyrektor Generalny

PRZEWIDYWANE SKUTKI IMPLEMENTACJI DYREKTYWY O KREDYCIE KONSUMENCKIM SEKTORA FINANSOWEGO I GOSPODARKI. Dyrektor Generalny PRZEWIDYWANE SKUTKI IMPLEMENTACJI DYREKTYWY O KREDYCIE KONSUMENCKIM DLA SEKTORA FINANSOWEGO I GOSPODARKI Andrzej Roter Dyrektor Generalny Warszawa, dnia 31marca 2009 roku KONFERENCJA: KREDYT KONSUMENCKI

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

LIMIT CAŁKOWITEGO KOSZTU KREDYTU W KONTEKŚCIE RODZAJÓW UMÓW KREDYTU KONSUMENCKIEGO. Marcin Czugan. Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce

LIMIT CAŁKOWITEGO KOSZTU KREDYTU W KONTEKŚCIE RODZAJÓW UMÓW KREDYTU KONSUMENCKIEGO. Marcin Czugan. Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce LIMIT CAŁKOWITEGO KOSZTU KREDYTU W KONTEKŚCIE RODZAJÓW UMÓW KREDYTU KONSUMENCKIEGO Marcin Czugan Konferencja Przedsiębiorstw Finansowych w Polsce Warszawa, 12.12.2014 PLAN PREZENTACJI 1. PROPOZYCJE LIMITU

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2014 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Rynek firm pożyczkowych w Polsce Raport. Kongres Consumer Finance

Rynek firm pożyczkowych w Polsce Raport. Kongres Consumer Finance www.pwc.pl Rynek firm pożyczkowych w Polsce Raport Kongres Consumer Finance 12 grudnia 2013 r. Zadłużenie Polaków w 2013 r. 0,7% całkowitej wielkości zobowiązań Polaków pochodzi z firm udzielających pożyczek

Bardziej szczegółowo

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym

ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym ANKIETA do Przewodniczących Komitetów Kredytowych na temat sytuacji na rynku kredytowym Część 1 - Przedsiębiorstwa Pytania 1-7 dotyczą polityki kredytowej Banku w zakresie kredytów dla przedsiębiorstw

Bardziej szczegółowo

POSIEDZENIE KOMISJI BUDŻETU I FINANSÓW PUBLICZNYCH Senat RP

POSIEDZENIE KOMISJI BUDŻETU I FINANSÓW PUBLICZNYCH Senat RP POSIEDZENIE KOMISJI BUDŻETU I FINANSÓW PUBLICZNYCH Senat RP Andrzej Roter Dyrektor Generalny Warszawa, dnia 7 listopada 2012 roku CHARAKTERYSTYKA RYNKU Wielkość rynku pożyczek bankowych i niebankowego

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki

Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki Ceny transferowe jeszcze podatki czy już ekonomia? Michał Majdański BT&A Podatki Plan prezentacji 1. Ceny transferowe uwagi wstępne 2. Definicja podmiotów powiązanych 3. Zasada ceny rynkowej 4. Podatkowe

Bardziej szczegółowo

Nadmierne zadłużanie się

Nadmierne zadłużanie się Nadmierne zadłużanie się Kredyt jako kategoria ekonomiczna Kredyt bankowy to stosunek prawno - finansowy pomiędzy bankiem a kredytobiorcą. Stosunek ten wyraża się przekazaniem przez bank określonej kwoty

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Adres Al. Jana Pawła II 61, lok.10, 01 031 Warszawa Telefon +48 22 1006010 info@netcredit.pl Faks +48 22 1005966

Adres Al. Jana Pawła II 61, lok.10, 01 031 Warszawa Telefon +48 22 1006010 info@netcredit.pl Faks +48 22 1005966 Standardowy europejski arkusz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego Szybka pożyczka dla osób fizycznych: 21.05.2013 1. Dane identyfikacyjne i kontaktowe dotyczące kredytodawcy Kredytodawca NET

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia.

Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Objaśnienia wartości przyjętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej na lata 2015 2029 Gminy Miasta Radomia. Za bazę do opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej na kolejne lata przyjęto projekt budżetu

Bardziej szczegółowo

Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Końskich

Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym w Końskich Załącznik do Uchwały Zarządu Nr 11/IV/14 z dnia 20 lutego 2014r. Załącznik do Uchwały Rady Nadzorczej Nr 9/I/14 z dnia 21 lutego 2014r. Polityka zarządzania ryzykiem stopy procentowej w Banku Spółdzielczym

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 31 stycznia 2014 r. Jarosław Ryba Związek Firm Pożyczkowych ul. 17 stycznia 56 02-146 Warszawa j.ryba@zfp.org.pl

Warszawa, 31 stycznia 2014 r. Jarosław Ryba Związek Firm Pożyczkowych ul. 17 stycznia 56 02-146 Warszawa j.ryba@zfp.org.pl Warszawa, 31 stycznia 2014 r. Jarosław Ryba Związek Firm Pożyczkowych ul. 17 stycznia 56 02-146 Warszawa j.ryba@zfp.org.pl Szanowny Pan Jacek Cichocki Przewodniczący Stałego Komitetu Rady Ministrów Szanowny

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN DZIAŁALNOŚCI KREDYTOWEJ DEUTSCHE BANK POLSKA S.A. 1 DEFINICJE

REGULAMIN DZIAŁALNOŚCI KREDYTOWEJ DEUTSCHE BANK POLSKA S.A. 1 DEFINICJE REGULAMIN DZIAŁALNOŚCI KREDYTOWEJ DEUTSCHE BANK POLSKA S.A. 1 DEFINICJE Bank Deutsche Bank Polska S.A. z siedzibą w Warszawie. Kredytobiorca będąca Konsumentem osoba fizyczna lub osoby fizyczne wymienione

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi

Perspektywy rynku. w 2009 roku Spragnieni krwi Perspektywy rynku nieruchomości ci i branży y deweloperskiej w 2009 roku Spragnieni krwi Warszawa, 29 Kwietnia 2009 Polski rynek nieruchomości ci oczekiwany scenariusz rynkowy W 2009 roku oczekujemy spadku

Bardziej szczegółowo

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.)

Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Raport kwartalny Wierzyciel S.A. I kwartał 2011r. (dane za okres 01-01-2011r. do 31-03-2011r.) Mikołów, dnia 9 maja 2011 r. REGON: 278157364 RAPORT ZAWIERA: 1. PODSTAWOWE INFORMACJE O EMITENCIE 2. WYBRANE

Bardziej szczegółowo

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku

VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku VII.1. Rachunek zysków i strat t Grupy BRE Banku Grupa BRE Banku zakończyła rok 2012 zyskiem brutto w wysokości 1 472,1 mln zł, wobec 1 467,1 mln zł zysku wypracowanego w 2011 roku (+5,0 mln zł, tj. 0,3%).

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012

OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 OBJAŚNIENIA PRZYJĘTYCH WARTOŚCI DO UCHWAŁY NR XV/108/2012 Rady Gminy w Jasienicy Rosielnej z dnia 25 stycznia 2012 r. w sprawie wieloletniej prognozy finansowej Gminy Jasienica Rosielna na lata 2012-2025

Bardziej szczegółowo

Kredyty inwestycyjne. Sposoby zabezpieczania przed ryzykiem stopy procentowej i ryzykiem walutowym

Kredyty inwestycyjne. Sposoby zabezpieczania przed ryzykiem stopy procentowej i ryzykiem walutowym Jeśli wystarcza nam kapitału, aby wybrać spłatę w ratach malejących, to koszt obsługi kredytu będzie niższy niż w przypadku spłaty kredytu w ratach równych. 8.1. Kredyt - definicja Jak stanowi art. 69

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Prawo bankowe. Kredyt konsumencki ochrona praw konsumenta USTAWA z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim; z. U. z 2011 r.

Prawo bankowe. Kredyt konsumencki ochrona praw konsumenta USTAWA z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim; z. U. z 2011 r. Prawo bankowe Kredyt konsumencki ochrona praw konsumenta USTAWA z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim; z. U. z 2011 r. Nr 126 Kredyt konsumencki kredyt w wysokości nie większej niż 255 550 zł

Bardziej szczegółowo

Korekta nierównowagi zewnętrznej

Korekta nierównowagi zewnętrznej Wykład 4 Korekta nierównowagi zewnętrznej Plan wykładu 1. System kursu walutowego 2. Korekta przy sztywnym kursie 1. System kursu walutowego W systemie płynnych kursów walutowych cena waluty jest wyznaczona

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Tabela 1. Wyniki finansowe oraz dane bilansowe Fundacji Lux Veritatis za lata 2009 2012. RACHUNEK WYNIKÓW w zł 2009 2010 2011

Tabela 1. Wyniki finansowe oraz dane bilansowe Fundacji Lux Veritatis za lata 2009 2012. RACHUNEK WYNIKÓW w zł 2009 2010 2011 Porównanie sytuacji finansowej Fundacji Lux Veritatis w postępowaniach dotyczących koncesji na nadawanie programu telewizyjnego drogą naziemną cyfrową W postępowaniu o rozszerzenie koncesji, które miało

Bardziej szczegółowo

REGULACJE PRAWNE W KONTEKŚCIE WŁĄCZENIA FINANSOWEGO W POLSCE

REGULACJE PRAWNE W KONTEKŚCIE WŁĄCZENIA FINANSOWEGO W POLSCE REGULACJE PRAWNE W KONTEKŚCIE WŁĄCZENIA FINANSOWEGO W POLSCE Prof. dr hab. Małgorzata Iwanicz-Drozdowska Dr Ewa Cichowicz Szkoła Główna Handlowa w Warszawie WYKLUCZENIE FINANSOWE Proces, w którym obywatele

Bardziej szczegółowo

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r.

Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Warszawa, 10 lutego 2016 r. Raport o stabilności systemu finansowego luty 2016 r. Polski system finansowy w ostatnim półroczu funkcjonował stabilnie. Otoczenie międzynarodowe gospodarki polskiej nadal

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczàcych komitetów kredytowych I kwarta 2011 Warszawa, styczeƒ 2011 r. Podsumowanie wyników ankiety W IV kwartale 2010 r. kryteria udzielania kredytów

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2014 r.

Sytuacja na rynku kredytowym. wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2014 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2014 r. Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał

Bardziej szczegółowo

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze

Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Kondycja polskiego sektora bankowego w drugiej połowie 2012 roku. Podsumowanie wyników polskich banków za I półrocze Polskie banki osiągnęły w I półroczu łączny zysk netto na poziomie 8,04 mld zł, po wzroście

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o racie mieszkaniowego kredytu hipotecznego?

Co należy wiedzieć o racie mieszkaniowego kredytu hipotecznego? Co należy wiedzieć o racie mieszkaniowego kredytu hipotecznego?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1.

Akademia Młodego Ekonomisty Matematyka finansowa dla liderów Albert Tomaszewski Grupy 1-2 Zadanie 1. Grupy 1-2 Zadanie 1. Sprawdźcie ofertę dowolnych 5 banków i wybierzcie najlepszą ofertę oszczędnościową (lokatę lub konto oszczędnościowe). Obliczcie, jaki zwrot przyniesie założenie jednej takiej lokaty

Bardziej szczegółowo

- w ramach ogólnych informacji o oferowanych kredytach mieszkaniowych;

- w ramach ogólnych informacji o oferowanych kredytach mieszkaniowych; EUROPEJSKIE POROZUMIENIE W SPRAWIE DOBROWOLNEGO KODEKSU POSTĘPOWANIA W ZAKRESIE INFORMACJI UDZIELANYCH PRZED ZAWARCIEM UMOWY KREDYTU MIESZKANIOWEGO (ZWANE DALEJ POROZUMIENIEM ) Niniejsze porozumienie zostało

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO 1. Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO 1. Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO 1. Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego Kredytodawca: Adres: (siedziba) Numer telefonu: Dane identyfikacyjne:

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO

FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO FORMULARZ INFORMACYJNY DOTYCZĄCY KREDYTU KONSUMENCKIEGO 1. Imię, nazwisko (nazwa) i adres (siedziba) kredytodawcy lub pośrednika kredytowego Kredytodawca: Dane identyfikacyjne: (Adres, z którego ma korzystać

Bardziej szczegółowo

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych

Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Forum Liderów Banków Spółdzielczych Model polskiej bankowości spółdzielczej w świetle zmian regulacji unijnych Uwarunkowania rozwoju banków spółdzielczych Jerzy Pruski Prezes Zarządu BFG Warszawa, 18 września

Bardziej szczegółowo

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu

Ryzyko walutowe i zarządzanie nim. dr Grzegorz Kotliński, Katedra Bankowości AE w Poznaniu 1 Ryzyko walutowe i zarządzanie nim 2 Istota ryzyka walutowego Istota ryzyka walutowego sprowadza się do konieczności przewalutowania należności i zobowiązań (pozycji bilansu banku) wyrażonych w walutach

Bardziej szczegółowo

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie Strategie VIP Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Codziennie sygnał inwestycyjny na adres e-mail Konsultacje ze specjalistą Opis

Bardziej szczegółowo

K A T A R Z Y N A K O C H A N I A K U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W K R A K O W I E

K A T A R Z Y N A K O C H A N I A K U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W K R A K O W I E UPADŁOŚĆ KONSUMENCKA KONSEKWENCJE REGULACJI DLA ZJAWISKA WŁĄCZENIA FINANSOWEGO K A T A R Z Y N A K O C H A N I A K U N I W E R S Y T E T E K O N O M I C Z N Y W K R A K O W I E NOWA REGULACJA UPADŁOŚCI

Bardziej szczegółowo

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO

KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Przewodniczący AndrLej Jakubiak L. dz. DOKIWPR/L'I'J:/.3 /1 /2014/PM Warszawa, dnia,,{ IIID.( /2014 r. Sz. P. Krzysztof Pietraszkicwicz Pre'"Lcs Związku Banków Polskich Ul.

Bardziej szczegółowo

Forward Rate Agreement

Forward Rate Agreement Forward Rate Agreement Nowoczesne rynki finansowe oferują wiele instrumentów pochodnych. Należą do nich: opcje i warranty, kontrakty futures i forward, kontrakty FRA (Forward Rate Agreement) oraz swapy.

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?

Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych? Co należy wiedzieć o spreadzie walutowym i różnicach kursowych?, czyli na co zwrócić szczególną uwagę przy doborze kredytu. Autor: Przemysław Mudel p.mudel@niezaleznydoradca.pl Copyright 2007 Przemysław

Bardziej szczegółowo

Zbuduj swoją historię kredytową

Zbuduj swoją historię kredytową Krzysztof Nyrek Zbuduj swoją historię kredytową Niniejszy ebook jest wartością prywatną. Niniejsza publikacja może być kopiowana, oraz dowolnie rozprowadzana tylko i wyłącznie w formie, w jakiej została

Bardziej szczegółowo

Kancelaria Adwokacka Sławomir Derek Pułapki prawne w ramach umów usług finansowych (bankowych, ubezpieczeniowych)

Kancelaria Adwokacka Sławomir Derek Pułapki prawne w ramach umów usług finansowych (bankowych, ubezpieczeniowych) Kancelaria Adwokacka Sławomir Derek Pułapki prawne w ramach umów usług finansowych (bankowych, ubezpieczeniowych) Rybnik 31 V 2011 r. Kto może udzielać pożyczek Instytucje finansowe: Banki podlegają nadzorowi

Bardziej szczegółowo

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski

Dr Łukasz Goczek. Uniwersytet Warszawski Dr Łukasz Goczek Uniwersytet Warszawski Wpływ podatków na podaż i popyt Co decyduje, kto naprawdę ponosi ciężar podatku Koszty i korzyści wynikające z podatków i dlaczego podatki nakładają koszt, który

Bardziej szczegółowo

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem

Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Kryzys i Zarządzanie ryzykiem Piotr Banaszyk Katedra Logistyki Międzynarodowej Globalny kryzys ekonomiczny opinie Banku Światowego W 2013 r. gospodarka eurolandu pozostanie w recesji, kurcząc się o 0,1

Bardziej szczegółowo

Sytuacja na rynku kredytowym

Sytuacja na rynku kredytowym Sytuacja na rynku kredytowym wyniki ankiety do przewodniczących komitetów kredytowych I kwartał 2013 Warszawa, styczeń 2013 r. Podsumowanie wyników ankiety Kredyty dla przedsiębiorstw Polityka kredytowa:

Bardziej szczegółowo

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach

Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych w wybranych krajach Programy wspierania kredytobiorców hipotecznych CHORWACJA Wobec kredytów we franku szwajcarskim władze zamroziły na jeden rok kurs kuny do franka (na poziomie 6,39, czyli sprzed decyzji SNB o uwolnieniu

Bardziej szczegółowo

Niemieckie doświadczenia z wprowadzaniem dyrektywy y y w sprawie umów o kredyt konsumencki

Niemieckie doświadczenia z wprowadzaniem dyrektywy y y w sprawie umów o kredyt konsumencki 1 Standbild Niemieckie doświadczenia z wprowadzaniem dyrektywy y y w sprawie umów o kredyt konsumencki dr Alexander Schäfer Federalne Ministerstwo Żywności, Rolnictwa i Ochrony Konsumentów 2 Dyrektywa

Bardziej szczegółowo

Podstawowe zagadnienia

Podstawowe zagadnienia Podstawowe zagadnienia Każda społeczność staje przed koniecznością rozwiązania trzech podstawowych problemw codziennej egzystencji: - jakie dobra i usługi - co wytwarzać - dla kogo je wytwarzać Ekonomia

Bardziej szczegółowo

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY

FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY Nazywam się: FORMULARZ ZGŁOSZENIOWY (należy wypełnić wielkimi literami) Nazwisko:.... Imię:. Mieszkam w: Ulica: Nr domu: Nr mieszkania:. Miasto: Kod pocztowy:..... Województwo:.... Tel. kontaktowy: e-mail:...

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA KREDYTÓW KONSUMENCKICH w Banku Spółdzielczym w Przemkowie.

REGULAMIN UDZIELANIA KREDYTÓW KONSUMENCKICH w Banku Spółdzielczym w Przemkowie. REGULAMIN UDZIELANIA KREDYTÓW KONSUMENCKICH w Banku Spółdzielczym w Przemkowie. Rozdział 1. Postanowienia ogólne 1 Niniejszy Regulamin udzielania kredytów konsumenckich w Banku Spółdzielczym w Przemkowie,

Bardziej szczegółowo

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego.

Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. Regulatorzy w trosce o kondycję kredytu hipotecznego podsumowanie ostatnich kuracji i nisze dla biznesu bankowo-ubezpieczeniowego. dr Agnieszka Tułodziecka Fundacja na Rzecz Kredytu Hipotecznego Historyczne

Bardziej szczegółowo

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych.

Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Analiza Ekonomiczna. 3. Analiza wskaźnikowa sprawozdań finansowych. Rozwinięciem wstępnej analizy sprawozdań finansowych jest analiza wskaźnikowa. Jest ona odpowiednim narzędziem analizy finansowej przedsiębiorstwa,

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA KREDYTÓW KONSUMENCKICH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W RZEPINIE

REGULAMIN UDZIELANIA KREDYTÓW KONSUMENCKICH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W RZEPINIE Załącznik nr 1 do Uchwały nr 101/2011 Zarządu BS Rzepin z dnia 14 grudnia 2011 REGULAMIN UDZIELANIA KREDYTÓW KONSUMENCKICH W BANKU SPÓŁDZIELCZYM W RZEPINIE Rzepin, grudzień 2011r. Spis treści Rozdział

Bardziej szczegółowo

Kredyty w euro rata o 20 proc. niższa

Kredyty w euro rata o 20 proc. niższa KOMENTARZ Open Finance, 14.12.2009 r. Kredyty w euro rata o 20 proc. niższa Średnia marża kredytu w euro to w tej chwili 3,75, o 1,15 pkt proc. więcej niż średnia dla złotego. Nawet przy uwzględnieniu

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe

Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe MINISTERSTWO GOSPODARKI Sekretariat Ministra Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy Prawo bankowe Warszawa Listopad 2010 r. 1.1. Aktualny stan stosunków społecznych w dziedzinie objętej nowelizacją

Bardziej szczegółowo

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. (druk nr 1325)

Materiał porównawczy do ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw. (druk nr 1325) BIURO LEGISLACYJNE/ Materiał porównawczy Materiał porównawczy do ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (druk nr 1325) USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997

Bardziej szczegółowo

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r.

Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Kraje i banki będą potrzebować ponad 2 bln euro w 2012 r. Dane na ten temat pojawiają się w serwisach informacyjnych, np. w agencji Bloomberg, są także podawane przez specjalistyczne serwisy informacyjne

Bardziej szczegółowo

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023

Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 Załącznik Nr 3 do uchwały Rady Gminy Kwilcz z dnia... 2012 r. Opis przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Kwilcz na lata 2013-2023 1. Założenia wstępne Wieloletnia Prognoza Finansowa

Bardziej szczegółowo

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku

BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie 2011 roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015. 19 marca 2012 roku BANK HANDLOWY W WARSZAWIE S.A. Podsumowanie roku Kierunki Strategiczne na lata 2012-2015 19 marca 2012 roku / mln zł / / mln zł / wyniki podsumowanie Rozwój biznesu SEGMENT KORPORACYJNY Transakcje walutowe

Bardziej szczegółowo

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0

<1,0 1,0-1,2 1,2-2,0 >2,0 1. WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI WSKAŹNIK BIEŻĄCEJ PŁYNNOŚCI Pozostałe wskaźniki 2,0 Wskaźnik służy do oceny zdolności przedsiębiorstwa do regulowania krótkoterminowych zobowiązań. Do tego

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN UDZIELANIA DOPUSZCZALNEGO SALDA DEBETOWEGO W LUDOWYM BANKU SPÓŁDZIELCZYM W STRZAŁKOWIE

REGULAMIN UDZIELANIA DOPUSZCZALNEGO SALDA DEBETOWEGO W LUDOWYM BANKU SPÓŁDZIELCZYM W STRZAŁKOWIE Przyjęto Uchwałą nr 99/2014 Zarządu LBS w Strzałkowie z dnia 24.10.2014 r. Uchwała wchodzi w życie z dniem 24.10.2014 r. REGULAMIN UDZIELANIA DOPUSZCZALNEGO SALDA DEBETOWEGO W LUDOWYM BANKU SPÓŁDZIELCZYM

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO

REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Załącznik nr 1 do Uchwały Nr 125/Z/2009 Zarządu Łużyckiego Banku Spółdzielczego w Lubaniu z dnia 17.12.2009r. REGULAMIN KREDYTOWANIA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO Lubań 2009 SPIS TREŚCI: ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna

lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna lipiec 2014 r. PROJEKT BADAWCZY: KONFERENCJI PRZEDSIĘBIORSTW FINANSOWYCH W POLSCE ORAZ KRAJOWEGO REJESTRU DŁUGÓW Informacja sygnalna PORTFEL NALEŻNOŚCI POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTW dr Piotr Białowolski lipiec

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi

Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu. Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Zarządzanie portfelem kredytowym w banku w warunkach kryzysu Dr Agnieszka Scianowska Akademia Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi Założenia Umowy Kapitałowej Przyjętej w 1988r.(Bazylea I) podstawowym wyznacznikiem

Bardziej szczegółowo

ZANIM ZDECYDUJESZ SIĘ NA ZACIĄGNIĘCIE POŻYCZKI, ODPOWIEDZ SOBIE NA TRZY PYTANIA:

ZANIM ZDECYDUJESZ SIĘ NA ZACIĄGNIĘCIE POŻYCZKI, ODPOWIEDZ SOBIE NA TRZY PYTANIA: NIE DAJ SIĘ www.zanim-podpiszesz.pl NABRAĆ. SPRAWDŹ, ZANIM PODPISZESZ. PORADNIK POŻYCZKOWY Zanim weźmiesz pożyczkę, przeczytaj i zachowaj tę broszurę. 1 ZANIM ZDECYDUJESZ SIĘ NA ZACIĄGNIĘCIE POŻYCZKI,

Bardziej szczegółowo

RAPORT: MMP a sposoby finansowania działalności w sytuacji zatorów płatniczych

RAPORT: MMP a sposoby finansowania działalności w sytuacji zatorów płatniczych RAPORT: MMP a sposoby finansowania działalności w sytuacji zatorów płatniczych Wyniki badania dotyczącego sposobów radzenia sobie z utratą płynności przez polskie mikro- i małe przedsiębiorstwa, udzielające

Bardziej szczegółowo

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r.

Rynek Mieszkań. Nowych IIMieszkań. Rynek Nowych. kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. Rynek Nowych Rynek Mieszkań Nowych IIMieszkań kwartał 2014 r. III kwartał 2012 r. str. 02 Na podstawie analizowanych danych przewidujemy: możliwe wzrosty cen w największych polskich miastach, szczególnie

Bardziej szczegółowo

Regulamin udzielania kredytów konsumenckich

Regulamin udzielania kredytów konsumenckich Załącznik do Uchwały nr 72/R/2014 Zarządu Kaszubskiego Banku Spółdzielczego w Wejherowie z dnia 30 grudnia 2014 r. Regulamin udzielania kredytów konsumenckich Wejherowo, grudzień 2014 r. Spis treści ROZDZIAŁ

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Scoring kredytowy w pigułce

Scoring kredytowy w pigułce Analiza danych Data mining Sterowanie jakością Analityka przez Internet Scoring kredytowy w pigułce Mariola Kapla Biuro Informacji Kredytowej S.A. StatSoft Polska Sp. z o.o. ul. Kraszewskiego 36 30-110

Bardziej szczegółowo

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r.

Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 2016 r. Opracowanie: Wydział Analiz Sektora Bankowego Departament Bankowości Komercyjnej i Specjalistycznej oraz Instytucji Płatniczych URZĄD KOMISJI NADZORU FINANSOWEGO WARSZAWA, marzec 201 r. W dniu 22 marca

Bardziej szczegółowo

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej

Stan i prognoza koniunktury gospodarczej 222 df Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową przedstawia osiemdziesiąty piąty kwartalny raport oceniający stan koniunktury gospodarczej w Polsce (IV kwartał 2014 r.) oraz prognozy na lata 2015 2016 KWARTALNE

Bardziej szczegółowo

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013

Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Raport o sytuacji mikro i małych firm w roku 2013 Warszawa, 11 kwiecień 2014 Już po raz czwarty Bank Pekao przedstawia raport o sytuacji mikro i małych firm 7 tysięcy wywiadów z właścicielami firm, Badania

Bardziej szczegółowo

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia

Raport BIG - specjalny dodatek. Kobiecy punkt widzenia Raport BIG - specjalny dodatek Kobiecy punkt widzenia Wstęp Szanowni Państwo, Przedstawiamy specjalny dodatek do. edycji Raportu BIG o nastrojach wśród polskich przedsiębiorców, jest on poświęcony opiniom

Bardziej szczegółowo

Regulamin udzielania kredytów konsumenckich w Banku Spółdzielczym w Starogardzie Gdańskim

Regulamin udzielania kredytów konsumenckich w Banku Spółdzielczym w Starogardzie Gdańskim Regulamin udzielania kredytów konsumenckich w Banku Spółdzielczym w Starogardzie Gdańskim Starogard Gdański, styczeń 2015 r. Spis treści Rozdział 1. Postanowienia ogólne... 2 Rozdział 2. Zasady i warunki

Bardziej szczegółowo

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych. Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową Perspektywy rozwoju rynku consumer finance w Polsce w warunkach zawirowań na rynkach finansowych dr Błażej Lepczyński Marta Penczar dr Błażej Lepczyński, Marta Penczar Instytut Badań nad Gospodarką Rynkową

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY IŁŻA NA LATA 2012-2018

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY IŁŻA NA LATA 2012-2018 OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY IŁŻA NA LATA 2012-2018 I. GŁÓWNE ZAŁOŻENIA PRZYJĘTE DO OPRACOWANIA WPF. Wieloletnia Prognoza Finansowa obejmuje lata 2012-2018 Podstawą do opracowania

Bardziej szczegółowo