Skrócona wersja Skali postaw wobec pieni dzy (SPP-25). Dobór pozycji i walidacja narz dzia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Skrócona wersja Skali postaw wobec pieni dzy (SPP-25). Dobór pozycji i walidacja narz dzia"

Transkrypt

1 Psychologia Spo eczna 2013 tom 8 4 (27) ISSN Skrócona wersja Skali postaw wobec pieni dzy (SPP-25). Dobór pozycji i walidacja narz dzia Agata G siorowska Szko a Wy sza Psychologii Spo ecznej, Wydzia Zamiejscowy we Wroc awiu Skala SPP jest oryginalnym polskim narz dziem do oceny poznawczych, emocjonalnych i behawioralnych aspektów postaw wobec pieni dzy. Ze wzgl du na jego znaczn d ugo, w niniejszym artykule zaproponowano skrócon wersj skali SPP-25, do której pozycje dobrano na podstawie analizy adunków czynnikowych i wspó czynników dyskryminacji pozycji oryginalnej skali, opieraj c si na danych uzyskanych od du ej grupy osób doros ych (N = 1447). Analiza trafno ci wewn trznej przeprowadzona na próbach reprezentatywnych dla spo ecze stwa polskiego na podstawie kon rmacyjnej analizy czynnikowej potwierdzi a stabilno struktury nowej skali. Porównanie pe nej i skróconej wersji skali wykaza o podobie stwo ich charakterystyk psychometrycznych, a tak e ocen rzetelno ci i trafno ci zewn trznej. Wykorzystanie postaw wobec pieni dzy mierzonych za pomoc skali skróconej jako moderatora w badaniu eksperymentalnym da o tak e lepsze rezultaty ni przy u yciu skali pe nej. Uzyskane wyniki pozwalaj na stwierdzenie, e skrócona wersja Skali postaw wobec pieni dzy dobrze oddaje ró nice indywidualne w tym zakresie i mo e by z powodzeniem wykorzystywana w dalszych badaniach nad zachowaniami ekonomicznymi i spo ecznymi. S owa kluczowe: postawy wobec pieni dzy, struktura skali, walidacja skali POSTAWY WOBEC PIENI DZY Jakkolwiek wszyscy ludzie w zachodniej cywilizacji pos uguj si pieni dzmi, s one dobrze znane i na wiele sposobów bliskie, to jednak trudno je dok adnie zde - niowa zarówno w rozumieniu potocznym, jak i w pracach naukowych. Pieni dze we wspó czesnym wiecie spe niaj nie tylko funkcj rodka wymiany, jak zak adaj to ekonomi ci, dla wielu ludzi bowiem ich warto psychologiczna czy emocjonalna znacznie przekracza warto ekonomiczn. Jedn z najbardziej interesuj cych koncepcji dotycz cych wielo ci znacze pieni dzy jest teoria narz dzia i narkotyku (ang. money as a tool, money as a drug), zaproponowana przez Lea i Webleya (2006). Dwoisto natury pieni dzy, ich instrumentalny Agata G siorowska, Katedra Psychologii Ekonomicznej, Szko a Wy sza Psychologii Spo ecznej, Wydzia Zamiejscowy we Wroc- awiu, ul. Ostrowskiego 30b, Wroc aw, Praca naukowa nansowana ze rodków bud etowych na nauk w latach jako projekt badawczy nr N N i symboliczny charakter potwierdzaj analizy dotycz ce pochodzenia pieni dzy (Einzig, 1948), rozwa ania Belka i Wallendorf (1990) dotycz ce pieni dzy jako obiektu ze sfery sacrum i profanum, a tak e badania nad postawami ludzi wobec pieni dzy, prowadzone zarówno za granic (np. Furnham, 1984; Tang, 1992; Yamauchi, Templer, 1982), jak i w Polsce (G siorowska, 2013a; W sowicz- -Kiry o, 2008a). Z bada tych wynika, e pieni dze nie s konstruktem uniwersalnym, jak zak adaj to ekonomi ci, lecz ich odbiór i traktowanie zale zarówno od czynników sytuacyjnych, takich jak ród o pochodzenia czy forma, jak i od ró nic indywidualnych. Jedni ludzie obawiaj si sytuacji podejmowania decyzji nansowych, podczas gdy inni czuj, e pieni dze daj im si i kontrol nad wiatem, jedni rozs dnie nimi zarz dzaj, a inni wydaj je spontanicznie. Co najwa niejsze jednak, ludzie osi gaj za pomoc pieni dzy znacznie bardziej z o one cele ni tylko dokonanie zakupu, jak na przyk ad osi gni cie odpowiedniego statusu spo ecznego czy zapewnienie sobie poczucia bezpiecze stwa (Zale kiewicz, 2011). 459 Copyright 2013 Psychologia Spo eczna

2 460 AGATA G SIOROWSKA Jak pisz Furnham i Argyle (1998), w psychologii ekonomicznej postawy wobec pieni dzy s traktowane jako istotne zmienne wp ywaj ce na ludzkie zachowania. Wiele z przeprowadzonych do tej pory bada wykaza o mi dzy innymi wp yw postaw wobec pieni dzy na postrzeganie w asnej zamo no ci i satysfakcj z osi ganego dochodu (G siorowska, 2008b, 2010, 2012a; Tang, Chen, 2008; Tang i in., 2006; Wilhelm, Varcoe, Hübner- -Fridrich, 1993), efektywno wykonywanej pracy, wysi ek podejmowany w celu zdobycia pieni dzy (Lim, Teo, Loo, 2003), podejmowanie decyzji ekonomicznych, w tym oszcz dzanie, zaci ganie kredytów i zad u anie si (Furnham, 1999; Furhnam, Argyle, 1998; Hayhoe i in., 2012; W sowicz-kiry o, 2008a), styl robienia zakupów (G siorowska, 2012b; Hanley, Wilhelm, 1992; Roberts, Jones, 2001), pomaganie innym (Tang i in., 2007), czy te podejmowanie dzia a nieetycznych czy nawet niezgodnych z prawem (Tang, Chen, Sutarso, 2008, 2012; Tang, Chiu, 2003). Zainteresowanie badaniami postaw wobec pieni dzy zdecydowanie wzros o w ci gu ostatnich kilkunastu lat, co prze o y o si na konieczno stworzenia trafnych i rzetelnych narz dzi do ich pomiaru. W literaturze przedmiotu istnieje co najmniej kilka kwestionariuszy mierz cych opisywany konstrukt, niestety nie s one wolne od wad. Szczególnie problematyczne wydaje si u ywanie skróconych skal do pomiaru postaw wobec pieni dzy, których autorzy nie podaj przes anek, na podstawie których dobierali poszczególne wymiary czy pozycje testowe do nowych wersji skal. Z tego powodu niniejszy artyku ma na celu zaprezentowanie skróconej wersji polskiej metody do pomiaru postaw wobec pieni dzy na tle innych metod wykorzystywanych do takiego celu. W dalszej cz ci pracy dokonano przegl du najcz ciej wykorzystywanych skal postaw wobec pieni dzy zarówno polsko-, jak i angloj zycznych, a nast pnie zaproponowano skrócon wersj Skali postaw wobec pieni dzy (SPP; G siorowska, 2013a). W pierwszym kroku zaprezentowano wyniki analizy kon rmacyjnej i analizy mocy dyskryminacyjnej oraz opisano sposób wyboru pozycji testowych do nowej wersji skali. Zwery kowano tak e trafno wewn trzn skali w oparciu o kon rmacyjn analiz czynnikow z wykorzystaniem danych z nowych bada. Nast pnie porównano skal oryginaln i skrócon pod wzgl dem ich parametrów psychometrycznych, a w szczególno ci miar rzetelno ci oraz trafno ci zewn trznej i wewn trznej. W ostatnim kroku przedstawiono wyniki eksperymentu, w którym symboliczne i instrumentalne postawy wobec pieni dzy mierzone dwoma wersjami skali zosta y wykorzystane jako moderator. POMIAR POSTAW WOBEC PIENI DZY W ci gu ostatnich trzydziestu lat podejmowano liczne próby, które mia y na celu wskazanie sposobów pomiaru postaw wobec pieni dzy czy te innych subiektywnych konstruktów zwi zanych z pieni dzmi. W cz ci bada pomiar subiektywnej warto ci pieni dzy by dokonywany poprzez szacowanie subiektywnej u yteczno ci pieni dza lub jego u yteczno ci kra cowej, w takim znaczeniu, jak to wynika z np. teorii perspektywy czy teorii ekonomicznych (np. Brandstätter, Brandstätter, 1996). W innych badaniach pojawi y si skale stworzone w zasadzie tylko na ich potrzeby, bez oparcia na teorii dotycz cej psychologii pieni dzy, o nieznanych parametrach psychometrycznych (np. Prince, 1993; Rubinstein, 1981; Wernimont, Fitz patrick, 1972). W wi kszo ci bada wykorzystywane s jednak skale stosowane w powtarzalny sposób, dok adniej zwery kowane, o znanych parametrach psychometrycznych, cho niewolne od wad. Do grupy tej nale przede wszystkim trzy najbardziej rozpowszechnione angloj zyczne metody do badania postaw wobec pieni dzy Money Attitude Scale (MAS) Yamauchi i Templera (1982), Money Beliefs and Behaviour Scale (MBBS) Furnhama (1984) i Money Ethic Scale (MES) Tanga (1992), funkcjonuj ca ostatnio jako The Love of Money Scale, LOMS (Luna-Arocas, Tang, 2004; Tang, 2007; Tang, Chiu, 2003) czy Money Intelligence Scale, MI (Tang, Sutarso, 2012), a tak e narz dzia skonstruowane w warunkach polskich skala Ja i pieni dze (JiP) autorstwa W sowicz-kiry o (2008a, 2008b, 2010, 2013; W sowicz-kiry o i Wi niewska, 2005; W sowicz-kiry o, Samson, Podsiad y, Strza ka, Stasiuk, 2007; Marczak, W sowicz-kiry o, 2012) oraz b d ca przedmiotem niniejszej pracy Skala postaw wobec pieni dzy SPP (G siorowska, 2007, 2008a, 2008b, 2010, 2012a, 2012b, 2013a; G siorowska, Czerw, 2010; G siorowska, He ka, 2012). We wszystkich wspomnianych skalach wymiary postaw wobec pieni dzy by y de niowane empirycznie, jako wyniki eksploracyjnych analiz czynnikowych, a struktura wi kszo ci z nich w niewielkim stopniu by a poparta wynikami analiz kon rmacyjnych. Dodatkowo, w przypadku narz dzi angloj zycznych informacje o ich trafno ci i rzetelno ci s mocno ograniczone, a w literaturze mo na spotka si z wieloma wersjami tej samej skali, ró ni cymi si zarówno je li chodzi o liczb czynników, jak i liczb pozycji nawet u ywanymi przez tego samego autora. Na przyk ad autorzy skali MAS opieraj si na jej pi cioczynnikowej strukturze (Yamauchi, Templer, 1982), ale w pó niejszych badaniach pojawiaj si struktury trzyczynnikowe (Gresham, Fontenot, 1989), czteroczynnikowe (Andersen, Camp, Kiss, Wakita, Weyeneth,

3 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) ; Burgess, 2005; Medina, Saegert, Gresham, 1996) i pi cioczynnikowe (Roberts, Sepulveda, 1999a, 1999b), do których w czano tak e te pozycje, które Yamauchi i Templer (1982) usun li ze swojej skali. Podobnie skala MBBS zosta a u yta w kilkunastu badaniach w wielu kontekstach kulturowych (np. Hanley, Wilhelm, 1992; Wilhelm i in., 1993; Yang, Lester, 2002) i nie we wszystkich badaniach zosta a zreplikowana jej oryginalna struktura, a badacze nie zawsze wykorzystywali oryginaln pul pozycji (pe na pula: Furnham, Argyle, 1998). Narz dziem do pomiaru postaw wobec pieni dzy, które pojawia si w najwi kszej liczbie angloj zycznych publikacji, jest skala MES Tanga (1992) wraz z jej pó niejszymi mody kacjami. Pierwsza praca Tanga dotycz ca postaw wobec pieni dzy (1992) prezentuje skal sze- cioczynnikow, jednak autor do szybko opublikowa skrócon wersj skali MES, sk adaj ca si z dwunastu pozycji zgrupowanych w trzech nieskorelowanych wymiarach, których czny wynik mia by interpretowany jako aprobata dla etycznego znaczenia pieni dzy (Tang, 1995, s. 812). Skrócona wersja tego narz dzia by a pó niej przez Tanga i jego wspó pracowników mody kowana w celu jak najwi kszej redukcji liczby pozycji, tak e w niektórych badaniach pos ugiwano si skal opart na sze ciu pozycjach zgrupowanych w trzy czynniki (Tang, Furnham, Davis, 2002; Tang, Kim, 1999; Tang, Kim, Tang, 2002). Równolegle z pracami nad skracaniem skali MES pracowano nad jej rozbudowywaniem, co doprowadzi o do powstania Skali mi o ci do pieni dzy (The Love of Money Scale, LOMS). Pocz tkowo skala LOMS sk ada a si z 15 pozycji zgrupowanych w pi czynników (Tang, Luna-Arocas, Whiteside, 1997, 2003), jednak w pó niejszych publikacjach pod t sam nazw pojawiaj si jej bardzo zró nicowane wersje. Dok adniej mówi c, w trzynastu badaniach opublikowanych przez Tanga i jego wspó pracowników w latach wykorzystano a siedem wersji skali LOMS, obejmuj cych od jednego do sze ciu czynników, opieraj cych si na innych stwierdzeniach. W adnej z tych prac autorzy nie wskazuj jednak, dlaczego u yli do bada akurat tej, a nie innej wersji skali LOMS, i w jaki sposób wybierali wymiary czy pozycje u yte do ich pomiaru. Z tego powodu mo na si obawia, e cho w badaniach tych jest u ywana skala o nazwie LOMS, za ka dym razem jest mierzony nieco inny konstrukt. Jakkolwiek wi c skale do pomiaru postaw wobec pieni dzy skonstruowane przez Tanga s narz dziami najcz ciej u ywanymi do pomiaru tego konstruktu, to procedury ich skracania czy te dobierania wymiarów do bada budz wiele zastrze e, podobnych do tych, na które wskazuj Kossowska i jej wspó pracownicy w kontek cie skracania Skali poznawczego domkni cia (Kossowska, Hanusz, Trejtowicz, 2012). Sko ro bowiem autorzy nie podaj, które pozycje s wybierane do bada i jakie s kryteria takiego wyboru, taka arbitralna selekcja pozycji nie pozwala na porównywanie wyników mi dzy próbami i utrudnia replikowanie bada. Co wi cej, nie wiadomo, czy wybierane pozycje s reprezentatywne dla wymiarów, które maj mierzy, a wymiary dla ca ej skali, a wi c czy ró ne wersje skali LOMS trafnie mierz wyja niany konstrukt. Podobny problem mo na zaobserwowa w przypadku skali Ja i pieni dze Gra yny W sowicz-kiry o (2008a). Najcz ciej publikowana wersja tej skali, nazywana przez autork wersj B, sk ada si z 70 pozycji zgrupowanych w sze wymiarów postaw wobec pieni dzy (W sowicz- -Kiry o, 2008a). Jednak w niektórych publikacjach autorka pisze o wersji B, pos uguj c si pi cioma (Wasowicz- Kiry o, 2008b, 2010) lub czterema wymiarami (W sowicz-kiry o i in., 2007). Ostatnio pojawi a si tak e in for macja o wersji C skali JiP, sk adaj cej si z 37 pozycji mierz cych pi wymiarów postaw wobec pieni dzy (Marczak, W sowicz-kiry o, 2012). Dodatkowo, jak podaje W sowicz-kiry o (2008a), skala Ja i pieni dze zosta- a wykorzystana w prawie czterdziestu badaniach, które potwierdzi y jej rzetelno i trafno. Tu równie mo na mie zarzuty podobne, jak w przypadku skali LOMS: skoro autorka nie podaje, które pozycje i na podstawie jakich kryteriów zosta y wybrane do poszczególnych wersji skali, trudno porównywa i replikowa wyniki jej bada. Dopiero w swojej przegl dowej ksi ce z 2013 roku o postawach wobec pieni dzy Gra yna W sowicz-kiry o wyja ni a, w jaki sposób dobierane by y pozycje do poszczególnych wersji skali JaP, i szczegó owo zaprezentowa a w a ciwo ci psychometryczne ostatecznej wersji skali, JaP E-15 sk adaj cej si z trzech wymiarów postaw wobec pieni dzy: przyjemno ci, kontroli i rodka (W sowicz- Kiry o, 2013). Bez w tpienia jednak skal Ja i pieni dze nale y traktowa obecnie jako narz dzie dobrze dostosowane do polskich warunków kulturowych i trafny punkt odniesienia do oceny innych skal postaw wobec pieni dzy. SKALA POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP) Oryginalna wersja skali SPP do pomiaru postaw wobec pieni dzy powsta a w latach , niezale nie od opisanej wcze niej skali Ja i pieni dze. Przy jej budowie opierano si na za o eniu, e postawy wobec pieni dzy to ogó wzgl dnie trwa ych dyspozycji do oceniania pieni dzy i emocjonalnego reagowania na nie oraz towarzysz cych im wzgl dnie trwa ych przekona o naturze i w asno ciach pieni dzy oraz wzgl dnie trwa ych dyspozycji do okre lonego rodzaju zachowania zwi zanego z pieni dzmi (G siorowska, 2008a, s. 48). Na podstawie

4 462 AGATA G SIOROWSKA niniejszej de nicji za o ono, e postawy wobec pieni dzy sk adaj si z komponentu emocjonalnego, behawioralnego i poznawczego, aby w nast pnym kroku na podstawie analizy literatury i struktury istniej cych skal zde niowa zestaw prawdopodobnych czynników, które nale y wzi pod uwag przy generowaniu pozycji. W ramach komponentu afektywnego by o to ocenianie pieni dzy jako dobrych lub jako z ych oraz niepokój, podejrzliwo, l k w sytuacjach zwi zanych z pieni dzmi; w ramach komponentu poznawczego: traktowanie pieni dzy jako ród a w adzy, si y i presti u, ostro no i konserwatyzm nansowy, stosunek do zad u ania si i do po yczania od innych, determinizm w stosunku do w asnej i cudzej sytuacji nansowej; natomiast w ramach komponentu behawioralnego: kontrola nansowa, planowanie i oszcz dzanie, wykorzystywanie okazji nansowych i ch robienia dobrych interesów, wysi ek nastawiony na zdobywanie pieni dzy oraz preferowane formy pieni dza (gotówka versus pieni dz plastikowy ). W toku konstruowania skali wykorzystano eksploracyjn i kon rmacyjn analiz czynnikow przeprowadzon na zró nicowanych próbach (G siorowska, 2008a, 2013a). Skala w pe nej wersji sk ada si z 58 pozycji testowych, ocenianych przez badanych na pi ciostopniowej skali Likerta, zgrupowanych w siedem wymiarów postaw wobec pieni dzy. Ka dy z tych wymiarów obrazuje odr bne aspekty zwi zane z postrzeganiem pieni dza czy te preferowaniem okre lonych sytuacji z nim zwi zanych. Warto podkre li, e aden wymiar rozpatrywany w izolacji od pozosta ych nie stanowi samodzielnej postawy wobec pieni dzy, natomiast dopiero pro l rozpi ty na poszczególnych wymiarach mo e by rozpatrywany jako taka w a nie postawa (G siorowska, 2008a, 2012a; G siorowska, Czerw, 2010). W dalszej cz ci tego artyku u zosta y opisane wyniki analiz, które pozwoli y na wyró nienie czterech pro li postaw wobec pieni dzy. Wymiar kontrola nansowa odnosi si zarówno do tera niejszych, jak i przysz ych decyzji nansowych podejmowanych przez cz owieka. Osoba osi gaj ca wysokie wyniki na tym wymiarze jest ostro na i rozwa na, je li chodzi o decyzje nansowe, oszcz dna, nastawiona na planowanie, kontrolowanie i bud etowanie. Mo na powiedzie, e osoba taka przejawia konserwatywn postaw w zarz dzaniu pieni dzmi. Osi gaj c niskie wyniki, mimo to nie przywi zuje wagi do kontrolowania stanu swoich nansów, woli raczej wydawa pieni dze ni je oszcz dza (G siorowska, 2013a). Wysokie wyniki osi gane w drugim wymiarze, nazwanym w adza p yn ca z pieni dzy, oznaczaj, e osoba uznaje pieni dze za narz dzie wywierania wra enia czy wp ywu na innych, narz dzie kontroli, w adzy i wywo ywania szacunku oraz najlepsz miar sukcesu. Osoby takie uwa aj, e pieni dze maj moc rozwi zywania wszelkich problemów, s jedynym zasobem godnym zaufania i e w zasadzie wszystko mo na za nie kupi (G siorowska, 2013a). Trzeci czynnik skali SPP, niepokój o nanse, oznacza niezdecydowanie, podejrzliwo, l k i w tpliwo ci w sytuacjach zwi zanych z pieni dzmi. Wysokie wyniki uzyskiwane w tym wymiarze wskazuj tak e na l k o obecn i przysz sytuacj, pragnienie bezpiecze stwa nansowego i ci g obaw, e pieni dzy zabraknie lub e nie ma ich wystarczaj co du o (G siorowska, 2013a). Wymiar czwarty, awersja wobec zobowi za nansowych, nie ma odpowiedników w dotychczas istniej cych skalach do pomiaru postaw wobec pieni dzy. Wymiar ten odnosi si do niech ci do zaci gania zobowi za nansowych czy to wobec znajomych, czy instytucji nansowych, je li natomiast osoba jest zmuszona do podj cia takich zobowi za, chce si z nich wywi zywa w terminie. Dodatkowo, postawa taka jest przez badanych osi gaj cych wysokie wyniki na wymiarze awersji uznawana za rozwa n i rozs dn. Uwa aj oni bowiem, e nale y polega tylko na w asnych rodkach i nie by zale nymi od innych ludzi (G siorowska, 2013a). Wymiar pi ty, apanie okazji, tre ciowo jest do zbli- ony do wymiaru wykorzystywanie okazji ze zmody - kowanej wersji skali MAS (Roberts, Sepulveda, 1999a, 1999b). Wysokie wyniki osi gane przez respondenta oznaczaj jego tendencj do dostrzegania i wykorzystywania wyj tkowych okazji zwi zanych z pieni dzmi, szczególnie w kontek cie mo liwo ci ich zarobienia (G siorowska, 2013a). Wymiar szósty, ród o z a, jest zbli ony znaczeniowo do wymiaru z o w skali MES Tanga (1992, 1995). Respondent osi gaj cy wysokie wyniki na tym wymiarze uwa a pieni dze za co bezu ytecznego, niepotrzebnego i zniewalaj cego, ród o i przyczyn z a w codziennym yciu, a osoby przywi zuj ce wag do pieni dzy za godne pogardy. Bez w tpienia wymiar ten jest silnie wysycony emocjonalnie i chodzi tu o pieni dze jako obiekt wywo uj cy emocje negatywne (G siorowska, 2013a). Ostatni czynnik, nazwany preferowanie gotówki, równie nie ma odpowiedników w tradycyjnych skalach do pomiaru postaw wobec pieni dzy. Wysoki wynik na tym wymiarze oznacza, e osoba preferuje p ynne, ywe formy pieni dza, np. woli gotówk ni czeki czy karty kredytowe, sk ania si ku trzymaniu pieni dzy w domu, a nie w banku czy jakichkolwiek innych instytucjach - nansowych. Podobnie jak awersja do zobowi za nansowych, wymiar ten ma silnie behawioralny charakter (G siorowska, 2013a).

5 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 463 Skala SPP w wersji 58-itemowej stanowi narz dzie badawcze skonstruowane zgodnie ze standardami dla testów stosowanych w psychologii i pedagogice (Hornowska, 2007) o zadowalaj cej rzetelno ci i zwery kowanej trafno ci zewn trznej (G siorowska, 2008a, 2013a). Skala ta w ci gu ostatnich o miu lat zosta a wykorzystana w kilkudziesi ciu badaniach prowadzonych przez ró nych badaczy w ró nych laboratoriach. Skala ta jest jednak do d uga, st d potrzeba jej skrócenia. W tym celu wykorzystano dane zebrane na du ej, heterogenicznej próbie osób doros ych o zró nicowanym wieku (N = 1447). Analiza zwi zków mi dzy pozycjami w oparciu o analiz kon r- macyjn i analiz dyskryminacji pozwoli a na wybór pozycji najlepiej reprezentuj cych poszczególne wymiary postaw wobec pieni dzy. W nast pnym kroku dokonano porównania skali oryginalnej i skróconej, w szczególno- ci w zakresie miar rzetelno ci i trafno ci zewn trznej i wewn trznej. Zwery kowano tak e trafno wewn trzn skali na podstawie kon rmacyjnej analizy czynnikowej z wykorzystaniem danych z nowych bada, przeprowadzonych na próbach reprezentatywnych dla spo ecze stwa polskiego. PROCEDURA SKRACANIA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY Osoby badane W latach zosta y zebrane dane od N = 5998 badanych (w tym 3316 kobiet) w ramach 37 ró nych projektów badawczych, w których wykorzystywano skal SPP. Poniewa jednak wiek osób badanych, jakkolwiek zró nicowany (18 83 lata), wskazywa na znaczn nadreprezentacj osób m odych (M = 27,168; SD = 9,251; mediana 24, dominanta 21, osoby w wieku stanowi y 53% wszystkich badanych), procedur skracania skali oparto na próbie wylosowanej bez zwracania ze zbioru wszystkich zebranych danych. Losowanie oparte by o na kwotach zde niowanych ze wzgl du na wiek i p e osób badanych, tak aby ostateczna struktura próby pod wzgl dem tych dwóch kryteriów jak najlepiej odzwierciedla a struktur wiekow ludno ci Polski wed ug stanu z 30 grudnia 2009 roku. Struktur demogra czn ostatecznej próby (N = 1447), która stanowi a ród o danych do skracania skali SPP, a tak e struktury wszystkich innych prób, na których zebrano dane wykorzystane w niniejszej pracy, przedstawiono w tabeli 1. Wyniki W pierwszym kroku zbudowano model pomiarowy (kon rmacyjna analiza czynnikowa) dla oryginalnej wer sji Skali postaw wobec pieni dzy w programie SPSS Amos. W modelu tym zak adano, e zmienne latentne reprezentuj ce wymiary postaw wobec pieni dzy mog by ze sob skorelowane, a b dy pomiaru dla poszczególnych pozycji testowych nie koreluj ze sob. Do estymacji wykorzystano metod asymptotycznie woln od rozk adu (ADF), która nie wymaga wielowymiarowego rozk adu normalnego analizowanych zmiennych. Za o ony model pomiarowy charakteryzowa si zadowalaj cymi Tabela 1 Liczebno oraz struktura demogra czna prób Badanie N P e % kobiet Wiek M SD Minimum Maksimum Skracanie skali ,4 35,73 12, Analiza stabilno ci bezwzgl dnej ,2 26,67 05, Analiza trafno ci zewn trznej Skala SDM ,2 38,09 14, Skala Ja i pieni dze ,9 22,49 04, Skala MVS i skala MAS ,1 23,83 05, NEO-FFI ,5 22,92 02, STAI-X ,6 26,42 06, Delta ,9 26,96 07, Analiza trafno ci wewn trznej Badanie CATI ,3 44,53 17, Badanie Omnibus ,2 40,78 16,

6 464 AGATA G SIOROWSKA miarami dopasowania do danych w wietle najcz ciej przyjmowanych kryteriów dopasowania, jedynie warto indeksu CFI jest zdecydowanie poni ej akceptowalnego progu (Byrne, 2010): 2 /df = 2,967; RMSEA = 0,037; p(rmsea < 0,05) > 0,999; GFI = 0,888; AGFI = 0,879; CFI = 0,351. W tabeli 2 przedstawiono standaryzowane adunki czynnikowe, to jest wagi regresji konstruktu ukrytego, reprezentuj cego okre lony wymiar postaw wobec pieni dzy na dana pozycj skali. rednia wyja niana wariancja pozycji dla oryginalnej skali SPP wynios a 23%. Dla ka dej pozycji obliczono ponadto wspó czynnik miary Tabela 2 Analiza pozycji Skali postaw wobec pieni dzy Wymiar: kontrola nansowa Pozycja Standaryzowany adunek czynnikowy (CFA) Wspó czynnik dyskryminacji Wiem dok adnie, co do grosza, ile pieni dzy mam na swoim koncie bankowym w danej chwili 0,39 0,33 Bardzo trudno kontrolowa mi stan moich nansów (R) 0,39 0,33 Nale y by rozwa nym w wydawaniu pieni dzy 0,33 0,37 Robi plany nansowe na przysz o 0,55 0,49 Staram si trzyma jak sum pieni dzy "na czarn godzin " 0,60 0,50 Kontroluj dok adnie stan moich pieni dzy i oszcz dno ci 0,67 0,58 Wol oszcz dza pieni dze, bo nigdy nie wiadomo kiedy przyjdzie czarna godzina i b d ich potrzebowa 0,66 0,59 Wol wydawa pieni dze ni oszcz dza (R) 0,43 0,39 M dry cz owiek jest oszcz dny 0,41 0,45 Oszcz dzam pieni dze, aby mie zabezpieczenie nansowe na staro 0,67 0,56 Jestem dumny z mojej umiej tno ci oszcz dzania pieni dzy 0,73 0,63 Dok adnie przestrzegam w asnego bud etu nansowego 0,69 0,61 Staram si rozwa nie i ostro nie dysponowa swoimi pieni dzmi 0,61 0,60 Pieni dze si mnie nie trzymaj 0,48 0,37 Odk adam pieni dze na przysz o 0,70 0,57 Wiem dok adnie, co do grosza, ile pieni dzy mam w por elu w danej chwili 0,50 0,41 Porównuj ceny produktów w ró nych miejscach, eby wyda jak najmniej pieni dzy 0,30 0,35 Oszcz dzanie pieni dzy to bardzo wa na sprawa 0,47 0,49 Wymiar: w adza p yn ca z pieni dzy Pieni dze i w adza to jedno 0,44 0,44 Czuj, e pieni dze to jedyna rzecz, na któr naprawd mog liczy 0,12 0,38 Ludzie bogaci ciesz si wi kszym powa aniem 0,48 0,49 Za pieni dze mo na kupi wszystko 0,35 0,49 Pieni dze s dobr podstaw do porówna z innymi lud mi 0,28 0,44 Ludzie bogaci maj wi cej przyjació 0,38 0,54 Uwa am, e pieni dze daj ludziom znaczn w adz 0,57 0,51 Pieni dz jest symbolem sukcesu 0,64 0,54 Naprawd uwa am, e pieni dze s w stanie rozwi za wszystkie moje problemy 0,31 0,49 Pieni dze odzwierciedlaj sukces yciowy 0,60 0,56 ci g dalszy tabeli 2 na nat pnej stronie

7 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 465 ci g dalszy tabeli 2 z poprzedniej strony Wymiar: niepokój nansowy Pozycja Standaryzowany adunek czynnikowy (CFA) Wspó czynnik dyskryminacji Narzekam na zbyt wysokie ceny towarów, które kupuj 0,22 0,36 Cz sto martwi si o moj kondycj nansow 0,34 0,41 Kiedy dokonam drogiego zakupu czuj si tak, jakbym zosta przez kogo wykorzystany 0,37 0,45 Czasem czuj si gorszy ni ludzie, którzy maj wi cej pieni dzy ode mnie, nawet je li wiem, e nie zdobyli ich w sposób godny podziwu 0,33 0,46 Czuj si pe en obaw, gdy znajd si w sytuacjach zwi zanych z pieni dzmi 0,49 0,52 Ilo pieni dzy, które zaoszcz dzi em, nigdy nie jest w moim odczuciu wystarczaj ca 0,26 0,35 Gdy ju co kupi, mam wra enie, e móg bym dosta to samo za ni sz cen gdzie indziej 0,36 0,50 Czuj si g upio, gdy zap ac za co wi cej ni mój s siad czy znajomy 0,33 0,42 Cz sto mam trudno ci w podejmowaniu decyzji o wydawaniu pieni dzy, niezale nie od kwoty o któr chodzi. 0,30 0,44 Cz sto czuj si zaniepokojony, gdy kto pyta mnie o moje osobiste nanse 0,43 0,49 Cz sto mówi, e mnie na co nie sta, niezale nie od tego, czy jest to prawda, czy nie 0,33 0,46 Obawiam si, e kiedy zabraknie mi pieni dzy, aby godnie y 0,31 0,45 Wymiar: awersja do zobowi za nansowych Lepiej nie po ycza pieni dzy od nikogo 0,54 0,44 Po yczanie pieni dzy od znajomych czy rodziny jest przykr konieczno ci 0,65 0,49 D ugi wobec rodziny i znajomych zawsze trzeba oddawa w terminie 0,39 0,41 Nie lubi po ycza pieni dzy od innych (z wyj tkiem banków), chyba e jestem do tego zmuszony 0,51 0,44 Kredyty trzeba zawsze sp aca w terminie 0,42 0,41 Wymiar: apanie okazji Czuj si zobowi zany do targowania si o prawie wszystko, co kupuj 0,16 0,18 Staram si wykorzystywa sytuacje, w których mog zrobi dobry interes 0,64 0,44 Zawsze wykorzystuj okazje, w których mog zarobi jakie pieni dze 0,77 0,47 Cz sto fantazjuj na temat pieni dzy i tego, co móg bym z nimi zrobi 0,08 0,23 Wymiar: preferowanie gotówki Wol p aci ywymi pieni dzmi ni kartami kredytowymi czy czekami 0,83 0,58 Wol p aci kart kredytow ni gotówk (R) 0,59 0,52 Wol mie pieni dze w domu ni w banku 0,43 0,40 Wymiar: ród o z a Uwa am e pieni dze to narz dzie szatana 0,52 0,37 Pieni dze s bezu yteczne 0,19 0,33 Pieni dze daj wolno (R) 0,16 0,20 Pieni dze s ród em z a 0,73 0,41 Pieni dze s wa nym aspektem w yciu nas wszystkich (R) 0,11 0,24 Czuj pogard wobec pieni dzy i raczej patrz z góry na tych, którzy je maj 0,33 0,43

8 466 AGATA G SIOROWSKA dyskryminacji, to jest korelacji z wynikiem cznym na okre lonym wymiarze z wykluczeniem danej pozycji. Pocz tkowo za o ono, e w ka dym wymiarze w ostatecznej wersji skali b dzie nie wi cej ni pi i nie mniej ni dwie pozycje. Zak adano, e do wersji skróconej b d wybierane te pozycje, dla których zarówno adunek cie kowy, jak i wspó czynnik mocy dyskryminacji s wi ksze ni 0,4 i które jednocze nie b d korelowa silniej z wymiarem, z którego pochodz, ni z innymi wymiarami postaw wobec pieni dzy. Równolegle z kryteriami statystycznymi zastosowano dwa kryteria tre ciowe. Po pierwsze, dobierano pozycje niepokrywaj ce si tre ciowo. Zdecydowano tak e o usuni ciu pozycji trudnych j zykowo, to jest tych o du ej liczbie wyrazów lub/i zawieraj cych d ugie wyrazy, oraz pozycji normatywnych, tzn. nie odnosz cych si bezpo rednio do osoby badanej, lecz do ogólnych przekona o wiecie, i pozostawieniu pozycji w formie zda w pierwszej osobie liczby pojedynczej. Szczegó owy algorytm doboru pozycji ró ni si wi c w zale no ci od wymiaru kwestionariusza. Do skróconej wersji skali SPP zdecydowano si w czy stwierdzenia, które w tabeli 2 oznaczono pogrubieniem. Dodatkowo zrezygnowano w ogóle z wymiaru preferowanie gotówki, jako e ma on najmniej psychologiczny charakter, a we wcze niejszych badaniach charakteryzowa si najni szym ze wszystkich wymiarów poziomem trafno ci (G siorowska, 2013a). Ostatecznie skrócona wersja skali sk ada si z 25 pozycji testowych, a rednia wyja niana wariancja pozycji wynosi 31,6%. Model cie kowy opisuj cy sze cioczynnikow struktur skróconej skali zwery kowany na tej samej próbie osób badanych jest dobrze dopasowany do danych [ 2 /df = 4,187; RMSEA = 0,047; p(rmsea < 0,05) = 0,961; GFI = 0,938; AGFI = 0,925; CFI = 0,675]. RZETELNO SKRÓCONEJ WERSJI SKALI SPP Rzetelno skali SPP oceniono dwoma metodami: przez ocen spójno ci wewn trznej wymiarów na podstawie parametru Cronbacha oraz przez ocen stabilno- ci bezwzgl dnej w te cie-rete cie. Obliczenia spójno ci wewn trznej zosta y wykonane na tych samych danych, które wykorzystano do skracania skali. Dane do analizy stabilno ci bezwzgl dnej zosta y uzyskane w badaniu N = 49 osób (struktura demogra czna badanej próby zosta a przedstawiona w tabeli 1). Wyniki tych analiz, a tak e statystyki opisowe i korelacje mi dzy wymiarami skróconej i pe nej Skali postaw wobec pieni dzy zawarto w tabeli 3. Warto ci wspó czynników Cronbacha dla dwóch wymiarów w wersji skróconej ( apanie okazji i ród o z a) s wy sze ni w pe nej wersji skali, co wiadczy o tym, e wymiary skrócone spójnie i klarownie mierz przypisywane im konstrukty. W pozosta ych przypadkach wspó czynniki s nieco ni sze ni w oryginalnej skali, ale utrzymuj si na dopuszczalnym poziomie, a co najwa niejsze znacznie przewy szaj wspó czynniki rzetelno ci skali MAS w warunkach polskich i s porównywalne do ich warto ci w badaniach zachodnich (por. G siorowska, 2002; Roberts, Sepulveda, 1999a, 1999b; Yamauchi, Temp ler, 1982). Wspó czynniki korelacji w analizie stabilno ci bezwzgl dnej wahaj si od 0,712 dla wymiaru niepokój o - nanse do 0,852 dla wymiaru apanie okazji. Ogólnie rzecz bior c, s one nieco ni sze ni dla pe nej wersji skali, ale pozostaj na zadowalaj cym poziomie. Z tego powodu skrócon wersj skali SPP-25 nale y uzna za rzetelne narz dzie do pomiaru postaw wobec pieni dzy. TRAFNO WEWN TRZNA I ZEWN TRZNA SKRÓCONEJ WERSJI SKALI SPP Celem dalszych analiz by o zwery kowanie trafno ci wewn trznej i zewn trznej skróconej wersji Skali postaw wobec pieni dzy. Aby potwierdzi trafno wewn trzn skróconej skali SPP, przeprowadzono dwa badania na próbach reprezentatywnych dla spo ecze stwa polskiego. W pierwszym badaniu, przeprowadzonym w oparciu o wywiady telefoniczne (CATI), wzi o udzia N = 561 pe noletnich Polaków. Drugie badanie zosta o zrealizowane w ramach badania omnibusowego metod wywiadów bezpo rednich na warstwowo-losowej próbie mieszka ców Polski, którzy uko czyli 15 lat (N = 1005). Struktura demogra czna obu prób zosta a przedstawiona w tabeli 1. Trafno wewn trzn skróconej skali SPP-25 sprawdzano za pomoc kon rmacyjnej analizy czynnikowej. W obu przypadkach wery kowano dopasowanie modelu sze cioczynnikowego, przy za o eniu, e zmienne latentne reprezentuj ce postawy wobec pieni dzy mog ze sob korelowa, natomiast b dy pomiaru poszczególnych pozycji testowych nie s ze sob skorelowane. Uzyskano bardzo dobre miary dopasowania zarówno w przypadku danych z badania CATI [ 2 /df = 2,028; RMSEA = 0,043; p(rmsea < 0,05) = 0,989; GFI = 0,923; AGFI = 0,906; CFI = 0,548], jak z badania Omnibus [ 2 /df = 2,587; RMSEA = 0,04; p(rmsea < 0,05) > 0,999; GFI = 0,944; AGFI = 0,933; CFI = 0,719]. Tym samym nale y uzna, e skrócona wersja skali SPP-25 charakteryzuje si dobr trafno ci wewn trzn i stabiln struktur. Trafno zewn trzn oceniono przede wszystkim na podstawie korelacji z wynikami w innych skalach, mierz cych podobne konstrukty. Oprócz danych z oryginalnej skali SPP-58 wykorzystano dane zebrane z wykorzystaniem skal: MAS Yamauchi i Templera (1982) w adaptacji G siorowskiej (2002), Ja i pieni dze W sowicz-kiry o

9 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 467 Tabela 3 Statystyki opisowe, oceny rzetelno ci pomiaru i trafno ci wewn trznej pe nej i skróconej wersji skali SPP (N = 1447) Statystyki Kontrola nansowa W adza p yn ca z pieni dzy Niepokój nansowy Awersja do zobowi za apanie okazji ród o z a Preferowanie gotówki pe na skrócona pe na skrócona pe na skrócona pe na skrócona pe na skrócona pe na skrócona pe na Statystyki opisowe rednia 60,53 19,84 27,38 15,51 34,41 14,23 20,10 16,31 12,43 6,96 12,98 6,18 8,52 Odchylenie standardowe 11,55 4,90 7,11 4,21 7,79 3,78 3,56 2,89 2,96 1,96 3,77 2,45 3,12 Wspó czynnik zmienno ci 0,19 0,25 0,26 0,27 0,23 0,27 0,18 0,18 0,24 0,28 0,29 0,40 0,37 Rzetelno pomiaru Cronbacha 0,87 0,81 0,81 0,76 0,80 0,67 0,68 0,63 0,53 0,73 0,59 0,65 0,68 Stabilno bezwzgl dna (n = 49) 00,9** 0,73** 0,8** 0,75** 0,81** 0,71** 0,71** 0,74** 0,83** 0,85** 0,87** 0,78** 0,82** rednia wyja niana wariancja (CFA) 30,1 45,6 19,7 29,3 11,8 15,4 26,0 25,3 25,7 49,8 16,5 30,4 40,7 Korelacje Pomi dzy wersjami 0,92** 0,9** 0,89** 0,96** 0,82** 0,81** Kontrola nansowa 1 1 0,06 0,07* 0,22** 0,16** 0,34** 0,28** 0,19** 0,15** 0,04 0,04 0,11 W adza p yn ca z pieni dzy 0,06 0, ,37** 0,27** 0,04 0,05 0,33** 0,17** 0,03 0,06 0,08* Niepokój nansowy 0,22** 0,16** 0,37** 0,27** 1 1 0,11** 0,08* 0,27** 0,02 0,12** 0,26** 0,32** Awersja do zobowi za 0,34** 0,28** 0,04 0,05 0,11** 0,08* 1 1 0,08* 0,13** 0,19** 0,18** 0,01 apanie okazji 0,19** 0,15** 0,33** 0,17** 0,27** 0,02 0,08* 0,13** 1 1 0,05 0,09** 0,03 ród o z a 0,04 0,04 0,03 0,06 0,19** 0,27** 0,19** 0,18** 0,05 0,09** 1 1 0,21** Preferowanie gotówki 0,11* 0,08* 0,32** 0,01 0,03 0,21** 1 * p < 0,01; ** p < 0,001.

10 468 AGATA G SIOROWSKA (2008a) w wersji B, Skali warto ci materialnych MVS Richins i Dawsona (1992) i Skali stosunku do dóbr materialnych Górnik-Durose (2002). Dodatkowo, w celu zwery kowania zarówno trafno ci zbie nej, jak i rozbie nej, przeanalizowano korelacje z wymiarami osobowo ci mierzonymi inwentarzem NEO-FFI (Zawadzki, Strelau, Szczepaniak, liwi ska, 1998), l kiem jako cech mierzonym Kwestionariuszem STAI-X (Wrze niewski, Sosnowski, Jaworowska, Fecenec, 2006); umiejscowieniem kontroli mierzonym Kwestionariuszem Delta (Drwal, 1979), oraz potrzeb poznawczego domkni cia i jej komponentami mierzonymi skrócon skal SPPD (Kossowska i in., 2012). Zgodnie z dotychczasowymi wynikami bada zak adano, e o trafno ci wymiaru kontrola nansowa b d wiadczy ujemna korelacja z ekstrawersj, dodatnia korelacja z sumienno ci, preferowaniem porz dku i przewidywalno ci oraz potrzeb domkni cia poznawczego, a tak e s absza korelacja z neurotyzmem. Sumienno jest cech osobowo ci, która z de nicji wi e si z samokontrol - nansow. Osoby sumienne s bardziej sk onne do kontrolowania, bud etowania i planowania w asnych nansów, a tak e charakteryzuje je konserwatywne (jako przeciwie stwo beztroskiego) podej cie do pieni dzy (Shafer, 2000; Troisi, Christopher, Marek, 2006; Tang, Kim, 1999; W sowicz-kiry o, 2008a). Ekstrawertycy z ko lei s otwarci, beztroscy i nieskr powani, je li chodzi o pie ni dze i w mniejszym stopniu s sk onni do kontrolo wania nansów, oszcz dzania i planowania nansowego (Mc Clure, 1984; Troisi, Christopher, Marek, 2006; W so wicz-kiry o, 2008a), a w wi kszym stopniu do zad u ania si (Nyhus, Webley, 2001). Dodatkowo badania Rina (za: Furnham, 1984) i McClure a (1984) wykaza y, e stabilni ekstrawertycy s bardziej otwarci, nieskr powani i beztroscy w stosunku do swoich pieni dzy, uwa aj c pieni dze za mniej wa ne w ich yciu, w porównaniu do niestabilnych introwertyków. Za o ono, e o trafno ci skali SPP b dzie wiadczy dodatnia korelacja wymiaru w adza p yn ca z pieni dzy z zewn trznym umiejscowieniem kontroli i neurotyzmem, a tak e ujemna korelacja z ugodowo ci. Zgodnie z dotychczasowymi wynikami bada, osoby, które traktuj pieni dze jako ród o si y, wyznacznik sukcesu i ród- o szacunku oraz wykorzystuj pieni dze do porówna spo ecznych charakteryzuj si zewn trznym LOC (Lim i in., 2003; Tang, 1993). Taka orientacja na pieni dze czy wr cz obsesja pieni dzy, przekonanie, e daj one niezale no, kontrol nad innymi oraz s dobrym standardem samooceny i oceny innych ludzi jest te zwi zana z ni szym poziomem stabilno ci emocjonalnej (Engelberg, Sjöberg, 2006, 2007) i nisk ugodowo ci (Shafer, 2000; W sowicz-kiry o, 2008). Z dotychczasowych bada wynika, e osoby niepewne, podejrzliwe i l kliwe w sytuacjach nansowych charakteryzuj si wysokim poziomem l ku jako cechy (Lester, Yang, Spinella, 2006; Yamauchi, Templer, 1982), s wysoko neurotyczne (Shafer, 2000; W sowicz- -Kiry o, 2008a) i mniej stabilne emocjonalnie (Engelberg i Sjöberg, 2006, 2007). Upatruj przyczyn zdarze raczej w dzia aniach innych ludzi ni w samych sobie (Lim i in., 2003; Tang, 1993), maj tak e sk onno do przywi zywania nadmiernej wagi do szczegó ów, pracy w rutynowy sposób, z wykorzystaniem konwencjonalnych procedur, i przejawiaj punktowe preferencje w procesie tworzenia poznawczej reprezentacji celów (W sowicz-kiry o, 2008a). Z tego powodu spodziewano si dodatniej korelacji wymiarów niepokój nansowy i ród o z a z neurotyzmem, l kiem i zewn trznym umiejscowieniem kontroli oraz z preferowaniem przewidywalno ci i nietolerancj wieloznaczno ci. Wyniki bada Lestera, Yang i Spinelli (2006) oraz Yamauchi i Templera (1982) pokazuj, e osoby o wysokim poziomie l ku jako cechy mog mie problemy z organizowaniem swojego bud etu, co skutkuje nadmiernym i niekontrolowanym zad u aniem si. Z tego powodu o trafno ci skali SPP b dzie wiadczy ujemna korelacja mi dzy wymiarem awersji do zobowi za nansowych i poziomem l ku. Ponadto, skoro awersja do zobowi za nansowych wi e si z wysok kontrol, skrupulatno- ci i re eksyjno ci, spodziewano si dodatniej korelacji tego wymiaru z preferowaniem porz dku i potrzeb domkni cia poznawczego. Uzyskane w dotychczasowych badaniach korelacje wymiarów pe nej wersji skali SPP z wynikami w wymienionych wy ej narz dziach wiadcz o jej dobrej trafno ci zewn trznej, teoretycznej i kryterialnej (G siorowska, 2013a). Z tego powodu zak adano, e o trafno ci SPP-25 b dzie wiadczy struktura korelacji zbli ona dla skróconej i pe nej wersji skali. Wyniki analiz zosta y przedstawione w tabeli 4. Zawiera ona tak e korelacj wymiarów postaw wobec pieni dzy w pe nej i skróconej wersji skali z wiekiem oraz ró nice mi dzy kobietami i m czyznami, wyliczon na danych, które wykorzystywano do skracania skali (N = 1447). Zarówno w przypadku zmiennych demogra cznych, zmiennych opisuj cych ró nice indywidualne w podej ciu do pieni dzy i rzeczy materialnych, jak i odno nie do pozosta ych mierzonych cech, struktura wyników dla skali pe nej i skali skróconej jest podobna i zgodna z opisanymi wcze niej za o eniami, co potwierdza trafno zewn trzn SPP-25.

11 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 469 Tabela 4 Oceny trafno ci zewn trznej Skali postaw wobec pieni dzy Skale Kontrola finansowa Władza płynąca z pieniędzy Niepokój finansowy Awersja do zobowiązań Łapanie okazji Źródło zła Preferowanie gotówki pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna Wiek 0,11*** 0,14*** 0,08*** 0,03*** 0,07*** 0,09*** 0,11*** 0,13*** 0,11*** 0,17*** 0,04*** 0,011** 0,08*** P e [warto statystyki t(1445)] 0,75*** 0,57 4,69*** 3,34*** 2,53*** 2,61*** 4,09*** 3,99*** 4,77*** 3,64*** 1,04*** 1,93*** 0,28*** Skala MAS Odk adanie na przysz o 0,87*** 0,84** 0,15*** 0,11*** 0,24*** 0,2**** 0,20*** 0,20*** 0,26*** 0,23*** 0,08*** 0,04*** 0,02*** L k 0,12*** 0,09 0,21*** 0,19*** 0,69*** 0,617** 0,143*** 0,16*** 0,13*** 0,04*** 0,14*** 0,05*** 0,07*** Podejrzliwo 0,14*** 0,11* 0,20*** 0,15*** 0,71*** 0,56*** 0,05*** 0,09*** 0,14*** 0,04*** 0,35*** 0,29*** 0,14*** Wykorzystywanie okazji 0,2*** 0,17** 0,01*** 0,1 *** 0,12*** 0,055** 0,13*** 0,15*** 0,73*** 0,87*** 0,03*** 0,12*** 0,01*** Si a i pres 0,11*** 0,06 0,9*** 0,88*** 0,29*** 0,20*** 0,01*** 0,04*** 0,27*** 0,19*** 0,15*** 0,14*** 0,08*** Skala Ja i pieni dze Kontrola 0,86*** 0,48*** 0,07*** 0,07*** 0,18*** 0,16*** 0,26*** 0,20*** 0,21*** 0,24*** 0,12*** 0,1 *** 0,03*** Ja 0,01*** 0,22*** 0,76*** 0,64*** 0,42*** 0,41*** 0,10*** 0,11*** 0,40*** 0,2*** 0,32*** 0,06*** 0,01*** rodek 0,01*** 0,07*** 0,51*** 0,49*** 0,21*** 0,18*** 0,07*** 0,06*** 0,33*** 0,21*** 0,37*** 0,03*** 0,03*** Dobrostan 0,30*** 0,02*** 0,04*** 0,034** 0,23*** 0,2***** 0,07*** 0,06*** 0,16*** 0,2*** 0,0 *** 0,02*** 0,13*** Wina 0,4*** 0,32*** 0,07*** 0,054** 0,38*** 0,33*** 0,11*** 0,11*** 0,043** 0,01*** 0,1 *** 0,12*** 0,05*** Po yczanie 0,23*** 0,14*** 0,19*** 0,15*** 0,22*** 0,19*** 0,01*** 0,03*** 0,32*** 0,23*** 0,1 *** 0,04*** 0,03*** Hazard 0,12*** 0,08*** 0,20*** 0,16*** 0,01*** 0,00*** 0,12*** 0,1**** 0,10*** 0,04*** 0,08*** 0,05*** 0,15*** Skala SDM materializm 0,14*** 0,13*** 0,53*** 0,54*** 0,3** * 0,21*** 0,01*** 0,04*** 0,4**** 0,3*** 0,2* ** 0,04*** 0,02*** Skala MVS Sukces 0,01*** 0,01*** 0,49*** 0,51*** 0,19*** 0,07*** 0,07*** 0,04*** 0,27*** 0,18*** 0,06*** 0,21*** 0,1 *** ci g dalszy tabeli 4 na nat pnej stronie

12 470 AGATA G SIOROWSKA ci g dalszy tabeli 4 z poprzedniej stronie Skale Kontrola finansowa Władza płynąca z pieniędzy Niepokój finansowy Awersja do zobowiązań Łapanie okazji Źródło zła Preferowanie gotówki pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna skrócona pełna Szcz cie 0,01*** 0,04*** 0,32*** 0,35*** 0,36*** 0,20*** 0,01*** 0,03*** 0,21*** 0,1 *** 0,05*** 0,2** * 0,1* ** Materializm 0,09*** 0,12*** 0,43*** 0,45*** 0,25*** 0,1 *** 0,08*** 0,06*** 0,27*** 0,17*** 0,12*** 0,3** * 0,13*** NEO-FFI Neurotyzm 0,14*** 0,2*** 0,16*** 0,15*** 0,53*** 0,49*** 0,05*** 0,05*** 0,07*** 0,22*** 0,22*** 0,25*** 0,17*** Ekstrawersja 0,11*** 0,13*** 0,08*** 0,08*** 0,25*** 0,22*** 0,06*** 0,04*** 0,23*** 0,28*** 0,11*** 0,13*** 0,1* ** Otwarto na do wiadczenie 0,06*** 0,1*** 0,13*** 0,08*** 0,17*** 0,16*** 0,05*** 0,05*** 0,01*** 0,07*** 0,10*** 0,13*** 0,08*** Ugodowo 0,01*** 0,02*** 0,37*** 0,31*** 0,19*** 0,15*** 0,01*** 0,03*** 0,17*** 0,11** 0,12*** 0,03*** 0,06*** Sumienno 0,31*** 0,25*** 0,07*** 0,06*** 0,19*** 0,19*** 0,17*** 0,18*** 0,12*** 0,25*** 0,08*** 0,05*** 0,12*** STAI-X L k jako stan 0,04*** 0,05*** 0,18*** 0,01*** 0,56*** 0,43*** 0,44*** 0,39*** 0,09*** 0,24*** 0,19*** 0,06*** 0,33*** L k jako cecha 0,11*** 0,08*** 0,17*** 0,04*** 0,63*** 0,56*** 0,29*** 0,31*** 0,23*** 0,34*** 0,19*** 0,05*** 0,26*** Umiejscowienie kontroli kwes onariusz Delta 0,01*** 0,110** 0,32*** 0,25*** 0,4**** 0,33*** 0,00*** 0,01*** 0,12*** 0,08*** 0,19*** 0,28*** 0,1 *** Skrócona skala PDP Zamkni to 0,12*** 0,032** 0,09*** 0,01*** 0,13*** 0,14*** 0,24*** 0,26*** 0,01*** 0,08*** 0,23*** 0,23*** 0,02*** Nietolerancja wieloznaczno ci 0,16** 0,18*** 0,06*** 0,09*** 0,29*** 0,23*** 0,17*** 0,20*** 0,07*** 0,09*** 0,04*** 0,08*** 0,01*** Preferowanie porz dku 0,39*** 0,30*** 0,04*** 0,04*** 0,11*** 0,08*** 0,21*** 0,18*** 0,06*** 0,05*** 0,01*** 0,05*** 0,02*** Preferowanie przewidywalno ci 0,18*** 0,11**** 0,16*** 0,15*** 0,21*** 0,21*** 0,06*** 0,06*** 0,01*** 0,02*** 0,08*** 0,14*** 0,05*** Zdecydowanie 0,14*** 0,09*** 0,00*** 0,01*** 0,37*** 0,27*** 0,08*** 0,09*** 0,16*** 0,21*** 0,1**** 0,13*** 0,16*** Potrzeba domkni cia poznawczego 0,35*** 0,28*** 0,14*** 0,12*** 0,13*** 0,14*** 0,07*** 0,06*** 0,13*** 0,12*** 0,04** 0,14*** 0,08*** * p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001.

13 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 471 POSTAWY WOBEC PIENI DZY JAKO MODERATOR W BADANIACH EKSPERYMENTALNYCH Dotychczas prowadzone badania dotycz ce postaw wobec pieni dzy opiera y si nie tylko na paradygmacie korelacyjnym, w którego ramach szukano relacji mi dzy wymiarami tych e postaw i innymi cechami czy zachowaniami, lecz tak e wykorzystywa y paradygmat eksperymentalny. W ramach tych ostatnich zak adano m.in., e osoby o instrumentalnych i symbolicznych postawach wobec pieni dzy b d inaczej postrzega i warto ciowa pieni dze w sytuacji wzbudzenia my li o mierci (Jonas, Sullivan, Greenberg, 2013; Zale kiewicz, G sio rowska, Kesebir, uszczy ska, Pyszczynski, 2013), czy te w ró nym stopniu b d wykazywa orientacj samowystarczaln pod wp ywem wzbudzenia my li o pieni dzach (G siorowska, He ka, 2012). Podzia na instrumentalne i symboliczne postawy wobec pieni dzy wywodzi si z za o e dotycz cych dwoisto ci natury pieni dzy, istniej cych np. w teorii pieni dzy jako sacrum i profanum Belka i Wallendorf (1990) czy teorii narz dzia i narkotyku Lea i Webleya (2006). U ywaj c terminologii Belka i Wallendorf (1990), osoby prezentuj ce symboliczne postawy wobec pieni dzy przypisuj im znaczenie sakralne, co przejawia si w przypisywaniu im znacze silnie wysyconych emocjonalnie b d to pozytywnie (wysokie wyniki na wymiarze w adza p yn ca z pieni dzy, oznaczaj ce przekonanie, e pieni dze daj w adz, si, presti, pozwalaj kontrolowa innych ludzi i s dobr miar sukcesu yciowego), b d negatywnie (wysokie wyniki na wymiarze ród o z a, wiadcz ce o przekonaniu, e pieni dze s bezu yteczne, niepotrzebne, ograniczaj ce wolno ). Oba te emocjonalne wymiary postaw wobec pieni dzy s zwi zane z przekonaniem, e pieni dze mog by u ywane dla ró norakich celów intrai interpersonalnych, a nie tylko dla celów wymiany ekonomicznej, i e dzia aj one raczej zgodnie z teori narkotyku, a nie teori narz dzia (Lea, Webley, 2006). Osoby o symbolicznych postawach wobec pieni dzy charakteryzuj si tak e wysokim poziomem niepokoju nansowego i wol gotówk od bezgotówkowych form pieni dzy. Co wi cej, wyró nione we wcze niejszych badaniach dwa typy symboliczne (niespokojni wielbiciele i neguj cy znaczenie) nie ró ni si od siebie pod wzgl dem charakterystyk temperamentnych i temporalnych (G siorowska, 2008), poziomu optymizmu (G siorowska, Czerw, 2010), czy te poziomu dochodu i jego postrzeganiu (G siorowska, 2012a), podczas gdy wyst puj istotne ró nice w zakresie tych zmiennych mi dzy nimi a osobami o instrumentalnych postawach wobec pieni dzy. Instrumentalne postawy wobec pieni dzy opisuj cechy osób, które nie przywi zuj do pieni dzy znaczenia emocjonalnego, co przejawia si zarówno w niskich wynikach na wymiarze w adzy oraz presti u, jak i z a p yn cego z pieni dzy. Osoby takie nie do wiadczaj niepokoju w sytuacjach zwi zanych z pieni dzmi. Dwa pro le instrumentalne ró ni si jednak poziomem skrupulatno- ci i planowania w sytuacjach nansowych: re eksyjni zarz dcy to osoby o wysokim poziomie kontroli nad pieni dzmi, awersyjne w stosunku do zobowi za nansowych, podczas gdy niezaanga owani hedoni ci osi gaj niskie wyniki na tych dwóch wymiarach. Ogólnie bior c, s to osoby traktuj ce pieni dze w kategoriach profa skich (Belk, Wallendorf, 1990), tzn. raczej jako narz dzie ni narkotyk (Lea, Webley, 2006), zgodnie z ich funkcjami ekonomicznymi, a nie psychologicznymi. Aby pokaza, w jaki sposób postawy wobec pieni dzy mierzone pe n i skrócon skal SPP mog zosta wykorzystane w badaniach eksperymentalnych, powtórnie przeanalizowano dane dotycz ce wp ywu wzbudzenia my li o pieni dzach na zachowania dobroczynne modelowane przez gr dyktator (G siorowska, He ka, 2012). W badaniu tym wykorzystano za o enie sformu owane przez Vohs (Vohs, Mead, Goode, 2006), zgodnie z którym przywo anie my li o pieni dzach wzbudza w osobach badanych orientacj samowystarczaln, przejawiaj c si w koncentracji na w asnych celach i osi gni ciach, kosztem zmniejszonej ch ci wspó pracy z innymi lud mi (Vohs, Mead, Goode, 2006, 2008). W dotychczasowych badaniach osoby, u których wzbudzano my lenie o pieni dzach mniej ch tnie dzieli y si zasobami z innymi osobami, to znaczy po wi ca y na pomaganie tym osobom mniej czasu (Vohs, Mead, Goode, 2006, 2008), mniej ch tnie anga owa y si w wolontariat (Pfeffer, DeVoe, 2009) przeznacza y mniejsze datki nansowe na cele dobroczynne (Vohs, Mead, Goode, 2006, 2008; Roberts, Roberts, 2012) czy chcia y wydawa mniej pieni dzy na prezenty dla bliskich (G siorowska, 2013b) ni osoby z grupy kontrolnej. W badaniu przeprowadzonym przez G siorowsk i He k (2012) osoby z grupy eksperymentalnej, które proszono wcze niej o liczenie pieni dzy, przesy a y mniejsze kwoty odbiorcom w grze dyktator od osób, które w pierwszej cz ci eksperymentu liczy y cukierki. Co wi cej, efekty te by y moderowane przez postawy wobec pieni dzy, mierzone pe n wersj skali SPP. ci le mówi c, osoby o postawach symbolicznych zareagowa y na wzbudzenie my li o pieni dzach zmniejszeniem przesy anych kwot, podczas gdy efektu tego nie zaobserwowano u osób o instrumentalnym podej ciu do pieni dzy. W niniejszym artykule dane z tego badania zosta y przeanalizowane ponownie w oparciu o skrócon skal SPP. Jak wykazano w dalszej cz ci tekstu, pos u enie si skal skrócon daje silniejsze efekty

14 472 AGATA G SIOROWSKA statystyczne ni w przypadku skali pe nej. Tym samym pomiar postaw wobec pieni dzy za pomoc skali SPP-25 nie tylko oszcz dza czas, ale te poprawia jako wyników, co stanowi wa ny argument wiadcz cy o trafno ci tej wersji skali. Osoby badane i procedura W badaniu wzi o udzia 67 pracuj cych osób, w tym 25 kobiet i 42 m czyzn w wieku od 19 do 42 lat ( rednia wieku M = 24,33; SD = 5,238). Byli oni proszeni o udzia w trzech niepowi zanych ze sob badaniach, dotycz cych postaw wobec pieni dzy, procesów poznawczych i decyzji ekonomicznych. Cztery tygodnie przed zasadnicz cz ci badania uczestnicy wype niali papierow pe n wersj kwestionariusza SPP (G siorowska, 2013a). W pierwszej cz ci badania zasadniczego na ekranie komputera wy wietlano losowo wybran fotogra biurka z ró nymi drobiazgami, takimi jak okulary przeciws oneczne, ipod, chusteczki higieniczne, klucze, d ugopis, pendrive, legitymacja studencka, bi uteria itp. oraz, w zale no ci od grupy eksperymentalnej, cukierki lub monety. Uk ad przedmiotów na fotogra ach by taki sam, jedyna ró nica polega a na zast pieniu monet cukierkami. Osoba badana mia a dwie minuty na policzenie monet (grupa eksperymentalna, n = 37) lub cukierków (grupa kontrolna, n = 30) i podanie tej liczby. Nast pnie uczestnicy byli proszeni o udzia w drugim badaniu dotycz cym decyzji ekonomicznych, opartym na grze dyktator, modeluj cej zachowania dobroczynne. Ka da osoba badana otrzymywa a 10 z otych, które mia a w dowolny sposób podzieli mi dzy siebie i drug osob, losowo dobran przez komputer. Po podj ciu decyzji i wype nieniu przez wszystkie osoby badane krótkiego kwestionariusza oceniaj cego t decyzj, eksperymentator wyp aca uczestnikom pieni dze i badanie ko czy o si. WYNIKI W pierwszym kroku przeprowadzono analiz skupie metod k- rednich na standaryzowanych wymiarach postaw wobec pieni dzy, mierzonych zarówno pe n, jak Tabela 5 Pro le postaw wobec pieni dzy mierzone pe n i skrócon wersj skali badanie eksperymentalne Wymiary postaw wobec pieni dzy Symboliczne postawy wobec pieni dzy niespokojni wielbiciele neguj cy znaczenie Instrumentalne postawy wobec pieni dzy re eksyjni zarz dcy niezaanga owani hedoni ci Pomiar pe n wersj skali N = 19 N = 12 N = 13 N = 23 F(1, 63) 2 Kontrola 0,38 0,09 1,01 0,84 19,962*** 0,487 W adza 0,88 0,12 0,59 0,33 10,378*** 0,331 Niepokój 0,61 0,09 0,15 0,38 4,017*** 0,161 Awersja do zobowi za 0,34 0,14 0,29 0,37 2,374*** 0,102 apanie okazji 0,64 0,16 0,08 0,66 8,033*** 0,277 ród o z a 0,21 0,85 0,11 0,33 4,712*** 0,183 Preferowanie gotówki 0,28 0,32 0,20 0,29 1,814*** 0,08 Pomiar skrócon wersj skali N = 19 N = 14 N = 16 N = 18 Kontrola 0,56 0,46 0,64 0,81 14,784*** 0,413 W adza 0,98 0,25 0,20 0,67 15,271*** 0,421 Niepokój 0,54 0,06 0,01 0,52 3,942*** 0,158 Awersja do zobowi za 0,36 0,90 0,54 0,16 8,393*** 0,286 apanie okazji 0,37 0,51 0,52 0,45 5,718*** 0,214 ród o z a 0,07 0,44 0,09 0,50 2,701*** 0,114 * p < 0,05; ** p < 0,01; *** p < 0,001.

15 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 473 i skrócon wersj skali SPP. Podobnie jak w dotychczasowych badaniach (G siorowska, 2008; G siorowska, He ka, 2012; Zale kiewicz i in., 2013), wyró niono cztery typy czy te pro le postaw wobec pieni dzy: dwa symboliczne czy emocjonalne (niespokojni wielbiciele i neguj cy znaczenie) i dwa kolejne, które charakteryzuj si ekonomiczn, instrumentaln postaw wobec pieni dzy (re eksyjni zarz dcy i niezaanga owani hedoni ci). Statystyki opisowe dla czterech pro li i dwóch wersji skali przedstawiono w tabeli 5. Wi kszo osób badanych zosta a zakwali kowana jednakowo pod wzgl dem postaw wobec pieni dzy przy analizie danych zarówno z pe nej, jak i skróconej wersji skali: 21 uczestników prezentowa o postawy symboliczne, a 26 instrumentalne. W ród pozosta ych 20 osób, 9 zosta o zakwali kowanych jako prezentuj ce postawy instrumentalne przy pomiarze pe n wersj, a jako symboliczne przy analizie danych z wersji skróconej, 11 natomiast odwrotnie. Podstawowy problem, jaki postawiono sobie w tej analizie danych, dotyczy efektywno ci wykorzystania skali skróconej i tego, czy postawy wobec pieni dzy mierzone za jej pomoc b d lepszym moderatorem ni mierzone za pomoc skali pe nej. W tym celu porównano wyniki dwóch analiz wariancji, w których zmienn zale n by a kwota przekazana przez osob badan drugiej stronie, natomiast zmiennymi niezale nymi manipulacja eksperymentalna (wzbudzenie my li o pieni dzach vs. grupa kontrolna) i postawa wobec pieni dzy (symboliczna vs. instrumentalna), mierzona dwoma wersjami skali SPP. W przypadku zastosowania skali pe nej zaobserwowano istotny efekt g ówny manipulacji eksperymentalnej [F(1, 63) = 4,363; p = 0,041; 2 = 0,065]. Po wzbudzeniu my li o pieni dzach, uczestnicy przekazywali drugiej stronie mniejsze kwoty (M = 3,86; SD = 2,213) ni osoby z grupy kontrolnej (M = 4,93; SD = 2,18). Efektowi temu towarzyszy a marginalnie istotna interakcja manipulacji i postaw wobec pieni dzy [F(1, 63) = 3,382; p = 0,071; 2 = 0,051]. Zgodnie z oczekiwaniami, wzbudzenie my- li o pieni dzach nie wp yn o na osoby o postawach instrumentalnych [F(1, 33) = 0,051; p = 0,823], a jedynie na osoby o postawach symbolicznych [F(1, 30) = 5,304; p = 0,028; 2 = 0,150], które przesy a y mniej pieni dzy, gdy uprzednio liczy y monety (M = 5,33; SD = 2,77) ni gdy liczy y cukierki (M = 3,24; SD = 2,386). W grupie kontrolnej nie zaobserwowano ró nic pod wzgl dem przesy anych kwot mi dzy osobami o postawach symbolicznych i instrumentalnych [F(1, 28) = 1,010; p = 0,324]. Niestety, ró nice mi dzy osobami reprezentuj cymi ró ne postawy wobec pieni dzy po wzbudzeniu my li o pieni dzach tak e nie by y istotne [F(1, 35) = 2,663; p = 0,112], cho ich kierunek by zgodny z oczekiwaniami (M symb = 3,24; SD = 2,386; M inst = 4,40; SD = 1,957). W przypadku zastosowania skali skróconej podobnie zaobserwowano istotny efekt g ówny manipulacji eksperymentalnej [F(1, 63) = 4,163; p = 0,046; 2 = 0,062], któremu towarzyszy a silniejsza ni poprzednio interakcja manipulacji i postaw wobec pieni dzy [F(1, 63) = 4,955; p = 0,03; 2 = 0,073]. Wzbudzenie my li o pieni dzach nie wp yn o na osoby o postawach instrumentalnych [F(1, 33) = 0,015; p = 0,903], a jedynie na osoby o postawach symbolicznych [F(1, 30) = 10,760; p = 0,003; 2 = 0,258], które przesy a y mniej pieni dzy do drugiego gracza, gdy uprzednio liczy y pieni dze (M = 3,05; SD = 2,272) ni gdy liczy y s odycze (M = 5,29; SD = 1,326). Co wi cej, efekt ten by silniejszy ni w przypadku oceny postaw wobec pieni dzy skal pe n. W grupie kontrolnej osoby reprezentuj ce oba rodzaje postaw wobec pieni dzy przesy a y podobne kwoty [F(1, 28) = 0,678; p = 0,417]. Jednak po manipulacji eksperymentalnej, kwoty przesy ane przez osoby o postawach symbolicznych by y istotnie ni sze ni przesy- ane przez osoby o postawach instrumentalnych [F(1, 35) = 5,99; p = 0,02; 2 = 0,146; M symb = 3,05; SD = 2,272; M inst = 4,72; SD = 1,841]. Podsumowuj c, analiza podstaw wobec pieni dzy mierzonych skrócon skal SPP-25 jako moderatora w opisanym badaniu eksperymentalnym da a lepsze i bardziej klarowne rezultaty ni analiza tego konstruktu przy pomiarze pe n wersj skali. Tym samym nale y si spodziewa, e pos ugiwanie si skrócona skal do pomiaru postaw wobec pieni dzy nie tylko skraca badania, lecz tak e pozwala na uzyskanie bardziej satysfakcjonuj cych wyników. DYSKUSJA Celem artyku u by a prezentacja skróconej skali do pomiaru postaw wobec pieni dzy SPP-25, sk adaj cej si z 25 pozycji testowych, wybranych na podstawie adunków czynnikowych i wspó czynników dyskryminacji z sze ciu wymiarów z oryginalnej wersji skali. Porównanie wyników bada przeprowadzonych z wykorzystaniem pe nej i skróconej wersji skali SPP prowadzi do wniosku, e skala SPP-25 dobrze mierzy ró nice indywidualne w zakresie emocjonalnych, poznawczych i behawioralnych komponentów stosunku do pieni dzy. Mo na tak e wnioskowa, e nowa wersja skali ma nieco lepsze w asno ci psychometryczne ni wersja pe na, jako e usuni to pozycje, które mog y wprowadza zak ócenia pomiaru. Struktur wewn trzn skali SPP-25 zwery kowano na podstawie kon rmacyjnej analizy czynnikowej, przeprowadzon na danych z dwóch bada na próbach

16 474 AGATA G SIOROWSKA reprezentatywnych dla spo ecze stwa polskiego. Skala SPP-25 ma tak e satysfakcjonuj c trafno teoretyczn, na co wskazuj zbli one korelacje tej e wersji skali z innymi narz dziami mierz cymi postawy wobec pieni dzy i podobne konstrukty, czyli stosunek do dóbr materialnych i warto ci materialnych, w porównaniu do korelacji oryginalnej wersji skali z tymi samymi konstruktami. Kryterialny aspekt trafno ci SPP-25 potwierdzaj wyniki dalszych bada wskazuj ce na podobne zwi zki oryginalnej i nowej wersji skali z cechami osobowo ci, a szczególnie z neurotyzmem, ekstrawersj, ugodowo ci i sumienno ci, prze ywaniem l ku i umiejscowieniem kontroli, a tak e z potrzeb poznawczego domkni cia i jej komponentami. Wykorzystanie SPP-25 do oceny symbolicznych i instrumentalnych postaw wobec pieni dzy uczestników badania eksperymentalnego pozwoli o tak- e na uzyskanie silniejszych efektów statystycznych ni przy wykorzystaniu pe nej wersji skali. Podsumowuj c, skrócona skala postaw wobec pieni dzy SPP-25 jako narz dzie o stabilnej strukturze czynnikowej, rzetelne, trafne wewn trznie i zewn trznie z powodzeniem mo e by wykorzystywana do dalszych bada korelacyjnych i eksperymentalnych na gruncie polskim. LITERATURA CYTOWANA Andersen, J., Camp, P., Kiss, E., Wakita, S., Weyeneth, J. (1993). The money attitude scale: What college students think about green stuff. The Proceedings of the American Council on Consumer Interests, 39, Belk, R. W., Wallendorf, M. (1990). The sacred meaning of money. Journal of Economic Psychology, 11, Brandstätter, E., Brandstätter, H. (1996). What's money worth? Determinants of the subjective value of money. Journal of Economic Psychology, 17, Burgess, S. M. (2005). The importance and motivational content of money attitudes: South Africans with living standards similar to those in industrialised Western countries. South African Journal of Psychology, 35 (1), Byrne, B. (2010). Structural equation modelling with AMOS. Basic concepts, applications, and programming. Nowy York: Routledge. Drwal, R.. (1979). Opracowanie kwestionariusza Delta do pomiaru poczucia kontroli. Studia Psychologiczne, 18, Einzig, P. (1948). Primitive money: In its ethnological, historical and economic aspects. Oxford: Pergamon Press. Engelberg, E., Sjöberg, L. (2006). Money attitudes and emotional intelligence. Journal of Applied Social Psychology, 36, Engelberg, E., Sjöberg, L. (2007). Money obsession, social adjustment and economic risk perception. The Journal of Socio-Economics, 36, Furnham, A. (1984). Many sides of the coin: The psychology of money usage. Personality and Individual Differences, 5 (5), Furnham, A. (1999). The saving and spending habits of young people. Journal of Economic Psychology, 20, Furnham, A., Argyle, M. (1998). The psychology of money. London: Routledge. G siorowska A. (2002). Adaptacja skali postaw wobec pieni dzy Yamauchi i Templera (1982), raport Instytutu Organizacji i Zarz dzania Politechniki Wroc awskiej, seria PRE, nr 53. G siorowska, A. (2007). Postawy wobec pieni dzy u rodziców i ich dzieci. O roli pierwotnej socjalizacji ekonomicznej w kszta towaniu stosunku do pieni dzy. Psychologia. Edukacja i Spo ecze stwo, 4 (3), G siorowska, A. (2008a). Ró nice indywidualne jako determinanty postaw wobec pieni dzy. Niepublikowana rozprawa doktorska. Wroc aw: Instytut Psychologii, Wydzia Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wroc aw skiego. G siorowska, A. (2008b). Why we assess our nancial situation as good or bad? Income and money attitudes in uence on subjective nancial situation assessment. W: Economics and psychology: Methods and synergies: IAREP/SABE World Meeting 2008, Roma, September 3 6, Roma: Luiss University Press. G siorowska, A. (2010). Biedni czy bogaci? Wp yw dochodu i postaw wobec pieni dzy na ocen w asnej sytuacji nansowej. W: A. M. Zawadzka, M. Górnik-Durose (red.), ycie w konsumpcji, konsumpcja w yciu. Psychologiczne cie ki wspó zale no ci (s ). Sopot: Gda skie Wydawnictwo Psychologiczne. G siorowska, A. (2012a). Czy dla ka dego wi ksza ilo pieni dzy oznacza lepsz sytuacj nansow? Postawy wobec pieni dzy a spostrzeganie w asnego dochodu. Psychologia Ekonomiczna, 1, G siorowska, A. (2012b). Postawy wobec pieni dzy a kupowanie impulsywne. W: A. M. Zawadzka, M. Górnik-Durose (red.), W supermarkecie szcz cia. O ró norodno ci zachowa konsumenckich w kontek cie jako ci ycia (s ). Warszawa: Di n. G siorowska, A. (2013a). Skala postaw wobec pieni dzy SPP. Konstrukcja i walidacja narz dzia pomiarowego. Psychologia Ekonomiczna, 3, G siorowska, A. (2013b). Psychologiczne skutki aktywacji idei pieni dzy a obdarowywanie bliskich. Psychologia Spo eczna, 2 (25), G siorowska, A., Czerw, A. (2010). Jasna przysz o naszych nansów? O zwi zkach optymizmu i postaw wobec pieni dzy. W: M. Górnik-Durose, M. Goszczy ska (red.), Psy chologiczne uwarunkowania zachowa ekonomicznych. Przedsi biorczo pieni dze konsumpcja (s ). Warsza wa: Di n. G siorowska, A., He ka, A. (2012). Psychological consequences of money and money attitudes in dictator game. Polish Psychological Bulletin, 43 (1), Górnik-Durose, M. (2002). Psychologiczne aspekty posiadania mi dzy instrumentalno ci a spo eczn u yteczno ci

17 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 475 dóbr materialnych. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu l skiego. Gresham, A., Fontenot, G. (1989). The differing attitudes of the sexes toward money: An application of the money attitude scale. Advances in Marketing, 9, Hanley, A., Wilhelm, M. S. (1992). Compulsive buying: An exploration into self esteem and money attitudes. Journal of Economic Psychology, 13, Hayhoe, C. R., Cho, S. H., DeVaney, S. A., Worthy, S. L., Kim, J., Gorham, E. (2012). How do distrust and anxiety affect saving behavior? Family and Consumer Sciences Research Journal, 41 (1), Hornowska, E. (2007). Testy psychologiczne teoria i praktyka. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar. Jonas, E., Sullivan, D., Greenberg, J. (2013). Generosity, greed, norms, and death: Differential effects of mortality salience on charitable behavior. Journal of Economic Psychology, 35, Kossowska, M., Hanusz, K., Trejtowicz, M. (2012). Skrócona wersja Skali potrzeby poznawczego domkni cia. Dobór pozycji i walidacja skali. Psychologia Spo eczna, 1 (20), Lea, S. E. G., Webley, P. (2006). Money as tool, money as drug: The biological psychology of a strong incentive. Behavioral and Brain Sciences, 29, Lester, D., Yang, B., Spinella, M., (2006). Depression, anxiety, and personal nance behavior: Implications for the classical economic conception of humans as rational decision-makers. Psychological Reports, 99, Lim, V. K. G., Teo, T. S. H, Loo, G. L. (2003). Sex, nancial hardship and locus of control: An empirical study of attitudes towards money among Singaporean Chinese. Personality and Individual Differences, 34, Luna-Arocas, R., Tang, T. L. P. (2004). The love of money, satisfaction and the protestant work ethic: Money pro les among university professors in the U.S.A. and Spain. Journal of Business Ethics, 50, Marczak, M., W sowicz-kiry o, G. (2012). yj c z dnia na dzie lub my l c o przysz o ci. O nansowej perspektywie czasowej i jej determinantach. W: A. M. Zawadzka, M. Górnik-Durose (red.), W supermarkecie szcz cia. O ró norodno ci zachowa konsumenckich w kontek cie jako ci ycia (s ). Warszawa: Di n. McClure, R. F. (1984). The relationship between money attitudes and overall pathology. Psychology: A Quarterly Journal of Human Behavior, 21 (1), 4 6. Medina, J. F., Saegert, J., Gresham, A. (1996). Comparison of Mexican-American and Anglo-American attitudes toward money. Journal of Consumer Affairs, 30 (1), Nyhus, E. K., Webley, P. (2001). The role of personality in household saving and borrowing behaviour. European Journal of Personality, 15, Pfeffer, J., DeVoe, S. E. (2009). Economic evaluation: The ef - fect of money and economics on attitudes about volunteering. Journal of Economic Psychology, 30, Prince, M. (1993). Self-concept, money beliefs and values. Journal of Economic Psychology, 14, Richins, M. L., Dawson, S. (1992). A consumer values orientation for materialism and its measurement: Scale development and validation. Journal of Consumer Research, 19, Roberts, J. A., Jones, E. (2001). Money attitudes, credit card use, and compulsive buying among American college students. Journal of Consumer Affairs, 35 (2), Roberts, J. A., Roberts, C. R. (2012). Money matters: Does the symbolic presence of money affect charitable giving and attitudes among adolescents? Young Consumers: Insight and Ideas for Responsible Marketers, 13 (4), Roberts, J. A., Sepulveda, C. J. M. (1999a). Demographics and money attitudes: A test of Yamauchi & Templer s (1982) money attitude scale in Mexico. Personality and Individual Differences, 27, Roberts, J. A., Sepulveda, C. J. M. (1999b). Money attitudes and compulsive buying: An exploratory investigation of the emerging consumer culture in Mexico. Journal of International Consumer Marketing, 11 (4), Rubinstein, C. R. (1981). Survey report on money. Psychology Today, 15 (5), Shafer, A. B. (2000). Mediation of the Big Five's effect on career decision making by the life task dimensions and on the money attitudes by materialism. Personality and Individual Differences, 28, Tang, T. L. P. (1992). The meaning of money revisited. Journal of Organizational Behavior, 13, Tang, T. L. P. (1993). The meaning of money: Extension and exploration of the money ethic scale in a sample of university students in Taiwan. Journal of Organizational Behavior, 14, Tang, T. L. P. (1995). The development of a short money ethic scale: Attitudes toward money and pay satisfaction revisited, Personality and Individual Differences, 19, Tang, T. L. P. (2007). Income and quality of life: Does the love of money make a difference? Journal of Business Ethics, 72, Tang, T. L. P., Chen, Y. J. (2008). Intelligence vs. wisdom: The love of money, machiavellianism, and unethical behavior across college major and gender. Journal of Business Ethics, 82 (1), Tang, T. L. P., Chen, Y. J., Sutarso, T. (2008). Bad apples in bad (business) barrels: The love of money, machiavellianism, risk tolerance, and unethical behavior. Management Decision, 46 (2), Tang, T. L. P., Chiu, R. K. (2003). Income, money ethic, pay satisfaction, commitment, and unethical behavior: Is the love of money the root of evil for Hong Kong employees? Journal of Business Ethics, 46, Tang, T. L. P., Furnham, A., Davis, G. M. T. W. (2002). The meaning of money: The money ethic endorsement and work- -related attitudes in Taiwan, the USA and the UK. Journal of Managerial Psychology, 17 (7), Tang, T. L. P., Kim, J. K. (1999). The meaning of money among mental health workers: The endorsement of money ethic as related to organizational citizenship behavior, job satisfaction,

18 476 AGATA G SIOROWSKA and commitment. Public Personnel Management, 28 (1), Tang, T. L. P., Kim, J. K., Tang, T. L. N. (2002). Endorsement of the money ethic, income, and life satisfaction: A comparison of full-time employees, part-time employees, and non- -employed university students. Journal of Managerial Psychology, 17 (6), Tang, T. L. P., Luna-Arocas, R., Whiteside, H. D. (1997). At - titudes toward money and demographic wariables as related to income and life satisfaction: USA vs. Spain. Referat wyg oszony podczas 22. konferencji IAREP, Walencja, wrze nia Tang, T. L. P., Luna-Arocas, R., Whiteside, H. D. (2003). Money ethic endorsement, self-reported income, and life satisfaction of university faculty in the US and Spain. Personnel Review, 32 (6), Tang, T. L. P., Sutarso, T. (2012). Falling or not falling into temptation? Multiple faces of temptation, monetary intelligence, and unethical intentions across gender. Journal of Business Ethics, w druku, doi: /s Tang, T. L. P., Sutarso, T., Akande, i in. (2006). The love of money and pay level satisfaction: Measurement and functional equivalence in 29 geographical entities around the world. Management and Organization Review, 2 (3), Tang, T. L. P., Sutarso, T., Davis, G. M. T. W., Dolinski, D., Ibrahim, A. H. S., Wagner, S. L. (2007). To help or not to help? The good samaritan effect and the love of money on helping behavior. Journal of Business Ethics, 82, Troisi, J. D., Christopher, A. N., Marek, P. (2006). Materialism and money spending disposition as predictors of economic and personality variables, North American Journal of Psychology, 8 (3), Vohs, K. D., Mead, N. L., Goode, M. R. (2006). The psychological consequences of money. Science, 314, Vohs, K. D., Mead, N. L., Goode, M. R. (2008). Merely activating the concept of money changes personal and interpersonal behavior. Current Directions in Psychological Science, 17, W sowicz-kiry o, G. (2008a). Psychologia nansowa. O pieni dzach w yciu cz owieka. Warszawa: Di n. W sowicz-kiry o, G. (2008b). Attitudes towards money and well-being. W: Economics and psychology: methods and synergies: IAREP/SABE World Meeting 2008, Roma, September 3 6, Roma: Luiss University Press. W sowicz-kiry o, G. (2010). Postawy wobec pieni dzy a zachowania ubezpieczeniowe. Badania eksploracyjne. W: M. Górnik-Durose, M. Goszczy ska (red.), Psychologiczne uwarunkowania zachowa ekonomicznych. Przedsi biorczo pieni dze konsumpcja (s ). Warszawa: Di n. W sowicz-kiry o, G. (2013). Postawy wobec pieni dzy. Pomiar struktura determinanty. Warszawa: Di n. W sowicz-kiry o, G., Samson, P., Podsiad y, P., Strza ka, A., Stasiuk, K. (2007). Orientacje regulacyjne Ja, postawy yciowe i preferencje warto ci a postawy wobec pieni dzy. Psychologia. Edukacja i Spo ecze stwo, 4 (3), W sowicz-kiry o, G., Wi niewska, A. (2005). Postawy wobec pieni dzy a re eksyjny i impulsywny styl poznawczy. Psychologia. Edukacja i Spo ecze stwo, 4, Wernimont, P., Fitzpatrick, S. (1972). The meaning of money. Journal of Applied Psychology, 56, Wilhelm, M. S., Varcoe, K., Hübner-Fridrich, A. (1993). Fi - nancial satisfaction and assessment of nancial progress: Importance of money attitudes. Financial Counseling and Planning, 4, Wrze niewski, K., Sosnowski, T., Jaworowska, A., Fecenec, D. (2006). Inwentarz stanu i cechy l ku: polska adaptacja STAI. Podr cznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych. Yamauchi, K., Templer, D. (1982). The development of a money attitudes scale. Journal of Personality Assessment, 46, Yang, B., Lester, D. (2002). Furnham's Money Attitude Scale. Psychological Reports, 90, Zale kiewicz, T. (2011). Psychologia ekonomiczna. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN. Zale kiewicz, T., G siorowska, A., Kesebir, P., uszczy ska, A., Pyszczynski, T. (2013). Money and the fear of death: The symbolic power of money as an existential anxiety buffer. Journal of Economic Psychology, 36, Zawadzki, B., Strelau, J., Szczepaniak, P., liwi ska, M. (1998). Inwentarz Osobowo ci NEO-FFI Costy i McCrae. Adaptacja polska. Podr cznik. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP.

19 SKRÓCONA WERSJA SKALI POSTAW WOBEC PIENI DZY (SPP-25) 477 ZA CZNIK 1 Skala postaw wobec pieni dzy wersja skrócona SPP-25 Instrukcja Poni ej znajduj si stwierdzenia odnosz ce si do ró nych aspektów zwi zanych m.in. z pieni dzmi. Przeczytaj dok adnie ka de stwierdzenie i zdecyduj, w jakim stopniu jest ono prawdziwe stosunku do Ciebie, wykorzystuj c zamieszczon poni ej skal ocen, i zakre laj c kó kiem odpowiedni liczb obok ka dego stwierdzenia. Nie pozostawiaj adnego stwierdzenia bez rozstrzygni cia to bardzo wa ne, aby ustosunkowa si do wszystkich z nich. Pami taj, e nie ma dobrych czy z ych odpowiedzi jeste my zainteresowani tym, jakie s twoje prawdziwe odczucia, a nie jakie chcia by, aby by y, czy te jakie s powszechnie akceptowane. Dlatego b dziemy bardzo wdzi czni za szczere odpowiedzi. Prosimy nie po wi ca zbyt wiele czasu poszczególnym stwierdzeniom i zaznacza t odpowied, która jako pierwsza wyda a si najbli sza temu, co w danej sprawie o sobie my lisz. Prosimy o udzielanie odpowiedzi numer 3 tylko w ostateczno ci Skala ocen: 1 Zupe nie si nie zgadzam Nie zgadzam si Ani si zgadzam, ani si nie zgadzam Zgadzam si Zupe nie si zgadzam 1. Po yczanie pieni dzy od znajomych czy rodziny jest przykr konieczno ci Kontroluj dok adnie stan moich pieni dzy i oszcz dno ci Staram si wykorzystywa sytuacje, w których mog zrobi dobry interes Cz sto martwi si o moj kondycj nansow Ludzie bogaci ciesz si wi kszym powa aniem Uwa am e pieni dze to narz dzie szatana D ugi wobec rodziny i znajomych zawsze trzeba oddawa w terminie Wol oszcz dza pieni dze, bo nigdy nie wiadomo kiedy przyjdzie czarna godzina i b d ich potrzebowa Zawsze wykorzystuj okazje, w których mog zarobi jakie pieni dze Czuj si pe en obaw, gdy znajd si w sytuacjach zwi zanych z pieni dzmi Ludzie bogaci maj wi cej przyjació Pieni dze s ród em z a Nie lubi po ycza pieni dzy od innych (za wyj tkiem banków), chyba e jestem do tego zmuszony Jestem dumny z mojej umiej tno ci oszcz dzania pieni dzy Gdy ju co kupi, mam wra enie, e móg bym dosta to samo za ni sz cen gdzie indziej Uwa am, e pieni dze daj ludziom znaczn w adz Czuj pogard wobec pieni dzy i raczej patrz z góry na tych, którzy je maj Dok adnie przestrzegam w asnego bud etu nansowego Kredyty trzeba zawsze sp aca w terminie Staram si rozwa nie i ostro nie dysponowa swoimi pieni dzmi Cz sto czuj si zaniepokojony, gdy kto pyta mnie o moje osobiste nanse Pieni dz jest symbolem sukcesu Odk adam pieni dze na przysz o Cz sto mówi, e mnie na co nie sta, niezale nie od tego, czy jest to prawda, czy nie Pieni dze odzwierciedlaj sukces yciowy Agata G siorowska. Kwestionariusz udost pniony na licencji CC BY-NC-SA 3.0 PL Klucz: Kontrola nansowa: 2, 8, 14, 18, 20, 23; W adza p yn ca z pieni dzy: 5, 11, 16, 22, 25; Niepokój nansowy: 4, 10, 15, 21, 24; Awersja do zobowi za : 1, 7, 13, 19; apanie okazji: 3, 9; Pieni dze jako ród o z a: 6, 12, 17.

20 478 AGATA G SIOROWSKA Short version of Money Attitudes Questionnaire. Items selection and scale validation Agata G siorowska University of Social Sciences and Humanities, Faculty in Wroclaw ABSTRACT Money Attitude Questionnaire is an original, Polish scale measuring cognitive, emotional and behavioral aspects of attitudes towards money. Because of its considerable length, in this paper I present a new, short version of this scale. The items were selected on the basis of factor loading and discrimination coef cients, based on the data obtained from an adult sample (N = 1447). Internal validity of the short scale was established with con rmatory factor analyses conducted on two representative samples. Comparison of the original and short MAQ scales demonstrated that the short version revealed psychometric characteristics and correlation with other scales similar to the full version. Moreover, using short scale to measure money attitudes as moderator in experimental study led to better results than using full scale. To conclude, the short MAQ scale seems to be a useful tool to measure individual differences revealing money attitudes, and might be a useful tool for future research on social and economic behavior. Keywords: money attitudes, scale structure, scale validation Z o ono: Z o ono poprawiony tekst: Zaakceptowano do druku:

Skrócona wersja Skali Postaw Wobec Pieniędzy SPP-25. Dobór pozycji i walidacja narzędzia. Agata Gąsiorowska

Skrócona wersja Skali Postaw Wobec Pieniędzy SPP-25. Dobór pozycji i walidacja narzędzia. Agata Gąsiorowska Skrócona wersja Skali Postaw Wobec Pieniędzy SPP-25 Dobór pozycji i walidacja narzędzia Agata Gąsiorowska Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, Wydział Zamiejscowy we Wrocławiu Artykuł przyjęty do druku

Bardziej szczegółowo

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01

Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 Odpowiedzi na pytania zadane do zapytania ofertowego nr EFS/2012/05/01 1 Pytanie nr 1: Czy oferta powinna zawierać informację o ewentualnych podwykonawcach usług czy też obowiązek uzyskania od Państwa

Bardziej szczegółowo

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017

Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Załącznik Nr 2 do uchwały Nr V/33/11 Rady Gminy Wilczyn z dnia 21 lutego 2011 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej na lata 2011-2017 Objaśnienia do Wieloletniej Prognozy Finansowej

Bardziej szczegółowo

Główne wyniki badania

Główne wyniki badania 1 Nota metodologiczna Badanie Opinia publiczna na temat ubezpieczeń przeprowadzono w Centrum badania Opinii Społecznej na zlecenie Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w dniach od 13 do 17 maja 2004

Bardziej szczegółowo

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Wyniki badań ankietowych przeprowadzonych przez Departament Pielęgniarek i Położnych wśród absolwentów studiów pomostowych, którzy zakończyli udział w projekcie systemowym pn. Kształcenie zawodowe pielęgniarek

Bardziej szczegółowo

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu

Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu 1 P/08/139 LWR 41022-1/2008 Pan Wrocław, dnia 5 5 września 2008r. Waldemar Szuchta Naczelnik Urzędu Skarbowego Wrocław Fabryczna we Wrocławiu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy z

Bardziej szczegółowo

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia

POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM. Vademecum doradztwa edukacyjno-zawodowego. Akademia POMOC PSYCHOLOGICZNO-PEDAGOGICZNA Z OPERONEM PLANOWANIE DZIAŁAŃ Określanie drogi zawodowej to szereg różnych decyzji. Dobrze zaplanowana droga pozwala dojechać do określonego miejsca w sposób, który Ci

Bardziej szczegółowo

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych

Podstawowe pojęcia: Populacja. Populacja skończona zawiera skończoną liczbę jednostek statystycznych Podstawowe pojęcia: Badanie statystyczne - zespół czynności zmierzających do uzyskania za pomocą metod statystycznych informacji charakteryzujących interesującą nas zbiorowość (populację generalną) Populacja

Bardziej szczegółowo

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska

Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Załącznik nr 1 do Lokalnej Strategii Rozwoju na lata 2008-2015 Regulamin Obrad Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Lokalna Grupa Działania Ziemia Bielska Przepisy ogólne 1 1. Walne Zebranie Członków

Bardziej szczegółowo

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja

Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja Regulamin konkursu Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja I. Postanowienia ogólne: 1. Konkurs pod nazwą Konkurs z Lokatą HAPPY II edycja (zwany dalej: Konkursem ), organizowany jest przez spółkę pod firmą: Grupa

Bardziej szczegółowo

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY

ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 2. ZATRUDNIENIE NA CZĘŚĆ ETATU LUB PRZEZ CZĘŚĆ OKRESU OCENY ZASADY WYPEŁNIANIA ANKIETY 1. ZMIANA GRUPY PRACOWNIKÓW LUB AWANS W przypadku zatrudnienia w danej grupie pracowników (naukowo-dydaktyczni, dydaktyczni, naukowi) przez okres poniżej 1 roku nie dokonuje

Bardziej szczegółowo

Instrument oceny 360 stopni zgodny z naukową metodologią, to jest możliwe! Analiza przypadku

Instrument oceny 360 stopni zgodny z naukową metodologią, to jest możliwe! Analiza przypadku Instrument oceny 360 stopni zgodny z naukową metodologią, to jest możliwe! Analiza przypadku dr Victor Wekselberg, Senior Konsultant Mirosława Achinger, Prezes Mispol SA Plan wystąpienia 1. Czym jest kwestionariusz

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi.

RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ. Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015. Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. RAPORT Z EWALUACJI WEWNĘTRZNEJ Młodzieżowego Domu Kultury w Puławach W ROKU SZKOLNYM 2014/2015 Zarządzanie placówką służy jej rozwojowi. CEL EWALUACJI: PRZEDMIOT EWALUACJI: Skład zespołu: Anna Bachanek

Bardziej szczegółowo

nierówności w sferze wpływów, obowiązków, praw, podziału pracy i płacy pomiędzy rządzącymi a rządzonymi.

nierówności w sferze wpływów, obowiązków, praw, podziału pracy i płacy pomiędzy rządzącymi a rządzonymi. TEMAT: Nierówności społeczne 6. 6. Główne obszary nierówności społecznych: płeć; władza; wykształcenie; prestiż i szacunek; uprzedzenia i dyskryminacje; bogactwa materialne. 7. Charakterystyka nierówności

Bardziej szczegółowo

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE

KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr z dnia Dyrektora PCPR w Lublinie KODEKS ETYKI PRACOWNIKÓW POWIATOWEGO CENTRUM POMOCY RODZINIE W LUBLINIE ROZDZIAŁ I Zasady ogólne 1 1. Kodeks wyznacza zasady postępowania

Bardziej szczegółowo

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania).

Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). Strategia rozwoju kariery zawodowej - Twój scenariusz (program nagrania). W momencie gdy jesteś studentem lub świeżym absolwentem to znajdujesz się w dobrym momencie, aby rozpocząć planowanie swojej ścieżki

Bardziej szczegółowo

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem

Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Harmonogramowanie projektów Zarządzanie czasem Zarządzanie czasem TOMASZ ŁUKASZEWSKI INSTYTUT INFORMATYKI W ZARZĄDZANIU Zarządzanie czasem w projekcie /49 Czas w zarządzaniu projektami 1. Pojęcie zarządzania

Bardziej szczegółowo

Zapytanie ofertowe nr 3

Zapytanie ofertowe nr 3 I. ZAMAWIAJĄCY STUDIUM JĘZYKÓW OBCYCH M. WAWRZONEK I SPÓŁKA s.c. ul. Kopernika 2 90-509 Łódź NIP: 727-104-57-16, REGON: 470944478 Zapytanie ofertowe nr 3 II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia

Bardziej szczegółowo

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu.

Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu. Na podstawie art.4 ust.1 i art.20 lit. l) Statutu Walne Zebranie Stowarzyszenia uchwala niniejszy Regulamin Zarządu Regulamin Zarządu Stowarzyszenia Przyjazna Dolina Raby Art.1. 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury.

Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego. w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury. identyfikator /6 Druk nr 114 UCHWAŁY NR... Rady Miejskiej Wodzisławia Śląskiego z dnia... w sprawie stypendiów dla osób zajmujących się twórczością Na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 9 i art. 18 ust. 1 ustawy

Bardziej szczegółowo

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole.

Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji. Numer dla telefonów tekstowych. boroughofpoole. Informacje na temat dodatku na podatek lokalny (Council Tax Support), które mogą mieć znaczenie dla PAŃSTWA Możemy zapewnić pomoc z przeczytaniem lub zrozumieniem tych informacji 01202 265212 Numer dla

Bardziej szczegółowo

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju

Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Regulamin Zarządu Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju Art.1. 1. Zarząd Pogórzańskiego Stowarzyszenia Rozwoju, zwanego dalej Stowarzyszeniem, składa się z Prezesa, dwóch Wiceprezesów, Skarbnika, Sekretarza

Bardziej szczegółowo

2.Prawo zachowania masy

2.Prawo zachowania masy 2.Prawo zachowania masy Zdefiniujmy najpierw pewne podstawowe pojęcia: Układ - obszar przestrzeni o określonych granicach Ośrodek ciągły - obszar przestrzeni którego rozmiary charakterystyczne są wystarczająco

Bardziej szczegółowo

Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE

Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE Organizacja awansu zawodowego nauczycieli W ZESPOLE SZKÓŁ Z ODDZIAŁAMI INTEGRACYJNYMI W GŁOGOWIE I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Ilekroć w dalszych przepisach jest mowa bez bliższego określenia o : 1) Szkole

Bardziej szczegółowo

Kolorowe przytulanki

Kolorowe przytulanki Innowacja pedagogiczna. Kolorowe przytulanki Autorki : mgr Małgorzata Drozdek mgr Wioletta Szypowska Założenia ogólne: Każdy rodzaj kontaktu ze sztuką rozwija i kształtuje osobowość człowieka. Zajęcia

Bardziej szczegółowo

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA

INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW ZADANIA INSTRUKCJA DLA UCZESTNIKÓW ZAWODÓW 1. Zawody III stopnia trwają 150 min. 2. Arkusz egzaminacyjny składa się z 2 pytań otwartych o charakterze problemowym, 1 pytania opisowego i 1 mini testu składającego

Bardziej szczegółowo

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015

CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 CONSUMER CONFIDENCE WSKAŹNIK ZADOWOLENIA KONSUMENTÓW W POLSCE Q3 2015 Najwyższy wzrost od Q2 2005 Poziom zadowolenia polskich konsumentów w Q3 15 wyniósł 80 punktów, tym samym wzrósł o 10 punktów względem

Bardziej szczegółowo

Wybrane programy profilaktyczne

Wybrane programy profilaktyczne Wybrane programy profilaktyczne Szkolna interwencja profilaktyczna Szkolna interwencja profilaktyczna Program wczesnej interwencji Profilaktyka selektywna Program adresowany do szkół Opracowanie programu

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE

SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE SYSTEM FINANSOWANIA NIERUCHOMOŚCI MIESZKANIOWYCH W POLSCE Wstęp Rozdział 1 przedstawia istotę mieszkania jako dobra ekonomicznego oraz jego rolę i funkcje na obecnym etapie rozwoju społecznego i ekonomicznego.

Bardziej szczegółowo

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r.

Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa. Warszawa, 18.11.2010 r. Zadania polityki pomocy społecznej i polityki rynku pracy w zwalczaniu wykluczenia społecznego Piotr Błędowski Instytut Gospodarstwa Społecznego Szkoła Główna Handlowa Warszawa, 18.11.2010 r. Piotr B dowski2010

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA Załącznik do Zarządzenia Wójta Gminy Limanowa nr 78/2009 z dnia 10 grudnia 2009 r. REGULAMIN OKRESOWYCH OCEN PRACOWNIKÓW URZĘDU GMINY LIMANOWA ORAZ KIEROWNIKÓW JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH GMINY LIMANOWA

Bardziej szczegółowo

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych

Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Jesteś tu: Bossa.pl Kurs giełdowy - Część 10 Ogólna charakterystyka kontraktów terminowych Kontrakt terminowy jest umową pomiędzy dwiema stronami, z których jedna zobowiązuje się do nabycia a druga do

Bardziej szczegółowo

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie

RZECZPOSPOLITA POLSKA. Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu. wszystkie RZECZPOSPOLITA POLSKA Warszawa, dnia 11 lutego 2011 r. MINISTER FINANSÓW ST4-4820/109/2011 Prezydent Miasta na Prawach Powiatu Zarząd Powiatu wszystkie Zgodnie z art. 33 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 listopada

Bardziej szczegółowo

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE

LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE LKA 4101-07-04/2013 P/13/151 WYSTĄPIENIE POKONTROLNE I. Dane identyfikacyjne kontroli Numer i tytuł kontroli Jednostka przeprowadzająca kontrolę P/13/151 Zapewnienie prawa do jednakowego wynagradzania

Bardziej szczegółowo

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ

PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ PROGRAM NR 2(4)/T/2014 WSPIERANIE AKTYWNOŚCI MIĘDZYNARODOWEJ IMiT 2014 1 1. CELE PROGRAMU Program ma na celu podnoszenie kwalifikacji zawodowych artystów tańca oraz doskonalenie kadry pedagogicznej i badawczo-naukowej

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity)

USTAWA. z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. 1) (tekst jednolity) Dz.U.98.21.94 1998.09.01 zm. Dz.U.98.113.717 art. 5 1999.01.01 zm. Dz.U.98.106.668 art. 31 2000.01.01 zm. Dz.U.99.99.1152 art. 1 2000.04.06 zm. Dz.U.00.19.239 art. 2 2001.01.01 zm. Dz.U.00.43.489 art.

Bardziej szczegółowo

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne

z dnia Rozdział 1 Przepisy ogólne U S T AWA Projekt z dnia 26.11.2015 r. z dnia o szczególnych zasadach zwrotu przez jednostki samorządu terytorialnego środków europejskich uzyskanych na realizację ich zadań oraz dokonywania przez nie

Bardziej szczegółowo

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług

Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla oceny użyteczności produktów i usług Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Informatyki i Gospodarki Elektronicznej Katedra Informatyki Ekonomicznej Streszczenie rozprawy doktorskiej Automatyczne przetwarzanie recenzji konsumenckich dla

Bardziej szczegółowo

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej

Lokalne kryteria wyboru operacji polegającej na rozwoju działalności gospodarczej polegającej na rozwoju działalności gospodarczej Lp. 1. 2. 3. 4. Nazwa kryterium Liczba miejsc pracy utworzonych w ramach operacji i planowanych do utrzymania przez okres nie krótszy niż 3 lata w przeliczeniu

Bardziej szczegółowo

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku

Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Najwyższa Izba Kontroli Delegatura w Gdańsku Gdańsk, dnia 03 listopada 2010 r. LGD-4101-019-003/2010 P/10/129 Pan Jacek Karnowski Prezydent Miasta Sopotu WYSTĄPIENIE POKONTROLNE Na podstawie art. 2 ust.

Bardziej szczegółowo

Lista standardów w układzie modułowym

Lista standardów w układzie modułowym Załącznik nr 1. Lista standardów w układzie modułowym Lista standardów w układzie modułowym Standardy są pogrupowane w sześć tematycznych modułów: 1. Identyfikacja i Analiza Potrzeb Szkoleniowych (IATN).

Bardziej szczegółowo

KLAUZULE ARBITRAŻOWE

KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE ARBITRAŻOWE KLAUZULE arbitrażowe ICC Zalecane jest, aby strony chcące w swych kontraktach zawrzeć odniesienie do arbitrażu ICC, skorzystały ze standardowych klauzul, wskazanych poniżej. Standardowa

Bardziej szczegółowo

Efektywna strategia sprzedaży

Efektywna strategia sprzedaży Efektywna strategia sprzedaży F irmy wciąż poszukują metod budowania przewagi rynkowej. Jednym z kluczowych obszarów takiej przewagi jest efektywne zarządzanie siłami sprzedaży. Jak pokazują wyniki badania

Bardziej szczegółowo

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r.

WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. Do uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego WZP.DZ.3410/35/1456/2011 Wrocław, 26 maja 2011 r. ZP/PO/45/2011/WED/8 Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na: Przygotowanie

Bardziej szczegółowo

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu

Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów. Organizatorzy Konkursu Regulamin Konkursu Start up Award 9. Forum Inwestycyjne 20-21 czerwca 2016 r. Tarnów 1 Organizatorzy Konkursu 1. Organizatorem Konkursu Start up Award (Konkurs) jest Fundacja Instytut Studiów Wschodnich

Bardziej szczegółowo

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY

ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY ZAKRES OBOWIĄZKÓW I UPRAWNIEŃ PRACODAWCY, PRACOWNIKÓW ORAZ POSZCZEGÓLNYCH JEDNOSTEK ORGANIZACYJNYCH ZAKŁADU PRACY Szkolenia bhp w firmie szkolenie wstępne ogólne 8 Obowiązki pracodawcy Podstawowy obowiązek

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA

REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA POLSKA UNIA UBOCZNYCH PRODUKTÓW SPALANIA I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Regulamin Walnego Zebrania Członków Stowarzyszenia Polska Unia Ubocznych Produktów Spalania

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku

UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU. z dnia 27.06.2005roku i Strona znajduje się w archiwum. Data publikacji : 30.06.2005 Uchwała nr 660 Druk Nr 687 UCHWAŁA NR 660/2005 RADY MIEJSKIEJ W RADOMIU z dnia 27.06.2005roku w sprawie: przyjęcia Regulaminu przyznawania

Bardziej szczegółowo

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY

KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH. Wniosek DECYZJA RADY KOMISJA WSPÓLNOT EUROPEJSKICH Bruksela, dnia 13.12.2006 KOM(2006) 796 wersja ostateczna Wniosek DECYZJA RADY w sprawie przedłużenia okresu stosowania decyzji 2000/91/WE upoważniającej Królestwo Danii i

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r.

Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. Uchwała Nr 3/2015 Komitetu Monitorującego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego na lata 2014-2020 z dnia 29 kwietnia 2015 r. w sprawie zatwierdzenia Systematyki kryteriów wyboru projektów

Bardziej szczegółowo

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których:

II. WNIOSKI I UZASADNIENIA: 1. Proponujemy wprowadzić w Rekomendacji nr 6 także rozwiązania dotyczące sytuacji, w których: Warszawa, dnia 25 stycznia 2013 r. Szanowny Pan Wojciech Kwaśniak Zastępca Przewodniczącego Komisji Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy 1 00-950 Warszawa Wasz znak: DRB/DRB_I/078/247/11/12/MM W

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r.

UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r. UCHWAŁA Nr XIX/170/2012 RADY MIEJSKIEJ w KOZIENICACH z dnia 29 marca 2012 r. w sprawie zasad udzielania stypendiów o charakterze motywującym ze środków Gminy Kozienice. Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt

Bardziej szczegółowo

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH

GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH GENERALNY INSPEKTOR OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH dr Edyta Bielak-Jomaa Warszawa, dnia 1 kwietnia 2016 r. DOLiS 035 2332/15 Prezydent Miasta K. WYSTĄPIENIE Na podstawie art. 19a ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia

Bardziej szczegółowo

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów

Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów 1 Autor: Aneta Para Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące definicji MŚP i związanych z nią dylematów Jak powiedział Günter Verheugen Członek Komisji Europejskiej, Komisarz ds. przedsiębiorstw i przemysłu Mikroprzedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1

USTAWA. z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa. Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 USTAWA z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa Dz. U. z 2015 r. poz. 613 1 (wybrane artykuły regulujące przepisy o cenach transferowych) Dział IIa Porozumienia w sprawach ustalenia cen transakcyjnych

Bardziej szczegółowo

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398

Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 1 / 7 Niniejsze ogłoszenie w witrynie TED: http://ted.europa.eu/udl?uri=ted:notice:161398-2016:text:pl:html Polska-Warszawa: Usługi skanowania 2016/S 090-161398 Państwowy Instytut Geologiczny Państwowy

Bardziej szczegółowo

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa

Politechnika Warszawska Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych ul. Koszykowa 75, 00-662 Warszawa Zamawiający: Wydział Matematyki i Nauk Informacyjnych Politechniki Warszawskiej 00-662 Warszawa, ul. Koszykowa 75 Przedmiot zamówienia: Produkcja Interaktywnej gry matematycznej Nr postępowania: WMiNI-39/44/AM/13

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH

STOWARZYSZENIE PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH STOWARZYSZENIE PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH REGULAMIN WALNEGO ZEBRANIA STOWARZYSZENIA PRODUCENTÓW RYB ŁOSOSIOWATYCH POSTANOWIENIA OGÓLNE 1 1. Walne Zebranie Stowarzyszenia Producentów Ryb Łososiowatych

Bardziej szczegółowo

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości

ZAPYTANIE OFERTOWE. Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości Znak sprawy: GP. 271.3.2014.AK ZAPYTANIE OFERTOWE Nazwa zamówienia: Wykonanie usług geodezyjnych podziały nieruchomości 1. ZAMAWIAJĄCY Zamawiający: Gmina Lubicz Adres: ul. Toruńska 21, 87-162 Lubicz telefon:

Bardziej szczegółowo

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy

Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy REGULAMIN AKCJI PROMOCYJNEJ Skuteczność i regeneracja 48h albo zwrot pieniędzy 1. ORGANIZATOR, CZAS TRWANIA AKCJI PROMOCYJNEJ, PROGRAM AKCJI 1.1 Organizatorem akcji promocyjnej prowadzonej pod nazwą Skuteczność

Bardziej szczegółowo

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11

Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Uchwała z dnia 20 października 2011 r., III CZP 53/11 Sędzia SN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) Sędzia SN Anna Kozłowska (sprawozdawca) Sędzia SN Grzegorz Misiurek Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi

Bardziej szczegółowo

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r.

Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. Druk nr 1013 Warszawa, 9 lipca 2008 r. SEJM RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ VI kadencja Komisja Nadzwyczajna "Przyjazne Państwo" do spraw związanych z ograniczaniem biurokracji NPP-020-51-2008 Pan Bronisław

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu

REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Uchwała nr 4/10/2010 z dnia 06.10.2010 r. REGULAMIN RADY RODZICÓW Liceum Ogólnokształcącego Nr XVII im. A. Osieckiej we Wrocławiu Podstawa prawna: - art. 53.1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie

Bardziej szczegółowo

Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji

Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji OPUBLIKOWANO: 1 SIERPNIA 2013 ZAKTUALIZOWANO: 12 KWIETNIA 2016 Urlop rodzicielski aktualizacja Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji Ustawa z dnia 26

Bardziej szczegółowo

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ

Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Warszawa, maj 2012 BS/74/2012 O DOPUSZCZALNOŚCI STOSOWANIA KAR CIELESNYCH I PRAWIE CHRONIĄCYM DZIECI PRZED PRZEMOCĄ Znak jakości przyznany CBOS przez Organizację Firm Badania Opinii i Rynku 11 stycznia

Bardziej szczegółowo

U Z A S A D N I E N I E

U Z A S A D N I E N I E U Z A S A D N I E N I E Projektowana nowelizacja Kodeksu pracy ma dwa cele. Po pierwsze, zmianę w przepisach Kodeksu pracy, zmierzającą do zapewnienia pracownikom ojcom adopcyjnym dziecka możliwości skorzystania

Bardziej szczegółowo

ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI FUNDUSZY EUROPEJSKICH I PRACOWNIKÓW PUNKTÓW INFORMACYJNYCH

ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI FUNDUSZY EUROPEJSKICH I PRACOWNIKÓW PUNKTÓW INFORMACYJNYCH Załącznik nr 3 do Aneksu ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI PUNKTÓW INFORMACYJNYCH FUNDUSZY EUROPEJSKICH I PRACOWNIKÓW PUNKTÓW INFORMACYJNYCH 1 ZASADY PROWADZENIA CERTYFIKACJI 1. Certyfikacja jest przeprowadzana

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE

REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE Załącznik do zarządzenia Rektora nr 36 z dnia 28 czerwca 2013 r. REGULAMIN PRZEPROWADZANIA OCEN OKRESOWYCH PRACOWNIKÓW NIEBĘDĄCYCH NAUCZYCIELAMI AKADEMICKIMI SZKOŁY GŁÓWNEJ HANDLOWEJ W WARSZAWIE 1 Zasady

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych

UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ. z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych UCHWAŁ A SENATU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ z dnia 18 października 2012 r. w sprawie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez Sejm na posiedzeniu

Bardziej szczegółowo

Program profilaktyczny

Program profilaktyczny Program profilaktyczny Liceum Filmowego z Oddziałami Dwujęzycznymi przy Warszawskiej Szkole Filmowej prowadzonego przez Fundację Edukacji i Sztuki Filmowej Bogusława Lindy i Macieja Ślesickiego LATERNA

Bardziej szczegółowo

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień 2011r.

Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień 2011r. Załącznik nr 17/XXXVIII/11 do Uchwały Zarządu Banku z dnia 22.12.2011r. Polityka zmiennych składników wynagrodzeń osób zajmujących stanowiska kierownicze w Banku Spółdzielczym w Końskich Końskie, grudzień

Bardziej szczegółowo

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina

Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Załącznik Nr 1 Do zarządzenia Nr 92/2012 Prezydenta Miasta Konina z dnia 18.10.2012 r. Instrukcja sporządzania skonsolidowanego bilansu Miasta Konina Jednostką dominującą jest Miasto Konin (Gmina Miejska

Bardziej szczegółowo

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych

z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych U C H WA Ł A S E N A T U R Z E C Z Y P O S P O L I T E J P O L S K I E J z dnia 31 grudnia 2015 r. w sprawie ustawy o podatku od niektórych instytucji finansowych Senat, po rozpatrzeniu uchwalonej przez

Bardziej szczegółowo

WYNAGRODZE GOTÓWKOWYCH

WYNAGRODZE GOTÓWKOWYCH WIADCZENIA PRACOWNICZE JAKO ALTERNATYWA DLA WYNAGRODZE GOTÓWKOWYCH WIADCZENIA ELEMENTEM SYSTEMÓW MOTYWACYJNYCH 16/01/2013 Krzysztof Nowak Warszawa Agenda Wst p Struktura wynagrodze Czy pracownicy s / mog

Bardziej szczegółowo

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów

Ewidencjonowanie nieruchomości. W Sejmie oceniają działania starostów i prezydentów Posłowie sejmowej Komisji do Spraw Kontroli Państwowej wysłuchali NIK-owców, którzy kontrolowali proces aktualizacji opłat rocznych z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości skarbu państwa. Podstawą

Bardziej szczegółowo

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów

Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i świadczenia pozapłacowe specjalistów Wynagrodzenia i podwyżki w poszczególnych województwach Średnie podwyżki dla specjalistów zrealizowane w 2010 roku ukształtowały się na poziomie 4,63%.

Bardziej szczegółowo

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne

REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ W TOLKMICKU. Postanowienia ogólne Załącznik Nr 1 do Zarządzenie Nr4/2011 Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Tolkmicku z dnia 20 maja 2011r. REGULAMIN KONTROLI ZARZĄDCZEJ W MIEJSKO-GMINNYM OŚRODKU POMOCY SPOŁECZNEJ

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska

Zarządzanie projektami. wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska Zarządzanie projektami wykład 1 dr inż. Agata Klaus-Rosińska 1 DEFINICJA PROJEKTU Zbiór działań podejmowanych dla zrealizowania określonego celu i uzyskania konkretnego, wymiernego rezultatu produkt projektu

Bardziej szczegółowo

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa

Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa Polish Co zrobić, jeśli uważasz, że decyzja w sprawie zasiłku mieszkaniowego lub zasiłku na podatek lokalny jest niewłaściwa (What to do if you think the decision about your Housing Benefit or Council

Bardziej szczegółowo

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera.

Zamawiający potwierdza, że zapis ten należy rozumieć jako przeprowadzenie audytu z usług Inżyniera. Pytanie nr 1 Bardzo prosimy o wyjaśnienie jak postrzegają Państwo możliwość przeliczenia walut obcych na PLN przez Oferenta, który będzie składał ofertę i chciał mieć pewność, iż spełnia warunki dopuszczające

Bardziej szczegółowo

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM?

SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? SCENARIUSZ LEKCJI WYCHOWAWCZEJ: AGRESJA I STRES. JAK SOBIE RADZIĆ ZE STRESEM? Cele: - rozpoznawanie oznak stresu, - rozwijanie umiejętności radzenia sobie ze stresem, - dostarczenie wiedzy na temat sposobów

Bardziej szczegółowo

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą

SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA. na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą SPECYFIKACJA ISTOTNYCH WARUNKÓW ZAMÓWIENIA na obsługę bankową realizowaną na rzecz Gminy Solec nad Wisłą P r z e t a r g n i e o g r a n i c z o n y (do 60 000 EURO) Zawartość: Informacja ogólna Instrukcja

Bardziej szczegółowo

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław

FUNDACJA Kocie Życie. Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław FUNDACJA Kocie Życie Ul. Mochnackiego 17/6 51-122 Wrocław Sprawozdanie finansowe za okres 01.01.2012 do 31.12.2012 1 SPIS TREŚCI: WSTĘP OŚWIADCZENIE I. BILANS I. RACHUNEK WYNIKÓW II. INFORMACJA DODATKOWA

Bardziej szczegółowo

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów

Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów Ćwiczenie 63 Wyznaczanie współczynnika sprężystości sprężyn i ich układów 63.1. Zasada ćwiczenia W ćwiczeniu określa się współczynnik sprężystości pojedynczych sprężyn i ich układów, mierząc wydłużenie

Bardziej szczegółowo

Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 24 września 2013 r.

Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. z dnia 24 września 2013 r. MONITOR POLSKI DZIENNIK URZĘDOWY RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 1 października 2013 r. Poz. 783 UCHWAŁA ZARZĄDU NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO z dnia 24 września 2013 r. w sprawie regulaminu Zarządu

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH

ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Załącznik do uchwały KNF z dnia 2 października 2008 r. ZASADY REKLAMOWANIA USŁUG BANKOWYCH Reklama i informacja reklamowa jest istotnym instrumentem komunikowania się z obecnymi jak i potencjalnymi klientami

Bardziej szczegółowo

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH

ZASADY REKRUTACJI DO ODDZIAŁÓW PRZEDSZKOLNYCH I KLAS PIERWSZYCH 1 Załącznik do Statutu Szkoły Podstawowej nr 12 w Gdańsku Zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2014 r. poz. 7) wprowadza

Bardziej szczegółowo

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r.

UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE. z dnia... 2016 r. Projekt UCHWAŁA NR... RADY MIASTA KIELCE z dnia... 2016 r. w sprawie określenia zasad przyznawania, wysokości i otrzymywania diet oraz zwrotu kosztów podróży przysługujących Radnym Rady Miasta Kielce Na

Bardziej szczegółowo

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi od studentów kwestionujące

Do Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają skargi od studentów kwestionujące RZECZPOSPOLITA POLSKA Rzecznik Praw Obywatelskich Irena LIPOWICZ RPO-686330-I/11/ST/KJ 00-090 Warszawa Tel. centr. 22 551 77 00 Al. Solidarności 77 Fax 22 827 64 53 Pani Barbara Kudrycka Minister Nauki

Bardziej szczegółowo

Statut Stowarzyszenia SPIN

Statut Stowarzyszenia SPIN Statut Stowarzyszenia SPIN Rozdział I. Postanowienia ogólne 1 1. Stowarzyszenie nosi nazwę SPIN w dalszej części Statutu zwane Stowarzyszeniem. 2. Stowarzyszenie działa na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia

Bardziej szczegółowo

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne

STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU. ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne Załącznik do uchwały Walnego Zebrania Członków z dnia 28 grudnia 2015 roku STOWARZYSZENIE LOKALNA GRUPA DZIAŁANIA JURAJSKA KRAINA REGULAMIN ZARZĄDU ROZDZIAŁ I Postanowienia ogólne 1 1. Zarząd Stowarzyszenia

Bardziej szczegółowo

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie:

1) w 1 pkt 4 otrzymuje brzmienie: Źródło: http://bip.mswia.gov.pl/bip/projekty-aktow-prawnyc/2005/481,projekt-rozporzadzenia-ministra-spraw-wewnetrznych-i -Administracji-z-dnia-2005-r.html Wygenerowano: Czwartek, 28 stycznia 2016, 20:27

Bardziej szczegółowo

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne

Koszty jakości. Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne 1 Definiowanie kosztów jakości oraz ich modele strukturalne Koszty jakości to termin umowny. Pojęcie to nie występuje w teorii kosztów 1 oraz nie jest precyzyjnie zdefiniowane ani przez teoretyków, ani

Bardziej szczegółowo

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI

Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PROGRAM CERTYFIKACJI Zakład Certyfikacji 03-042 Warszawa, ul. Kupiecka 4 Sekcja Ceramiki i Szkła ul. Postępu 9 02-676 Warszawa PC-05 PROGRAM Certyfikacja zgodności z Kryteriami Grupowymi certyfikacja dobrowolna Warszawa, PROGRAM

Bardziej szczegółowo

. Wiceprzewodniczący

. Wiceprzewodniczący Uchwała Nr 542/LVI/2014 Rady Miasta Ostrołęki z dnia 30 stycznia 2014 r. w sprawie przyjęcia Wieloletniego Programu Osłonowego w zakresie pomocy społecznej Pomoc w zakresie dożywiania w mieście Ostrołęka

Bardziej szczegółowo

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp

TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp TEST dla stanowisk robotniczych sprawdzający wiedzę z zakresu bhp 1. Informacja o pracownikach wyznaczonych do udzielania pierwszej pomocy oraz o pracownikach wyznaczonych do wykonywania działań w zakresie

Bardziej szczegółowo

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14

Wprowadzam : REGULAMIN REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 ZARZĄDZENIE Nr 2/2016 z dnia 16 lutego 2016r DYREKTORA PRZEDSZKOLA Nr 14 W K O N I N I E W sprawie wprowadzenia REGULAMINU REKRUTACJI DZIECI DO PRZEDSZKOLA NR 14 IM KRASNALA HAŁABAŁY W KONINIE Podstawa

Bardziej szczegółowo