ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE"

Transkrypt

1 ORGANIZACJA I ZARZĄDZANIE KWARTALNIK NAUKOWY Nr 2(26) WYDAWNICTWO POLITECHNIKI ŚLĄSKIEJ GLIWICE 2014

2 Rada Naukowa Przewodnicząca Rady Naukowej Dr hab. Agata STACHOWICZ-STANUSCH, prof. Pol. Śl., Politechnika Śląska Członkowie Prof. dr hab. inż. Mariusz BRATNICKI, Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach Professor Hans Krause HANSEN, Copenhagen Business School, Dania Professor Matthias KLEINHAMPEL, IAE Business School, Buenos Aires, Argentyna Prof. dr hab. inż. Maria NOWICKA-SKOWRON, Politechnika Częstochowska Professor Nikos PASSAS, Northeastern University, Boston, USA Dr hab. Agnieszka SITKO-LUTEK, prof. UMCS, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie Professor Marco TAVANTI, DePaul University, Chicago, USA Professor Charles WANKEL, St. John s University, New York, USA Komitet Redakcyjny Redaktor Naczelny prof. dr hab. inż. Andrzej KARBOWNIK Zastępca Redaktora Naczelnego dr hab. Agata STACHOWICZ-STANUSCH, prof. Pol. Śl. Sekretarz Redakcji dr inż. Aneta ALEKSANDER Redaktor wydawniczy mgr Andrzej SMOGULSKI Redaktor językowy (język polski) mgr Roma ŁOŚ Redaktor językowy (język angielski) Denis POITRAS Redaktor statystyczny dr Anna MĘCZYŃSKA Redaktorzy tematyczni Prof. dr hab. inż. Józef BENDKOWSKI Prof. dr hab. inż. Lech BUKOWSKI Prof. dr hab. inż. Małgorzata GABLETA Prof. dr hab. inż. Grażyna GIERSZEWSKA Prof. dr hab. inż. Jerzy LEWANDOWSKI Prof. dr hab. Krystyna LISIECKA Prof. dr hab. Arkadiusz POTOCKI Prof. dr hab. inż. Jan STACHOWICZ ISSN Wersją pierwotną Kwartalnika Naukowego Organizacja i Zarządzanie jest wersja papierowa

3 SPIS TREŚCI 1. Agnieszka BARCIK Możliwość restrukturyzacji zobowiązań finansowych przedsiębiorstwa w drodze postępowania upadłościowego Michał CHMIELECKI Budowa zespołu negocjacyjnego studium komparatywne pomiędzy polskimi i amerykańskimi negocjatorami Marta DAROŃ, Agnieszka WÓJCIK-MAZUR Przedsiębiorczość akademicka uwarunkowania i implikacje Elżbieta KASPERSKA, Andrzej KASPERSKI, Elwira MATEJA-LOSA Symulacja decyzji w modelu produkcja sprzedaż z wykorzystaniem wielokryterialnej optymalizacji w języku Vensim Helena KOŚCIELNIAK, Agnieszka PUTO Zarządzanie w kryzysie: wpływ płynności finansowej na zwrot kapitału w przedsiębiorstwach sektora materiałów budowlanych Tomasz SZEWC Prawne uwarunkowania ochrony innowacji Danuta SZWAJCA Identyfikacja stylów zarządzania w aspekcie kreowania reputacji przedsiębiorstwa jako pracodawcy Arkadiusz ŚWIADEK Łańcuchy przemysłowe a aktywność innowacyjna polskich regionów województwa peryferyjne vs województwa wiodące Waldemar WALCZAK Wpływ ustawowych regulacji na standardy nadzoru korporacyjnego w spółdzielniach mieszkaniowych Magdalena ZOŁA Zarządzanie czasem w projekcie z uwzględnieniem ryzyka

4 CONTENTS 1. Agnieszka BARCIK Financial restructuring of the company s liability by insolvency proceedings Michał CHMIELECKI Composition of a negotiation team a comparative study between polish and american negotiators Marta DAROŃ, Agnieszka WÓJCIK-MAZUR The academic enterpreneurship trends and implications Elżbieta KASPERSKA, Andrzej KASPERSKI, Elwira MATEJA-LOSA Simulation of production-sale decision-making with multiobjective optimization by Vensim language Helena KOŚCIELNIAK, Agnieszka PUTO Crisis management: effect of financial liquidity on return on equity in enterprises of the sector of building materials Tomasz SZEWC Legal protection as the prerequisite of innovations Danuta SZWAJCA Identification of management styles in the context of creation corporate reputation as an employer Arkadiusz ŚWIADEK Industrial chains and the innovation activity of polish regions peripheral provinces vs. leading provinces Waldemar WALCZAK The impact of statutory regulation on the corporate governance standards in housing cooperatives Magdalena ZOŁA Time management in a project: approaches considering risk

5 Agnieszka BARCIK Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej Wydział Zarządzania i Informatyki Katedra Zarządzania FINANCIAL RESTRUCTURING OF THE COMPANY S LIABILITY BY INSOLVENCY PROCEEDINGS Summary. Bankruptcy in practice does not always lead to the liquidation of a company. Sometimes it may be the only available option for an effective restructure of a company which is in a difficult economic situation. This paper mainly focuses on the analysis of the options for restructuring a company's financial liabilities on the basis of the current Bankruptcy and Restructuring Law and also on assessing their effectiveness, taking into account proposed changes of law. Keywords: enterprise, restructuring, liabilities, bankruptcy MOŻLIWOŚĆ RESTRUKTURYZACJI ZOBOWIĄZAŃ FINANSOWYCH PRZEDSIĘBIORSTWA W DRODZE POSTĘPOWANIA UPADŁOŚCIOWEGO Streszczenie. Postępowanie upadłościowe nie zawsze w praktyce prowadzi do likwidacji przedsiębiorstwa. Niejednokrotnie może być jedyną dostępną możliwością skutecznej restrukturyzacji przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji ekonomicznej. W opracowaniu skoncentrowano się przede wszystkim na analizie możliwości restrukturyzacji zobowiązań finansowych przedsiębiorstwa na gruncie aktualnie obowiązującego Prawa upadłościowego i naprawczego, przy jednoczesnej ocenie ich skuteczności, z uwzględnieniem proponowanych zmian. Słowa kluczowe: przedsiębiorstwo, restrukturyzacja, zobowiązania, upadłość

6 6 A. Barcik 1. Introduction In times of permanent economic change, restructuring is a special circumstance that generates the need for autonomous action which redirects the company, and this circumstance is based on changes in its environment 1. Thus, restructuring may be an effective management tool serving the development of the company and building its market competitiveness. In practice, restructuring is seen as a process of the adaptation of enterprises to market conditions, covering a whole range and composite of measures to improve the management of the enterprise, undertaken either to repair (so-called repair restructuring) or to develop (the so-called development restructuring) 2. As a multidimensional process, restructuring can affect all areas of a company and may take, for example, the form of: organizational restructuring, restructuring the scale of operation, or financial restructuring 3. Financial restructuring focuses, among other things, on legal instruments for planning and financial management in order to increase the financial capacity or to restore financial liquidity 4. One of the possible ways to restructure financial liabilities of a company is the insolvency and restructuring proceeding. The continuous crisis makes delayed payments of financial commitments one of the most fundamental problems associated with running a business. The lack of regulation for financial claims leads in turn to a state of insolvency which, according to Art. 10 of the Act of 28 February 2003 on Bankruptcy and Restructuring, is a fundamental prerequisite for bankruptcy 5. According to a recent report of Euler Hermes, Europe and particularly the Eurozone is experiencing a significant increase in the number of bankruptcies. The bankruptcy rate within the Euro area amounted to 16% in 2012 and amounts to 21% in An important fact is that the increase in the number of bankruptcies covers all three main sectors: manufacturing, construction and services 6. A similar situation exists on the Polish market. Since the 1 Lichtarski J.: O potrzebie i kierunkach rekonstrukcji systemu zarządzania w procesie restrukturyzacji przedsiębiorstwa, [w:] Jaki A., Kaczmarek J., Rojek T. (red.): Restrukturyzacja. Teoria i praktyka w obliczu nowych wyzwań. Księga pamiątkowa dla uczczenia Jubileuszu 45-lecia pracy naukowo-dydaktycznej prof. zw. dr hab. Ryszarda Borowieckiego. Uniwersytet Ekonomiczny, Kraków 2011, s Dźwigoł H.: Zarządzanie przedsiębiorstwem w warunkach XXI wieku. Politechnika Śląska, Gliwice 2013, s Borowiecki R.: Restrukturyzacja jako narzędzie strategii zarządzania we współczesnym przedsiębiorstwie. Dynamika zarządzania organizacjami. Paradygmaty-Metody-Zastosowania. Księga pamiątkowa wydana z okazji 50-lecia pracy naukowej prof. Jerzego Rokity. Akademia Ekonomiczna, Katowice 2007, s Suszyński C.: Restrukturyzacja, konsolidacja, globalizacja przedsiębiorstw. PWE, Warszawa 2003, s Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, DzU z 2009 r., nr 175, poz Raport Euler Hermes: Upadłość przedsiębiorstw czym się różni obecny kryzys od sytuacji z 2009 r.,

7 Financial restructuring of the company s 7 beginning of June 2013 Polish courts declared bankruptcy of 483 companies, (for the same period in 2012, it was 472 companies) of which manufacturers ranked first, followed by service companies and then construction companies. Bankruptcy however, contrary to popular opinion, does not always have to end with a final liquidation of the company 7. On the contrary, it may entail the effective restructuring of its liabilities. The current Bankruptcy and Restructuring Law specifies the terms and conditions which the restructuring of the bankrupt s liabilities should be subject to. Restructuring in this case is an opportunity to rebuild the company and to return it to the competitive market. 2. The basic premises of bankruptcy proceedings The main premises of bankruptcy proceedings are primarily insolvency, with assets sufficient to cover the costs of the proceedings and the so-called ability for bankruptcy. The basis of bankruptcy is insolvency. In the light of Art. 11 of the above mentioned Act, the debtor is considered insolvent if it does not perform its due liabilities. If the debtor is a legal person or an organizational unit without legal personality, it shall be deemed to be insolvent if its liabilities exceed the value of its assets, even if the company settles its obligations. An application for a declaration of bankruptcy can be made by the debtor himself and/or his creditor or creditors. In practice, creditors submit an application for bankruptcy in order to motivate the debtor to pay. They need to take into account the fact that when the court declares the bankruptcy they can no longer withdraw the application, and if the debt does not belong to the privileged ones, (such as compensation of employees, social security charges, bills receivables) the settlement of their claims will occur at a later stage. In accordance with Art. 12, the court may dismiss a bankruptcy petition if the delay in the performance of obligations does not exceed three months, and the amount of default does not exceed 10% of the assets of the debtor company. However, this solution cannot be applied if such failure is permanent, or if it (the rejection of an application) may harm creditors. The court also has the ability to initiate, at the request of the debtor, reorganization proceedings. The current definition of insolvency should be evaluated critically, mainly because it has too broad of a scope. To demonstrate this point and shed some light on this issue, one may consider the fact that a debtor failing to fulfill its financial obligations alone is grounds for bankruptcy, irrespective of the size of the debtor, and irrespective of the fact that his liabilities may be covered by the value of its property. According to established case-law in practice, the maturity of the obligations is a condition in which the creditor has a legal 7 Raport Coface nt. upadłości firm w Polsce w I kwartale 2013 roku. Warszawa, 2 kwietnia 2013,

8 8 A. Barcik opportunity to request meeting its claims. It is also important to note that the legal definition of insolvency refers to the state in which the debtor has failed to pay at least two financial obligations which, after all, in practice can be due to various reasons (inability to pay due to circumstances not attributable to actual insolvency, etc.) and should not automatically lead to the elimination of the debtor's business transactions as a result of bankruptcy proceedings. A sufficient legal instrument in this case seems to be the ability to pursue claims in civil law 8. The sine qua non (indispensable and essential) condition for the opening of bankruptcy proceedings is to have the debtor's assets sufficient to cover the costs of the proceedings. The court is entitled to reject a proposal if the debtor's property is burdened by collateral (mortgage, lien, pledge, tax lien) and that other assets are not sufficient to cover the costs of the proceedings. These rules do not apply in a situation when it is probable that the burden of debtors' assets are void under the provisions of the Act or if they were made to defraud or when it is probable that the debtor has made other unsuccessful legal action under the provisions of the Act which divested itself of assets sufficient to cover the costs of the proceedings. At this point it is worth noting that the theoretical classification in practice is questionable because the debtor is always required to file for bankruptcy irrespective of the assessment of his property from the point of view of costs. In addition, the means of carrying out the bankruptcy are not part of the concept of insolvency. Another fundamental term for bankruptcy is the concept of bankruptcy capacity. The ability of bankruptcy is defined as an attribute for guiding proceedings. Moreover, the concept presupposes the existence of the legal capacity as a civil law entity, and in the subjectivity of debt, and in terms of the assets comprising the assets. The ability of bankruptcy in the first place has entrepreneurs as well as limited liability companies and joint stock companies, and non-commercial and commercial partnership partners who bear the responsibility for the liabilities of the partnership without limitation for all of its assets and the partners of a partnership (Article 5). Entities which cannot declare bankruptcy those which are not subject to bankruptcy capacity legislation are: the State Treasury, local government units, independent public health care institutions and legal entities established by law, unless the law provides otherwise, and created in the performance of an obligation imposed by law, natural persons engaged in farming and in educational institutions (Article 6). Satisfaction of the creditor in the liquidation is followed by payment of the amount that the creditor receives from the liquidated company, i.e. the amount paid by the trustee against claims which the creditor is entitled to from the debtor. However, in the arrangement 8 Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny, DzU nr 16, poz. 93 ze zm., Uzasadnienie judykatur Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSNCP 1992, nr 7-8, poz.137.

9 Financial restructuring of the company s 9 procedure, all the benefits which are received by a creditor of the arrangement are defined in this way and therefore not only cash, but also the shares of the bankrupt, or the individual components of its assets. Preferential claims are satisfied first: the cost of bankruptcy proceedings, payment for work, taxes and other governmental duties and social security contributions, retirement, disability, and sickness. In bankruptcy liquidation no creditor of lower priority category will receive its debts unless all creditors a higher category are satisfied in full The statutory options for financial obligations restructuring On the basis of the current bankruptcy law, an entrepreneur has several significant opportunities to restructure its financial obligations. The Act provides for insolvency proceedings to occur in one of two forms: bankruptcy by liquidation of the debtor and the bankruptcy with the possibility of an arrangement. The choice of procedure should be defined in court. It is worth noting that Article. 14 establishes the principle of the primacy of the bankruptcy proceedings with an arrangement stating that if it is probable that the creditors will be satisfied to a greater degree with an arrangement than they would be satisfied after the bankruptcy proceedings involving realizing the assets of the debtor, the debtor's bankruptcy is announced with the possibility of the arrangement. The above procedure does not apply if the debtor's past behavior does not guarantee that the arrangement will be made. However, according to Art. 15, a bankruptcy involving liquidation of the assets of the debtor shall be published only if there are no grounds for bankruptcy with the possibility of an arrangement. The least likely is restructuring under liquidation. Bankruptcy liquidation seeks to sell the assets of the insolvent businesses and satisfy the claims of creditors from the sale proceeds. In the case of a liquidation bankruptcy, a trustee is appointed who shall be obliged to take the property of the bankrupt, manage and protect it from damage, injury, etc., and proceed to its liquidation. A liquidation bankruptcy, which follows the preparation of the inventory and accounts, shall be made by the sale of the bankrupt company as a whole or an organized part, the sale of real estate and movable property, the recovery of debts from debtors of the bankrupt and the execution of its other property rights belonging to the bankrupt, or by their disposal. The legislature provides opportunities for the restructuring of the bankrupt mainly by the possibility of changing the mode of bankruptcy. This possibility exists in principle throughout the investigation but for obvious reasons it would be best to use it before the sale of the bankrupt estate by the trustee. The request for a change of mode can be made by the 9 Kowalewska A.: Regulacje prawne w obszarze prawa upadłościowego i naprawczego, [w:] II szansa dla Przedsiębiorców. Raport z badań. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2011, s. 55.

10 10 A. Barcik bankrupt who, despite the appointment of a liquidator, does not cease to be a party of the proceedings. Significant is the fact that even if the bankruptcy is carried through liquidation, it does not necessarily mean the end of existence the company. In accordance with Art. 316, a trustee must sell the bankrupt s enterprise as a whole. The purchaser buys the whole company including its business, and the purpose of the transaction is very often, in practice, to continue the business of the bankrupt. A much better chance for restructuring occurs under bankruptcy with an arrangement. Bankruptcy arrangement aims to continue operations and to conclude an arrangement with creditors on restructuring liabilities. If the court has declared bankruptcy with the possibility of an arrangement, and the arrangement proposals have not been made, the bankrupt should report this within a month. Along with the proposals, the bankrupt should also provide a cash flow statement for the last twelve months if he was obliged to keep records to enable the preparation of an account. In the same period, proposals can be submitted by the court supervisor or manager. Proposals should describe the restructuring of liabilities of the bankrupt in particular by: Postponement of implementation of commitments. Rescheduling of the debt in installments. Reducing the amount of the debt. Conversion of debts into shares. Amend, replace or repeal legislation which provides specific claims. The Act does not exclude the possibility of merging several proposals of arrangement (called a package of proposals). In practice this is usually a decrease in total debt and at the same time a distribution of their repayment in installments, a delay in the execution of commitments to the establishment or modification of rights securing performance of the proposed arrangement 10. The rule is that the terms for the restructuring of liabilities of the bankrupt should be the same for all creditors (or creditors included in the same group if the judge-commissioner decided that the vote on the system will be carried out in groups of creditors). The exception to this rule is the creditor's consent to the terms which are less favorable or to grant more favorable conditions for small debts to creditors or creditors who have given or have to give credit necessary to implement the arrangement (Article 279). Proposals for restructuring should include justification which consists of: A description of the business and its economic and financial, legal and organizational situation. Analysis of the market sector in which the company operates taking into account the market position of competitors. 10 Witosz A.: Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz. LexisNexis, Warszawa 2010, s. 501.

11 Financial restructuring of the company s 11 Methods and sources of funding of the arrangement, including revenue and expenditure provided for in the performance of the system. An analysis of the level and structure of risk. Persons responsible for the execution of the agreement. An assessment of alternative restructuring of liabilities. The system for safeguarding the rights and interests of the creditors during the time of the arrangement performance (Article 280). At present, the practice of the Polish market shows the predominance of bankruptcy with liquidation. In the first quarter of 2013 the Polish courts conducted a total of 211 bankruptcy proceedings. Bankruptcy liquidation accounted for 170 cases, and bankruptcy with arrangement accounted for 41 cases 11. Another completely distinct possibility is a restructuring in the way of resolution which basically is a non-judicial proceeding. The primary objective of the rehabilitation is to restructure the trader's commitments, who is at risk of insolvency, and to restore the company's ability to operate in the market. With rehabilitation and debt reduction, the entrepreneur can perform its obligations (there is a reasonable exception when they do not pay: the amount of default does not exceed 10% of the carrying amount of the company, but by a prudent assessment of the economic situation, it is clear that it will soon become insolvent (Article 492)). The entrepreneur threatened with insolvency initiates corrective actions by submitting the statement of initiation in the commercial court. The statement should include information about the debtor, description of the circumstances justifying the application using those facts and a statement that none of the cases of exemption can take place (for example a trader has previously led the reorganization proceedings within the time of two years). With the initiation of recovery proceedings, the execution of the trader's commitments and the payment of interest due on those obligations are suspended. From the point of view of the debtor this solution should be assessed positively. As a result of the subsequent acceptance and approval of the arrangement, the interest shall be redeemed. The positive effects of the initiation of recovery proceedings is also the ability to continue operating the business by the debtor and the prohibition of a foreclosure. In the later stages of the rehabilitation, the entrepreneur prepares a recovery plan which includes the documents required to initiate appropriate insolvency proceedings on its financial situation. Then the arrangement is a subject to a vote by the creditors. If approved by the creditors, the arrangement must be then approved by the bankruptcy court. The approved 11 Raport Coface, op.cit.

12 12 A. Barcik recovery arrangement has the same effect as the agreement carried out in bankruptcy proceedings. Unfortunately, the recovery law is not very popular and is certainly not perceived as an attractive opportunity to restructure. The main reason for this is the fact that the current regulations prevent the implementation of recovery proceedings against the entrepreneur, who is suffering from financial problems, despite the fact that its overall financial condition indicates a good chance to protect it from bankruptcy. The implementation of the recovery plan is in fact impossible if the entrepreneur "missed" the right time to take action for restructuring, and the first signs of insolvency have occurred. The legislature realized this problem and an amendment of the Act of April 2009 extended the range of entities that may be subject to recovery proceedings. There was introduced the possibility which allowed the initiation of recovery proceedings in all cases when the court may dismiss the application for a declaration of bankruptcy because the debt is not significant in terms of the amount or the duration of the state of insolvency. The level of insolvency which justifies the dismissal of the bankruptcy petition, and thus opens the way to recovery proceedings initiated against the debtor is now referred to in Art. 12 Paragraph 1. The court may dismiss a bankruptcy petition if the delay in making payments does not exceed three months, and the sum of default does not exceed 10% of the carrying amount of the debtor's business. Dismissing the bankruptcy, the court may authorize the recovery proceedings 12. The disadvantage of the reorganization proceedings are the costs associated with salaries of the court supervisor, who is appointed by the court at the commencement of the proceedings. These costs are borne by the entrepreneur. Another drawback is the time limit. Small and medium-sized enterprises have three (other entrepreneurs four) months to make an arrangement under the penalty of the discontinuance of proceedings. 4. Restructuring instead of liquidation the main assumptions of the amendment A critical assessment of the current Law on Bankruptcy and Reorganization, in the context of the ongoing economic crisis, was the impetus to start works to improve it. In December of the year, the Recommendations of the Minister of Justice for the amendment to the bankruptcy and reorganization law were announced. The main idea behind the proposed changes is a postulate: restructuring rather than liquidation," according to which the use of the bankruptcy procedure should take place only after an ineffective use of the 12 Kowalewska A.: op.cit., s. 58.

13 Financial restructuring of the company s 13 process of restructuring 13. The Recommendation s authors point out that the state should guarantee the legal instruments to make the restructuring quick, effective and adjusted to the needs of entrepreneurs together with the postulate to make it less formal. The public awareness needs to be changed within the approach to the issue of bankruptcy, especially in the current economic slowdown and the economic problems faced by entrepreneurs. Due to the proposed changes in the restructuring proceedings, the title of the current law was transformed to Bankruptcy and Restructuring, which most fully reflects the axiological and teleological assumptions of the Act. An important change concerns the definition of the entrepreneur s insolvency. The basic premise of the recognition that the debtor is insolvent is the existing lack of regulation concerning financial liabilities lasting more than three months. The loss of the ability to pay liabilities should result from the assessment of the financial condition of the debtor's company. This means that this state should have a certain stability (liquidity condition). An additional criterion for proving insolvency is a condition in which the sum of liabilities exceeds the total value of the debtor's assets. The period in which the entrepreneur is required to file for bankruptcy will be extended from 14 as it is now up to 30 days. This will allow the company to collect the necessary documents needed to file for bankruptcy and to take a more rational and prudent decision on the rescue procedure 14. There is a plan to introduce four restructuring procedures of varying degrees of severity depending on the financial status of the entrepreneur and the structure of the creditors. In addition to the current judicial arrangements which are subject to slight modification, the intention is to introduce two new ones. An arrangement with the request of the debtor (entered by the debtor) and creditors and then approved by the court, as well as an arrangement with the debtor's request made on the initial meeting of creditors. An arrangement with the request of the debtor, entered by the debtor, and creditors is a subject to approval by the court and covers situations in which the debtor prepares proposals for reorganization, chooses restructuring advisor the trustee who prepares the financial statements, and contacts the creditors and negotiates the scope of the agreement with them. The court has the power to control the proposed system. The debtor is not considered to be the bankrupt until the opening of the proceedings. The debtor may also, in certain circumstances, obtain protection from its creditors' executions. The second proposal is dedicated to debtors and creditors, which depends on the conclusion of a quick and informalised arrangement under the control of the court: the court-appointed overseer examines the financial situation of the entrepreneur. This capability reduces the personal 13 Rekomendacje Zespołu Ministra Sprawiedliwości ds. nowelizacji Prawa upadłościowego i naprawczego. Ministerstwo Sprawiedliwości, Warszawa, 10 grudnia 2012, s Ibidem, s. 31.

14 14 A. Barcik conduct of the debtor with an emphasis on broader responsibilities of the court, who in this instance is named his supervisor. These two new modes of restructuring procedures allow businesses to benefit from a flexible restructuring which maintains its own management of the company. If the trader does not take up the restructuring in proper time or his behavior will deepen his poor financial situation, the company will face losing its executive management, and a temporary court supervisor or trustee will be established 15. The recovery proceedings proposals includes one of the two options. The first possibility for the debtor to file an application for suspension of all executions in the period necessary to increase revenue and reduce the cost of business, or to searching for an investor during this time period. The second possibility is to derogate from certain contracts or to make employment adjustments, taking into account the constraints of employment law and the situation enterprise's funding 16. The amendments concern the informalisation of the process by introducing the possibility to lodge claims via internet. The changes also apply to the cancellation of the obligation for submitting documents to prove the existence of the claim. Currently, we are now in a time of inter-ministerial consultations and public consultations. The scheduled date of the entry of the Act into force is Summary Restructuring of liabilities through bankruptcy is a real chance to rebuild the company. It is a long-term solution, requiring from the bankrupt the rational implementation of the action plan primarily to reduce labor costs and consequently to guarantee the cash flows to ensure repayment and progressive development of the bankrupt enterprise. However, the majority of Polish entrepreneurs have negative associations with the term bankruptcy. The reasons for this are undoubtedly complex. In the first place there is the need of legal proceedings which are usually associated with publicity, and thus often harms the entrepreneur s reputation. On the other hand, Polish entrepreneurs have a negligible level of knowledge in the field of bankruptcy law which results in practice with the delayed submission of bankruptcy which occurs at a moment when the economic situation of the company is critical. This in turn determines the capabilities to take advantage of the insolvency proceedings, often including the inability to use restructuring solutions. Furthermore, the persistence of the economic crisis over the last several years has lead to 15 Płoch J., Gieronim M., Groble B.: Upadłość, czyli szansa na nowy start. Na Wokandzie, No. 16, 2/2013, -nowy-start.html, s Rekomendacje, op.cit., s. 68.

15 Financial restructuring of the company s 15 a critical evaluation of the existing legal instruments in the field of bankruptcy proceedings. However, this applies mainly to repair and composition proceedings, which are a relatively small proportion of the total number of insolvency proceedings. The provisions governing the reorganization, which give the businesses opportunities for proper restructuring, are not used effectively. The proposed amendments in bankruptcy and restructuring law allow for a chance to increase the opportunities for effective restructuring of the financial liabilities of the entrepreneur. However, in practice, how well these ammandments are applied and used will be determined by case-specific details. Bibliography 1. Borowiecki R., Restrukturyzacja jako narzędzie strategii zarządzania we współczesnym przedsiębiorstwie. Dynamika zarządzania organizacjami. Paradygmaty Metody Zastosowania. Księga pamiątkowa wydana z okazji 50-lecia pracy naukowej prof. Jerzego Rokity. Akademia Ekonomiczna, Katowice Dźwigoł H.: Zarządzanie przedsiębiorstwem w warunkach XXI wieku. Politechnika Śląska, Gliwice Kowalewska A.: Regulacje prawne w obszarze prawa upadłościowego i naprawczego, [w:] II szansa dla Przedsiębiorców. Raport z badań. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa Lichtarski J.: O potrzebie i kierunkach rekonstrukcji systemu zarządzania w procesie restrukturyzacji przedsiębiorstwa, [w:] Jaki A., Kaczmarek J., Rojek T. (red.): Restrukturyzacja. Teoria i praktyka w obliczu nowych wyzwań. Księga pamiątkowa dla uczczenia Jubileuszu 45-lecia pracy naukowo-dydaktycznej prof. zw. dr hab. Ryszarda Borowieckiego. Uniwersytet Ekonomiczny, Kraków Płoch J., Gieronim M., Groble B.: Upadłość, czyli szansa na nowy start. Na wokandzie, No. 16, 2/2013, -na-nowy-start.html. 6. Raport Coface nt. upadłości firm w Polsce w I kwartale 2013 roku. Warszawa, 2 kwietnia 2013, 7. Raport Euler Hermes: Upadłość przedsiębiorstw czym się różni obecny kryzys od sytuacji z 2009 r., EM_upadlosc_czerwiec_2013_pdf. 8. Rekomendacje Zespołu Ministra Sprawiedliwości ds. nowelizacji Prawa upadłościowego i naprawczego. Ministerstwo Sprawiedliwości, Warszawa, 10 grudnia 2012.

16 16 A. Barcik 9. Suszyński C.: Restrukturyzacja, konsolidacja, globalizacja przedsiębiorstw. PWE, Warszawa Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks Cywilny, DzU, nr 16, poz Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, DzU z 2009 r., nr 175, poz Uzasadnienie judykatur Sadu Najwyższego z dnia 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, OSNCP 1992, nr 7-8, poz Witosz A.: Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz. Lewis Nexis, Warszawa Zedler F.: Prawo upadłościowe i naprawcze w zarysie. C.H. Beck, Warszawa 2009.

17 Michał CHMIELECKI Społeczna Akademia Nauk Wydział Zarządzania Katedra Marketingu COMPOSITION OF A NEGOTIATION TEAM A COMPARATIVE STUDY BETWEEN POLISH AND AMERICAN NEGOTIATORS Summary. The purpose of this study is to (a) examine theoretical and empirical literature about similarities and differences in cross-cultural negotiation styles between Polish and American negotiators, (b) explore the impact of cross-cultural differences in negotiation team composition between Polish and American negotiators, (c) identify team composition implications for international trade negotiations. Cross-cultural negotiation has a significant influence for companies doing business in other countries wanting to have productive outcomes, whereby negotiation processes and outcomes will become the most important factors for reaching agreements in the business world. The article presents quantitative research findings obtained from 211 Polish and 149 American respondents. Keywords: negotiation, composition of a negotiation team, negotiation team, cross-cultural negotiations BUDOWA ZESPOŁU NEGOCJACYJNEGO STUDIUM KOMPARATYWNE POMIĘDZY POLSKIMI I AMERYKAŃSKIMI NEGOCJATORAMI Streszczenie. Celem tego badania jest (a) analiza teoretycznej i empirycznej literatury na temat podobieństw i różnic w stylach negocjacji międzykulturowych pomiędzy polskimi i amerykańskimi negocjatorami, (b) zbadanie wpływu różnic międzykulturowych na skład zespołu negocjacyjnego w kulturze polskiej i amerykańskiej (c) określenie konsekwencje składu zespołu negocjatorów dla międzynarodowych negocjacji handlowych. W artykule przedstawiono wyniki badań ilościowych uzyskane od 211 polskich i 149 amerykańskich respondentów. Słowa kluczowe: negocjacje, skład zespołu negocjacyjnego, zespół negocjatorów, negocjacje międzykulturowe

18 18 M. Chmielecki 1. Introduction Globalization used to be the exclusive domain of large multi-billion dollar companies. Nowadays, even small sized enterprises cannot escape the issues associated with global trade, complex supply chains, outsourcing and offshoring. International business requires people to communicate more effectively across cultural and national boundaries. For the past few decades scholars have explored the ways in which culture influences values, communication styles, and business practices. Today there is a great recognition among scholars and specialists that cultural differences affect all facets of international business [Chmielecki, 2008]. In this specific, divergent and constantly changing environment, negotiation is a key area in which managers need to improve their expertise, [Lax, Sebenius, 1986; Loewenstein, Thomson, 2000] especially in intercultural aspects. Even those who never leave their home office have to interact effectively with people from varied backgrounds [BerthoinAntal, 1995; Davison and Ward, 1999]. The role that the twenty-first-century business leader has to play is much different than it used to be. One of the vital skills is the ability gain from diversity. Diversity in technology, science and of course culture. The need to develop intercultural competencies has taken on greater importance for more people in business than ever before [Gregersen et al., 1998; Lane, Maznevski, Mendenhall & McNett, 2004]. 2. Culture and national character The belief that a nation possesses certain collective mental characteristics isn t a new concept. In 98 CE Tacitus described the character of ancient German tribes. In the 14 th century the great Muslim scholar Ibn Khaldûn described differences between mentalities of nomads and sedentary peoples. [Hofsted, McRae, 2004]. Later in the 18th century, many renowned philosophers like Hume or Kant explored the questions of national character. A lot of progress was done after World War II when the U.S. government asked anthropologists to help understand the way their enemy nations thought [Chmielecki, 2008]. The role of culture in the world of business has been the subject of various research for at least twenty-five years. Researchers have studied the influence or the impact of national cultures on organizational behavior and the way managers from different cultural backgrounds interact with one another [e.g. Adler, 2002; Hofstede, 1980, 1991; Trompenaars & Hampden-Turner, 1997, Early and Erez, 1997]. Sułkowski [2002] observes that the notion of a culture is complex and it is characterized by a great variety of definitions functioning both in theory and in practice, so a given definition may express only one, selected aspect of a

19 Composition of a negotiation team 19 culture. In other words, the complexity of culture makes it impossible to create one, proper definition. One of the most commonly used definitions of culture, not being a complex one at the same time, in the literature on culture, negotiations and business in general, has been provided by G. Hofstede, who was the author of the first major empirical multi-country study of consequences that culture has for the field of management. Hofstede and Hofstede (2005) suggest that culture is the collective programming of the mind that distinguishes the members of one group or category of people from others (p. 4). Bjerke (2004) expresses the opinion that culture is a mechanism which fuses social structures (p. 13). Thus culture is an output formed by a given community consisting of some bases, ideas and classes. Schwartz (qtd. in Lewicki et al. 2007) describes culture as the values, distinguishing ten essential values, namely: power, security, traditions, conformity, benevolence, universalism, selfdirections, simulation, hedonism achievement and power (p. 237). What is more, the values might cooperate with each other or there might be a conflict between them. In practice, the values which are on the opposite side of the circle tend to be in a conflict. For the purpose of this paper the definition given by Hofstede and Hofstede (2005) is the most appropriate for the working definition. It explains the term of the culture precisely, focusing on a culture as a tool which indicates an identity of a given group and underlines its unique character. 3. Dimensions of culture Hofstede's dimensions analysis can assist the business person in better understanding the intercultural differences within regions, and also between countries, in negotiations. Hofstede and Hofstede (2005) believe that individualism stands for a society in which the ties between individuals are loose: everyone is expected to look after himself or herself and his or her immediate family only (p. 401). A member of an individualistic society is concentrated on his own interests and the interests of his relatives. Hofstede (2005) mentions that there are only a few societies in the world which might be called individualistic, whereas a great majority of societies are more interested in common good, and thus these societies are called collectivist (p. 74). Individualistic societies focus on the idea of self-actualization while collectivistic societies put emphasis on the common objectives of the group. Individual rights tend to be the crucial values for highly individualistic cultures. In collectivistic cultures there is a close tie between people: they take responsibility for other members of a group, they protect one another in exchange for loyalty. Hofstede and Hofstede (2005) add that there is a negative correlation between individualism and power distance, namely, a country which is long-power distance is collectivist, whilst small-power distance countries are individualist (p. 82). Power distance can be defined as the extent to which the less powerful members of

20 20 M. Chmielecki institutions and organizations within a country expect and accept that power is distributed unequally (Hofstede and Hofstede, 2005, p. 46). They describe the following institutions as primary layers of community, namely the family, school and workplace (p. 46). Brown (2000) adds that power distance is able to define the range of scope to which a less powerful individual approves the disparity of power within a community (p. 190). Brown (2000) says in his book that power distance exists in every single culture, yet the tolerance of this inequality varies among cultures (p. 190). In other words, power distance indicates the degree of unequal division of power that a member of a group is able to accept. Although the above mentioned division of power exists in each culture, members of a given culture have different attitudes toward the division, and thus there can be a distinction between high and low-power distance societies. Lebaron and Pillay (2006) observe that due to gender, race, age, education and social statuses in a high-power distance culture some member s are considered as superior to others (p. 46). Lebaron and Pillay (2006) suggests that high-power distance starting points shape more formal relations, while low-power distance starting points invite more open conflict and discussion between those at different levels within an organization (p. 47). Thus high-power distance cultures are not as flexible and low-power distance cultures insofar as building relationships. According to Hofstede and Hofstede (2005) uncertainty avoidance is the extent to which the members of a culture feel threatened by ambiguous or unknown situations (p. 403). The uncertainty avoidance index (UAI) indicates the degree to which members of a given community feel nervous in an unknown situation. Brown (2000) makes an important point that countries whose uncertainty avoidance index is weak tend to be contemplative, less aggressive and relax whilst countries with strong uncertainty avoidance seem to be more active, aggressive and intolerant (p. 190). Hofstede and Hofstede (2005) believe that communities with a strong avoidance index tend to create a wide range of laws and regulations in order to prevent uncertainty (p. 182). They add that countries with weak avoidance index use more often common sense (Hofstede and Hofstede, 2005, p. 184). To sum up, people coming from form a high uncertainty avoidance culture fully respect the law and other regulations. In contrast, a low uncertainty avoidance culture is not as ruleoriented, accepts changes and is able to take risks in face of challenge. Masculinity stands for a society in which emotional gender roles are clearly distinct: men are supposed to be assertive, tough, and focused on material success; woman are supposed to be more modest, tender, and concerned with the quality of life (Hofstede and Hofstede, 2005, p. 402). Thus in a masculine society there is a strongly visible division between a role which is played by a man and that played by a woman. According to the authors (2005) the contrary of masculine society is a feminine one which is defined as society where men s and women s roles dovetail (p. 120). They claim in their book that masculine and feminine societies vary in solving

21 Composition of a negotiation team 21 global conflicts, namely feminine countries aim to negotiation and gain consensus whilst masculine societies achieve their goals by fight (2005, p. 150). Hofstede and Hofstede (2005) define the term long-term orientation as The fostering of virtues oriented towards future rewards, in particular perseverance and thrift (p. 401). As far as the short term orientation is concerned, Hofstede and Hofstede (2005) claim that the short-term orientation is The fostering of virtues related to the past and present- in particular, respect for tradition, preservation of face, and fulfilling social obligations (p. 401). They mention that the opposite of long-term orientation is short-term orientation where people respect the tradition and their main aims is past and present (Hofstede and Hofstede, 2005, p. 210). In other words, long-term orientated countries accept changes with ease whilst countries which have short term orientation are more conventional and traditional. Taking Hofstede s and Hofstede s (2005) view of the situation, key features of short term orientation are as follows: veneration of tradition, involvement in personal stability, social status and obligations, actions which will produce immediate results (p. 210). They remark that perseverance as a tool which will bring slow results, veneration of circumstances and forethought are the key features of longterm orientation (Hofstede and Hofstede, 2005, p. 210). To conclude, the crucial value of a long-term orientation culture is long-lasting commitment whilst short-term orientation culture is more flexible, thus changes occur more frequently and rapidly. People coming from long-term orientation culture tend to accept slow results and are more persistent to achieve their aims [Chmielecki, 2013]. Indulgence versus Restraint (IVR) the sixth dimension is based on Minkov s World Values Survey and was added by Hofstede to his dimensions in It provides an explanation of the importance of culture in the way people from different countries enjoy their life. IVR is a degree the to which a particular nation s culture allows its members to live their lives as they wish, without imposing tight social restrictions on them. IVR has not been yet thoroughly reviewed and discussed in literature. 4. Negotiation and international business International Business can be defined as all business transactions that involve two or more countries. It involves the movement of resources, goods, services, and managerial and technical skills across national boundaries. Resources transferred include capital, people, and technology (Loth & Parks, 2002, p. 419). International trade is defined as people or governments among two or more countries that do business transaction of goods or services (Tsai, 2003). Neslin and Greenhalgh indicated that for sellers and buyers in international trade, negotiation is one of the most important matters (as cited in Simintiras & Thomas,

22 22 M. Chmielecki 1998). Gilsdorf also indicated that negotiation is the most challenging communication tasks in business (as cited in Woo & Prud homme, 1999). Negotiation is a process of communicating back and forth to discuss the issues, and reach an agreement that two parties could not initially satisfy (Foroughi, 1998). Negotiation is the process by which at least two parties try to reach an agreement on matters of mutual interest. The negotiation proceeds as a perception, and information processing and reaction (Herbig, 1997). Negotiation is a dynamic process, and outcomes develop from patterned exchanges between negotiating parties and their constituencies (Druckman, 2001, p. 520). Delivre s work (as cited in Gilles, 2002) indicated that negotiation is a process for managing disagreements with a view to achieving contractual satisfaction of needs. Negotiation is a kind of social interaction for reaching an agreement for two or more parties with different objectives or interests that they think are important (Manning & Robertson, 2003; Fraser & Zarkada-Fraser, 2002). In cross-cultural negotiation, the situations are more complicated because of different cultures, environments, communication styles, political systems, ideologies, and customs or protocols (Mintu- Wimsatt & Gassenheimer, 2000, Hoffmann, 2001). Studying cross-cultural negotiation in an international business has become an imperative. Globalized trade, outsourcing, supply-chaining have changed the world. Emergence of worldwide financial markets, realization of a global common market, based on the freedom of exchange of goods and capital, development of a global telecommunications infrastructure, and increase in information flows between geographically remote locations have changed the way people perceive, understand and do business. Time and space have shrunk. People are no longer insulated from cultural differences as they have been in the past. Intercultural communication plays a vital role not only in business encounters but in every realm of our lives. When people meet one another, they discover differences in perspectives, behaviors, and communication styles [Chmielecki, 2008]. In this complex and constantly changing environment culture is one of the elements that decides about success or failure. People from different countries see, interpret, and evaluate events differently, and consequently act upon them differently. [Adler, 2002, p. 77]. Cultural misunderstandings occur not only when difference is noticed and misinterpreted, but very often when a surface similarity (e.g. in etiquette) obscures significant difference that exist at the deep level. [Barna, 1998].

23 Composition of a negotiation team Culture influence on a negotiation team It s obvious that different cultural systems produce different negotiating styles, and the effects of cross cultural differences on international negotiation are widely acknowledged. There is substantial empirical evidence that negotiating tendencies differ by culture [see Adair et al., 2001; Graham et al., 1994]. These styles are shaped by each nation's culture, history and other factors. Negotiators experience not only differences in language or dress code, but also in different perceptions of the definition of business goals and motivation. Culture influences negotiation in many ways. Firstly through its effects on communications and through their conceptualizations of the process, then through the goals negotiators aim at, the means they use, and the expectations they hold of the other side s behavior. Moreover, culture affects the range of strategies and tactics that negotiators develop. In international negotiations people bring to the negotiating table their beliefs, values and expectations. Very often they are unconscious of them. According to these values they interpret, present, judge and communicate. Cohen [Cohen, 1997] notes that cultural factors usually complicate and prolong negotiations. However, when properly managed they can lead to increased mutual gains [Chmielecki, 2008]. Casse indicated that in cross-cultural negotiations, parties who belong to different cultures have different thinking, feeling, and behaving. (as cited in Woo & Prud homme, 1999). In 1997, Acuff described negotiating styles as differences that include the importance placed on relationship development, negotiating strategies, decision making methods, spatial and temporal orientations, contracting practices, and illicit behaviors such as bribery (as cited in Volkema & Fleury, 2002, p. 382). On of the important differences is also how the teams are composed, how they are led and how the decisions are made. A negotiation team is a group of individuals who come together for the purpose of representing a specific entity during a negotiation with a second party. One must remember that the process of negotiations is structured in such a way that there is very often no obvious need for a negotiation team. However, working in a smartly-designed negotiation team usually appears to be more effective than performing individually. The team efficiency is based on its potential to generate integrative solutions, which may be explained as a result of the assembled skills and expertise of each member, intensive exchange of information between the team and its counterpart, allowing better fact-finding and mutual understanding of goals. All together this leads to a cross-fertilisation of knowledge, creatively pooled idea-generation and accurate decision-making. (Thompson, 2009; Mannix, 2005) It must be stressed that the above mentioned benefits are not guaranteed. The expertise and skill advantage may not be fruitful if members of the team disagree on some key issues.

24 24 M. Chmielecki Temperaments which are incompatible or other kinds of personality conflicts within the team may disharmonise relationships, lead to confusion, delays, or poor decision making. The specific composition of a team will vary, depending on the culture, context and the group itself. A head or lead negotiator is often chosen. This person ensures that the team actually works as a team where there is one channel of communication so that a consistent message is communicated to the other side. The negotiating team will also need to include, or at least have access to, expert advice on a range of issues that will arise during the process. This might range from a lawyer or consultant, to the occasional need for resource people with specialty skills, e.g. in engineering, geology or economics. Whatever its composition, its members will need to have all the required skills, including cultural competence, communication etc. Roles are usually defined for different team members depending on their capacities and interests. To ensure a positive impulse provided by the spirit of cooperation in a team, the mutual understanding and direction towards a single goal is essential. It does not mean that conflict among the team members is always harmful. On the one hand, having a majority of yes individuals who are loyal to the team leader may cause sub-optimal agreement as the team leader is much more interested in e.g. finishing the assignment ahead of time. The negative effects of disagreement can be avoided by the assignment of functions between members and delegating the ultimate power of decision-making to a single person, the team leader. Another good reason to form a negotiation team is to gain some kind of psychological advantage. The members in a team of negotiators usually feel more powerful and less pressured than negotiators who perform individually. This also allows for the team leader to involve members of the team in the development of different arguments on different points and to present a larger opposition, as well as to employ some negotiating tactics which requires several members of a team. 6. Research method and findings The author began research in this area several years ago. Research methodology and tools were prepared for the purpose of a doctoral thesis. However, the author has decided to continue the research process. This new research phase has included a CAWI (Computer Assisted Web Interview) which was conducted between early January and late September Research findings were obtained from 211 Polish and 149 American respondents characterized in table 1. The purpose of this research was to explore the impact of crosscultural differences in negotiation team composition between Polish and American negotiators, and identify team composition implications for international trade negotiations. It is recommended that in order to gain a fuller picture of the issues underlying the findings,

25 Composition of a negotiation team 25 both qualitative and quantitative research with larger groups of respondents should be undertaken. Characteristic of the sample used for this paper Total number of respondents: Poland 211 Gender: Male 112 Female 99 USA 149 Gender: Male 79 Female 70 Source: Own work. Table 1 The vast majority of respondents were mid-level managers from medium sized companies, international trade practitioners and final year business students with business experience. The average age was estimated to be 38 years old. Inside your negotiation team are the members competitive or cooperative? Cooperation Competition Poles 96% 4% Americans 91% 9% Source: Own work. Table 2 One aspect of negotiations which is seldom addressed is that of the negotiations which take place on each side of the bargaining table, in contrast to those which take place across the table. In reality, one of the most difficult aspect of the negotiation process can be reaching consensus among team members. Experienced negotiators prepare relentlessly and set aside time and energy for these "internal" negotiations. The effective management of the relationship with organizational hierarchy may be the most important issue to ensure success. The way we choose to navigate through those heavy conversations inside a team matters on both a micro and a macro level, influencing the quality of the negotiated agreement, and which has two imperatives every team considers two imperatives. The first is the need to know the facts and figures. The second is the need to deal with emotions, which will help cultivate a positive sensibility towards your common goal. In the modern world of negotiations there's a pressing need for negotiation teams to foster collaboration both internally and externally, by forming partnerships to solve problems. Culture obviously plays a vital role here. When it comes to cooperation and competition among members we can observe (tab. 2) that the results are quite similar, although the Americans as a more individualistic culture tend to be more competitive even inside the negotiation team.

26 26 M. Chmielecki Does a negotiation team need a strong leader to function well? Yes No Poles 62% 38% Americans 81% 19% Source: Own work. Table 3 Leaders will take ownership of their team s failures and successes, and they will work to correct mistakes and replicate things that work. Part of taking responsibility is assigning the right task to the right team member. A team of negotiators can often bring a broader range of knowledge to the negotiating process than individuals can, and a team is often more creative. Whether a negotiating team needs a skilled leader who can plan effectively, keep disagreements inside the team, and manage the flow of information to and from the team or not is as we can see from the table above culturally dependent. Respondents from both cultures strongly believe that the team needs a strong leader to function properly. The results from the American group indicate that as a very individualistic country they need a leader with strong personality to coordinate and maximize the efforts of the whole negotiation team. Do negotiation team members have fixed positions i.e. well-designed roles and duties? Yes No Poles 82% 18% Americans 64% 36% Source: Own work. Table 4 When properly organized, negotiating teams are less likely to overlook important details, plan better, and think more broadly. Research indicates that negotiating teams set higher targets than individuals but when faced with large risks, the team is more cautious. Respondents from both cultures strongly believe that a proper divisions of roles and tasks not only gives a positive impression of a negotiation team but first and foremost leads to better outcomes, Nevertheless, American to a lesser extent than Polish respondents have fixed positions and tasks. This may be caused by a high IDV of American negotiators who are eager to participate in negotiations alone, often negotiate alone, and are used being responsible for many roles and tasks alone. Who is responsible for decisions that have been taken? Whole team Leader Poles 73% 27% Americans 76% 24% Source: Own work. Table 5

27 Composition of a negotiation team 27 Very often in case of collectivist cultures with a high power distance index, the team of negotiators is not able to reach a decision on their own. They have to consult the outcomes with their direct supervisors or the headquarters. Negotiation teams from collectivist cultures are usually bigger than teams from cultures characterized by high IDV (e.g. American culture). Although Americans are characterized by higher IDV than Poles, in both cultures the majority of respondents believe that the team and not the leader is responsible for the outcome of the process. The role of a leader is mainly to assign tasks and divide roles among the members. According to you, is changing (replacing) negotiators inside your team during the process of negotiation fair? Yes No Poles 39% 61% Americans 72% 28% Source: Own work. Table 6 Replacing negotiation team members serves at least two purposes. It can be employed as a tactic or it can rescue the process form a situation of personal hostility. In the first scenario, it can be viewed as an unfair or unethical tactic. This can be culturally dependent. Americans are quite more flexible in terms of replacing negotiation team members. They are more willing o implement tactics that rely on introducing new people to the negotiation process. They are also more eager to employ experts. Poles see that behavior as more unethical. They believe you should finish the negotiation process with the team configuration that started. 7. Summary Understanding the culture in a country or region in which someone is doing business is a critical skill for the international business person. Without that understanding, the whole idea of a venture becomes uncertain and is put at risk. Business practices are soaked with culture. Culture is visible at every stage of the negotiation process. Every corner of the world redefines the phenomenon of negotiation, giving it a different dimension and taste. The more people differ, the more they have to teach and learn from each other [Barnlund, 1988]. Over the last few decades international business has changed dramatically. Culture s impact on negotiations is immense. In order to avoid failures, managers need to approach the conflict resolution process from a more culturally competent point of view. Team composition issues is clearly one that requires much thought and analysis.

28 28 M. Chmielecki The major findings of this literature review demonstrate that the biggest differences between the composition of a negotiation team between Poland and the USA lies within the leadership of the team and in the perception of and attitude towards replacing negotiators during the process. In terms of making decisions and cooperation inside the team, both countries are quite similar. The article presents interesting results that can be especially useful for Polish and American negotiators, being either managers, specialists, company owners, or all those who trade and work across those two cultures. Additional research from multiple perspectives is necessary to address the issues postulated in this particular cross-cultural configuration. Further exploration would especially benefit from qualitative research which could target gender, competencies, roles, and the role of experts inside a team. Bibliography 1. Adair W.L., Brett J.M., Okumura T.: Negotiation Behavior When Cultures Collide: The United States and Japan. Journal of Applied Psychology, No. 80(3), 2001, p Adler N.J.: International Dimensions of Organizational Behavior. South-Western, Cincinnati Barna, LaRay M.: Stumbling Blocks in Intercultural Communication, [in:] Bennett M.J. (ed.): Basic Concepts of Intercultural Communication. Selected Readings, ME: Intercultural Press Yarmouth, 1998, p Barnlund D.: Communication in a Global Village, [in:] Bennett M.J. (ed.): Basic Concepts of Intercultural Communication. Selected Readings, ME: Intercultural Press, Yarmouth 1998, p Bazerman M.H., Neale M.A.: Negotiating Rationally. The Free Press, New York Bercovitch J., Anagnoson J.T., Wille D.L.: Some conceptual issues and empirical trends in the study of successful mediation in international relations. Journal of Peace Research, No. 28(1), 1991, p Bercovitch J.: International Mediation: A Study of the Incidence. Strategies and Conditions of Successful Outcomes Cooperation and Conflict, Vol. 21, No. 155, Berthoin A.A.: The Challenge of Global Change, [in:] Heller R. (ed.): The Complete Guide to Modern Management III. Management Books, Didcot 2000, p Chmielecki M.: Chosen aspects of Polish negotiation style, [w:] Hess M., Massey T.P., Sułkowski Ł. (eds.): Studia i monografie nr 18. Intercultural Management Studies. SWSPiZ, Łódź 2008, s

29 Composition of a negotiation team Chmielecki M.: Culture as a barrier of knowledge sharing. Journal of Intercultural Management, Vol. 5, No. 2, June Davison S.C., Ward K.: Leading International Teams. McGraw-Hill, London Early C.P., Erez M.: The Transplanted Executive. Why You Need to Understand How Workers in Other Countries See the World Differently. Oxford University Press, New York Ford C.V.: Lies! Lies!! Lies!!! The Psychology of Deceit. American Psychiatric Press, Washington DC, Fukuyama F.: Trust: The Social Virtues and the Creation of Prosperity. The Free Press, New York Graham J.L., Mintu A.T., Rodgers W.: Explorations of Negotiation Behaviors in Ten Foreign Cultures Using a Model Developed in the United States. Management Science, No. 40(1), 1994, p Gudykunst W., Kim Y.: Communicating with Strangers. An approach to intercultural communication. McGraw-Hill, New York Hall E.: Beyond Culture. Anchor Press, Garden City Hofstede G., Hofstede G.J.: Cultures and Organizations Software of the Mind. McGraw- Hill, New York Thompson L.: The Mind and Heart of the Negotiator at 245, citing Thompson L., Peterson E., Brodt S.: Team negotiation: An examination of the integrative and distributive bargaining. Journal of Personality and Social Psychology, No. 70(1), 1996, p Lane H.W., Maznevski M.K., Mendenhall M.E., McNett J. (eds.): The Blackwell handbook of global management. A guide to managing complexity. Blackwell, Oxford Lax D.A., Sebenius J.K.: The manager as negotiator. Free Press, New York Loewenstein J., Thomson L.: The challenge of learning. Negotiation Journal, No. 16(4), 2000, p Mannix E.A.: Strength in Numbers: Negotiating as a Team. Negotiation, Vol. 8, No. 5, May Ratiu I.: Thinking internationally. A comparison of how international executives learn. International Studies of Management and Organization, No. 13(1-2), 1983, p Sebenius J.: The hidden challenge of cross-border negotiations. Harvard Business Review, No. 80/3, 2002, p

30 Marta DAROŃ Politechnika Częstochowska Wydział Zarządzania Instytut Logistyki i Zarządzania Międzynarodowego Agnieszka WÓJCIK-MAZUR Politechnika Częstochowska Wydział Zarządzania Katedra Finansów, Bankowości i Rachunkowości Zarządczej PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ AKADEMICKA UWARUNKOWANIA I IMPLIKACJE Streszczenie. W artykule przedstawiono zagadnienia związane z przedsiębiorczością akademicką i działalnością uczelni wyższych w ramach, tzw. trzeciej misji. Przedstawiono podstawowe formy przedsiębiorczości oraz kształtujące ją inicjatywy akademickie. Ponadto zaprezentowano wyniki badania, odnośnie do wybranych aspektów przedsiębiorczości, przeprowadzonego wśród studentów wybranej uczelni wyższej o profilu technicznym. Słowa kluczowe: przedsiębiorczość akademicka, formy przedsiębiorczości akademickiej, akademickie inkubatory przedsiębiorczości THE ACADEMIC ENTERPRENEURSHIP TRENDS AND IMPLICATIONS Summary. In the article there are presented the issues related to the academic entrepreneurial and activities of universities in the framework of the so-called their third mission. There are characterized basic forms of academic entrepreneurship and initiatives that help shaping this kind of entrepreneurship. Moreover, there are presented the results of a study regarding selected aspects of entrepreneurship, conducted among students of selected technical university. Keywords: academic entrepreneurship, forms of academic entrepreneurship, university incubators

31 32 M. Daroń, A. Wójcik-Mazur 1. Wstęp W dzisiejszych czasach wiedza staje się bardzo cennym przedmiotem wymiany handlowej. Posiadanie określonej wiedzy, możliwość jej pozyskania, wykorzystania czy udostępniania świadczy o stanie rozwoju danego podmiotu bez względu na to, czy mówimy o konkretnej osobie, podmiocie gospodarczym czy o gospodarce danego regionu. Faktem jest, że każda gospodarka oparta na wiedzy to gospodarka rozwinięta. Wobec tego, dążenie do zdobywania wiedzy i przekształcanie jej za pomocą konkretnych projektów gospodarczych w efekty o znaczeniu ekonomicznym, mające odzwierciedlenie w rozwoju danego regionu, staje się priorytetowym zadaniem samorządów lokalnych. Przy ich współudziale i zaangażowaniu inicjatywy innowacyjne, np. związane z powstawaniem parków technologicznych, mają znacznie większą szansę powodzenia. Jednakże, niemniej ważne jest wsparcie tychże inicjatyw przez ośrodki akademickie danego regionu. Oferta edukacyjna proponowana przez te instytucje znacząco wpływa na kształtowanie postaw przedsiębiorczych wśród społeczności akademickich. Co więcej, tworzenie przez uczelnie wyższe akademickich inkubatorów przedsiębiorczości (AIP) jest bardzo ważnym czynnikiem kształtującym przedsiębiorczość. Podmioty powstające za sprawą AIP w wielu przypadkach zasilają parki technologiczne, istniejące w danym regionie. Można zatem mówić o tzw. trzeciej misji szkół wyższych 1, która jawi się przez przekształcenie dotychczasowego modelu uniwersytetu, opartego na edukacji i badaniach naukowych, w jednostkę przygotowującą również do przedsiębiorczości w rozumieniu pobudzania aktywnych zachowań, i tym samym samodzielnego działania absolwentów na rynku. 2. Podstawowe formy przedsiębiorczości akademickiej Pojęcie przedsiębiorczości funkcjonuje od dawna w literaturze ekonomii. Związane jest przede wszystkim z tymi cechami charakteru, które są najczęściej zauważalne w grupie osób prowadzących własną działalność gospodarczą, a więc wśród przedsiębiorców. Warto podkreślić, że w ostatnich latach przedsiębiorczość jest traktowana jako złożona forma zachowania, wymagająca z jednej strony wiedzy, zaangażowania, ogromnego wkładu energii, a z drugiej strony aktywnego uczenia się oraz umiejętności podejmowania strategicznych decyzji. 2 Głównymi cechami przedsiębiorców są, m.in. umiejętność dostrzegania potrzeb i doskonalenia pomysłów, zdolności do wykorzystywania potencjalnych 1 Matusiak K.B.: Budowa powiązań nauki z biznesem w gospodarce opartej na wiedzy. Rola i miejsce uniwersytetu w procesach innowacyjnych. SGH, Warszawa 2010, s Bratnicki M.: Przedsiębiorczość i przedsiębiorcy współczesnych organizacji. Akademia Ekonomiczna, Katowice 2002.

32 Przedsiębiorczość akademicka uwarunkowania i implikacje 33 okazji, a także gotowość do podejmowania ryzyka przy racjonalnej kalkulacji możliwych do osiągnięcia korzyści. Wobec tego, można w pewnym stopniu nauczyć się bycia przedsiębiorczym. Można także rozwinąć te umiejętności i te cechy charakteru, które składają się na zestaw charakterystyk osoby uchodzącej za przedsiębiorczą. Pojęcie przedsiębiorczości definiowane jest w różnoraki sposób w teorii ekonomii przedsiębiorczość definiowana jest jako swoista forma pracy lub jako czwarty (poza pracą, ziemią i kapitałem) czynnik produkcji. 3 Na uwagę zasługuje także następująca definicja: Przedsiębiorczość to połączenie różnych talentów, umiejętności i energii z wyobraźnią, dobrym planowaniem i zdrowym rozsądkiem. Działanie przedsiębiorcze polega tu na zastosowaniu nowego pomysłu w określonych warunkach, w sposób prowadzący do zmiany. 4 Warto przy tym przytoczyć słowa I. Krawczyk-Sokołowskiej 5, która stwierdza, że przedsiębiorczość, obok kreatywności, wiedzy oraz instytucji wspierających innowacje, jest czynnikiem wpływającym na dynamikę rozwoju regionalnego. Problematyka przedsiębiorczości może być rozważana z dwóch perspektyw 6 : procesowej jako zorganizowany zbiór działań ukierunkowany w danych warunkach na wykorzystanie nowatorskiego pomysłu w celu generowania korzyści na rynku. W procesie budowania podkreśla się takie aspekty, jak: kreatywność i innowacyjność, umiejętność wykorzystania pomysłów, a także pojawiających się okazji oraz ryzyko czy niepewność co do powodzenia rozpoczętych działań, zespołu cech charakteru, opisujących szczególny sposób postępowania danego człowieka. Z tej perspektywy przedsiębiorczość wyróżnia się takimi cechami, jak: dynamizm, aktywność, skłonność do podejmowania ryzyka, umiejętność przystosowywania się do zmieniających się warunków otoczenia, dostrzeganie szans i ich wykorzystywanie, innowacyjność i motoryka. Uczelnie wyższe, w ramach swojej, tzw. trzeciej misji, są tymi podmiotami, które mogą w zasadniczy sposób wpływać na kształtowanie postaw przedsiębiorczych zarówno wśród studentów, jak i kandydatów. Do wdrażania proprzedsiębiorczych procesów edukacyjnych instytucje te wykorzystują szeroki wachlarz narzędzi, takich jak 7 : olimpiady przedsiębiorczości dla uczniów szkół średnich, akcje promocyjne powiązane z zajęciami w zakresie przedsiębiorczości, uczelniane konkursy na biznesplany wśród studentów, doktorantów i młodych pracowników nauki, organizacja szkoleń i doradztwa dla potencjalnych Cieślik J., Guliński J., Matusiak K.B., Skala-Poźniak A.: Edukacja dla przedsiębiorczości akademickiej. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2011, s Krawczyk-Sokołowska I.: Innowacyjność przedsiębiorstw i jej regionalne uwarunkowania. Politechnika Częstochowska, Częstochowa Janowski A.: Słownik ekonomiczny. Instytut GSMiE, Kraków Por. Bąkowski A., Mażewska M. (red.): Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce. Raport Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2012, s. 55.

33 SZKOŁA WYŻSZA OTOCZENIE 34 M. Daroń, A. Wójcik-Mazur przedsiębiorców akademickich, tworzenie i rozwój akademickiej kreatywności (przykładowo: Program rozwojowy dla studentów i absolwentów, realizowany przez wybrane uczelnie, w tym Politechnikę Częstochowską, we współpracy z czołowymi firmami, np. Leroy Merlin Polska Sp. z o.o.), tworzenie szerokiej sieci zewnętrznych kontaktów z inwestorami ryzyka, stowarzyszeniami absolwentów oraz innymi instytucjami wsparcia biznesu. Należy również zwrócić uwagę na formy przedsiębiorczości akademickiej, które można skategoryzować w pięć podstawowych obszarów działania 8, tj. przedsiębiorcze zarządzanie uniwersytetem, kadry dla innowacyjnej gospodarki, przedsiębiorczość studentów i absolwentów, transfer i komercjalizacja technologii oraz akademickie firmy odpryskowe, typu spin-off i spin-out (tab. 1). FORMY Przedsiębiorcze zarządzanie uniwersytetem Uczelnia zarządzana nowocześnie przez kadrę o orientacji przedsiębiorczej, ściśle współpracującą z zewnętrznym otoczeniem Kadry dla innowacyjnej gospodarki Rozwój zawodów przyszłości oraz przeniesienie nacisku ze ścisłej edukacji zawodowej na rzecz ogólnych kompetencji i umiejętności, zwiększanie zdolności adaptacyjnych absolwentów do dynamicznych warunków zewnętrznych Przedsiębiorczość studentów i absolwentów Samodzielne próby biznesowe oparte na wiedzy wyniesionej ze studiów Transfer i komercjalizacja technologii Badania kontraktowe i zamawiane, umowy licencyjne i sprzedaż praw, wspólne badania i wdrożenia, doradztwo wdrożeniowe, opinie, ekspertyzy, recenzje itp. Akademickie firmy odpryskowe (spin-off i spin-out) Nowe firmy tworzone prze pracowników naukowych i doktorantów na podstawie elementów własności intelektualnej Formy przedsiębiorczości akademickiej CECHY Menedżerski tryb zarządzania Konwent złożony z lokalnych partnerów Aktywny udział w regionalnych i lokalnych sieciach Współpraca z absolwentami Interdyscyplinarne zespoły badawcze Elastyczne inicjowanie nowych kierunków kształcenia Dostosowywanie programów do potrzeb rynku pracy Multidyscyplinarność kształcenia Udział praktyków w kształceniu Zwiększanie udziału zajęć aktywnych (projektowych) Systemy edukacji ustawicznej Kursy z innowacyjnej przedsiębiorczości Programy preinkubacji i inkubacji Szkolenia i doradztwo Dostęp do infrastruktury badawczej Platforma kontaktów z inwestorami ryzyka Sieciowa współpraca z biznesem Zarządzanie własnością intelektualną Aktywna promocja posiadanego know-how Badania inspirowane potrzebami Centra Transferu Technologii Regulaminy tworzenia uczelnianych spin-off, spin-out Programy preinkubacji i inkubacji Park technologiczny Współpraca z inwestorami ryzyka Dostęp do infrastruktury badawczej Tabela 1 wytworzonej w macierzystej instytucji Źródło: Cieślik J., Guliński J., Matusiak K.B., Skala-Poźniak A.: Edukacja dla przedsiębiorczości akademickiej. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2011, s Cieślik J. i in., op.cit., s. 27.

34 Przedsiębiorczość akademicka uwarunkowania i implikacje 35 Żywym przykładem inicjatyw kształtujących przedsiębiorczość akademicką są akademickie inkubatory przedsiębiorczości (AIP) czy preinkubatory. AIP jest taką formą działalności inicjowanej najczęściej przez środowisko akademickie, która ma służyć pomocą w przygotowaniu do utworzenia firmy oraz wstępnej oceny szans jej rynkowego powodzenia. 9 Z kolei preinkubator jest definiowany jako specyficzny typ inkubatora przedsiębiorczości odkryty pod koniec lat 90., stanowiący przedłużenie procesu dydaktycznego o możliwości przygotowania do praktycznego działania na rynku oraz weryfikacji wiedzy i umiejętności we własnej firmie. (...) W tego typu jednostkach, oprócz funkcji realizowanych w tradycyjnych inkubatorach, podejmuje się wiele specyficznych działań zorientowanych na edukację przedsiębiorczości oraz komercjalizację nowych produktów i technologii. 10 Według założeń programowych, preinkubatory funkcjonujące w ramach uczelni wyższej powinny stwarzać możliwości rozwoju nowych biznesów przez ułatwianie dostępu do doradztwa technologicznego i patentowego, wiedzy naukowców i studentów przy świadczeniu usług doradczych i szkoleniowych oraz do baz danych o badaczach i wynalazcach, pomysłach, patentach i istniejących technologiach. 11 Tabela 2 AIP oraz FAIP w 2012 r. Województwo AIP FAIP dolnośląskie 6 1 kujawsko-pomorskie 1 6 lubelskie 2 3 lubuskie 1 0 łódzkie 2 2 małopolskie 5 4 mazowieckie 0 10 opolskie 0 1 podkarpackie 2 1 pomorskie 0 2 podlaskie 0 2 śląskie 0 7 świętokrzyskie 1 1 warmińsko-mazurskie 1 1 wielkopolskie 2 2 zachodniopomorskie 2 3 ŁĄCZNA LICZBA Źródło: Opracowanie własne. Spotyka się różne rozwiązania prawno-organizacyjne AIP. Jednym z przykładów może być Fundacja AIP (FAIP), gdzie nabór do inkubatora odbywa się na drodze konkursu oraz indywidualnych spotkań ze studentami, którzy mają pomysł na działalność gospodarczą. Realizacja projektów jest oparta na osobowości prawnej Fundacji, co pozwala uniknąć 9 Bąkowski A., Mażewska M. (red.): op.cit., s Matusiak K.B. (red.): Słownik pojęć. Innowacje i transfer technologii. Państwowa Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa Bąkowski A., Mażewska M. (red.): op.cit., s. 55.

35 36 M. Daroń, A. Wójcik-Mazur konieczności rejestracji firmy, a Fundacja przejmuje ryzyko niepowodzenia realizacji projektu. 12 W tabeli 2 zaprezentowano rozkład terytorialny AIP oraz FAIP w 2012 r. Analizując dane, można zauważyć, że najwięcej akademickich inkubatorów przedsiębiorczości występuje w województwie mazowieckim (10) oraz małopolskim (AIP i FAIP łącznie 9), czyli tam, gdzie istnieje szeroka oferta szkół wyższych. Natomiast województwami, na terenie których występuje najmniej AIP i FAIP, łącznie są opolskie (1 FAIP) oraz lubuskie (1 AIP). Rys. 1. Dynamika liczby AIP oraz średniej powierzchni AIP w latach Fig. 1. The dynamics of AIP amount and the AIP average area in Źródło: Opracowanie własne na podstawie: Bąkowski A., Mażewska M. (red.): Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce. Raport Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2012, s. 59. Istotny jest fakt, że w latach zanotowano duży (czterokrotny) przyrost liczby AIP, podczas gdy średnia powierzchnia preinkubatorów wzrosła prawie dziesięciokrotnie (zob. rys. 1). 3. Przedsiębiorczość i inicjatywy akademickie w opinii studentów W celu nakreślenia poruszanej problematyki i zweryfikowania pewnych utartych schematów myślenia na temat przedsiębiorczości poddano badaniu grupę studentów w liczbie 82. Osoby, które wzięły udział w badaniu, są studentami różnych wydziałów Politechniki Częstochowskiej (rys. 2), a ich dobór był całkowicie przypadkowy. Warto też podkreślić, że badaniu zostały poddane tylko osoby studiujące w trybie stacjonarnym. 12 Ibidem, s. 56.

36 Przedsiębiorczość akademicka uwarunkowania i implikacje 37 Rys. 2. Liczba studentów Politechniki Częstochowskiej biorących udział w badaniu Fig. 2. The amount of Czestochowa University of Technology surveyed students Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Rozkład studentów biorących udział w badaniu w podziale na płeć wskazuje, że znaczna większość respondentów to mężczyźni (rys. 3). Jest to stan naturalny, wynikający z faktu, że Politechnika Częstochowska jest uczelnią techniczną. Wobec tego większość populacji studenckiej stanowią mężczyźni, mimo że na niektórych wydziałach udział studiujących kobiet jest większy niż mężczyzn. Rys. 3. Płeć respondentów Fig. 3. The gender of respondents Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. W krótkiej ankiecie dotyczącej problematyki przedsiębiorczości w pierwszej kolejności zapytano badanych studentów, czy prowadzą działalność gospodarczą i równocześnie studiują (wyniki przedstawiono na rys. 4). Wśród badanych osób niespełna 5% odpowiedziało twierdząco na zadane pytanie.

37 38 M. Daroń, A. Wójcik-Mazur Rys. 4. Aktywność gospodarcza studentów Politechniki Częstochowskiej Fig. 4. The economic activity of Czestochowa University of Technology students Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Następne pytanie dotyczyło zamierzeń studentów odnośnie do prowadzenia działalności gospodarczej w przyszłości (rys. 5). Zanotowane odpowiedzi oznaczają, że więcej niż połowa badanych (ponad 56%) wiąże swą przyszłość z działalnością gospodarczą. Rys. 5. Plany studentów związane z prowadzeniem własnej działalności gospodarczej Fig. 5. Students plans concerning running own business Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Jednocześnie studenci zostali zapytani, czy podejmują pracę zarobkową podczas trwania studiów? Wyniki badania w tym przypadku wskazują, że prawie 32% badanych studentów jest czynna zawodowo. Natomiast ponad dwa razy większy udział osób pracujących odnotowuje się wśród studentów aniżeli wśród studentek (rys. 6).

38 Przedsiębiorczość akademicka uwarunkowania i implikacje 39 Rys. 6. Odsetek pracujących studentów w podziale na płeć Fig. 6. The percentage of working students in division of gender Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Ciekawych informacji dostarczyło pytanie otwarte, zadane w ankiecie, a dotyczące pojęcia osoba przedsiębiorcza. Respondenci mieli wskazać na cechy, jakimi charakteryzuje się osoba przedsiębiorcza. Z uwagi na dużą ilość zebranych ankiet, odpowiedzi pogrupowano w kilka obszarów tematycznych (tab. 3), z których najczęściej wybierane było powiązanie umiejętności prowadzenia działalności gospodarczej. Cechy osoby przedsiębiorczej według respondentów Cechy osoby przedsiębiorczej Udział wskazań osoba potrafiąca wykorzystać swoje umiejętności 43,90% osoba dobrze zorganizowana, dobrze zarządzająca czasem 75,61% osoba umiejąca prowadzić/prowadząca działalność gospodarczą 87,80% osoba myśląca o przyszłości, kreatywna 29,27% Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Tabela 3 W ankiecie zawarto także pytanie na temat przydatności wiedzy uzyskanej na studiach do rozwoju osobowości w kierunku bycia bardziej przedsiębiorczym, a także przydatności tej wiedzy do prowadzenia działalności gospodarczej. Wyniki tego badania przedstawiono na rys. 7. Należy przy tym zauważyć, że wyniki uzyskano od wszystkich respondentów, tzn. zarówno tych, którzy prowadzą działalność gospodarczą, jak i tych, którzy nie mają jeszcze takiego doświadczenia. Zdecydowana większość badanych studentów pozytywnie oceniła przydatność wiedzy uzyskanej podczas studiów, przy czym wszystkie osoby prowadzące działalność gospodarczą potwierdziły, że informacje przekazywane od wykładowców podczas zajęć dydaktycznych są przydatne.

39 40 M. Daroń, A. Wójcik-Mazur Rys. 7. Opinie studentów na temat przydatności wiedzy uzyskanej na studiach Fig. 7. The opinion of students on usefulness of knowledge gained at university Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. W dalszej części badania zadano respondentom pytanie odnośnie do ich wiedzy na temat funkcjonowania akademickich inkubatorów przedsiębiorczości. Okazuje się, że ponad połowa studentów (rys. 8) wie, co to są AIP, jednak ponad trzy czwarte badanych nie zna zasad funkcjonowania tych struktur. Rys. 8. Wiedza studentów na temat funkcjonowania AIP Fig. 8. The knowledge of students on functioning AIP Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Natomiast dużo niższe twierdzące wskazania respondentów uzyskano w pytaniu dotyczącym znajomości pojęcia park technologiczny/przemysłowy oraz zasad jego funkcjonowania (rys. 9).

40 Przedsiębiorczość akademicka uwarunkowania i implikacje 41 Rys. 9. Wiedza studentów na temat parków przemysłowych/technologicznych Fig. 9. The knowledge of students on industrial/technology parks Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Następnie poproszono osoby biorące udział w badaniu o określenie, czy planują skorzystać w przyszłości z udogodnień, jakie niesie ze sobą działanie w ramach AIP, tzn. czy planują otwarcie działalności gospodarczej w ramach AIP. Zaprezentowane na rys. 10 wyniki dotyczą odpowiedzi tylko tych osób, które wykazały się znajomością AIP oraz myślą w przyszłości o prowadzeniu własnej działalności gospodarczej (odsetek osób spełniających oba warunki ukształtował się na poziomie 30,22% ogółu badanych). Rys. 10. Plany studentów dotyczące prowadzenia działalności gospodarczej w ramach AIP Fig. 10. Student s plans on running business under AIP Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Godna uwagi jest również działalność badanej uczelni w kontekście kształtowania postaw przedsiębiorczych wśród studentów, związana z organizowaniem wykładów z udziałem znanych osób ze świata biznesu. Zadano respondentom także pytanie o ich udział w tychże wykładach (rys. 11). Studenci zostali również poproszeni o wyrażenie swojej opinii na temat tych wykładów (rys. 12).

41 42 M. Daroń, A. Wójcik-Mazur Rys. 11. Udział studentów w wykładach osobistości ze świata biznesu Fig. 11. The participation of students in lectures with the persons known in business world Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Rys. 12. Opinia studentów na temat atrakcyjności wykładów osobistości ze świata biznesu Fig. 12. Student s opinion on attractiveness of lectures with the persons known in business world Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Z badań wynika, że niespełna 21% badanych uczestniczyło w którymś ze zorganizowanych przez uczelnię wykładów osobistości ze świata biznesu. Zastanawiający jest tak mały odsetek osób biorących udział w tego typu inicjatywach, tym bardziej że w ocenie osób, które skorzystały z tej możliwości, prawie 89% uznało te wykłady za bardzo interesujące i interesujące (rozkład tych odpowiedzi był proporcjonalny po 44,44%). Z kolei ostatnie pytanie, zawarte w kwestionariuszu, dotyczyło opinii respondentów na temat działań uczelni odnośnie do kształtowania postaw przedsiębiorczych wśród studentów (rys. 13). Rys. 13. Wyniki odpowiedzi na pytanie: Czy działania uczelni odnośnie do kształtowania postaw przedsiębiorczych wśród studentów są odpowiednie? Fig. 13. Results of responses on: If the university activities relating to development of entrepreneurial attitudes among students are appropriate? Źródło: Opracowanie własne na podstawie badań. Z przeprowadzonego badania wynika, że znaczna większość (ponad 78%) studentów udzielających odpowiedzi uznaje działania uczelni w zakresie kształtowania postaw przedsiębiorczych za wystarczające.

42 Przedsiębiorczość akademicka uwarunkowania i implikacje Podsumowanie Za pomocą krótkiej ankiety zbadano pewne istotne aspekty związane z przedsiębiorczością akademicką. Określono, m.in., jak studenci postrzegają osoby przedsiębiorcze, wskazano udział studentów prowadzących działalność gospodarczą, udział studentów, którzy wiążą swoją przyszłość z prowadzeniem działalności gospodarczej, poddano badaniu wiedzę studentów na temat AIP oraz parków technologicznych, a także ich opinię na temat przydatności treści zajęć dydaktycznych w kontekście kształtowania przedsiębiorczości akademickiej. Zbadano także stopień zainteresowania studentów wybranymi inicjatywami uczelnianymi (wykładami prowadzonymi przez uznanych przedstawicieli świata biznesu) oraz zdanie studentów na temat działań uczelni odnośnie do kształtowania postaw przedsiębiorczych. Przedstawione w niniejszym opracowaniu badania niestety nie mają charakteru kompleksowego. Badaniu poddano wyłącznie studentów wybranej uczelni, co więcej studiujących w trybie stacjonarnym. Niemniej jednak przeprowadzone badania potwierdzają pewną ważną zależność: działalność analizowanej uczelni wpisuje się w tzw. trzecią misję szkół wyższych są podejmowane działania mające na celu kształtowanie postaw przedsiębiorczych. Widoczny jest także niski poziom wiedzy wśród badanych studentów odnośnie do funkcjonowania AIP czy parków technologicznych. Oznacza to, że zasadne byłoby podjęcie dodatkowych działań informacyjnych uczelni, dotyczących tych form wspierania przedsiębiorczości akademickiej. Bibliografia 1. Bąkowski A., Mażewska M. (red.): Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce. Raport Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa Bratnicki M.: Przedsiębiorczość i przedsiębiorcy współczesnych organizacji. Akademia Ekonomiczna, Katowice Cieślik J., Guliński J., Matusiak K.B., Skala-Poźniak A.: Edukacja dla przedsiębiorczości akademickiej. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa Janowski A.: Słownik ekonomiczny. Instytut GSMiE, Kraków Krawczyk-Sokołowska I.: Innowacyjność przedsiębiorstw i jej regionalne uwarunkowania. Politechnika Częstochowska, Częstochowa Matusiak K.B. (red.): Słownik pojęć. Innowacje i transfer technologii. Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa Matusiak K.B.: Budowa powiązań nauki z biznesem w gospodarce opartej na wiedzy. Rola i miejsce uniwersytetu w procesach innowacyjnych. SGH, Warszawa 2010.

43 Elżbieta KASPERSKA, Andrzej KASPERSKI, Elwira MATEJA-LOSA Politechnika Śląska Wydział Matematyki Stosowanej Instytut Matematyki SIMULATION OF PRODUCTION-SALE DECISION-MAKING WITH MULTIOBJECTIVE OPTIMIZATION BY VENSIM LANGUAGE Summary. The aim of our paper is to present some of the latest results of authors' investigations in the area of sensitivity analysis and optimization on a model of the System Dynamics type. The elementary feedbacks in Production-Sale Decision- Making are presented, and results of simulation experiments (both type: maximization of profit from sale and minimization of cost of production) are illustrated in the form of so called confidence bounds. The visual possibilities provided by the simulation language Vensim were used. Conclusions are formulated at the end of this paper. Keywords: Production-Sale model, simulation, optimization, System Dynamics SYMULACJA DECYZJI W MODELU PRODUKCJA SPRZEDAŻ Z WYKORZYSTANIEM WIELOKRYTERIALNEJ OPTYMALIZACJI W JĘZYKU VENSIM Streszczenie. Celem pracy jest prezentacja pewnych nowych wyników badań przeprowadzonych przez autorów w obszarze analizy wrażliwości i optymalizacji na modelach typu Dynamiki Systemowej. Podstawowe sprzężenia zwrotne w Modelu Produkcja Sprzedaż zostały przedstawione wraz z wynikami eksperymentów symulacyjnych (obu typów: maksymalizacji zysków ze sprzedaży i minimalizacji kosztów produkcji). Zilustrowano je tak zwanymi zakresami ufności (confidence bounds), używając możliwości wizualizacyjne języka Vensim. Na końcu sformułowano wnioski z pracy. Słowa kluczowe: Model Produkcja-Sprzedaż, symulacja, optymalizacja, Dynamika Systemowa

44 46 E. Kasperska, A. Kasperski, E. Mateja-Losa 1. Introduction System Dynamics 1 was developed in the late 1950's and early 1960's at the Massachusetts Institute of Technology's Sloan School of Management by Jay W. Forrester. This approach can be applied to dynamics problems arising in complex social, managerial, economic or ecological systems. The main purpose of System Dynamics is to try to discover the structure that conditions the observed behavior of the system over time. System Dynamics try to pose dynamic hypotheses that endogenously describe the observed behavior of system. In the area of the System Dynamics method, both in theory and in practice, there have not been much research done with respect to linking simulation and optimization. Although the first trials were sufficiently long ago 2 the fact is that incorporation or embedding simulation to optimization (and vice versa) were not as popular as we believe they should have been. Probably one of main reason for this was the lack of effective tools. Popular software packages, originally used in SD modelling and simulation, didn't have the possibilities of 1 Bendor T.K., Kaza N.: A theory of spatial system archetypes. System Dynamics Review, No. 28(2), 2012; Coyle R.G.: Management System Dynamics. John Wiley & Sons, London 1977; Coyle R.G.: Cosmic and Cosmos. User manuals. The Cosmic Holding Co, London 1994; Coyle R.G.: System Dynamics Modelling. A Practical Approach. Chapman & Hall, London 1996; Coyle R.G.: The practice System Dynamics: milestones, lessons and ideas from 30 years experience. System Dynamics Review, No. 14, 1998; Coyle R.G.: Simulation by repeated optimization. Journal of the Operational Research Society, No. 50, 1999; Forrester J.W.: Industrial Dynamics. MIT Press, Massachusetts 1961; Forrester J.W.: Urban dynamics. MIT Press, Massachusetts 1969; Forrester J.W.: World Dynamics. Wright-Allen Press, Massachusetts 1971; Forrester J.W.: Principles of Systems. Cambridge Press, Massachusetts 1972; Goncalves G.: World behaviour modes, pathways and overall trajectories. Eigenvector and eigenvalue analysis of dynamic systems. System Dynamics Review, No. 25(1), 2009; Hazhir R., Sterman J.D.: Reporting guidelines for simulation based research in social sciences. System Dynamics Review, No. 28(4), 2012; Kasperska E.: Symulacja komputerowa dla wspomagania podejmowanych decyzji gospodarczych w przedsiębiorstwie przemysłowym o produkcji ciągłej. Nowe kierunki badań. Organizacja i Kierowanie, nr 2, 1995; Kasperska E.: Badania symulacyjne na modelu SYMODREAL (model zakłóceń dostaw i produkcji zakładu przemysłowego). Zarządzanie przedsiębiorstwem przemysłowym. Problemy, metody, techniki. Bendkowski J. (eds.). Politechnika Śląska, Gliwice 1995; Kasperska E.: Cybernetic formulation of some functions of management types of simulation and optimization approaches within the System Dynamics method. Davidsen P.I., Mollona E., Diker V.G., Langer R.S., Rowe J.I. (eds.). Proc. 20 th International Conference of the System Dynamics Society, 2002; Kasperska E., Słota D.: Parallel dual problem of optimization embedded in some model type system dynamics. Proceedings of the 24 th International Conference of the System Dynamics Society. Nijmegen, Netherlands. Grossler A. (eds.) et al. The System Dynamics Society, New York 2006; Plate R.: Assessing individuals understanding of nonlinear causal structures in complex systems. System Dynamics Review, No. 26(1), 2010; Radosiński E.: Systemy informatyczne w dynamicznej analizie decyzji. PWN, Warszawa 2001; Sroka H.: Systemy wspomagania decyzji kierowniczych. Prace Naukowe. Akademia Ekonomiczna, Katowice Keloharju R.: System Dynamics or Super Dynamics. Dynamica, No. 4, 1977; Keloharju R.: General frame of resources structure and trade off. Dynamica, No. 6, 1980; Keloharju R.: Archiving structural sensitivity by automatic simplication. Dynamica, No. 9, 1983; Winch G.W.: Optimization experiments with forecast bias. Dynamica, No. 2, 1976.

45 Simulation of production-sale decision-making 47 automotive optimization (for example: languages DYNAMO, DYSMAP 3 ). Only such packages like COSMIC and COSMOS and Vensim 4 make possible connecting simulation and optimization. Although some papers have appeared in the area of SD 5, there still are not so many works dealing with this problem. The authors of this paper have some experience with the so called embedding simulation in optimisation and vice versa, doing many experiments on models of the family DYNBALANCE 6. Recently, the main point of our 3 Kasperska E., Mateja-Losa E. Słota D.: Comparison of simulation and optimization possibilities for languages: Dynamo and Cosmic and Cosmos on a base of the chosen model. Computational Science ICCS 2006 part I. Aleksandrov V.N., van Albada G.D., Sloat P.M.A., Dongarra J. (eds.). LNCS Springer, Berlin Ventana S.E.: Vensim user's Guide version 5. Ventana Simulation Environment, Coyle R.G.: System Dynamics Modelling. A Practical Approach. Chapman & Hall, London 1996; Coyle R.G.: Simulation by repeated optimization. Journal of The Operational Research Society, No. 50, Kasperska E.: Modelling embedded in learning the acceleration of learning by the use of the hybrid models on the base of System Dynamics paradigm. Systemy Wspomagania Organizacji, SWO, 2005; Porębska-Miąc T., Sroka H. (eds.). University of Economics. Katowice 2005; Kasperska E.: Metodologia budowy i wykorzystania modeli ewolucyjnych w aspekcie uczenia się (w) organizacji społeczno-gospodarczego. Politechnika Śląska, Gliwice 2009; Kasperska E., Kasperski A., Mateja-Losa E.: Sensitivity analysis and optimization on some models of archetypes using Vensim theoretical issue. Studia Ekonomiczne, Zeszyty Naukowe, No Uniwersytet Ekonomiczny, Katowice 2013; Kasperska E., Kasperski A., Mateja-Losa E.: Sensitivity analysis and optimization on some models of archetypes using Vensim experimental issue. Studia Ekonomiczne, Zeszyty Naukowe, No Uniwersytet Ekonomiczny, Katowice 2013; Kasperska E., Mateja-Losa E.: Simulation embedded in optimization a key for the effective learning process in (about) complex, dynamical systems. ICCS LNCS 3516, Springer Verlag, Heidelberg, Berlin 2005; Kasperska E., Mateja-Losa E.: Extended sensitivity analysis of parameters and structure in system dynamics models some case study. Proceedings of the 24 th International Conference of the System Dynamics Society. Nijmegen, Netherlands. Grossler A. (eds.) et al. The System Dynamics Society, New York 2006; Kasperska E., Mateja-Losa E., Marjasz R.: Sensitivity analysis and optimization for some Supply Chain Management problems in the firm using System Dynamics and Vensim. Journal of Entrepreneurship, Management and Innovation. A Quarterly Journal of Nowy Sacz School of Business, Vol. 9(2), National-Louis University 2013; Kasperska E., Mateja-Losa E. Słota D.: Some extension of System Dynamics method theoretical aspects. Deville M., Owens R. (eds.). Proc. 16 th IMACS World Congress. IMACS, 2000; Kasperska E., Mateja-Losa E. Słota D.: Some dynamics balance of production via optimization and simulation within system dynamics method. Hines J.H., Diker V.G., Langer R.S., Rowe J.I., (eds.). Proc. 19 th International Conference of the System Dynamics Society. SDS, 2001; Kasperska E., Mateja-Losa E. Słota D.: Optimal dynamical balance of raw materials some concept of embedding optimization in simulation on system dynamics models and vice versa. Davidsen P.I., Mollona E.., Diker V.G., Langer R.S., Rowe J.I. (eds.), Proc. 20 th International Conference of the System Dynamics Society. SDS, 2003; Kasperska E., Mateja-Losa E., Słota D.: Comparison of simulation and optimization possibilities for languages: Dynamo and Cosmic and Cosmos on a base of the chosen model. Computational Science ICCS 2006 part I. Aleksandrov V.N., van Albada G.D., Sloat P.M.A., Dongarra J. (eds.). LNCS Springer, Berlin 2006; Kasperska E., Mateja-Losa E., Słota D.: Modelling and simulation of the organizational changes using system dynamics method some case study. Cybernetics and systems 2006, Proceedings of the Eighteenth European Meeting on Cybernetics and Systems Research, Vienna, Austria, April Vol. 2. Trappl R. (ed.). Austrian Society for Cybernetics Studies, Vienna 2006; Kasperska E., Słota D.: Two different methods of embedding the optimization in simulation on model dyncalance (2-2). Davidsen P.I., Mollona E., Diker V.G., Langer R.S., Rowe J.I. (eds.). Proc. 21 st International Conference of the System Dynamics Society. SDS, 2003; Kasperska E., Słota D.: Modelling of the evolution in the structures, by the use of hybrid models on the base of system dynamics. Proceedings of the 2005 Conference of System Dynamics and Management Science. Sustainable development of Asia Pacific, Shanghai, China, November 4 to 6. Wang Q. (eds.) et al. School of Economics and Management. Tongji University, Development Institute, Tongji University, Shanghai 2005; Kasperska E., Słota D.: Optimization embedded in simulation on models type system dynamics some case study. ICCS LNCS 3514, Springer Verlag, Berlin, Heidelberg 2005; Kasperska E., Słota D.: Parallel dual problem of optimization embedded in some model type system dynamics. Proceedings of the 24 th International Conference of the System Dynamics Society. Nijmegen, Netherlands. Grossler A. (eds.) et al. The System Dynamics Society, New York 2006.

46 48 E. Kasperska, A. Kasperski, E. Mateja-Losa interest is in stability and sensitivity analysis searching, using the language Vensim. The results are quite new and can have methodological consequences for studying evolution in structures (for example structures of production-sale systems with multiobjective decisionmaking). 2. Production Sale Decision Making with multiobjective criteria The elementary feedbacks in the Production Sale model are presented on figure 1 and figure 2. How to interpret these figures? Causal-loop diagram symbols have specific meaning. For example, an arrow is used to show causation. The item at the tail of the arrow cause a change in the item at the head of the arrow. The + sign near the arrowhead indicate that the item at the tail of the arrow and the item at the head of the arrow change in the same direction. If the tail increases, the head increase. If the tail decreases, the head decrease. The - sign near the arrowhead indicate that the item at the tail of the arrow and the item at the head of the arrow change in the opposite direction. If the tail increases, the head decrease. If the tail decreases, the head increase. The plus symbol, found in the middle of a closed loop (an arrow looping around the plus sign), indicates that the loop continues going in the same direction, causing either systematic growth or decline, behaviour that is unstable and moving away from an equilibrium point. This is called a positive feedback loop. The minus symbol, found in the middle of a closed loop (an arrow looping around the minus sign), indicates that the loop changes direction, causing the system to fluctuate or to move toward equilibrium. This is called a negative feedback loop. Both causation, on figures 1 and 2, consider the main relations in system, important in the processes: Maximization of profit from sale, Minimization of cost of production.

47 Simulation of production-sale decision-making 49 + Production Penalty function Sale Demand + - Objective function (Profit) + Price > not conceive in model Fig. 1. Elementary feedbacks in Production Sale model (maximization of profit) Rys. 1. Elementarne sprzężenia zwrotne w modelu Produkcja-Sprzedaż (maksymalizacja zysku) Source: Own idea. Raw Materials + - Prices of raw materials + Production Objective function - cost of production - Penalty function > not conceive in model Fig. 2. Elementary feedbacks in Production Sale model (minimization of cost of production) Rys. 2. Elementarne sprzężenia zwrotne w modelu Produkcja-Sprzedaż (minimalizacja kosztów produkcji) Source: Own idea.

48 50 E. Kasperska, A. Kasperski, E. Mateja-Losa Maximization of profit requires modelling an objective function, like the inner element of the structure, connected with such elements like: Price of product (modelled as the mixture of functions (two options): Random sample function, Combination of 3 elements: the first depending on state of inventory of a product, the second depending on demand for the product, and the third is the minimum of the first and second. Rate of sale, depending on the state of inventory and rate of demand (the demand for a product has a sinusoidal form with a two-year faze and a given amplitude), Penalty function, which takes into consideration such element like: cost of inventorying. So the equation of the objective function is: tof )(1 PROFSL tcofpr )( tlincos )( tw *)( where: PROFSL sum profit from sale COFPR sum cost of production LINCOS sum cost of inventorying w weight factor for penalty Similarly, for minimization of the cost of production, we have an equation for the objective function: tof )(2 SCRM tscpr )( tlinco )( tw1*)( LOPR tw2*)( where: SCRM sum cost of raw materials SCPR sum cost of production (technology and people) LINCOS sum cost of inventorying LOPR sum loss of profit from sale w1 weight factor for cost of inventorying w2 weight factor for loss of profit from sale The full structure of Production-Sale model is rather complicated 7. Let s summarise the main assumptions of the structure: The production is from three raw materials (source1, source2, source3), The transformation of raw materials into product is modeled by a delay of order 3, 7 See: Kasperska E.: Metodologia budowy i wykorzystania modeli ewolucyjnych w aspekcie uczenia się (w) organizacji społeczno-gospodarczego. Politechnika Śląska, Gliwice 2009.

49 Simulation of production-sale decision-making 51 The demand for the product has a sinusoidal form with a two-year faze and a given amplitude, Price of the product is the mixture of functions (2 options): Random sample function, Combination of three alternative elements: the first depending on the state of inventory of the product, the second depending on demand for product, and the third is the minimum value of the first and the second. Cost of production is presented by an fob function: measuring the cost of raw materials, technology, people, a penalty factor. The cost of inventorying and cost of lost profit is modelled when the state of inventory is too small to satisfy demand, The profit from sale is summarizing, based on the actual price of the product. The mathematical model in Vensim convention is presented in the Appendix. Now our point of interest is analysis of the sensitivity type, and taking into consideration the choice of elements of the objective functions (both described above), especially the weight factors. The sensitivity analysis can be the starting point to the optimization. Moreover, in the context of multicriterial objective functions (or functions with penalty factors), sensitivity analysis allows to search for solutions which take into consideration different priorities of the decision makers, in an effective way, using Vensim 8 possibilities. Such experiments will be presented in the next section of the paper. 3. Results of Simulation-Optimization type experiements on the Production-Sale Decision-Making model The SD models usually contains many parameters. It is interesting to examine the effect on their variation on simulation output. We select some parameters and assign maximum and minimum values along with a random distribution over which to vary them to see their impact on model behaviour. Vensim has a method of setting up such sensitivity simulation. Monte Carlo multivariate sensitivity works by sampling a set of numbers from within bounded domains. To perform one multivariate test, the distribution for each parameter specified is sampled, and the resulting values used in a simulation. When the number of simulation is set, for example, at 200, this process will be repeated 200 times. 8 Ventana S.E.: Vensim user's Guide version 5. Ventana Simulation Environment, 2012.

50 52 E. Kasperska, A. Kasperski, E. Mateja-Losa In order to do sensitivity simulation you need to define what kind of probability distribution values for each parameter will be drawn from. The simplest distribution is the Random Uniform Distribution, in which any number between the minimum and maximum values is equally likely to occur. The Random Uniform Distribution is suitable for most sensitivity testing and is selected by default. Another commonly-used distribution is the Normal Distribution (or Bell Curve) in which values near the mean is more likely to occur that values far from the mean. Results of sensitivity testing can be displayed in different formats. Time graphs display behaviour of a variable over a period of time. The variables spread of values, at any period in time, are displayed either in terms of confidence bounds, or as separate values which combine to form individual simulation traces. The experiments which we made consider the investigation of weighting factors for objective functions (OF1, OF2), in the aspect of theirs sensitivities. Experiment A In experiment A the maximum and minimum values are chosen to bound parameter w. We use the so called univariate type of investigation, that means change one at time. The results of the simulation experiment is presented of figure 3 in form of confidence bounds for variable OF1. Next we perform the second experiment with parameters: w, tchn1, tchn2, tchn3, called multivariante type, that means change all together. Now parameters change their values simultaneously (from the maximum and minimum appropriately). The analysis of both confidence bounds allow us to state that it is proper to perform an optimization experiment with such group of parameters like: tchn1, tchn2, tchn3, w. Fig. 3. Confidence bounds for variable OF1 with parameter w from interval [10, 25] Rys. 3. Zakresy ufności dla zmiennej OF1 przy parametrze w z przedziału [10, 25] Source: Own results.

51 Simulation of production-sale decision-making 53 Fig. 4. Confidence bounds for variable OF1, with parameter w from interval [10, 25] and tchn1, tchn2, tchn3 from [0, 40] Rys. 4. Zakresy ufności dla zmiennej OF1 przy parametrze w z przedziału [10, 25] i tchn1, tchn2, tchn3 z przedziału [0, 40] Source: Own results. The aim of such an optimization is finding the optimal structure of production, from three technologies (they have different productivity and unit cost of production (raw materials and labour)). In consequence this relates to dynamics of factors of the objective function (OF1), and in the end-on value of optimal profit. In table 1 the results of the process of the optimization are presented. The results of optimization type maximization Parameter Final value Initial value Lower limit Upper limit w tchn tchn tchn Initial value of OF1: e Final value of OF1: e Final value of PROFSL: 20.96M Final value of COFPR: 6.599M Final value of LINCOS: Source: Own results. Table 1

52 Experiment B In experiment B the maximum and minimum values are chosen to bound parameters: w1, w2. We use the so called multivariate type, that means change all together. Now, the parameters w1 and w2 change their values simultaneously (from the maximum and minimum appropriately). The results of such simulation experiment are presented on figure 5 in the form of confidence bounds for variable OF2. Next we perform the second experiment with parameters w, tchn1, tchn2, tchn3 called multivariate, as previously. The influence of parameters w1 and w2 for the objective function OF2 (which is the objective function for minimization of the cost of production), indicates that it is appropriate to optimize the objective function (OF2) with such group of parameters: tchn1, tchn2, tchn3, w1, w2. As in experiment A, the aim of such an optimization is finding the optimal structure of production. Fig. 5. Confidence bounds for variable OF2, with parameters: w1 from interval [10, 25] and w2 from interval [0.5, 1] Rys. 5. Zakresy ufności dla zmiennej OF2 przy parametrze w1 z przedziału [10, 25] i w2 z przedziału [0.5, 1] Source: Own results.

53 Simulation of production-sale 55 Fig. 6. Confidence bounds for variable OF2, with parameter w1 from interval [10, 25] and w2 from [0.5, 1] and tchn1, tchn2, tchn3 from [0, 40] Rys. 6. Zakresy ufności dla zmiennej O przy parametrze w1z przedziału [10, 25] i w2 z przedziału [0.5, 1], tchn1, tchn2, tchn3 z przedziału [0, 40] Source: Own results. The results of the process of optimization are shown in table 2. The results of optimization type minimization Parameter Final value Initial value Lower limit Upper limit w w tchn tchn tchn Initial value of OF2: e Final value of OF2: e Final value of SCRM: Final value of SCPR: 1.204M Final value of LINCOS: Final value of LOPR: 16.98M Source: Own results. Table 2 It would seem very interesting to perform experiments C and D, in which all the weighting parameters will be optimized together in a type of optimization: Maximization for experiment C, Minimization for experiment D. The results are presented in tables 3 and 4.

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION

SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION SUPPLEMENTARY INFORMATION FOR THE LEASE LIMIT APPLICATION 1. Applicant s data Company s name (address, phone) NIP (VAT) and REGON numbers Contact person 2. PPROPERTIES HELD Address Type of property Property

Bardziej szczegółowo

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS.

ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. ERASMUS + : Trail of extinct and active volcanoes, earthquakes through Europe. SURVEY TO STUDENTS. Strona 1 1. Please give one answer. I am: Students involved in project 69% 18 Student not involved in

Bardziej szczegółowo

No matter how much you have, it matters how much you need

No matter how much you have, it matters how much you need CSR STRATEGY KANCELARIA FINANSOWA TRITUM GROUP SP. Z O.O. No matter how much you have, it matters how much you need Kancelaria Finansowa Tritum Group Sp. z o.o. was established in 2007 we build trust among

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management

PROJECT. Syllabus for course Global Marketing. on the study program: Management Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Global Marketing on the study program: Management I. General information 1. Name

Bardziej szczegółowo

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme

Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme Pracownia Naukowo-Edukacyjna Evaluation of the main goal and specific objectives of the Human Capital Operational Programme and the contribution by ESF funds towards the results achieved within specific

Bardziej szczegółowo

Effective Governance of Education at the Local Level

Effective Governance of Education at the Local Level Effective Governance of Education at the Local Level Opening presentation at joint Polish Ministry OECD conference April 16, 2012, Warsaw Mirosław Sielatycki Ministry of National Education Doskonalenie

Bardziej szczegółowo

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł)

Financial support for start-uppres. Where to get money? - Equity. - Credit. - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) Financial support for start-uppres Where to get money? - Equity - Credit - Local Labor Office - Six times the national average wage (22000 zł) - only for unymployed people - the company must operate minimum

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to students Tworzenie ankiety Udostępnianie Analiza (55) Wyniki

Bardziej szczegółowo

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society

Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing and its consequences for society Prof. Piotr Bledowski, Ph.D. Institute of Social Economy, Warsaw School of Economics local policy, social security, labour market Unit of Social Gerontology, Institute of Labour and Social Studies ageing

Bardziej szczegółowo

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami

Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami Seweryn SPAŁEK Krytyczne czynniki sukcesu w zarządzaniu projektami MONOGRAFIA Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Gliwice 2004 SPIS TREŚCI WPROWADZENIE 5 1. ZARZĄDZANIE PROJEKTAMI W ORGANIZACJI 13 1.1. Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree

PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE. Negotiation techniques. Management. Stationary. II degree Politechnika Częstochowska, Wydział Zarządzania PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu Kierunek Forma studiów Poziom kwalifikacji Rok Semestr Jednostka prowadząca Osoba sporządzająca Profil Rodzaj

Bardziej szczegółowo

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International

Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International Edycja 5. kwiecień 2015 5 th Edition APRIL 2015 Najbardziej pożądani pracodawcy 2014 w opinii specjalistów i menedżerów / Badanie Antal International The Most Desired Employers 2014 in the Opinion of Professionals

Bardziej szczegółowo

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science

Proposal of thesis topic for mgr in. (MSE) programme in Telecommunications and Computer Science Proposal of thesis topic for mgr in (MSE) programme 1 Topic: Monte Carlo Method used for a prognosis of a selected technological process 2 Supervisor: Dr in Małgorzata Langer 3 Auxiliary supervisor: 4

Bardziej szczegółowo

P R A C A D Y P L O M O W A

P R A C A D Y P L O M O W A POLITECHNIKA POZNAŃSKA Wydział Maszyn Roboczych i Transportu P R A C A D Y P L O M O W A Autor: inż. METODA Ε-CONSTRAINTS I PRZEGLĄDU FRONTU PARETO W ZASTOSOWANIU DO ROZWIĄZYWANIA PROBLEMU OPTYMALIZACJI

Bardziej szczegółowo

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance

Working Tax Credit Child Tax Credit Jobseeker s Allowance Benefits Depending on your residency status (EU citizen or not) there are various benefits available to help you with costs of living. A8 nationals need to have been working for a year and be registered

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005

Cracow University of Economics Poland. Overview. Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 Cracow University of Economics Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Key Note Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit CE Europe

Bardziej szczegółowo

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers

Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl. magda.szewczyk@slo-wroc.pl. Twoje konto Wyloguj. BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers 1 z 7 2015-05-14 18:32 Ankiety Nowe funkcje! Pomoc magda.szewczyk@slo-wroc.pl Back Twoje konto Wyloguj magda.szewczyk@slo-wroc.pl BIODIVERSITY OF RIVERS: Survey to teachers Tworzenie ankiety Udostępnianie

Bardziej szczegółowo

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates

Call 2013 national eligibility criteria and funding rates Call 2013 national eligibility criteria and funding rates POLAND a) National eligibility criteria Funding Organisation National Contact Point National Center for Research and Development (Narodowe Centrum

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK:

WYDZIAŁ: PSYCHOLOGIA KIERUNEK: Lp. I Introductory module 3 Academic skills Information Technology introduction Intellectual Property Mysterious Code of Science Online surveys Personal growth and social competences in the globalizedintercultural

Bardziej szczegółowo

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH

WYDZIAŁ NAUK EKONOMICZNYCH Studia I stopnia stacjonarne i niestacjonarne Kierunek Międzynarodowe Stosunki Gospodarcze Specjalność PROGRAM OF BACHELOR STUDIES Graduate profile Graduate has a general theoretical knowledge in the field

Bardziej szczegółowo

change): Tolerancja / Tolerance (+) (-) Słownie / In words: Miejsce i Data ważności (przed zmianą) / Expiry place and date (before change):

change): Tolerancja / Tolerance (+) (-) Słownie / In words: Miejsce i Data ważności (przed zmianą) / Expiry place and date (before change): Strona 1 z 5 WNIOSEK O ZMIANĘ WARUNKÓW * APPLICATION FOR CHANGES IN THE TERMS AND CONDITIONS * : Załącznik nr 6 do Regulaminu Udzielania Gwarancji Bankowych i Otwierania Akredytyw Gwarancji Bankowej nr

Bardziej szczegółowo

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o.

PROGRAM STAŻU. Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. PROGRAM STAŻU Nazwa podmiotu oferującego staż / Company name IBM Global Services Delivery Centre Sp z o.o. Miejsce odbywania stażu / Legal address Muchoborska 8, 54-424 Wroclaw Stanowisko, obszar działania/

Bardziej szczegółowo

Angielski Biznes Ciekawie

Angielski Biznes Ciekawie Angielski Biznes Ciekawie Conditional sentences (type 2) 1. Discuss these two types of mindsets. 2. Decide how each type would act. 3. How would you act? Czy nauka gramatyki języka angielskiego jest trudna?

Bardziej szczegółowo

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES

LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES LEARNING AGREEMENT FOR STUDIES The Student First and last name(s) Nationality E-mail Academic year 2014/2015 Study period 1 st semester 2 nd semester Study cycle Bachelor Master Doctoral Subject area,

Bardziej szczegółowo

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz

Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych. Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz Wpływ dyrektywy PSD II na korzystanie z instrumentów płatniczych Warszawa, 15 stycznia 2015 r. Zbigniew Długosz 1 do czego można wykorzystywać bankowość elektroniczną? nowe usługi płatnicze a korzystanie

Bardziej szczegółowo

ETHICS IN COACHING. Axiological foundations supporting changes of consciousness

ETHICS IN COACHING. Axiological foundations supporting changes of consciousness ETHICS IN COACHING Axiological foundations supporting changes of consciousness Lidia D. Czarkowska PhD & Bożena Wujec MA Agenda What coaching is and what is not History of Coachig Ethics in coaching Telic

Bardziej szczegółowo

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY

POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY POLITYKA PRYWATNOŚCI / PRIVACY POLICY TeleTrade DJ International Consulting Ltd Sierpień 2013 2011-2014 TeleTrade-DJ International Consulting Ltd. 1 Polityka Prywatności Privacy Policy Niniejsza Polityka

Bardziej szczegółowo

D.Dobkowski sp.k. Zmiana zasad ujawniania i aktualizacji danych przedsiębiorców. Change in revealing and updating data of entrepreneurs

D.Dobkowski sp.k. Zmiana zasad ujawniania i aktualizacji danych przedsiębiorców. Change in revealing and updating data of entrepreneurs D.Dobkowski sp.k. Grudzień 2014 December 2014 Zmiana zasad ujawniania i aktualizacji danych przedsiębiorców Change in revealing and updating data of entrepreneurs Zmiana zasad ujawniania i aktualizacji

Bardziej szczegółowo

I webinarium 18.02.2015

I webinarium 18.02.2015 I webinarium 18.02.2015 Współfinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Operacyjnego Współpracy Transgranicznej Republika Czeska - Rzeczpospolita Polska 2007-2013.

Bardziej szczegółowo

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia!

Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! Wikimedia Polska Conference 2009 You too can create... not only Wikipedia! 1 st -3 rd May, 2009, Jadwisin by the Jezioro Zegrzyńskie Wikimedia Polska Conference 2009 is a fourth event organized by the

Bardziej szczegółowo

Customer engagement, czyli klient, który wraca

Customer engagement, czyli klient, który wraca Customer engagement, czyli klient, który wraca Impact Economics Relations Transformation Warszawa, 4 listopada 2015 Kolejność ma znaczenie Put your staff first, customers second, and shareholders third

Bardziej szczegółowo

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism

Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Health Resorts Pearls of Eastern Europe Innovative Cluster Health and Tourism Projekt finansowany Fundusze Europejskie z budżetu państwa dla rozwoju oraz ze Polski środków Wschodniej Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Privacy policy. Polityka prywatności. www.wochen-office.com. office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473

Privacy policy. Polityka prywatności. www.wochen-office.com. office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473 Privacy policy Polityka office@wochen-offce.com 0048 667-352-102 0048 501-059-473 registration / correspondence address: 05-850 Ożarów Mazowiecki ul. Dmowskiego 70A/37 Polska / Poland The personal / business

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi

Zarządzanie sieciami telekomunikacyjnymi SNMP Protocol The Simple Network Management Protocol (SNMP) is an application layer protocol that facilitates the exchange of management information between network devices. It is part of the Transmission

Bardziej szczegółowo

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE

KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE - GLIWICE SUBZONE KATOWICE SPECIAL ECONOMIC ZONE GLIWICE SUBZONE and its influence on local economy Definition: WHAT DOES THE SPECIAL ECONOMIC ZONE MEAN? THE SPECIAL ECONOMIC ZONE IS THE SEPERATED AREA WITH ATTRACTIVE TAX

Bardziej szczegółowo

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND

ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND ADVICERO TAX RETAIL MARKET IN POLAND 2014 WWW.ADVICERO.EU RETAIL MARKET IN POLAND The Polish retail market enjoyed substantial development in recent years and is expected to continue growing in the near

Bardziej szczegółowo

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2

Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Filozofia z elementami logiki Klasyfikacja wnioskowań I część 2 Mariusz Urbański Instytut Psychologii UAM Mariusz.Urbanski@amu.edu.pl Plan: definicja pojęcia wnioskowania wypowiedzi inferencyjne i wypowiedzi

Bardziej szczegółowo

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/

1 Nazwisko i imiona lub nazwa firmy będącej podmiotem uprawnionym /Surname and forenames or name of firm of applicant/ Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego 02-013 Warszawa-Śródmieście ul. Lindleya 14 Czy jest to twój pierwszy wniosek? Jeśli nie, należy podać numer ewidencyjny /Is this your first application? If not, please

Bardziej szczegółowo

Wysogotowo, 23 rd May 2007 To: Report submitted to the Polish Financial Supervision Authority Current report: 53/2007 Re: Resolutions adopted at the Annual General Meeting of Shareholders of PBG SA convened

Bardziej szczegółowo

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM

Polska Szkoła Weekendowa, Arklow, Co. Wicklow KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM KWESTIONRIUSZ OSOBOWY DZIECKA CHILD RECORD FORM 1. Imię i nazwisko dziecka / Child's name... 2. Adres / Address... 3. Data urodzenia / Date of birth... 4. Imię i nazwisko matki /Mother's name... 5. Adres

Bardziej szczegółowo

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity

Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Zwiększanie Potencjału Na Rzecz Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego Building Road Safety Capacity Training and certification of Road Safety Experts for the application of Road Safety Audit and Road Safety Inspection

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Techniques of negotiations and mediations in administration on the study program:

Bardziej szczegółowo

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała

Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie kwoty straty dla Wnioskodawcy zmarłego, który złożył wcześniej Wniosek dla osób z uszkodzeniem ciała Wyjaśnienie i ilustracje: Wyliczenie dotyczące Wniosku dla osób

Bardziej szczegółowo

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland

An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic of Poland Państwowa Inspekcja Pracy Annotation Główny Inspektorat Pracy ul. Barska 28/30 02-315 Warszawa Rzeczypospolita Polska Polska An employer s statement on the posting of a worker to the territory of the Republic

Bardziej szczegółowo

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego)

Egzamin maturalny z języka angielskiego na poziomie dwujęzycznym Rozmowa wstępna (wyłącznie dla egzaminującego) 112 Informator o egzaminie maturalnym z języka angielskiego od roku szkolnego 2014/2015 2.6.4. Część ustna. Przykładowe zestawy zadań Przykładowe pytania do rozmowy wstępnej Rozmowa wstępna (wyłącznie

Bardziej szczegółowo

Formy prawne polskich szkoły uzupełniających

Formy prawne polskich szkoły uzupełniających Formy prawne polskich szkoły uzupełniających mec. Agata Dmoch Solicitor Miejsce polskich szkół na mapie organizacji w UK oraz zwierzchnictwo Formy prawne Unincorporated Association (Stowarzyszenie) Charitable

Bardziej szczegółowo

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY

POLAND TENDER. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: zamówienia publicznego. SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY POLAND TENDER Złotów: Usługi kominiarskie wykonywane w budynkach administrowanych przez Miejski Zakład Gospodarki Lokalami w Złotowie Numer ogłoszenia: 422442-2009; data zamieszczenia: 09.12.2009 OGŁOSZENIE

Bardziej szczegółowo

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY

A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY A DIFFERENT APPROACH WHERE YOU NEED TO NAVIGATE IN THE CURRENT STREAMS AND MOVEMENTS WHICH ARE EMBEDDED IN THE CULTURE AND THE SOCIETY ODMIENNE PODEJŚCIE JAK NAWIGOWAĆ W OBECNYCH NURTACH I RUCHACH, KTÓRE

Bardziej szczegółowo

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service)

Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) Ilona B. Miles website Terms of Use (ewentualnie: Service) 1. The owner of the website Ilona B. Miles is Success Solutions LLC, Sonaty Street 6/1108, 02-744 Warsaw, Tax Identification Number: 5213689531,

Bardziej szczegółowo

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713

Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Osoby 50+ na rynku pracy 2013-1-PL1-GRU06-38713 Piąte spotkanie grupy partnerskiej w Katowicach (Polska) 19-20 maj 2015 Program Uczenie się przez całe życie Grundtvig Tytył projektu: Osoby 50+ na rynku

Bardziej szczegółowo

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration

PROJECT. Syllabus for course Principles of Marketing. on the study program: Administration Poznań, 2012, September 20th Doctor Anna Scheibe adiunct in the Department of Economic Sciences PROJECT Syllabus for course Principles of Marketing on the study program: Administration I. General information

Bardziej szczegółowo

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych

Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Konsorcjum Śląskich Uczelni Publicznych Dlaczego powstało? - świat przeżywa dziś rewolucję w obszarze edukacji, - naszym celem jest promocja śląskiego jako regionu opartego na wiedzy, i najnowszych technologiach,

Bardziej szczegółowo

Cracow University of Economics Poland

Cracow University of Economics Poland Cracow University of Economics Poland Sources of Real GDP per Capita Growth: Polish Regional-Macroeconomic Dimensions 2000-2005 - Keynote Speech - Presented by: Dr. David Clowes The Growth Research Unit,

Bardziej szczegółowo

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area

Tworzenie zintegrowanych strategii miejskich. Creation of integrated urban strategies? the example of the Krakow Functional Area ZRÓWNOWAŻONY ROZWÓJ OBSZARÓW MIEJSKICH W KRAJACH CZŁONKOWSKICH UE W LATACH 2014-2020 29 września 1 października 2015 r. Sesja warsztatowa - Zintegrowane Strategie Miejskie tworzenie i realizacja Tworzenie

Bardziej szczegółowo

1 z 6 2012-04-26 11:34

1 z 6 2012-04-26 11:34 AP Biznes - Nowy EMITENT - - REINHOLD POLSKA AB 1 z 6 2012-04-26 11:34 RB: Informacja o zawarciu Porozumienia dotyczącego spłaty należności/information on conclusion of Agreement on repayment of amounts

Bardziej szczegółowo

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach

Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Akademia Ekonomiczna w Poznaniu Wydział Zarządzania Specjalność: Inwestycje Kapitałowe i Strategie Finansowe Przedsiębiorstw Zastosowanie Internetu w małych i średnich przedsiębiorstwach Michał Goc Praca

Bardziej szczegółowo

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu

Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Łukasz Reszka Wiceprezes Zarządu Time for changes! Vocational activisation young unemployed people aged 15 to 24 Projekt location Ząbkowice Śląskie project produced in cooperation with Poviat Labour Office

Bardziej szczegółowo

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond.

Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project can respond. Project CARETRAINING PROJECT EVALUATION QUESTIONNAIRE Projekt CARETRAINING KWESTIONARIUSZ EWALUACJI PROJEKTU Please fill in the questionnaire below. Each person who was involved in (parts of) the project

Bardziej szczegółowo

Logistics 1st degree (1st degree / 2nd degree) General (general / practical)

Logistics 1st degree (1st degree / 2nd degree) General (general / practical) MODULE DESCRIPTION Module code Module name Module name in English Valid from academic year 2012/2013 MODULE PLACEMENT IN THE SYLLABUS Z-LOG-1074 Zarządzanie relacjami z klientami Customer Relationship

Bardziej szczegółowo

Informal Support in Ageing Societies

Informal Support in Ageing Societies Informal Support in Ageing Societies The Elderly, the Family and the Welfare State Dependency Ratios Myth and Reality The Elderly as Providers and Recipients Future Challenges Policy Implications 1 Dependency

Bardziej szczegółowo

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI

Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI Domy inaczej pomyślane A different type of housing CEZARY SANKOWSKI O tym, dlaczego warto budować pasywnie, komu budownictwo pasywne się opłaca, a kto się go boi, z architektem, Cezarym Sankowskim, rozmawia

Bardziej szczegółowo

Patient Protection in Clinical Trials

Patient Protection in Clinical Trials Patient Protection in Clinical Trials Marek Czarkowski Bioethic Committee Warsaw Chamber of Physicians Factors affecting security and rights of research participants International regulations Domestic

Bardziej szczegółowo

Assurance of Support Niektórzy migranci muszą przed przyznaniem wizy na pobyt w Australii uzyskać Assurance of Support (AoS).

Assurance of Support Niektórzy migranci muszą przed przyznaniem wizy na pobyt w Australii uzyskać Assurance of Support (AoS). Assurance of Support Niektórzy migranci muszą przed przyznaniem wizy na pobyt w Australii uzyskać Assurance of Support (AoS). Department of Immigration and Citizenship ustala, które wnioski wizowe wymagają

Bardziej szczegółowo

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011

Implementation of the JEREMIE initiative in Poland. Prague, 8 November 2011 Implementation of the JEREMIE initiative in Poland Prague, 8 November 2011 Poland - main beneficiary of EU structural funds - 20% of allocation within cohesion policy (EUR 67 bln) Over EUR 10 bln of NSRF

Bardziej szczegółowo

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r

EGARA 2011. Adam Małyszko FORS. POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r EGARA 2011 Adam Małyszko FORS POLAND - KRAKÓW 2-3 12 2011r HISTORIA ELV / HISTORY ELV 1992r. 5 Program działań na rzecz ochrony środowiska / EAP (Environmental Action Plan) 1994r. Strategia dobrowolnego

Bardziej szczegółowo

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ

PORTS AS LOGISTICS CENTERS FOR CONSTRUCTION AND OPERATION OF THE OFFSHORE WIND FARMS - CASE OF SASSNITZ Part-financed by EU South Baltic Programme w w w. p t m e w. p l PROSPECTS OF THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN POLAND - OFFSHORE WIND INDUSTRY IN THE COASTAL CITIES AND PORT AREAS PORTS AS LOGISTICS

Bardziej szczegółowo

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round

Extraclass. Football Men. Season 2009/10 - Autumn round Extraclass Football Men Season 2009/10 - Autumn round Invitation Dear All, On the date of 29th July starts the new season of Polish Extraclass. There will be live coverage form all the matches on Canal+

Bardziej szczegółowo

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015

Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki. Karta przedmiotu. obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2014/2015 Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki Karta przedmiotu Wydział Inżynierii Środowiska obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 014/015 Kierunek studiów: Inżynieria Środowiska

Bardziej szczegółowo

Why choose No Hau Studio?

Why choose No Hau Studio? Why choose No Hau Studio? We ve been perfecting our skills for over 10 years. Branding and Communications are the core of our activities. B2B is our speciality. Customer s Satisfaction is our priority.

Bardziej szczegółowo

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego

18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego. 19. Mo liwe pytania egzaminatora i przyk³adowe odpowiedzi egzaminowanego 18. Przydatne zwroty podczas egzaminu ustnego I m sorry, could you repeat that, please? - Przepraszam, czy mo na prosiæ o powtórzenie? I m sorry, I don t understand. - Przepraszam, nie rozumiem. Did you

Bardziej szczegółowo

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip)

Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Realizacja systemów wbudowanych (embeded systems) w strukturach PSoC (Programmable System on Chip) Embeded systems Architektura układów PSoC (Cypress) Możliwości bloków cyfrowych i analogowych Narzędzia

Bardziej szczegółowo

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013

Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 Doświadczenia z wymiany menedżerskiej Polskiej Federacji Szpitali JACEK DOMEJKO POZNAŃ 2013 ZAGADNIENIA: POLSKA FEDERACJA SZPITALI WYMIANA KADRY SZPITALNEJ W RAMACH PROGRAMU HOPE PRZYKŁAD WYMIANY SZPITAL

Bardziej szczegółowo

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers

Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers Podsumowanie Raportu o Romach i Travellers 10-12 milionów Romów w Europie 6 milionów mieszkających w U E Irlandia Polska Republika Czeska Turcja Populacja społeczności romskiej w liczbach Irlandia Polska

Bardziej szczegółowo

Wzór wniosku o zwrot podatku VAT

Wzór wniosku o zwrot podatku VAT Załącznik Nr 1 Wzór wniosku o zwrot podatku VAT Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego Warszawa-Śródmieście Czy jest to twój pierwszy wniosek? Jeśli nie, należy podać numer ewidencyjny /Is this your first

Bardziej szczegółowo

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM

HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM HOW TO COMMUNICATE ECOTOURISM CHRIS MILNES, HELLENIC ECOTOURISM SOCIETY Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich: Europa inwestująca w obszary wiejskie. Projekt opracowany przez Społeczny

Bardziej szczegółowo

Prawna obsługa biznesu Legal services to business

Prawna obsługa biznesu Legal services to business Prawna obsługa biznesu Legal services to business Magdalena Kołecka wspólnik Kołecka i Wspólnicy Szanowni Państwo, Kancelaria Kołecka i Wspólnicy zapewnia kompleksowe usługi prawne dla firm. Skutecznie

Bardziej szczegółowo

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH

Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Kierunek Elektronika i Telekomunikacja, Studia II stopnia Specjalność: Systemy wbudowane Metodyki projektowania i modelowania systemów Cyganek & Kasperek & Rajda 2013 Katedra Elektroniki AGH Zagadnienia

Bardziej szczegółowo

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA

ANKIETA ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Przedszkole Nr 1 w Zabrzu ANKIETA ul. Reymonta 52 41-800 Zabrze tel./fax. 0048 32 271-27-34 p1zabrze@poczta.onet.pl http://jedyneczka.bnet.pl ŚWIAT BAJEK MOJEGO DZIECKA Drodzy Rodzice. W związku z realizacją

Bardziej szczegółowo

UWAGA!!!! Nie odsyłać do Spółki ATTENTION!!!!! Do not send it to the Company

UWAGA!!!! Nie odsyłać do Spółki ATTENTION!!!!! Do not send it to the Company UWAGA!!!! Nie odsyłać do Spółki ATTENTION!!!!! Do not send it to the Company INSTRUKCJA ZAŁĄCZNIK DO PEŁNOMOCNICTWA DOTYCZĄCA WYKONYWANIA PRZEZ PEŁNOMOCNIKA PRAWA GŁOSU NA ZWYCZAJNYM WALNYM ZGROMADZENIU

Bardziej szczegółowo

BALANCE SHEET/Bilans. Total Assets/Suma aktywów 6.476.595

BALANCE SHEET/Bilans. Total Assets/Suma aktywów 6.476.595 Ę ł ś ń ł ł ł ł ł ń ń Ę ń ł ś BALANCE SHEET/Bilans Note 31/12/10 ASSETS/Aktywa Non-current assets/aktywa trwałe Tangible Assets/Rzeczowe aktywa trwałe 6.1 2.978.726 Intangible Assets/Wartości niematerialne

Bardziej szczegółowo

OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL

OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL OSTC GLOBAL TRADING CHALLENGE MANUAL Wrzesień 2014 www.ostc.com/game Po zarejestrowaniu się w grze OSTC Global Trading Challenge, zaakceptowaniu oraz uzyskaniu dostępu to produktów, użytkownik gry będzie

Bardziej szczegółowo

Newsletter prawny PNP LAW II kwartał 2016. Legal Newsletter of PNP LAW 2 nd quarter of 2016

Newsletter prawny PNP LAW II kwartał 2016. Legal Newsletter of PNP LAW 2 nd quarter of 2016 Newsletter prawny PNP LAW II kwartał 2016 Legal Newsletter of PNP LAW 2 nd quarter of 2016 Zespół prawników z PNP LAW chciałby przybliżyć Państwu w ramach niniejszego Newslettera wybrane zagadnienia prawne,

Bardziej szczegółowo

Cel szkolenia. Konspekt

Cel szkolenia. Konspekt Cel szkolenia About this CourseThis 5-day course provides administrators with the knowledge and skills needed to deploy and ma Windows 10 desktops, devices, and applications in an enterprise environment.

Bardziej szczegółowo

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych.

Załącznik 1. Kwestionariusz rozesłany został również w języku angielskim do spółek zagranicznych. Załącznik 1. Poniżej znajduje się kwestionariusz, za pomocą którego Stowarzyszenie Emitentów Giełdowych zwróciło się do emitentów z prośbą o wyrażenie opinii na temat tzw. listy alertów. Spółki oceniały

Bardziej szczegółowo

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko

Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik. Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for. Tatras National Park (Slovakia) Director Pawel Majko April 22, 2012 Vice-mayor of Zakopane Wojciech Solik Tatrzanski Park Narodowy Director Pawel Skawinski (host) Polish Ministry of the Environment Chief Specialist for National Parks Jan Reklewski Tatras

Bardziej szczegółowo

Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!"

Awareness campaign Safe rail-road level crossing Stop and Live! Awareness campaign Safe rail-road level crossing "Stop and Live!" www.plk-sa.pl Geneva, 12-13 May 2014 The key objective of the campaign is: What are our objectives? - to promote the correct patterns of

Bardziej szczegółowo

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+

Goodman Poznań Airport Logistics Centre 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business+ Goodman Poznań Airport 16,734 sqm warehouse space available as from Q3 2016. Best placed for business Goodman Poznań Airport ul. Batorowska 35, 62-081 Wysogotowo, Poznań Najlepsze miejsce dla biznesu Goodman

Bardziej szczegółowo

SYLLABUS. Human Resources Management Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot/department Wydział Wychowania Fizycznego Kod przedmiotu/course CODE

SYLLABUS. Human Resources Management Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot/department Wydział Wychowania Fizycznego Kod przedmiotu/course CODE SYLLABUS Nazwa przedmiotu/course TITLE Human Resources Management Nazwa jednostki prowadzącej przedmiot/department Wydział Wychowania Fizycznego Kod przedmiotu/course CODE Studia/DEGREE PROGRAMME Europejczyk

Bardziej szczegółowo

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE

I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE I INTERNATIONAL SCIENTIFIC CONFERENCE EU SECURITY AND CRISIS MANAGEMENT FLOOD-2010 ATENEUM UNIVERSITY IN GDANSK P FUNDATION PRO POMERANIA NOTICE NO. 1 I International Scientific Conference EU SECURITY

Bardziej szczegółowo

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO

Presented by. Dr. Morten Middelfart, CTO Meeting Big Data challenges in Leadership with Human-Computer Synergy. Presented by Dr. Morten Middelfart, CTO Big Data Data that exists in such large amounts or in such unstructured form that it is difficult

Bardziej szczegółowo

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent

Steps to build a business Examples: Qualix Comergent How To Start a BUSINESS Agenda Steps to build a business Examples: Qualix Comergent 1 Idea The Idea is a Piece of a Company 4 2 The Idea is a Piece of a Company Investing_in_New_Ideas.wmv Finding_the_Problem_is_the_Hard_Part_Kevin

Bardziej szczegółowo

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M

Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M Auschwitz and Birkenau Concentration Camp Records, 1940 1945 RG 15.191M United States Holocaust Memorial Museum Archive 100 Raoul Wallenberg Place SW Washington, DC 20024 2126 Tel. (202) 479 9717 Email:

Bardziej szczegółowo

POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI SPÓŁKA AKCYJNA FINANCIAL STATEMENTS FOR THE YEAR ENDED 31 DECEMBER 2012

POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI SPÓŁKA AKCYJNA FINANCIAL STATEMENTS FOR THE YEAR ENDED 31 DECEMBER 2012 POLSKI HOLDING NIERUCHOMOŚCI SPÓŁKA AKCYJNA FINANCIAL STATEMENTS FOR THE YEAR ENDED 31 DECEMBER 2012 Statement of Financial Position as at 31 December 2012 ASSETS Note December 31, 2012 December 31, 2011

Bardziej szczegółowo

Session 1 :Urban Transport Projects The EU regulatory framework for urban transport projects financed by Structural Funds

Session 1 :Urban Transport Projects The EU regulatory framework for urban transport projects financed by Structural Funds European Commission Direktorate General for Energy and Transport Session 1 :Urban Transport Projects The EU regulatory framework for urban transport projects financed by Structural Funds Seminar on State

Bardziej szczegółowo

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company

Employment. Number of employees employed on a contract of employment by gender in 2012. Company Im not found /sites/eneacsr2012.mess-asp.com/themes/eneacsr2012/img/enea.jpg Employt Capital Group is one of the largest companies in the energy industry. Therefore it has an influence, as an employer,

Bardziej szczegółowo

How much does SMARTech system cost?

How much does SMARTech system cost? 1. How much does an intelligent home system cost? With over six years of experience in construction of Intelligent Home Systems we have done a value analysis of systems and services usually purchased by

Bardziej szczegółowo

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT

A n g i e l s k i. Phrasal Verbs in Situations. Podręcznik z ćwiczeniami. Dorota Guzik Joanna Bruska FRAGMENT A n g i e l s k i Phrasal Verbs in Situations Podręcznik z ćwiczeniami FRAGMENT Dorota Guzik Joanna Bruska Autorzy: Dorota Guzik, Joanna Bruska Konsultacja językowa: Tadeusz Z. Wolański Lektorzy: Maybe

Bardziej szczegółowo

CLIENT CATEGORISATION POLICY/ POLITYKA KATEGORYZACJI KLIENTÓW

CLIENT CATEGORISATION POLICY/ POLITYKA KATEGORYZACJI KLIENTÓW CLIENT CATEGORISATION POLICY/ POLITYKA KATEGORYZACJI KLIENTÓW TeleTRADE - DJ International Consulting Ltd May 2012 / Maj 2012 2011-2013 TeleTRADE-DJ International Consulting Ltd. 1 Clients of the Company

Bardziej szczegółowo