Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii"

Transkrypt

1 Uniwersytet Rzeszowski Wydział Ekonomii STUDIA PODYPLOMOWE Mechanizmy funkcjonowania strefy euro VI edycja, rok akademicki 2014/15 Izabela Błońska Nr albumu: 4/2015 Rola Banków Centralnych w kształtowaniu świadomości ekonomicznej i finansowej obywateli. Praca dyplomowa wykonana pod kierunkiem Przyjmuję pracę Data i podpis promotora RZESZÓW 2015 Studia realizowane z Narodowym Bankiem Polskim w ramach programu edukacji ekonomicznej

2 Świadom odpowiedzialności prawnej oświadczam, że niniejsza praca dyplomowa została napisana przeze mnie samodzielnie i nie zawiera treści uzyskanych w sposób niezgodny z obowiązującymi przepisami. Oświadczam również, że przedstawiona praca nie była wcześniej publikowana, jest w pełni autorska i powstała dla celów uzyskania świadectwa ukończenia studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro i nie była także przedmiotem procedur związanych z uzyskaniem tytułu zawodowego w wyższej uczelni. Data Podpis autora pracy 2

3 Streszczenie Praca podejmuje problematykę edukacji ekonomicznej jako narzędzia kształtującego świadomość finansową społeczeństwa wpływającego na poprawę jego wiedzy finansowej oraz modelującego odpowiednie postawy. Umiejętności społeczeństwa w doborze indywidualnych rozwiązań finansowych w życiu codziennym, ale i rozumienia prawideł i procesów makroekonomicznych w obliczu dynamicznie rozwijającego się rynku finansowego oraz pro aktywna postawa obywateli są kluczowe w aspekcie rozwoju społeczno ekonomicznego kraju. Ponieważ jednym ze strategicznych celów każdego z banków centralnych jest wpieranie wzrostu gospodarczego nieodzownym elementem prowadzącym do realizacji tego celu jest prowadzenie działań edukacyjnych poprawiających stan wiedzy społeczeństwa (często w ramach strategii edukacyjnych poprzez dobór narzędzi adekwatnych do grupy edukowanych). Słowa kluczowe: Edukacja ekonomiczna, wiedza finansowa, kompetencje finansowe, świadomość ekonomiczna, strategia edukacyjna, inicjatywy NBP, banki centralne, programy edukacyjne, edutainment. TYTUŁ The Role of Central Banks in Economic and Personal Finance Education. 3

4 SPIS TREŚCI WSTĘP.. 5 ROZDZIAŁ I. EDUKACJA EKONOMICZNA DETERMINANTĄ WZROSTU GOSPODARCZEGO I DOBROBYTU SPOŁECZEŃSTWA Istota wiedzy i edukacji finansowej Ocena poziomu wiedzy finansowej w Polsce i krajach UE.. 10 ROZDZIAŁ II.DZIAŁALNOŚĆ EDUKACYJNA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO Wizja, misja cele i narzędzia w realizacji Strategii edukacyjnej NBP Przegląd projektów, programów i inicjatyw NBP w krzewieniu świadomości ekonomicznej Polaków 21 ROZDZIAŁ III DZIAŁALNOŚĆ EDUKACYJNA BANKÓW CENTRALNYCH UE NA PRZYKŁADZIE NIEMIEC ANGLII I FRANCJII (PRZEGLĄD INICJATYW) Działania edukacyjne Banku Centralnego Niemiec Działania edukacyjne Banku Centralnego Anglii Działania edukacyjne Banku Centralnego Francji. 32 WNIOSKI BIBLIOGRAFIA

5 Wstęp Problem badawczym niniejszej pracy jest niska świadomość ekonomiczna polskiego społeczeństwa, która jest barierą w rozwoju gospodarczym kraju. Słabe kompetencje finansowe obywateli to jedno, ale także brak zrozumienia przez społeczeństwo przydatności wiedzy ekonomicznej sprawia, iż skłonność i mobilizacja do jej poprawy jest niewielka. Brak zrozumienia zależności ekonomicznych i błędne decyzje finansowe doprowadzają do problemów społecznych związanych np. z nadmiernym zadłużeniem czy zaburzeń struktury rynku finansowego powodujących napięcia i kryzysy. Kryzys gospodarczy i rosnące zadłużenie społeczeństw zwróciły uwagę na znaczenie edukacji finansowej prowadzonej już od najmłodszych lat. Wiedza w tej dziedzinie warunkuje bowiem pełne uczestnictwo w życiu gospodarczym i bezpieczne korzystanie z coraz bardziej skomplikowanych produktów finansowych. Umiejętne zarządzanie finansami osobistymi przez gospodarstwa domowe trzeba uznać za podstawowy czynnik, pomagający zapobiegać takim problemom, jak nadmierne zadłużenie czy wykluczenie finansowe, z którymi boryka się wiele społeczeństw w krajach wysoko rozwiniętych. Kwestia nadmiernego zadłużenia gospodarstw domowych występuje od dawna w gospodarce amerykańskiej to ona była jednym z elementów, które przyczyniły się do wybuchu kryzysu nazywanego popularnie kryzysem subprime. 1 Aby zapobiec masowemu wpadaniu ludzi w nadmierne zadłużenie, na kilka lat przed obecnym kryzysem gospodarczym kraje OECD zaczęły poszukiwać ratunku w edukacji. Powstała dzięki temu nowa dziedzina aktywności sektora finansowego edukacja finansowa, która zajęła się diagnozowaniem i poprawą świadomości finansowej 2. Założoną tezą w pracy jest ta, że działalność edukacyjna banków centralnych efektywnie poprawia stan wiedzy finansowej społeczeństwa. Nabywanie umiejętność w wykorzystaniu szans i unikania zagrożeń powodują polepszenie sytuacji finansowej członków społeczeństwa a to w konsekwencji przekłada się wzrost gospodarczy kraju. 1 Iwanicz-Drozdowska, Małgorzata. "Edukacja finansowa." (2006): Kowzan, Piotr. "Krytyczna czy bankowa? Edukacja ekonomiczna na uniwersytecie i poza nim." Praktyka teoretyczna 07 (2013):

6 Atrakcyjna forma przekazu treści ekonomicznych przez NBP oraz badane Banki Centralne, programy dostosowane do selektywnie wybranych beneficjentów z uwydatnieniem korzyści z nich wynikających, powodują uznanie przydatności tej wiedzy oraz duże zainteresowanie społeczeństwa chcącego w partycypować w programach i czerpać z edukacji. Celem pracy jest pokazanie, że edukacja ekonomiczna jest konieczna, ta prowadzona przez analizowane Banki Centralne a zwłaszcza NBP poprzez dobrze zbudowaną strategię ze wskazaniem zidentyfikowanych grup docelowych oraz z zastosowaniem odpowiednich narzędzi jest skuteczna. Realizowane projekty i programy edukacyjne są popularne, partycypuje w nich coraz więcej obywateli cieszą się dużym zainteresowaniem o czym świadczy ich powtarzalność (kolejne edycje). Dzięki programom zwiększa się wiedza społeczeństwa. Dokonywanie przemyślanych decyzji finansowych przez obywateli oraz świadome ich uczestnictwo w rynku finansowym eliminuje niekorzystny rozwój ich sytuacji ekonomicznej zapewniając w skali mikro (dobrobyt gospodarstwa domowego) zaś w skali makro na bogactwo Państwa. Odpowiedni poziom wiedzy finansowej, gwarantuje większą odpowiedzialność kredytobiorców za podjęte decyzje kredytowe oraz inwestorów za podjęte decyzje inwestycyjne. Posiadanie podstawowej wiedzy i umiejętności w zakresie planowania finansowego może pomóc gospodarstwom domowym regulować ich zobowiązania finansowe i zmaksymalizować ich finansowy dobrobyt. Wiedza finansowa niewątpliwie sprzyja świadomemu angażowaniu się gospodarstw domowych w długoterminowe procesy oszczędnościowe i inwestycyjne, które zapewniają im niezależność.i bezpieczeństwo finansowe. Warto także zaznaczyć, że edukacja finansowa społeczeństw wspiera nie tylko indywidualny dobrobyt, ale także ekonomiczną kondycję całych narodów 3. W pracy zastosowano metody badawcze polegające przede wszystkim na analizie danych wtórnych. Materiał źródłowy oparto na analizie kompetencji Polaków wg. danych empirycznych pochodzących przede wszystkim z badań przeprowadzonych przez p. Danutę Maison w 2009 r. na zlecenie Fundacji Bankowej im. Leopolda Kronenberga. Było to badanie przeprowadzone na reprezentatywnej, ogólnopolskiej próbie losowo-kwotowej (losowy dobór punktów realizacji, kwotowa reprezentacja 3 Frączek, Bożena. "Obszary badań w zakresie poziomu wiedzy i edukacji finansowej społeczeństwa w Polsce i na świecie." Studia Ekonomiczne/Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 173 (2013):

7 populacji pod względem podstawowych zmiennych demograficznych ) liczącej 1502 dorosłych Polaków. Realizację terenową badania przeprowadziła firma Pentor Research International metodą bezpośrednich wywiadów wspomaganych komputerowo (CAPI) Dzięki takiemu doborowi próby do badania uprawnione jest generalizowanie obserwowanych w badaniu wyników na całą populację. Pozostałe źrodła to strony internetowe banków tj. https://www.bundesbank.de/, https://www.banque-france.fr/ 7

8 1. EDUKACJA FINASOWA DETERMINANATĄ WZROSTU GOSPODARCZEGO I DOBROBYTU SPOŁECZEŃSTWA Istota wiedzy i edukacji finansowej. Wiedza finansowa i edukacja finansowa nie posiadają jednolitej definicji, w literaturze spotyka się różnorodne opisy tych pojęć. Zwykle próby ich zdefiniowania podejmowane są przy okazji prowadzonych badań empirycznych dotyczących poziomu wiedzy czy edukacji finansowej w społeczeństwach. Badania mają na celu określenie skali zapotrzebowania na edukację finansową, bądź pozwalają ocenić skuteczność podejmowanych działań edukacyjnych. Wiedza finansowa (financial literacy) i edukacja finansowa (financial education) to pojęcia ściśle ze sobą związane. Zasadniczo edukacja finansowa zwiększa wiedzę finansową i umożliwia jej upowszechnienie 4. Często określa się edukację finansową jako narzędzie lub proces umożliwiający poprawę niskiego poziomu wiedzy i umiejętności kt przekłada się na świadomość postaw i zachowań finansowych. Wiedza finansowa ujmowana wąsko koncentruje się na wiedzy związanej (niezbędnej) z zarządzaniem pieniądzem, tj. budżetowaniem, oszczędzaniem, inwestowaniem czy ubezpieczeniem. Natomiast w szerszym ujęciu może obejmować rozumienie ekonomii oraz zależności pomiędzy warunkami ekonomicznymi a decyzjami podejmowanymi przez np. gospodarstwa domowe w obszarze finansów. Badania nad edukacją finansową, sponsorowane przez EU, wskazują, że powinna być ona analizowana i postrzegana w szerokim kontekście. Ze względu na zmieniający się rynek usług finansowych edukacja finansowa powinna być postrzegana, jako proces ciągły (life long), który umożliwia konsumentom usług finansowych podejmowanie świadomych decyzji, a pośredników finansowych motywuje do konstruowania inteligentnych i odpowiedzialnych produktów 5. Inny aspekt szerszego rozumienia wiedzy finansowej, zaproponowany przez INFE OECD 6, obejmuje, poza znajomością pojęć, faktów i danych, także świadomość, umiejętności, postawy i zachowania niezbędne do podejmowania właściwych decyzji finansowych, pozwalających na osiągnięcie indywidualnego dobrobytu finansowego. 4 Frączek, Bożena. "Obszary badań w zakresie poziomu wiedzy i edukacji finansowej społeczeństwa w Polsce i na świecie." Studia Ekonomiczne/Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 173 (2013): Financial education and better access to adequate financial services. Report, EU Project FES, Vienna 2007, s. 3 6 Międzynarodowy System Edukacji Finansowej, International Network on Financial Institution (INFE). 8

9 Edukacja finansowa wg definicji OECD jest procesem, który umożliwia inwestorom coraz lepsze zrozumienie pojęć finansowych oraz poznanie istoty produktów i usług finansowych. Edukacja finansowa, ułatwiając poznanie i dostęp do istotnych informacji (fakty, dane i wiedza fachowa), instrukcji oraz obiektywnego doradztwa, umożliwia rozwijanie umiejętności i nabywanie większej pewności w celu podejmowania bardziej skutecznych działań, które wpłyną na poprawę sytuacji finansowej. Edukacja finansowa zwiększa świadomość edukowanych zarówno w zakresie możliwości finansowych, jak i ryzyka poszczególnych rozwiązań, co ułatwia świadome podejmowanie decyzji finansowych. Z kolei, na potrzeby prac OECD nad problematyką narodowych strategii edukacji przyjęta została definicja edukacji finansowej, zgodnie z którą jest to proces wspierania w sposób przystępny, we właściwym miejscu i czasie dostępu do produktów i usług oraz poszerzanie ich wykorzystania przez segmenty społeczeństwa poprzez implementację już istniejących i innowacyjnych metod kształtowania świadomości finansowej i edukacji z perspektywą promowania finansowego dobrobytu na równi z włączeniem ekonomicznym i społecznym [Grifoni, Messy, 2012, s. 11]. Komisja Europejska zdefiniowała edukację finansową jako zdolność konsumentów i właścicieli małych przedsiębiorstw do zrozumienia produktów finansowych w celu podejmowania świadomych decyzji finansowych [Habschick i inni, 2007, s. 8] 7. Komisja Europejska wskazuje ponadto, że edukacja finansowa powinna stanowić uzupełnienie środków legislacyjnych służących zapewnieniu konsumentom właściwych informacji i właściwego doradztwa, a także odpowiedniej ich ochrony. Edukacja finansowa umożliwia zatem konsumentom podejmowanie najlepszych decyzji z punktu widzenia ich sytuacji finansowej 8. W warunkach globalnej gospodarki oraz szybkiego rozwoju ekonomicznego i technologicznego sukces zawodowy i życiowy w coraz większym stopniu zależy od posiadanej wiedzy ekonomicznej i związanych z nią praktycznych umiejętności 9. 7 I. Kuchciak, Kreowanie świadomości finansowej wyzwaniem konkurencyjności w niesprzyjającym otoczeniu, Zarządzanie i Finanse Journal of Management and Finance 4/ Komisja Wspolnot Europejskich, Komunikat Komisji w sprawie edukacji finansowej, COM (2007) 0808, 18 grudnia 2007, str. 1 9 Konferencja Narodowego Banku Polskiego Narodowego Banku Polskiego Banku Rezerwy Federalnej i Europejskiego Banku Centralnego Rola Banków centralnych w edukacji ekonomicznej i finansowej obywateli Warszawa https://www.nbp.pl/aktualnosci/wiadomosci_2006/ponadgimnazjalnea.pdf 9

10 Edukacja finansowa umożliwia wykształcenie świadomości finansowej by obywatele mogli orientować się, jakie szanse i zagrożenia niosą ze sobą zarówno typowe, jak również coraz nowsze i bardziej skomplikowane produkty finansowe 10. Błędne decyzje finansowe konsumentów jako uczestników rynku finansowego niosą ze sobą konsekwencje nie tylko dla jednostki, ale także dla całej gospodarki. Do głównych skutków można zaliczyć; niekorzystny rozwój sytuacji ekonomicznej konsumentów; narastający problem wykluczenia finansowego czyli wykluczenie społeczne; możliwość nadmiernego zadłużenia konsumentów możliwość zaburzeń struktury rynku finansowego. Wszystkie ww. skutki przekładają się następnie na wzrost kosztów systemu pomocy społecznej co w konsekwencji wpływa na ograniczenie potencjału wzrostu gospodarczego. Za przyczynę braku sukcesu finansowego społeczeństw wielu krajów uważa się coraz częściej ich niski poziom alfabetyzacji finansowej, który często wynika z niewystarczającej edukacji finansowej. Dynamiczny rozwój rynku finansowego i towarzyszący mu zwiększający się stopień skomplikowania wszystkich jego segmentów wymaga nowych treści i form edukacyjnych Ocena poziomu wiedzy finansowej w Polsce i krajach UE Stan kompetencji finansowych polskiego społeczeństwa diagnozuje m.in. Fundacja Kronenberga przy City Handlowy na podstawie cyklicznych badań realizowanych od 2008 r. Dotychczas przeprowadzonych zostało pięć edycji badania Postawy Polaków wobec oszczędzania, poszerzonych w 2009 r. o raport badawczy Stan wiedzy finansowej Polaków. Powstał on na bazie pogłębionego kwestionariusza, oceniającego zarówno wiedzę ekonomiczną, zachowania w zakresie finansów, jak i uwarunkowania psychologiczne rożnych grup społecznych. Wyniki tych badań pokazują niepokojący obraz zachowań ekonomicznych w Polsce. Początkowym etapem procesu kształtowania kompetencji finansowych jest zdobywanie wiedzy teoretycznej oraz praktycznej. Jak pokazują badania, zarówno poziom 10 OECD, The importance of financial education July 2006, Małgorzata Iwanicz Drozdowska Edukacja Ekononimiczna Biuro Analiz Sejmowych INFOS nr 15 z dn r 11 Frączek, Bożena. "Innowacje w edukacji finansowej społeczeństwa." Studia Ekonomiczne/Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 186, cz. 2 (2014):

11 wiedzy finansowej, jak i zainteresowanie nią są w polskim społeczeństwie niskie. W badaniach Stan wiedzy finansowej Polaków została ona zmierzona w trzech aspektach: 1) świadomość własnej wiedzy średnia ocena wyniosła 2,16 pkt w skali pięciopunktowej, 2) subiektywne porównanie osobistego stanu wiedzy z innymi co piąty z respondentów stwierdził, że jest ona niższa niż u innych, 3) obiektywny poziom wiedzy finansowej na 20 pytań z zakresu makroekonomii oraz finansów osobistych średnia liczba poprawnie udzielonych wyniosła 8,3 pkt, aż 10% respondentów nie udzieliło żadnej prawidłowej odpowiedzi. 12 Wg raportu odsetek Polaków oceniających poziom wiedzy finansowej jako wysoki wyniósł ok. 5%, a więc jedynie co dwudziesty ankietowany zadeklarował znajomość mechanizmów finansowych, 1/3 oceniała swoją wiedzę finansową jako średnią (33%) a kolejne 1/3 respondentów jako małą, odsetek Polaków deklarujących bardzo niski poziom wiedzy finansowej wynosił aż ok. 28%. Rysunek 1 Jak ocenia Pan/i własną wiedzę na temat zagadnień finansowych? 1% 4% 28% 34% Mała Średnia B. mała Duża 33% B.duża Źrodło:Opracowanie własne na podstawie Stan wiedzy finansowej Polaków, raport Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy,Dom Badawczy Maison, wrzesień 2009 Niski stan wiedzy finansowej Polaków to jedno, na dodatek wcale nie jest powszechna opinia, że wiedza ekonomiczna jest potrzebna, wg raportu tylko połowa badanych sądzi, że potrzebowałaby większej wiedzy na tematy finansowe, a co czwarty jest przeciwnego zdania. 12 Krzysztof Kaczmar Kompetencje finansowe Polaków w gospodarce rynkowej Biuro Analiz Sejmowych INFOS nr 5(142) 7 marca

12 Rysunek 2 Czy uważa Pan/i, że większa wiedza na tematy finansowe byłaby Panu/i potrzebna, przydatna? 40% 35% 30% 35% 31% 25% 20% 17% 15% 12% 10% 5% 0% Zdecydowanie tak Raczej tak Ani tak ani nie Raczej nie Zdecydowanie nie 5% Źrodło: Opracowanie własne na podstawie Stan wiedzy finansowej Polaków, raport Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy,Dom Badawczy Maison, wrzesień 2009 W opinii respondentów żywe jest przekonanie, że wiedza ekonomiczna jest nieciekawa: 33% Polaków uważa, że wiedza taka jest nudna (zdecydowanie i raczej nudna). Tylko 27%, ankietowanych uważa że jest ciekawa, przy czym przekonanie, że jest to zdecydowanie ciekawa wiedza ma tylko 1% Polaków. Pogląd ten jest szczególnie silnie podzielany przez osoby o małej wiedzy ekonomicznej (44% vs. 24% osoby o dużej wiedzy).brak zainteresowania wiedzą ekonomiczną może w dużym stopniu być powiązany z różnego rodzaju przekonaniami, czasami o charakterze nieco spiskowym, jak na przykład takie, że wiedza z tego zakresu jest potrzebna głównie specjalistom, a nie zwykłym ludziom (47% zgadza się), oraz że osoby posiadające taką wiedzę wykorzystują ją do nieuczciwego zarabiania pieniędzy (63% Polaków zgadza się z tym przekonaniem). Poglądy te są najbardziej powszechne wśród osób starszych i mieszkańców wsi. Małej wiedzy ekonomicznej Polaków towarzyszy równocześnie ambiwalentny stosunek do wiedzy w tym zakresie. Z jednej strony większość Polaków postrzega wiedzę 12

13 ekonomiczną jako potrzebną (pozytywny stosunek poznawczy), a z drugiej jako nudną (negatywny stosunek emocjonalny). 13 Interesujące z perspektywy badań niniejszej pracy są także źródła, z których ankietowani czerpią wiedzę na tematy ekonomiczne; 1) Wiedza na tematy ekonomiczne jest najczęściej czerpana z telewizji i prasy codziennej. Telewizja jest również medium, z którego Polacy najchętniej chcieli by czerpać taką wiedzę (może to oczywiście wynikać największej powszechności i przystępności tego medium). 2) Respondenci w nieco większym stopniu oczekują również takiej wiedzy od doradców finansowych, w porównaniu do tego w jakim stopniu korzystają z tego źródła. Niekorzystanie przez tego źródła może wynikać z tego, że większość osób nie ma świadomości darmowej dostępności takich usług. Osoby starsze i ze wsi w większym stopniu oczekują telewizji i radia (szczególnie mieszkańcy wsi,. Osoby młode chcą uzyskiwać wiedzę ekonomiczną przez Internet (serwisy edukacyjne, porady przez , elearning). Rysunek 3 Źródła wiedzy ekonomicznej Polaków (obecne i pożądane) Z KURSÓW I SZKOLEŃ DORADCA FiNANSOWY(np..Bank) PROGRAMY RADIOWE SZKOŁA SERWISY INFORMACYJNE I PRASA PROGRAMY TV POŻĄDANE OBECNE 0% 10% 20% 30% 40% 50% 60% 70% Źrodło: opracowanie własne w oparciu Stan wiedzy finansowej Polakow, raport Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy, Dom Badawczy Maison, wrzesień 2009 Dotychczas przeprowadzone badania w Polsce pokazują, że polskie społeczeństwo posiada niewielką wiedzę finansową, prowadzącą przede wszystkim do braku: umiejętności planowania swoich finansów (zwłaszcza w długim horyzoncie czasowym) oraz radzenia sobie 13 Maison, Dominika. Polak w świecie finansów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013, 256 s. ISBN s

14 z nieprzewidywalnymi szokami finansowymi, braku nawyku systematycznego oszczędzania, braku zaufania do instytucji finansowych, a tym samym do ograniczonego zakresu korzystania z ich usług. 14. Ze względu na zmiany systemu polityczno-ekonomicznego dla dużej części Polaków, a przede wszystkim osób obecnie po 50. roku życia, wiedza ekonomiczna zdobyta w dzieciństwie, czyli okresie najintensywniejszej socjalizacji ekonomicznej, nie przystaje do obecnej rzeczywistości. Wiedza z tamtego okresu w dużym stopniu jest już nieaktualna, umiejętności wtedy zdobyte nie są już przydatne, natomiast brakuje w niej wielu informacji obecnie pożądanych i często wręcz niezbędnych. Dewaluacja wiedzy ekonomicznej nie jest problemem tylko polskim. Widoczna jest ona również w wielu krajach zachodnich 15 Problem niskiej edukacji finansowej dotyczy nie tylko Polski, ale także pozostałych krajów Unii Europejskiej. Badania przeprowadzone na Węgrzech pokazały, że jedynie 6% badanych rozumie treść wiadomości ekonomicznych, 41% w bardzo małym stopniu, a 28% praktycznie wcale. Analiza rynków francuskiego, włoskiego i hiszpańskiego wykazała, że większość osób o niskich dochodach nie zwraca uwagi na różnice w cenach i warunkach usług oferowanych przez rożne instytucje finansowe, co wskazuje na brak umiejętności oceny poszczególnych usług. W Wielkiej Brytanii natomiast połowa konsumentów nie rozumie informacji umieszczanych przez instytucje finansowe w materiałach promocyjnych i informacyjnych 16 Niekorzystny obraz edukacji finansowej w Polsce potwierdziło ostatnie badanie przeprowadzone przez OECD w 14 krajach. Pytania zadawane respondentom miały na celu zidentyfikowanie poziomu wiedzy finansowej oraz ocenę zachowań i postaw wobec takich aspektów świadomości finansowej, jak: zarządzanie budżetem domowym, krótko i długoterminowe planowanie finansowe, determinanty wyboru produktów finansowych. Zestawienie prezentujące udział procentowy prawidłowych odpowiedzi Polsków na tle obywateli pozostałych krajów przedstawia wykres 14 M. Iwanicz-Drozdowska, A.K. Nowak, A. Matuszyk, R. Kitala,Produkty finansowe i edukacja finansowa w Polsce na tle wybranych krajów wysoko rozwiniętych, raport z badań statutowych nr 04/S/00010/08 wprowadzonych w latach Maison, Dominika. Polak w świecie finansów. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2013, 256 s. ISBN A. Pilecka, Świadomy klient poszukiwany, Miesięcznik Bank, luty

15 Albania Armenia Czechy Estonia Niemcy Węgry Irlandia Malezja Norwegia Peru POLSKA RPA Wielka Brytania Brytyjskie Wyspy Dziewicze Pozytywne zachowania finansowe (odsetek wskazań) Rysunek 4 100% 90% 80% 70% 60% 50% 40% 30% 20% 10% 0% Dywersyfikacja Definicja inflacji Ryzyko i zwrot Kapitalizacja odsetek oraz dobra odpowiedź napoprzednie pytanie Kalkulacja kwoty zadłużenia i odswetek Odsteki płacone Źrodło: Opracowanie własne na podstawie tabeli I. Kuchciak, Kreowanie świadomości finansowej wyzwaniem konkurencyjności w niesprzyjającym otoczeniu, Zarządzanie i Finanse Journal of Management and Finance 4/ Wyniki badania OECD wskazują na zróżnicowany poziom edukacji finansowej w badanych krajach. Odpowiedzi polskich konsumentów były natomiast w wielu aspektach gorsze niż w większości rozwiniętych krajów europejskich, w tym w Czechach, Niemczech czy Wielkiej Brytanii. Niski odsetek poprawnych wskazań widoczny był przede wszystkim w zakresie rozumienia podejmowanego ryzyka i relacji ryzyko-zwrot. Poprawnych odpowiedzi udzieliło bowiem jedynie 48% polskich respondentów, podczas gdy w Czechach 81%, w Niemczech 79%, w Wielkiej Brytanii 77%, a nawę Węgrzech 86%. Badanie OECD potwierdza więc niższy poziom wiedzy finansowej w Polsce, niż przeciętnie w krajach europejskich. 18 Po przeprowadzeniu analizy działań w zakresie edukacji finansowej w Polsce i w wybranych krajach wysoko rozwiniętych widać, iż w wielu aspektach sytuacja w Polsce odbiega in minus od sytuacji w krajach wysoko rozwiniętych. Najczęściej przypisuje sie te różnice przełomowi gospodarczo-politycznemu, jakiego Polska doznała i konieczności 17 I. Kuchciak, Kreowanie świadomości finansowej wyzwaniem konkurencyjności w niesprzyjającym otoczeniu, Zarządzanie i Finanse Journal of Management and Finance 4/ Marta Penczar Rola edukacji finansowej w ograniczaniu wykluczenia finansowego Opracowanie wykonane w Instytucie Badań nad Gospodarką Rynkową w ramach współpracy z Fundacją Konrada Adenauera w Polsce Gdańsk 2014 s

16 szybkiego wprowadzania wielu rozwiązań od dawna istniejących w krajach o gospodarce rynkowej. Edukacja w zakresie finansów osobistych nie znajdowała się wśród nich na czołowym miejscu 19. Poprawie tego stanu rzeczy sprzyjałoby wdrożenie kompleksowej narodowej strategii edukacji finansowej. Tego typu dokumenty istnieją już nie tylko w krajach rozwiniętych, ale pojawiają się również na tzw. rynkach wschodzących. Spośród państw należących do Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) blisko połowa (15) już wdrożyło taką strategię, m.in. Wielka Brytania, Hiszpania, Austria, Czechy czy Węgry. Poza Europą mają ją m.in. USA, Nowa Zelandia, Japonia, Brazylia, Indie oraz Ghana. Potrzebę wdrożenia narodowej strategii edukacji finansowej sygnalizują również organizacje międzynarodowe. Stosowne dokumenty powstały pod auspicjami OECD działania w tym zakresie wspiera też Unia Europejska 20 Każdy kraj stosuje własne rozwiązania w zakresie tworzenia strategii edukacyjnych i trudno mówić o istnieniu jednolitego modelu edukacji ekonomicznej w krajach wysoko rozwiniętych. Strategie obejmują najczęściej podstawowe pojęcia ekonomiczno-finansowe, takie jak: budżet, inwestycje, konta bankowe, inflacja, oszczędzanie, emerytura, kredyty, oprocentowanie. W większości przypadków pierwszy etap tworzenia strategii obejmuje diagnozę stanu wiedzy ekonomicznej społeczeństwa oraz określenie celów polityki edukacyjnej. W Polsce diagnozę taką oraz cele polityki edukacyjnej określił Narodowy Bank Polski w Strategii edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego na lata Wyznaczenie kierunku w Strategii oraz koordynacja działań edukacyjnych przez NBP jest niezwykle istotne. W sytuacji braku kompleksowego dokumentu regulującego kwestie edukacji finansowej w Polsce, przeprowadzane działania informacyjno-edukacyjne przez różnych interesariuszy; banki komercyjne, instytucje finansowe, ubezpieczeniowe mogą charakteryzować się dużym stopniem przypadkowości i nie odnosić pożądanego skutku. 19 Iwanicz-Drozdowska, M., et al. "Produkty finansowe i edukacja finansowa w Polsce na tle wybranych krajów wysoko rozwiniętych." Raport z badań statutowych nr 4 (2009): Krzysztof Kaczmar Kompetencje finansowe Polaków w gospodarce rynkowej Biuro Analiz Sejmowych INFOS nr 5(142) 7 marca

17 2. DZIAŁALNOŚĆ EDUKACYJNA NARODOWEGO BANKU POLSKIEGO. 2.1 Wizja, misja cele i narzędzia w realizacji Strategii edukacyjnej NBP Narodowy Bank Polski jest bankiem centralnym Rzeczypospolitej Polskiej. Wypełnia zadania określone w Konstytucji RP, ustawie o Narodowym Banku Polskim i ustawie Prawo bankowe. NBP pełni trzy podstawowe funkcje: banku emisyjnego, banku banków oraz centralnego banku państwa. Narodowy Bank Polski odpowiada za wartość i stabilność narodowego pieniądza 21 realizując strategie polityki pieniężnej wspiera wzrost gospodarczy Państwa. Rozwój gospodarczy min. zależy od poziomu wykształcenia społeczeństwa. Misją Narodowego Banku Polskiego jako instytucji, która wspiera rozwój gospodarczy Polski, jest upowszechnianie edukacji ekonomicznej, poprawa zrozumienia zasad funkcjonowania gospodarki rynkowej oraz promocja przedsiębiorczości. Zgodnie z art. 59 ustawy o Narodowym Banku Polskim, NBP może inicjować i organizować badania naukowe, jak również prowadzić działalność wydawniczą i promocyjną 22. Działalność wydawnicza w warunkach współczesnych obejmuje nie tylko publikowanie m.in. w celach naukowych lub edukacyjnych książek oraz periodyków, ale również prowadzenie działalności za pośrednictwem nowoczesnych środków komunikacji społecznej - środków masowego przekazu, internetu itp. Promocja obejmuje przede wszystkim działania, które zwiększają zrozumienie misji współczesnego banku centralnego, a jednocześnie podnoszą w społeczeństwie poziom wiedzy na temat pieniądza, inflacji, polityki pieniężnej i zagadnień związanych z tymi kwestiami, takimi jak np. funkcjonowanie rozmaitych rynków, determinanty elastyczności i rozwoju gospodarki, procesy zachodzące w gospodarce światowej Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu 25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r. art. 227 str Ustwa z dnia 29 sierpnia1997 r.o Narodowym Banku Polskim(Dz. U. z 2013r.poz. 908, z późn. zm.)tekst jednolity str Konferencja Narodowego Banku Polskiego Narodowego Banku Polskiego Banku Rezerwy Federalnej i Europejskiego Banku Centralnego Rola Banków centralnych w edukacji ekonomicznej i finansowej obywateli https://www.nbp.pl/aktualnosci/wiadomosci_2006/ponadgimnazjalnea.pdf 17

18 Narodowy Bank Polski, podobnie jak wiele innych banków centralnych na świecie, wspiera powszechną edukację ekonomiczną. Stan wiedzy i świadomości ekonomicznej Polaków jest wysoce niesatysfakcjonujący. Z jednej strony brakuje wiedzy o instytucjach oraz praktycznych umiejętności korzystania z instrumentów finansowych. Z drugiej strony dużym zagrożeniem są stereotypy, mity oraz błędne przekonania dotyczące zagadnień ekonomicznych. W tej sytuacji Narodowy Bank Polski uważa za niezbędne prowadzenie kompleksowych działań edukacyjnych mających na celu zwiększenie świadomości Polaków jako klientów instytucji finansowych, racjonalnie podejmujących decyzje finansowe. Ma temu służyć przyjęta w 2009 r. Strategia edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego na lata Strategia prezentuje wizję, misję oraz główne cele, są nimi; I. Wizja strategii edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego; Narodowy Bank Polski ma status ważnego ośrodka edukacji ekonomicznej, kształtującego wiedzę ekonomiczną społeczeństwa, w tym przede wszystkim w zakresie roli Narodowego Banku Polskiego jako centralnego banku państwa i ośrodka prowadzącego badania ekonomiczne. II. Misja strategii edukacji ekonomicznej Narodowego Banku Polskiego; Misją strategii edukacyjnej Narodowego Banku Polskiego jest prowadzenie skutecznych działań edukacyjnych dotyczących zjawisk ekonomicznych oraz roli Narodowego Banku Polskiego jako centralnego banku państwa. NBP jest także ośrodkiem inicjującym i prowadzącym badania ekonomiczne wykorzystywane w realizacji zadań Narodowego Banku Polskiego i Rady Polityki Pieniężnej w zakresie polityki pieniężnej. III. Cele strategiczne działań edukacyjnych A. Zwiększenie społecznej świadomości roli i misji Narodowego Banku Polskiego jako banku centralnego w życiu gospodarczym. B. Podniesienie poziomu wiedzy ekonomicznej oraz zwiększenie świadomości ekonomicznej społeczeństwa. C. Rozpowszechnienie wiedzy dotyczącej Unii Gospodarczej i Walutowej oraz Mechanizmu Kursów WalutowychII (ERM II). D. Zwiększenie świadomości społecznej dotyczącej ekonomicznego dziedzictwa narodowego. 24 Józef Ruszar Dyrektor DEiW NBP Strefa EURO europejska integracja gospodarczo-walutowa e-book do studiów podyplomowych Mechanizmy funkcjonowania strefy euro red. nauk: Krzysztof Opolski, Dagmara Mycielska, Jarosław Górski 18

Program NA WŁASNE KONTO

Program NA WŁASNE KONTO Program NA WŁASNE KONTO Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej jest organizacją pozarządową, działającą na rzecz rozwoju polskiej wsi. Od blisko 25 lat pomaga zmieniać jej wizerunek oraz aktywnie

Bardziej szczegółowo

Projekt NA WŁASNE KONTO

Projekt NA WŁASNE KONTO Projekt NA WŁASNE KONTO Fundacja Europejski Fundusz Rozwoju Wsi Polskiej jest organizacją pozarządową, działającą na rzecz rozwoju polskiej wsi. Od 25 lat pomaga zmieniać jej wizerunek oraz aktywnie wspiera

Bardziej szczegółowo

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI INNOWACYJNY MODUŁ PROGRAMOWY DLA PRZEDMIOTU PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI Nazwa innowacji: Ekonomia i finanse - innowacyjny moduł programowy dla przedmiotu Podstawy przedsiębiorczości Rodzaj innowacji: programowa

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu.

Uniwersytet w Białymstoku Wydział Ekonomiczno-Informatyczny w Wilnie SYLLABUS na rok akademicki 2009/2010 http://www.wilno.uwb.edu. SYLLABUS na rok akademicki 009/010 Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr Rok III / semestr VI Specjalność Bez specjalności Kod

Bardziej szczegółowo

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych

www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych www.uniwersytet-dzieciecy.pl Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Przedsiębiorczość dla najmłodszych Kim jesteśmy? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy to ogólnopolski, nieodpłatny program edukacji ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty

EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO. Artykuł wprowadzający do e-debaty EDUKACJA FINANSOWA SZANSĄ NA ZMNIEJSZENIE ZJAWISKA WYKLUCZENIA FINANSOWEGO I SPOŁECZNEGO Artykuł wprowadzający do e-debaty Marta Penczar, Piotr Górski, Monika Liszewska Edukacja finansowa szansą na zmniejszenie

Bardziej szczegółowo

Liderzy w oświacie Łódź 14-15 czerwca FOTO

Liderzy w oświacie Łódź 14-15 czerwca FOTO Liderzy w oświacie Łódź 14-15 czerwca FOTO Zakres prezentacji 1. Fundacja Kronenberga 2. Edukacja finansowa 3. Programy edukacji finansowej realizowane przez Fundację Kronenberga 2 Fundacja Kronenberga

Bardziej szczegółowo

Projekt miał szeroki zasięg terytorialny. Obejmował uczestników z placówek oświatowych z 14 województw w kraju. Składał się z dwóch modułów:

Projekt miał szeroki zasięg terytorialny. Obejmował uczestników z placówek oświatowych z 14 województw w kraju. Składał się z dwóch modułów: Fundacja Rodzice Szkole ul. Marszałkowska 140/62c, 00-061 Warszawa tel.: 721 326 336, fax: (22) 398 48 04 www.rodziceszkole.edu.pl kontakt@rodziceszkole.edu.pl Nr KRS: 0000268115, REGON: 140781919, NIP:

Bardziej szczegółowo

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI

ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI ZARYS WYTYCZNYCH/REKOMENDACJI dotyczących realizacji działania: Budowanie kompetencji w zakresie matematyki, informatyki i nauk przyrodniczych jako podstawy do uczenia się przez cale życie (w tym wspieranie

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Europejski rynek płatności detalicznych

Europejski rynek płatności detalicznych Europejski rynek płatności detalicznych Janina Harasim, Bożena Frączek, Grażyna Szustak, Monika Klimontowicz Streszczenie/ Abstract Książka prezentuje współczesny rynek płatności, które postrzegane są

Bardziej szczegółowo

Badanie potrzeb organizacji pozarządowych w Polsce w zakresie narzędzi planowania strategicznego i zarządzania personelem

Badanie potrzeb organizacji pozarządowych w Polsce w zakresie narzędzi planowania strategicznego i zarządzania personelem Badanie potrzeb organizacji pozarządowych w Polsce w zakresie narzędzi planowania strategicznego i zarządzania personelem Raport z badań Piotr Prokopowicz Grzegorz Żmuda Marianna Król Kraków, 2013 Spis

Bardziej szczegółowo

Jak zdobywać rynki zagraniczne

Jak zdobywać rynki zagraniczne Jak zdobywać rynki zagraniczne Nagroda Emerging Market Champions 2014 *Cytowanie bez ograniczeń za podaniem źródła: Jak zdobywać rynki zagraniczne. Badanie Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy zrealizowane

Bardziej szczegółowo

Współpraca BRE Banku z Instytutem Naukowym CASE. Warszawa, 7 września 2006 rok

Współpraca BRE Banku z Instytutem Naukowym CASE. Warszawa, 7 września 2006 rok Współpraca BRE Banku z Instytutem Naukowym CASE Warszawa, 7 września 2006 rok Agenda Historia współpracy Przesłanki współpracy Cele współpracy Formy współpracy Wysokość wsparcia finansowego Współpraca

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Spis tabel, rysunków i wykresów

Spis tabel, rysunków i wykresów Spis tabel, rysunków i wykresów Tabele Tabela B1.2-1. Wartość towarów i usług zamawianych przez Internet w ciągu ostatnich 3 miesięcy według wykształcenia osób... 47 Tabela B1.4-1 Portale internetowe z

Bardziej szczegółowo

Charakterystyka studiów Podyplomowe studia skierowane są do:

Charakterystyka studiów Podyplomowe studia skierowane są do: Akademia Sztuki w Szczecinie ogłasza nabór na drugą edycję dwusemestralnych studiów podyplomowych: Zarządzanie kulturą z wybranymi aspektami zarządzania szkolnictwem artystycznym 219 godzin zajęć zostanie

Bardziej szczegółowo

(Postanowienia ogólne)

(Postanowienia ogólne) Regulamin Konkursu grantowego dla jednostek samorządu terytorialnego na realizację projektów z zakresu edukacji ekonomicznej dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych Na podstawie 7 ust. 2 uchwały nr 32/2011

Bardziej szczegółowo

Kwestionariusz dla :

Kwestionariusz dla : Wsparcie Przedsiębiorczości Społecznej w Europie Kwestionariusz dla : osób prowadzących przedsiębiorstwa społeczne ekspertów/trenerów z obszaru ekonomii społecznej, przedsiębiorczości i zarządzania osób

Bardziej szczegółowo

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11

Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 Spis treści Przedmowa... 7 1. System zarządzania jakością w przygotowaniu projektów informatycznych...11 1.1. Wprowadzenie...11 1.2. System zarządzania jakością...11 1.3. Standardy jakości w projekcie

Bardziej szczegółowo

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ

OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ OFERTA NA BADANIA I ANALIZY DOTYCZĄCE ORGANIZACJI POZARZĄDOWYCH ORAZ AKTYWNOŚCI OBYWATELSKIEJ Stowarzyszenie Klon/Jawor to wiodąca polska organizacja zajmująca się badaniami sektora pozarządowego. Naszą

Bardziej szczegółowo

Nazwa instytucji Nazwa projektu Typ działań/cel Grupa docelowa Dodatkowe informacje Fundacja Tesco Dzieciom

Nazwa instytucji Nazwa projektu Typ działań/cel Grupa docelowa Dodatkowe informacje Fundacja Tesco Dzieciom Nazwa instytucji Nazwa projektu Typ działań/cel Grupa docelowa Dodatkowe informacje Fundacja Tesco Dzieciom Fundacja Grupy Górażdże Konkurs grantowy Pracownia Talentów Konkurs grantowy Aktywni w Regionie

Bardziej szczegółowo

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE

ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA. Szkoła Podstawowa w Chojnie ROCZNY PLAN WSPOMAGANIA W OBSZARZE Projekt realizowany przez Powiat Gryfiński pn. Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim współfinansowany przez Unię Europejską ze

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r.

Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. Uchwała Nr 28/2013/IV Senatu Politechniki Lubelskiej z dnia 26 kwietnia 2013 r. w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych Zarządzanie Logistyką w Przedsiębiorstwie, prowadzonych

Bardziej szczegółowo

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw

Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw 2012 Fundacja Małych i Średnich Przedsiębiorstw Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność

Bardziej szczegółowo

Działania komunikacyjne w projektach LIFE

Działania komunikacyjne w projektach LIFE Z a i n w e s t u j m y r a z e m w ś r o d o w i s k o Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Działania komunikacyjne w projektach LIFE Marta Wojtaniec Specjalista w Wydziale ds. Programu

Bardziej szczegółowo

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA

Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Program Polsko Amerykańskiej Fundacji Wolności realizowany przez PSPiA KLANZA Idea programu W programie Wolontariat studencki grupy liczące od dwóch do pięciu studentów wolontariuszy prowadzą zajęcia edukacyjne

Bardziej szczegółowo

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu

raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Odpowiedzialny biznes to przede wszystkim uczciwe postępowanie raport z badania przeprowadzonego na zlecenie firmy Danone i Forum Odpowiedzialnego Biznesu Współcześnie coraz więcej mówi się na świecie

Bardziej szczegółowo

Edukacja ekonomiczna seniorów. Krynica 5 września 2013 r.

Edukacja ekonomiczna seniorów. Krynica 5 września 2013 r. Edukacja ekonomiczna seniorów Krynica 5 września 2013 r. Czy seniorzy potrzebują edukacji ekonomicznej? Wiedza z zakresu ekonomii, finansów i gospodarki jest potrzebna w codziennym życiu Większość seniorów

Bardziej szczegółowo

Mikroprzedsiębiorczość w Polsce

Mikroprzedsiębiorczość w Polsce Mikroprzedsiębiorczość w Polsce Analizabarier rozwoju i dostępu do finansowania* Bd Badanie Fundacji jikronenberga przy Citi Handlowy we współpracy merytorycznej Microfinance Centre *cytowanie bez ograniczeń

Bardziej szczegółowo

Uniwersytet Łódzki. Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny. Instytut Finansów PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH FINANSE W PRAKTYCE

Uniwersytet Łódzki. Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny. Instytut Finansów PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH FINANSE W PRAKTYCE Uniwersytet Łódzki Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Finansów PROGRAM KSZTAŁCENIA STUDIÓW PODYPLOMOWYCH FINANSE W PRAKTYCE 1. Nazwa studiów podyplomowych: Finanse w praktyce 2. Zwięzły opis studiów:

Bardziej szczegółowo

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć

Matryca efektów kształcenia w odniesieniu do form zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: ZIP-3-803-s Punkty ECTS: 4 Wydział: Zarządzania Kierunek: Inżynieria Produkcji Specjalność: - Poziom studiów: Studia III stopnia Forma i tryb studiów:

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A.

Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. Zachodniopomorska Agencja Rozwoju Regionalnego S.A. powstała w 1994 roku jako spółka akcyjna, w której głównym akcjonariuszem jest Samorząd Województwa

Bardziej szczegółowo

Konsultacje społeczne

Konsultacje społeczne Konsultacje społeczne Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego 2011-2020 10 maja 2011 r. Strategia Rozwoju Kapitału Społecznego Prezentacja drugiego celu operacyjnego: zwiększenie partycypacji społecznej

Bardziej szczegółowo

KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ECTS) KIERUNEK ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA

KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ECTS) KIERUNEK ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA KATALOG PRZEDMIOTÓW (PAKIET INFORMACYJNY ) KIERUNEK ZARZĄDZANIE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA Legnica 2011/2012 Kierunek: Zarządzanie Zarządzanie przedsiębiorstwem Absolwenci specjalności zarządzanie przedsiębiorstwem

Bardziej szczegółowo

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą

Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą 2012 Punkt Konsultacyjny KSU- usługi informacyjne i doradcze dla przedsiębiorców i osób zamierzających założyć działalność gospodarczą Usługi PK KSU jako pierwowzór nowych usług PK DIAGNOZA POTRZEB KLIENTA

Bardziej szczegółowo

Dotacje dla wiedzy i technologii

Dotacje dla wiedzy i technologii Dotacje dla wiedzy i technologii Ewelina Hutmańska, Wiceprezes Zarządu Capital-ECI sp. z o.o. Polskie firmy wciąż są wtórnymi innowatorami Ponad 34,5 mld zł wydały na innowacje firmy, zatrudniające powyżej

Bardziej szczegółowo

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia

Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Załącznik nr 1 do SIWZ Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia Postępowanie prowadzone w trybie przetargu nieograniczonego. Wartość szacunkowa zamówienia nie przekracza wartości 193 000 euro Nazwa postępowania

Bardziej szczegółowo

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą

Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą KONFERENCJA w ramach projektu WYPRZEDZIĆ ZMIANĘ - PARTNERSTWO LOKALNE DLA ROZWOJU GOSPODARCZEGO POWIATU CHOJNICKIEGO Prezentacja Dokumentu Strategii Zarządzania Zmianą Gospodarczą Alicja Zajączkowska 6

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA

Fundacja Rozwoju Środowisk Lokalnych PODPORA FUNDACJA ROZWOJU ŚRODOWISK LOKALNYCH PODPORA WYNIKI BADANIA AKTYWNOŚC SPOŁECZNA SENIOREK W POWIECIE DĄBROWSKIM SMYKÓW 2014 Co sądzić o seniorach, a szczególnie kobietach? Jakie jest ich społeczne zaangażowanie

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław)

STUDIA PODYPLOMOWE. Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Komunikacja społeczna i public relations (miejsce: Wrocław) STUDIA PODYPLOMOWE Administrowanie kadrami i płacami (miejsce:wrocław) Celem studiów jest przygotowanie specjalistów z zakresu administrowania kadrami i płacami. Studia mają pogłębić wiedzę z dziedziny

Bardziej szczegółowo

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI

WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI WZORCOWE EFEKTY KSZTAŁCENIA DLA KIERUNKU STUDIÓW FINANSE STUDIA PIERWSZEGO STOPNIA PROFIL OGÓLNOAKADEMICKI Umiejscowienie kierunku w obszarze kształcenia Kierunek studiów finanse należy do obszaru kształcenia

Bardziej szczegółowo

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole

Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Numer i nazwa obszaru: 5 Wdrażanie nowych, innowacyjnych sposobów nauczania i oceniania, w celu podnoszenia efektywności kształcenia w cyfrowej szkole Temat szkolenia: Gryfikacja i inne innowacyjne metody

Bardziej szczegółowo

KONKURS GDYŃSKI BIZNESPLAN

KONKURS GDYŃSKI BIZNESPLAN KONKURS GDYŃSKI BIZNESPLAN 1. Geneza projektu 2. Cele projektu krótkoterminowe długoterminowe 3. Grupa docelowa projektu 4. Przebieg realizacji projektu 5. Korzyści z udziału w konkursie GENEZA PROJEKTU

Bardziej szczegółowo

EDUKACJA FINANSOWA DLACZEGO?

EDUKACJA FINANSOWA DLACZEGO? Fundacja Młodzieżowej Przedsiębiorczości Od grosika do złotówki Fundacja Kronenberga przy Citi Handlowy Projekt edukacji finansowej dla uczniów klas trzecich Projekt realizowany jest w województwie śląskim

Bardziej szczegółowo

PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH

PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH PRZYKŁADOWE TEMATY PRAC DYPLOMOWYCH dr Anna Andrzejewska Dotyczą one głównie nowych wyzwań edukacyjnych i zagrożeń głównie uczniów (dzieci, młodzieży) treściami mediów cyfrowych oraz interaktywnych technologii

Bardziej szczegółowo

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione

SYSTEM FINANSOWY W POLSCE. Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak. Wydanie*drugie zmienione SYSTEM FINANSOWY W POLSCE Redaktorzy naukowi Bogusław Pietrzak Zbigniew Polański Barbara Woźniak Wydanie*drugie zmienione Wydawnictwo Naukowe PWN Warszawa 2008 Spis treści Przedmowa do drugiego wydania

Bardziej szczegółowo

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE

POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE POLSKIE TOWARZYSTWO EKONOMICZNE ODDZIAŁ W BYDGOSZCZY Działalność Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego Oddział w Bydgoszczy Polskie Towarzystwo Ekonomiczne w Bydgoszczy Obszar działalności Oddział PTE w

Bardziej szczegółowo

Polska w Onii Europejskiej

Polska w Onii Europejskiej A/452928 Polska w Onii Europejskiej - wybrane polityki sektorowe Wydawnictwo SGGW Warszawa 2004 Spis treści Wstęp 9 1. CHARAKTERYSTYKA PORÓWNAWCZA GOSPODAREK POLSKI I UNII EUROPEJSKIEJ 11 1.1. Dynamika

Bardziej szczegółowo

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi

DR GRAŻYNA KUŚ. specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi DR GRAŻYNA KUŚ specjalność: Gospodarowanie zasobami ludzkimi 1. Motywacja pracowników jako element zarządzania przedsiębiorstwem 2. Pozapłacowe formy motywowania pracowników na przykładzie wybranej organizacji

Bardziej szczegółowo

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań

Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Wewnątrzinstytucjonalne formy wsparcia badań i komercjalizacji wiedzy w jednostkach naukowych - wyniki badań Koncepcja międzyinstytucjonalnego ośrodka wspierania badań Dominika Walec Uniwersytet Ekonomiczny

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo Dr hab. Maria Majewska Katedra Nauk Ekonomicznych Poznań, 1.10.2015 r. OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Wstęp do ekonomii i przedsiębiorczości na kierunku Prawo I. Informacje ogólne 1.

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych

Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Studia podyplomowe Metody Statystycznej Analizy Danych Społeczno-Ekonomicznych Zwięzły opis Studia są odpowiedzią na zapotrzebowanie istniejące na rynku pracowników sektora administracyjnego na poszerzanie

Bardziej szczegółowo

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zagadnienia na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) obowiązuje od 01.01.2016 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1

STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1 Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie we współpracy z Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Krakowie organizują STUDIA PODYPLOMOWE Leader szansą rozwoju polskiej wsi 1. Informacja

Bardziej szczegółowo

Ośrodek Regionalny Gdańsk. F u n d a c j a R o z w o j u D e m o k r a c j i L o k a l n e j ROZWÓJ W WARUNKACH KRYZYSU

Ośrodek Regionalny Gdańsk. F u n d a c j a R o z w o j u D e m o k r a c j i L o k a l n e j ROZWÓJ W WARUNKACH KRYZYSU F u n d a c j a R o z w o j u D e m o k r a c j i L o k a l n e j Seminarium zarządzania finansami jednostek samorządu terytorialnego ROZWÓJ W WARUNKACH KRYZYSU Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Ośrodek

Bardziej szczegółowo

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r.

Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej. Wejherowo, 9 październik 2013 r. Regionalny Program Strategiczny w zakresie aktywności zawodowej i społecznej Wejherowo, 9 październik 2013 r. Strategia 6 RPS RPO 2014-2020 Strategia Rozwoju Województwa Pomorskiego 2020 (wrzesień 2012)

Bardziej szczegółowo

Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce. dr Dominik Batorski, ICM UW

Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce. dr Dominik Batorski, ICM UW Diagnoza wykluczenia cyfrowego w Polsce dr Dominik Batorski, ICM UW Plan wystąpienia Wykluczenie cyfrowe co to jest? dlaczego jest to zjawisko ważne? kogo dotyczy? jakie są powody wykluczenia? co się robi

Bardziej szczegółowo

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r.

Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. Uchwała Nr VII / 18 / 04 Rady Dzielnicy Bemowo m. st. Warszawy z dnia 17 czerwca 2004 r. w sprawie wyrażenia opinii dotyczącej realizacji w latach 2004 2005 projektów: Bemowski Program Wspierania Przedsiębiorczości

Bardziej szczegółowo

Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00

Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00 Załącznik nr 6 do procedur zarządzania projektem ZASADY INFORMACJI I PROMOCJI W PROJEKCIE Z Tobą pójdę dalej program wsparcia dla dzieci z powiatu siedleckiego POKL.09.01.02-14-138/12-00 PRIORYTET IX DZIAŁANIE

Bardziej szczegółowo

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl

Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE. www.bras-edukacja.pl Finasowanie Oświaty w perspektywie 2014 2020. Środki UE Działalność szkół, placówek oświatowych, instytucji wsparcia oświaty finansowana będzie w ramach dwóch głównych Programów Operacyjnych: 1. Regionalny

Bardziej szczegółowo

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów

Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Możliwości pozyskiwania pozabudżetowych środków finansowych na digitalizację zasobów Teresa E. Szymorowska Wojewódzka Biblioteka Publiczna Książnica Kopernikańska w Toruniu e-polska Biblioteki i archiwa

Bardziej szczegółowo

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski

Spis treści: Wstęp. ROZDZIAŁ 1. Istota i funkcje systemu finansowego Adam Dmowski Rynki finansowe., Książka stanowi kontynuację rozważań nad problematyką zawartą we wcześniejszych publikacjach autorów: Podstawy finansów i bankowości oraz Finanse i bankowość wydanych odpowiednio w 2005

Bardziej szczegółowo

Nauka- Biznes- Administracja

Nauka- Biznes- Administracja Nauka- Biznes- Administracja Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka 2007-2013 Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa Rozwój polskiej gospodarki w oparciu o innowacyjne przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis

Młody obywatel. 18 sierpnia 2010 r. Opis 18 sierpnia 2010 r. Młody obywatel Opis Młodzie ludzie przy wsparciu nauczycieli i władz samorządowych badają kapitał społeczny w swojej miejscowości. Przedstawiają wnioski władzom lokalnym. Na podstawie

Bardziej szczegółowo

Szanowni Państwo, Koordynator Festiwalu BOSS

Szanowni Państwo, Koordynator Festiwalu BOSS Szanowni Państwo, w imieniu Fundacji Studenckie Forum Business Centre Club zwracamy się do Państwa z ofertą współpracy przy projekcie Festiwal BOSS. Mamy nadzieję, że poniższa oferta będzie dla Państwa

Bardziej szczegółowo

Kierownik Katedry Dr hab. Krystyna Krzyżanowska prof. SGGW

Kierownik Katedry Dr hab. Krystyna Krzyżanowska prof. SGGW Kierownik Katedry Dr hab. Krystyna Krzyżanowska prof. SGGW Zakład Komunikowania Społecznego i Doradztwa Zakład Turystyki i Rozwoju Wsi Zakład Organizacji i Ekonomiki Edukacji Kierownik: Dr inż. Ewa Jaska

Bardziej szczegółowo

Program NA WŁASNE KONTO krok po kroku

Program NA WŁASNE KONTO krok po kroku Program NA WŁASNE KONTO krok po kroku Założenia programu uzupełnienie wiedzy ekonomicznej uczniów gimnazjum, w tym w szczególności finansów (dwupłaszczyznowo, tj. znajomość instytucji finansowych i ich

Bardziej szczegółowo

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński

Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych. Autor: Artur Brzeziński Kto pomoże dziadkom, czyli historia systemów emerytalnych Autor: Artur Brzeziński Skrócony opis lekcji Uczniowie poznają wybrane fakty z historii emerytur, przeanalizują dwa podstawowe systemy emerytalne

Bardziej szczegółowo

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia Załącznik nr 1 do Uchwały nr 7/VI/2012 Senatu Wyższej Szkoły Handlowej im. Bolesława Markowskiego w Kielcach z dnia 13 czerwca 2012 roku. Efekty kształcenia dla kierunku ekonomia studia pierwszego stopnia

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ...

Spis treści. Wstęp... 9 KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... Spis treści Wstęp... 9 Rozdział I KOMUNIKACJA MARKETINGOWA UCZELNI WYŻSZEJ... 11 Rozdział II ZNACZENIE MARKI W KOMUNIKACJI MARKETINGOWEJ UCZELNI WYŻSZEJ... 33 Rozdział III ROLA SERWISU INTERNETOWEGO UCZELNI

Bardziej szczegółowo

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska

Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce. Zaproszenie do dyskusji. Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej w Polsce Zaproszenie do dyskusji Anna Królikowska Warunki do rozwoju finansowania zwrotnego dla instytucji ekonomii społecznej

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS

Imię, nazwisko i tytuł/stopień KOORDYNATORA (-ÓW) kursu/przedmiotu zatwierdzającego protokoły w systemie USOS Tryb studiów Studia stacjonarne Kierunek studiów Ekonomia Poziom studiów Pierwszego stopnia Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Bez specjalności Kod katedry/zakładu w systemie USOS 10000000

Bardziej szczegółowo

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej FRDL powstała w 1989 roku największa w Polsce organizacja pozarządowa wspomagająca samorządy terytorialne i rozwój społeczeństwa obywatelskiego laureat Nagrody Głównej

Bardziej szczegółowo

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR

British American Tobacco Polska. Biznes, Nauka i CSR British American Tobacco Polska Biznes, Nauka i CSR Akademia Augustowska British American Tobacco Polska Firma obecna w Polsce od 1991 roku a od 1997 pod nazwą British American Tobacco Polska W 2008 roku

Bardziej szczegółowo

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY

SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SOPOCKI DWUMIESIĘCZNIK POZARZĄDOWY STYCZEŃ LUTY SPOŁECZEŃSTWO / POMOC SPOŁECZNA / ZDROWIE / GOSPODARKA... 2 NAUKA / EDUKACJA... 5 KULTURA I SZTUKA... 7 EKOLOGIA/OCHRONA ŚRODOWISKA/TURYSTYKA I KRAJOZNAWSTWO...

Bardziej szczegółowo

Nie łykaj jak Pelikan Szkolenia z zakresu optymalnego doinweswania MŚP. nastawienie na sprzedaż, a nie doradztwo. skomplikowany, zawiły język finansów

Nie łykaj jak Pelikan Szkolenia z zakresu optymalnego doinweswania MŚP. nastawienie na sprzedaż, a nie doradztwo. skomplikowany, zawiły język finansów Wyniki badań ewaluacyjnych przeprowadzonych wśród uczestników szkoleń organizowanych w ramach projektu: Nie łykaj jak pelikan szkolenia z zakresu optymalnego doinwestowania MŚP Idea szkoleń W ramach projektu

Bardziej szczegółowo

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji

Dofinansowanie na rozwój działalności i wdrożenie innowacji RPO Lubuskie 2020 Oś Priorytetowa 1 Gospodarka i innowacje PI 3 c Zwiększone zastosowanie innowacji w przedsiębiorstwach sektora MŚP W ramach PI mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa mogą uzyskać wsparcie

Bardziej szczegółowo

Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VII edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym,

Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VII edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym, Wnioski z raportu ewaluacji końcowej VII edycji projektu Żyj finansowo! czyli jak zarządzać finansami w życiu osobistym, zrealizowanego w roku szkolnym 2014/2015 przez Stowarzyszenie Krzewienia Edukacji

Bardziej szczegółowo

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne

OPIS DOBREJ PRAKTYKI. ambas@ambas.pl. w radach i komitetach utworzonych przez władze publiczne OPIS DOBREJ PRAKTYKI 1. Dane dotyczące podmiotu ubiegającego się o wpis nazwa inicjatywy nazwa podmiotu Polska Sieć Ambasadorów Przedsiębiorczości Kobiet Urszula Ciołeszynska - Fundatorka i Prezes Fundacji

Bardziej szczegółowo

OP-IV.272.97.2015.MON Załącznik nr 1c do SIWZ Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia

OP-IV.272.97.2015.MON Załącznik nr 1c do SIWZ Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia OP-IV.272.97.2015.MON Załącznik nr 1c do SIWZ Szczegółowy Opis Przedmiotu Zamówienia Przedmiotem zamówienia jest zakup usług szkoleniowych dla pracowników Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego

Bardziej szczegółowo

6-7 października 2015 Wrocław

6-7 października 2015 Wrocław 6-7 października 2015 Kolejna, VI już edycja Dni Dewelopera to najważniejsze wydarzenie dotyczące rynku nieruchomości w Polsce. Istotne zagadnienia do dyskusji w gronie ekspertów koncentrują się wokół

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA

SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I SAMOKSZTAŁCENIA Bezpośrednie wsparcie rozwoju szkół poprzez zmodernizowany system doskonalenia nauczycieli w powiecie gryfińskim UDA-POKL.03.05.00-00-219/12-00 SPRAWOZDANIE Z REALIZACJI PLANU PRACY SIECI WSPÓŁPRACY I

Bardziej szczegółowo

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne

PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ. nazwa przedmiotu SYLABUS A. Informacje ogólne PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ Elementy składowe sylabusu Nazwa jednostki prowadzącej kierunek Nazwa kierunku studiów Poziom kształcenia Profil studiów Forma studiów Kod Język Rodzaj Rok studiów /semestr Wymagania

Bardziej szczegółowo

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego

KARTA KURSU. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego KARTA KURSU Nazwa Nazwa w j. ang. Seminarium dziedzinowe 2: Badanie mediów społecznościowych i marketingu internetowego Discipline seminar 2: Social media and internet marketing research Kod Punktacja

Bardziej szczegółowo

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach SYLLABUS na rok akademicki 2014/2015 Tryb studiów Studia stacjonarne Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Suwałkach Kierunek studiów Finanse i Rachunkowość Poziom studiów Stopień pierwszy Rok studiów/ semestr II / semestr 4 Specjalność Rachunkowość

Bardziej szczegółowo

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego

CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw. Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego 2011 Małgorzata Jelińska CSR a konkurencyjność polskich przedsiębiorstw Działania PARP w zakresie biznesu społecznie odpowiedzialnego Szczecin, 23.11.2011 r. Definicja CSR zgodnie z ISO 26000 Społeczna

Bardziej szczegółowo

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020

Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu. Lata 2012-2020 Strategia Wydziału Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Lata 2012-2020 1 Spis treści 1. Misja WNP. 3 2. Cele strategiczne.. 4 3. Operacjonalizacja celów strategicznych..5 4. Cel

Bardziej szczegółowo

Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego

Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości. Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego Projekt Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości Młodzieżowy Inkubator Przedsiębiorczości Inicjatywy promujące postawy przedsiębiorcze i wspierające rozwój przedsiębiorczości Fundusz Grantów na Inicjatywy

Bardziej szczegółowo

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH?

Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? BADANIE OPINII PUBLICZNEJ JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z KART PŁATNICZYCH? CZERWIEC 2010 Instytut Badania Opinii HOMO HOMINI BADANIE OPINII PUBLICZNEJ PRZEPROWADZONE NA ZLECENIE BZWBK JAK POLACY KORZYSTAJĄ Z

Bardziej szczegółowo

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych

Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Prowadzenie badań naukowych pod kątem skutecznej komercjalizacji wiedzy na dolnośląskich uczelniach wyższych Rekomendacje z Rady Programową Dolnośląskiego Ośrodka Transferu Wiedzy i Technologii, która

Bardziej szczegółowo

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU

biuro pośrednictwa Jak założyć kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Jak założyć biuro pośrednictwa kredytowego ABC BIZNESU Spis treści 2 Pomysł na firmę / 3 1. Klienci biura pośrednictwa kredytowego / 4 2. Cele i zasoby

Bardziej szczegółowo

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej

Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Wzmocnienie potencjału analitycznego administracji publicznej przedsięwzięcie podjęte przez Szefa Służby Cywilnej Warszawa, czerwiec 2014 r. Dotychczas podjęte inicjatywy Szefa Służby Cywilnej W latach

Bardziej szczegółowo

Przedsiębiorczość w Gdańsku. Miasto Gdańsk

Przedsiębiorczość w Gdańsku. Miasto Gdańsk Przedsiębiorczość w Gdańsku Miasto Gdańsk Gdańska Fundacja Przedsiębiorczości Rok powstania: 2005 r. Fundator: Miasto Gdańsk Cel: stworzenie i prowadzenie gdańskiego inkubatora przedsiębiorczości Swoje

Bardziej szczegółowo

1. Przepływ uczestników projektu Liczba osób, które:

1. Przepływ uczestników projektu Liczba osób, które: Załącznik nr do wniosku beneficjenta o płatność w ramach PO KL Szczegółowa charakterystyka udzielonego wsparcia M Mężczyźni, K Kobiety wartość wskaźnika osiągnięta w danym okresie rozliczeniowym (wg stanu

Bardziej szczegółowo

I FORUM FUNDUSZY EUROPEJSKICH Fundusze Europejskie efekty, moŝliwości i perspektywy

I FORUM FUNDUSZY EUROPEJSKICH Fundusze Europejskie efekty, moŝliwości i perspektywy I FORUM FUNDUSZY EUROPEJSKICH Fundusze Europejskie efekty, moŝliwości i perspektywy PROGRAM BLOKU FINANSOWEGO* PIENIĄDZ ROBI PIENIĄDZ czyli rola i wsparcie instytucji finansowych w procesie wykorzystania

Bardziej szczegółowo