ZASTOSOWANIE FINANSÓW BEHAWIORALNYCH W PROCESIE WEALTH MANAGEMENT

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "ZASTOSOWANIE FINANSÓW BEHAWIORALNYCH W PROCESIE WEALTH MANAGEMENT"

Transkrypt

1 ZASTOSOWANIE FINANSÓW BEHAWIORALNYCH W PROCESIE WEALTH MANAGEMENT Krzysztof Opolski 1, Tomasz Potocki 2 Streszczenie Teorie oparte na zachowaniu ludzkim zaczerpniętym z nauk psychologicznych, socjologicznych, antropologicznych w ostatniej dekadzie zaczęły się rozwijać w nieprawdopodobnym tempie, czyniąc finanse behawioralne jedną z najlepiej rozwijających się nauk w badaniu zachowań rynków finansowych. Zaprezentowanie przez autorów najczęściej popełnianych błędów na etapie podejmowania decyzji inwestycyjnych przez inwestorów pozwoli odbiorcom tej publikacji na skuteczniejsze formułowanie strategii inwestycyjnych, a także na kontrolę procesu obsługi klienta podczas współpracy doradców z klientami Wealth Management. Klasyfikacja JEL: E21, E44, G21 Słowa kluczowe: Wealth Management, finanse behawioralne, heurystyki, teoria perspektywy, racjonalność ograniczona Nadesłany: Zaakceptowany: Wprowadzenie Szeroko rozumiany rynek inwestycji, a w szczególności rynek kapitałowy był i jest przedmiotem badań wielu dyscyplin naukowych. Badania doświadczalne z pogranicza ekonomii, matematyki, ekonometrii, biologii i psychologii dostarczają coraz to nowszych katalogów ustaleń empirycznych, które są podstawą do konstrukcji modeli deskryptywnych. Z drugiej strony różne punkty widzenia problematyki inwestycji dostarczają a priori modeli preskryptywnych, których podstawowym celem jest najbardziej wiarygodny opis rzeczywistości oraz próba stworzenia narzędzi o dużej mocy predyktywnej. Próby stworzenia holistycznego modelu czy też strategii inwestycyjnej od wielu lat budzą emocje wśród praktyków i teoretyków rynków inwestycji, a obecnie także instytucji Wealth Management zarządzających majątkiem zamożnych jednostek indywidualnych. Teorie oparte na zachowaniu ludzkim zaczerpniętym z nauk psychologicznych w ostatniej dekadzie zaczęły się rozwijać w nieprawdopodobnym tempie, czyniąc finanse behawioralne jedną z najlepiej rozwijających się nauk w badaniu zachowań inwestorów na rynkach finansowych. Chociaż badacze odkryli do tej pory wiele zaskakujących odchyleń od racjonalności, które predeterminują procesy decyzyjne inwestorów, także tych z segmentu HNWI (z ang. High Net Worth Individuals), to jednak pozostaje wciąż wiele kwestii, których wyjaśnienie pozwoli na lepsze poznanie emocji i błędów kognitywnych zaburzających proces 1 Prof. dr hab. Krzysztof Opolski, Uniwersytet Warszawski, Wydział Nauk Ekonomicznych, ul. Długa 44/50, Warszawa, 2 Dr Tomasz Potocki, Uniwersytet Rzeszowski, Wydział Nauk Ekonomicznych, ul. Ćwiklińskiej 2, Rzeszów, 56

2 decyzyjny inwestorów i obniżających poziom ich bogactwa. W przeciwieństwie do tradycyjnej ekonomii podejście behawioralne cechuje się bardziej systemową analizą inwestora w kontekście wzbogacania się. Zamiast twierdzenia, że inwestorzy są racjonalni i maksymalizują użyteczność obserwuje ludzkie zachowania i oferuje wybory inwestycyjne w oparciu o analizę behawioralną. Kluczowe zatem wydaje się poznanie zasad, jakimi rządzą się prawa ekonomii behawioralnej i jakimi powinni kierować się najbogatsi, podejmując decyzje, szczególnie gdy dzieje się to pod wpływem niepewności i ryzyka. Cele klienta zamożnego Proces Wealth Management rozpoczyna wnikliwa, sformalizowana identyfikacja celów grupy HNWI. Już na wczesnym etapie analizy doradca Wealth Management musi określić proces pod kątem indywidualnego profilu klienta. Obszar ten obejmuje nie tylko sfery takie jak wcześniejsze doświadczenia inwestycyjne i wynikające z nich postawy, lecz także takie elementy jak stan cywilny, czas do emerytury czy choćby udzielone poręczenia. Najczęściej klienci postrzegają swoje cele w sposób bardzo ogólnikowy. Dla przykładu typowy klient opisuje je jako możliwość opłacenia edukacji dzieci, dostatnią emeryturę i możliwość utrzymania dotychczasowego poziomu życia (Evensky, 1997, s. 1). Tak uproszczone podejście do przyszłej sytuacji finansowej charakteryzuje brak podstawowych atrybutów niezbędnych doradcy Wealth Management do rozpoczęcia procesu planowania. Cele te wymagają niezbędnej specyfikacji dotyczącej zarówno czasu, kwot, a także klasyfikacji ich pod kątem priorytetów. Pierwszym krokiem w procesie Wealth Management jest zatem szczegółowe określenia celów klienta, przy czym w obszarze tym zazwyczaj konieczna jest edukacja klienta przez doradcę Wealth Management. Warto podkreślić w tym miejscu fakt wynikający z badań przeprowadzonych przez IBM Consulting Service (IBM Consulting Services, 2005, s. 31) pokazujących, że obszar tego działania jest kluczowy dla dalszej relacji z klientem. Ranking preferencji w odniesieniu do poziomu ich znaczenia na pierwszym miejscu umieścił jakość obsługi klienta, a na trzecim jakość doradztwa inwestycyjnego. Ustalenie celów i edukacja klienta jest zatem integralną częścią procesu Wealth Management, od której zależy nie tylko dalszy rozwój prac, lecz także jest punktem wyjścia do budowania długotrwałej relacji. Cele ukryte Klient instytucji Wealth Management zapytany o swoje cele rzadko kiedy jest zdolny do dostarczenia szczegółowej specyfikacji wizji swojej przyszłości, niemniej często wykazuje brak zainteresowania czy też krytykę w wielu kwestiach inwestycyjnych. Nastawienia to determinowane jest przez indywidualne doświadczenia i przekonania. W szczególności kwestie odnoszące się do zarządzania ryzykiem wydają się klientom na tyle oczywiste, że rzadko kiedy postrzegają oni ten obszar jako wymagający szczególnej specyfikacji (Evensky, 1997, s. 2). Oczywiście, jeśli nawet nie zostało to omówione, podstawowym celem wszystkich inwestorów jest uodpornienie się na ryzyko, które może nagle, znacznie zdeprecjonować wartość posiadanego bogactwa, dlatego też konieczne jest uwzględnienie tej kwestii na początku procesu inwestycyjnego w aspekcie podejmowanego ryzyka. Proces Wealth Management wymaga, by cele ukryte w sposób ścisły zostały określone i poddane kwantyfikacji. Konsekwencją tego jest zapewnienie odpowiednich rezerw na ewentualne koszty materializacji ryzyka czy zmienności cen rynkowych (Chorafas, 2006, s. 68). Zakres 57

3 kompetencji doradcy Wealth Management musi się skupiać na doradztwie w obszarze klasyfikacji stopnia ryzyka i kosztów jego ewentualnego pokrycia. W obszarze jego kompetencji leży także skierowanie klienta w przypadku kompleksowych lub szczególnych do odpowiednich specjalistów. Tylko po ustaleniu odpowiedniego poziomu rezerw na pokrycie konsekwencji podejmowanego ryzyka doradca Wealth Management określa sposoby zarządzania długotrwałą inwestycją, przy czym horyzont długotrwały należy utożsamiać z okresem co najmniej 5-letnim zgodnie z zasadą Five Years Rule opisaną przez Harolda Evensky ego: Jednym z fundamentalnych przekonań doradcy Wealth Management jest zasada, że inwestor powinien zostać przekonany do co najmniej 5-letniego okresu inwestycji. Zalecenie to powinno dotyczyć wszystkich decyzji inwestycyjnych (Evensky, 1997, s. 2). Drugą kategorią ukrytych celów są rezerwy na czarną godzinę związane z ekspozycją na ryzyko, będące konsekwencją niespodziewanych wydarzeń w ujęciu pejoratywnym i zabezpieczenia potencjalnych możliwości inwestycyjnych. Przekroczenie marginesu bezpieczeństwa może obniżyć poziom jakości życia klienta lub ograniczyć szanse na rozwój nowych gałęzi biznesu. Dla celów doradczych w procesie Wealth Management cele ukryte są bezdyskusyjnym priorytetem, zasoby potrzebne do pokrycia wydatków o marginalnym prawdopodobieństwie wystąpienia muszą być zatem odpowiednio poddane kwantyfikacji i osadzone w odpowiednio płynnych instrumentach z bardzo lub niskim ryzykiem. Cele średnioterminowe Po określeniu i kwantyfikacji kosztów ukrytych celów doradca Wealth Management może przejść do następnej kategorii celów średnioterminowych, które zazwyczaj określane są jako te, które inwestor chce osiągnąć przed emeryturą. Średnioterminowe cele klienta to te, które są świadomie planowane i określone we wspomnianym przedziale czasowym. W obszarze tym należy uwzględnić wydatki na edukację, wesela, dodatkowe nieruchomości, ruchomości czy też podróże dookoła świata (Evensky, 1997, s. 3). Specyfikacja tych obszarów wymaga zastosowania trzech kardynalnych kryteriów dotyczących określenia czasu, kwot i priorytetów inwestora. Przykładowo, w planie obsługi kosztów edukacji konieczne jest określenie liczby lat finansowania edukacji oraz kwot przekazywanych środków finansowych. Lokowanie kapitału z przeznaczeniem na obsługę celów średnioterminowych także powinno należeć do grupy aktywów o małym ryzyku. Cele emerytalne Ostatnim z trzech głównych celów wszystkich inwestorów jest niezależność finansowa i utrzymanie dotychczasowego poziomu życia w okresie emerytalnym. Planowanie tych potrzeb jest wyjątkowe w ujęciu kompleksowości zagadnienia. Jedni klienci potrzebują w tym okresie 3-miesięcznych rezerw gotówki, inni 12-miesięcznych. Dla kolejnych kwestią priorytetową jest posiadania ubezpieczenia na życie, dla innych jednostek ma to znaczenie marginalne itd., jednak podstawowym celem jest utrzymanie niezależności finansowej i obecnego poziomu życia. Naturalnie cele te także wymagają specyfikacji dotyczącej terminów, kwot i uszeregowania ich pod kątem ważności, niemniej jednak doradca Wealth Management przy tak nieprecyzyjnie określonych celach nadal pozostaje w gąszczu problemów związanych z niepewnością związaną z długością życia czy też indywidualnym 58

4 pojmowaniem dotychczasowego poziomu życia. Ustalenie ram czasowych w procesie planowania celów emerytalnych opiera się na estymacji długości życia klienta. Doradcy Wealth Management w obszarze tym nie odwołują się bezpośrednio do aktuarialnych tablic trwania życia, ponieważ podejście takie może być niewystarczające. Decydującym czynnikiem są tutaj unikalne geny klienta. By ująć ten aspekt w prognozowaniu, ważne jest określenie długości życia najbliższych krewnych. Kompleksowa kwantyfikacja omówionych powyżej zagadnień jest zadaniem złożonym i wymaga nie tylko określenia wieku emerytalnego inwestora, lecz także sytuacji współmałżonki/a i jej/jego oczekiwań podczas okresu emerytalnego (w przypadku braku intercyzy). Określenie profilu inwestora w tym obszarze jest procesem bardziej skomplikowanym niż dwa wcześniejsze etapy. W procesie Wealth Management prawdopodobnie najważniejszą zmienną w planowaniu strategii inwestycyjnych jest czas. Posiadanie jasno zdefiniowanych ram czasowych pozwala doradcy Wealth Management łatwiej ustalić strategię wyborów inwestycyjnych i osiąganie określonych przez klienta celów. Ustalenie celów, ich priorytetów i ram czasowych jest integralną częścią procesu Wealth Management. De facto jest fundamentem, od którego zależą późniejsze etapy prac. Apetyt na ryzyko jako czynnik kreacji bogactwa Strach przed ryzykiem jest przypuszczalnie najważniejszym ograniczeniem w procesie decyzyjnym, który w dużym stopniu wpływa na niemożliwość realizacji życiowych celów, jedną z unikalnych cech doradcy Wealth Management powinna być zatem umiejętność edukacji klienta odnośnie poziomów i rodzajów ryzyka oraz wskazanie instrumentów pozwalających na efektywne zarządzanie różnymi jego rodzajami. W procesie inwestowania próba generowania wyższych zwrotów z inwestycji wiąże się nieodzownie z koniecznością podejmowania wyższego ryzyka i zazwyczaj dłuższym horyzontem lokacji kapitału. Z drugiej strony awersja do ryzyka kreuje naturalnie niższe stopy zwrotu. Skłonność do podejmowania ryzyka jest zatem głównym determinantem bogactwa inwestora. Badania Barclays Wealth (Barclays Wealth in co-operation with Economist Intelligence, 2007, s. 3) wykazują skłonność do ryzykowniejszych decyzji zależy od poziomu bogactwa. Około 60% respondentów z aktywami powyżej 1 mln $ wykazuje, że podwyższony apetyt na ryzyko miał kluczowe znaczenie dla pomnażania ich bogactwa w porównaniu z 36% ankietowanych z majątkiem poniżej 1 mln $. Skłonność do ponoszenia ryzyka jest zatem ściśle skorelowana ze stopniem zamożności. Doradcy Wealth Management za nadrzędne (jeśli nie główne) kryterium determinujące strukturę portfela inwestycyjnego uważają wiek klienta (w). Najpopularniejsza, prosta formuła określającą skłonność do ryzyka zakłada w % inwestycji w obligacje i (100 w)% środków lokaty w akcje (Evensky, 1997, s. 15). Strategia ta może być zatem aproksymacją profilu klienta względem ryzyka na pierwszy rzut oka. Koncepcja ryzyka implikuje możliwość przyjmowania i unikania jego konsekwencji. Wraz z rozwojem rachunku prawdopodobieństwa i jego zastosowań w ekonomii podejście do pojmowania i pomiaru ryzyka nabrało nowego wymiaru. Dla zarządzających portfelem inwestycyjnym przełomowym momentem był rok 1952 i publikacja Harry ego Markowitza, w którym autor pisał: Uderzyła mnie myśl, że potrzeba analizy poziomu ryzyka jest tak samo ważna jak zwrotu. 59

5 Stwierdzenie to, choć dziś oczywiste, wówczas było przełomowe i postawiło fundamenty pod dalszy rozwój koncepcji i sposobów kwantyfikacji ryzyka. Ważnym podkreślenia jest fakt, że skłonność do podejmowania ryzyka zależy w głównej mierze od cech natury psychologicznej inwestora. Benjamin Graham, prekursor fundamentalnej teorii inwestowania, nawiązał do wagi psychologii w zarządzaniu ryzykiem w stwierdzeniu: Decyzje inwestycyjne są w 25% określone przez inteligencję i w 75% przez psychologię (Zarovin, 1987, s. 50). Naszym zdaniem proporcja ta zależy od profilu inwestora i wraz z upływem czasu może ulegać wahaniom. Szczególnie w procesie długoterminowego kreowania przepływów kapitałowych elementy psychologiczne powinny odgrywać marginalną rolę, jednak jak wykazują nowe trendy w Wealth Management aspekty psychologiczne w coraz większym stopniu determinują zachowania inwestycyjne, zatem jeśli świadomość ryzyka jest tak ważną koncepcją, a za zarządzanie nim odpowiedzialny jest doradca Wealth Management, konieczne jest poznanie przez niego nie tylko osiągnięć nauk ścisłych, lecz także behawioralnych aspektów postaw względem ryzyka. Wiedza ta powinna ułatwić pełnienie podstawowej funkcji doradcy Wealth Management, tj. alokacji kapitału w odpowiednie klasy aktywów. Główne pułapki psychologiczne rady dla najbogatszych Z punktu widzenia procesu Wealth Management najbardziej przydatną analizą decyzji jest metoda preskryptywna. Doradcy finansowi powinni kierować się właśnie tymi kryteriami w doradzaniu klientom HNWI, aby jak najlepiej służyć ich interesom. W procesie inwestycyjnym poznanie tego, jak ludzie formułują swoje oczekiwania, staje się kluczem. Wiele badań empirycznych dotyczących indywidualnych zachowań ludzi, także najbogatszych, odnośnie do sposobu podejmowania decyzji wykazało, że istnieją systematyczne odchylenia od racjonalności skutkujące postępowaniem niezgodnym z warunkiem pierwszym i drugim klasycznego paradygmatu racjonalności. Schematy nieracjonalności, które są niezgodne z pierwszym warunkiem, formułują tzw. zbiór błędów w sferze przekonań, natomiast te sprzeczne z warunkiem drugim decydują o tworzeniu alternatywnych modeli preferencji. Na obecnym etapie rozwoju finansów behawioralnych zostało odkrytych już ponad 50 odchyleń w obszarze zarówno przekonań, jak i preferencji. Przedstawiamy tylko część z nich, które w naszym odczuciu są najczęściej popełniane przez najbogatszych i ich doradców w procesie inwestycyjnym. Dodatkowo, do każdego odchylenia zaproponujemy rekomendację pomagającą w ich diagnozie i ich unikaniu. Kategoryzacja odchyleń od racjonalności spotykana w literaturze z obszaru finansów behawioralnych nie będzie zastosowana, gdyż w naszej opinii nie jest to konieczne i potrzebne z punktu widzenia klienta HNWI. Nadmierna pewność siebie Wiele badań wykazało wyraźnie, że ludzie cechują się nadmierną pewnością siebie w obszarze formułowanych ocen szans inwestycyjnych. Najczęściej ulegają dwóm rodzajom pozorów. Z jednej strony wyostrzają prawdopodobieństwa, przeszacowując duże i niedoszacowując małe. Gdy uważają coś za prawdopodobne w 80%, to jest to zgodne z pewnością, natomiast dla 20% prawdopodobieństwa wyznaczany jest poziom niemożliwości dla zdarzenia (Fischhoff, Slovic i Lichtenstein, 1977, s ). Z drugiej strony przedziały pewności formułowane dla docelowych cen instrumentów finansowych są zbyt wąskie. Jak wskazali Alpert i Raiffa (Kahneman, Slovic i Tversky, 1994, s ), 60

6 oznacza to, że gdy inwestorzy mieli oszacować wartość instrumentu z prawdopodobieństwem 98%, to tak naprawdę zrobili to jedynie z 60-% prawdopodobieństwem. Tym samym poziom błędu zamiast planowanych 2% wyniósł aż 40%. Ciekawym spostrzeżeniem podzieli się w swoim artykule D. Kahneman (1998, s. 3), który stwierdził, że najbardziej odporni na nadmierną pewność siebie są meteorologowie oraz grupa związana z wyścigami konnymi. Wynika to z trzech przesłanek: 1) spotykają podobne problemy każdego dnia, 2) dokonują wyraźnie prawdopodobnych przybliżeń funkcji celu, 3) otrzymują wyraźne i regularne wyniki swoich decyzji. Gdy nie są spełnione te trzy przesłanki, możemy się spodziewać występowania nadmiernej pewności zarówno u najbogatszych, jak i ich doradców. Ze zjawiskiem nadmiernej pewności siebie związane są także zjawiska nadreakcji lub zbyt słabej reakcji na pojawiające się informacje, które mogą wpływać na kierunek decyzji inwestorów. Ciekawy z punktu widzenia profesjonalizmu doradców Wealth Management jest fakt, że im wyższy poziom profesjonalizmu, tym wyższy wskaźnik nadmiernej pewności siebie i tym większe odchylenia od właściwych decyzji, które mogą znacznie zachwiać portfelem najbogatszych (Daniel i Titman, 1997, s. 1-5). Wśród najważniejszych rad łagodzących to odchylenie od racjonalności, jakie można zalecić doradcom i klientom Wealth Management, należy wskazać: 1) bycie świadomym, że proces inwestycyjny jest związany z niepewnością niezależnie od poziomu wiedzy klienta czy doradcy. Tym samym przedziały prawdopodobieństwa podejmowanych decyzji będę szersze i klienci HWNI będą dysponowali lepszym i bardziej prawdopodobnym horyzontem informacyjnym, 2) niepodejmowanie pochopnych i częstych decyzji zmierzających do sytuacji, w której inwestowanie zmienia się w hazard. Każda decyzja powinna być poprzedzona analizą instrumentu finansowego, a portfel poddawany regularnej ocenie nie tylko ze względu na poziom zysku, ale także porównywany z portfelem rynkowym, zyskami z alternatywnych form inwestycyjnych, 3) unikanie sytuacji, w której inwestycja w daną spółkę wynika z jej bliskości geograficznej lub lokalnego patriotyzmu. Wiele badań z zakresu psychologii rynków finansowych wykazało, że akcje spółek lokalnych traktowane są jako mniej ryzykowne właśnie ze względu na ich lokalny charakter, 4) nieprzenoszenie nadmiernej pewności siebie pomiędzy doradcę i klienta HNWI. Zbyt dobre wyniki w pomnażaniu bogactwa osłabiają czujność obu stron procesu inwestycyjnego i podnoszą poziom nadmiernej pewności siebie. Odnoszenie sukcesów do wyników portfeli rynkowych i ogólnie panujących trendów pozwoli na prawdziwą miarę zdolności doradców Wealth Management. Optymizm i pobożne życzenia Większość ludzi nierealistycznie postrzega swoje umiejętności i doświadczenie. W dużej części przypadków reguła ta potwierdza się w systematycznym planowaniu. Najczęściej zadania zaplanowane na pewien nieprzekraczalny termin w dużej części przypadków nie są dotrzymywane wykonywane na czas. Tym samym decydent zmierza w bardzo niebezpiecznym kierunku, który można określić jako iluzja kontroli. Cechuje się to sytuacją, w której przeceniamy swoje możliwości kontrolowania sytuacji, na które w rzeczywistości mamy marginalny wpływ (np. sytuacja na rynkach finansowych w roku 2008). 61

7 Szczególnie istotne znaczenie optymizm i pobożne życzenia mają zastosowanie w odniesieniu do przewidywaniu przyszłej wyceny walorów składających się w portfel najbogatszych. Badania przeprowadzone przez K. Diether, C. Malloy, A. Scherbina (2002, s ) wskazały, że spółki, co do których analitycy są najbardziej rozbieżni, osiągają najmniejszy wzrost. Wynika to z bardzo prostej zasady, która mówi, że ceny rynkowe odzwierciedlają najbardziej optymistyczne prognozy. Optymiści namawiają swoich klientów do kupna lub klienci będący optymistami sami dokonują zakupów, zawyżając w ten sposób wycenę akcji, gdyż pesymiści w tym samym czasie nie podejmują żadnej akcji inwestycyjnej. W ten sposób cena instrumentu finansowego jest zawyżona o tyle, o ile została zawyżona przez najbardziej optymistycznego analityka. Do rad, które możemy zalecić najbogatszym i ich doradcom, zaliczyć można: 1) zastosowanie mechanizmu kontrolnego dla postaci nadmiernego optymizmu przy każdej realizowanej transakcji. Pozwoli to w bardziej wiarygodny sposób oceniać sytuację oraz uwzględnić fakt, że każdy może się mylić, 2) zastosowanie w procesie inwestycyjnym wszystkich porażek, które nam się przytrafiły. Pozwoli to wcześniej wychwytywać pułapki, na które możemy być podatni. Jest to trudne ze względu na fakt, że wszyscy wolą pamiętać o swoich sukcesach, co tym bardziej może stać się skutecznym narzędziem w Wealth Management, 3) użycie dywersyfikacji portfelowej pozwoli na rozłożenie ryzyka optymizmu i jego alokacji na różne aktywa, 4) wykorzystanie obiektywnej oceny szczególnie w przypadku inwestycji kluczowych z punktu widzenia przyrastającego bogactwa. Klienci instytucji Wealth Management powinni nie korzystać z tzw. porady na drugą rękę, 5) regularność i długoterminowy plan inwestycyjny to atrybuty osłabiające nadmierny optymizm. Tym samym istnieje potrzeba stworzenia długoterminowanego planu inwestycyjnego z mechanizmami kontroli kapitału i punktów wejścia/wyjścia z rynku niezależnie od otoczenia rynkowego. Błędy wynikające z reprezentatywności Kolejną nieprawidłowością zaburzającą procesy inwestycyjne najbogatszych są błędy reprezentatywności. Ich głównym założeniem jest łamanie prawa Bayesa podczas szacowania prawdopodobieństwa. Stanowi to kolejny element zniekształcający ocenę instrumentu, który podlega procesowi wyceny. Badania prowadzone w tym zakresie wyraźnie wskazują na to, że opisy i analizy wpływają na kontekst postrzegania sytuacji i wybór często błędnej strategii inwestycyjnej. Stanowi to poważne odchylenie od racjonalności, gdyż teoretycznie przynajmniej kontekst prezentacji danej sytuacji na rynkach finansowych nie powinien wpływać znacząco na ocenę faktów (Hirshleifer, 2001, s ). Wiele badań z finansów behawioralnych wskazuje wyraźnie, że osoby popełniające błąd reprezentatywności popełniają wręcz oczywiste sprzeczności w formułowaniu swoich strategii inwestycyjnych. Błąd reprezentatywności przejawia się także w tzw. błędzie małej próbki. Bardzo wielu inwestorów pomija fakt, że pewne proporcje utrzymujące się na rynkach finansowych mają tym większe znaczenie, im większa jest próba badawcza. Niestety, jak wskazują w swoich badaniach D. Kahneman i A. Tversky (1974, s ), że niestety intuicja wskazuje na coś zupełnie odwrotnego, niż wynikałoby z logiki małej próbki. 62

8 M. Pompain (2006, s. 128) zaproponował w swojej książce cztery pytania, które mogą być pomocne w eliminacji tego błędu: 1) w jaki sposób zachowywał się i zachowuje się fundusz inwestycyjny, w który chcesz zainwestować w odniesieniu do porównywalnego pod względem wielkości i stylu inwestowania? 2) na jakich zasadach są zatrudniani zarządzający funduszami w tym analizowanym funduszu? 3) czy zarządzający są znani i osiągali wysokie wyniki w przeszłości? 4) czy fundusz w okresie 3, 5 i 10 lat przekraczał swoja stopą zwrotu średnie wyniki indeksów rynkowych? Zadanie sobie tych pytań przed wyborem danego papieru wartościowego może być bardzo pomocne w eliminacji tego kognitywnego błędu. Konserwatyzm Gdy błąd reprezentatywności prowadzi do niedoszacowania ryzyka związanego z inwestycjami w dany instrument, to konserwatyzm wpływa na przeszacowanie impulsów płynących z rynku. Warto w tym miejscu przytoczyć przykład zaprezentowany przez W. De Bondta i R. Thalera (1985, s ). Przeanalizowali oni dane stóp zwrotu z akcji rynku amerykańskiego od 1933 r. Odkryli, że akcję z bardzo niskimi stopami zwrotu w okresie poprzednich pięciu lat od punktu granicznego dla badania, w okresie kolejnych pięciu lat notowały znacząco wyższe stopy zwrotu od spółek, które w poprzednich pięciu latach od punktu granicznego dla badania, charakteryzowały się najwyższymi stopami zwrotu. Wynika to z przekonania inwestorów do zbyt konserwatywnego podejścia zarówno w obszarze zysków, jak i strat, bowiem akcje spółek określanych największymi przegranymi mogły nimi być tylko ze względu na zbyt duży pesymizm inwestorów w stosunku do nich. Konserwatyzm przejawia się także w jeszcze jeden znacząco wpływający na sytuację portfela najbogatszych sposób. Gdy już jakiś inwestor zajmie pozycję, która zaczyna przynosić straty to pozostanie w niej i tak, gdyż wierzy, że jego decyzja będzie słuszna. Wpadamy więc w pułapkę konserwatyzmu, oceniając akcje, które posiadamy w portfelu, znacznie wyżej, niż gdy były tylko w sferze naszego zainteresowania (Barberis i Thaler, 2004, s ). Co gorsza prowadzi to do iluzji, że niezrealizowana strata nota bene nią jeszcze nie jest. Konserwatyzm jako błąd poznawczy możemy bardzo często eliminować przez: 1) obiektywną weryfikację informacji zarówno tych złych, jak i tych dobrych, 2) stosowanie na początku budowania strategii inwestycyjnej punktów docelowych zysków i strat niezależnie od rozwijającej się sytuacji na rynkach finansowych, 3) korzystanie z analiz i instrumentarium oferowanych przez doradców Wealth Management, którzy mogą pomóc nam zrozumieć niestabilność sytuacji, w której w danym momencie się znaleźliśmy. Efekt myślenia wstecznego Każdy z nas powinien zadać sobie czasem pytanie o to, czy ocena sytuacji, która właśnie się zdarzyła, jest taka sama jak nasze oczekiwania i preferencje dzień przed tymi wydarzeniami. Większość badań psychologicznych dowodzi, że istnieje nieliczna grupa osób, która potrafi określić, jakie było prawdopodobieństwo wydarzeń z perspektywy czasu przeszłego. Błąd, w który wpadamy, to właśnie efekt myślenia wstecznego. Osoby zarządzające swoim bogactwem powinny w szczególny sposób zwracać uwagę na ten błąd, gdyż jest on powszechny w różnego rodzaju analizach prowadzonych w środkach 63

9 przekazu. Czytając analizy, ma się wrażenie, że autorzy dokładnie wiedzieli, co się wydarzy i kiedy się wydarzy, a tak naprawdę wpadają w błąd myślenia wstecznego. Wiele badań wskazuje wyraźnie na to, że te opinie różnią się znacząco od tych formułowanych przed danym wydarzeniem, Bowiem dlaczego patrząc z perspektywy czasu przez dłuższą część roku 2008 doradcy i instytucje finansowe doradzały swoim klientom inwestycje w fundusze inwestycyjne by potem w swoich raportach wskazywać wyraźnie, że czynniki ekonomiczne na światowych rynkach już od dawna zapowiadały takie załamanie (zaprzeczając tym samym sobie). Pojawia się więc pytanie o to, czy instytucje finansowe chciały oszukać swoich klientów czy wpadły w pułapkę efektu myślenia wstecznego przejawiającego się w tym przypadku nadmierną pewnością doradców finansowych, ale tylko odnośnie przeszłych wydarzeń. Dlatego zalecamy zarządzającym swoim bogactwem, aby: 1) pytali swoich doradców o wytyczne, założenia czy badania, jakimi kierują się w formułowaniu ich planów inwestycyjnych, ale nie odnośnie do przeszłych wyników, ale do przyszłych, 2) prosili o przedstawienie wyników swojego portfela klientów szczególnie w okresach kryzysów finansowych. Może się to stać bardzo przydatne w procesie weryfikacji wiarygodności doradcy Wealth Management, 3) oczekiwali od swoich doradców mechanizmów ich nagradzania/karania za doradztwo, żeby nie okazało się, że premia lub jej brak wynika jedynie z ilości sprzedanych walorów finansowych. Efekt zakotwiczenia Efekt ten jest jednym z ważniejszych czynników wyceny instrumentów finansowych. Inwestorzy w swoich decyzjach biorą pod uwagę ostatnio notowany poziom cen, uważając go za uprzywilejowany względem poprzednich notowań. Dla wielu z analityków przekroczenie tej granicy informuje o wzrostach, dla innych jest zapowiedzią rychłych spadków. Efekt ten oznacza, że ostatnia cena może zależeć od pewnej wartości początkowej, która podawana jest jako punkt odniesienia. Gdyby chcieć wyeliminować efekt zakotwiczenia, należałoby prosić analityków o poprawne oszacowanie przyszłej ceny akcji danej spółki tylko i wyłącznie w oparciu o wartości fundamentalne przedsiębiorstwa, bez uwzględniania przeszłych i bieżących notowań akcji. Stephan i Kiell (2000, s ) sprawdzili, czy na rynku niemieckim mamy do czynienia z efektem zakotwiczenia. Inwestorom pokazano wykresy indeksu DAX za pewien okres czasu, a następnie połowie z nich zadano pytania, czy po 12 miesiącach indeks przekroczy 6500 punktów. Drugiej połowie zadano pytanie, czy indeks spadnie poniżej 4500 punktów. Na sam koniec każdą z badanych osób poproszono o antycypację zachowania indeksu za następne 12 miesięcy. Dla pierwszej grupy przewidywana wartość indeksu wyniosła 5930 punktów, a dla drugiej 5765 punktów, widać więc wyraźnie, że efekt zakotwiczenia zadziałał. Można się także spodziewać, że gdyby podano inne wartości kotwiczące, to przewidywania ankietowe inwestorów także by się zmieniły. Aby unikać efektu zakotwiczenia inwestorzy powinni być przede wszystkim świadomi tego faktu i zadawać pytania swoim doradcom czy czasem nie ulegli właśnie temu odchyleniowi od racjonalności. Dodatkowo, rekomendujemy weryfikować na podstawie, jakich danych ich doradcy pomagają im w pomnażaniu bogactwa. 64

10 Efekt dostępności Wszystko to, co najświeższe wydaje się najbardziej dostępne i użyteczne. Cechę łatwej dostępności ma także wszystko to, co wywołuje silne emocje, robi wrażenie i rodzi różne wyobrażenia. Na rynku kapitałowym niedawny wzrost cen może skłaniać potencjalnych zainteresowanych do kupna akcji, natomiast ich spadek do sprzedaży. Osoby tak postępujące ulegają efektowi dostępności. Stephan (1999, s ) udostępnił respondentom raport z wyników giełdowych dla akcji 51 niemieckich spółek, z których 25 było dobrze znanych, zaś 26 mało znanych. Gdy raporty wykazywały, że wśród akcji znanych firm przeważają spadki kursów, zaś wśród akcji mniej znanych wzrosty, wówczas większość respondentów reprezentowała mylny pogląd o przewadze spodków w kontekście całego rynku. Natomiast gdy w grupie dobrze znanych spółek przeważały wzrosty, a w grupie mniej znanych spadki, wówczas respondenci błędnie przekonani byli, że kursy większości spółek na rynku rosły. Za każdym razem dobrze znane spółki okazywały się bardziej dostępne, przez co dominowały w ocenie całej populacji. Aby nie ulegać temu efektowi, autorzy artykułu proponują: 1) wybierać instrumenty, w które chcemy zainwestować, dopiero wówczas gdy formułujemy strategie inwestycyjną (tym samym, nie będziemy sugerować się informacjami prasowymi), 2) sprawdzać aktualność i źródło informacji, które otrzymują inwestorzy, aby nie podejmować decyzji inwestycyjnej w oparciu o nierzetelne źródła, 3) nie ulegać paradoksowi owczego pędu, któremu uległa duża część inwestorów w czasie bańki technologicznej w końcu II poł. lat 90. XX w. Mentalne księgowanie Wielokrotnie zaobserwowanym zjawiskiem jest sytuacja, w której inwestorzy, można by rzec, na oddzielnych kontach księgują pewne zdarzenia, które z punktu widzenia finansowego powinny być rozważane wspólnie, zdarzają się bowiem bardzo często sytuacje, w których inwestorzy biorą kredyt na zakup nowej emisji, choć znacznie niższym kosztem mogliby go pokryć z lokaty, którą także dysponują. Albo inny przykład, gdy trzymają pieniądze na rachunku oszczędnościowym, by w tym samym czasie korzystać z karty kredytowej. Jeszcze ciekawsze porównanie zaproponował J. R. Ritter (2003, s. 433), który wskazał, że bardzo często ludzie dzielą budżet na rozrywkę i konsumpcję. W drugim przypadku nigdy nie pozwolą sobie na zakup homara czy krewetek, choć w restauracji są w stanie znacznie przepłacić właśnie za te potrawy. M. Pompain (2006, s ) wskazuje na pięć głównych pomyłek inwestycyjnych, które oparte są o mentalne księgowanie (autorzy artykułu prezentuje cztery wybrane, które z punktu widzenia Wealth Management mają największe znaczenie). Ich uniknięcie pozwoli na zdecydowane zniwelowanie tego efektu. Są nimi: 1) mentalne księgowanie może sprawiać iluzję posiadania przez inwestora wielu portfeli inwestycyjnych, dla których oddzielnie kalkulowany jest rachunek zysków i strat. Takie postępowanie może powodować w przypadku zagregowania tych portfeli stratę inwestycyjną pomimo faktu, że przy podejściu indywidualnym inwestor zyskał na większości portfeli, 2) mentalne księgowanie może powodować irracjonalne podejście inwestorów do dzielenia zysków płynących z dochodów i wzrostu inwestycji. Tym samym proces 65

11 wydawania odsetek od zysków i zabezpieczania kapitałów może stać się mglisty i powodować złe decyzje w zakresie ich wydatków, 3) mentalne księgowanie może sprzyjać złym decyzjom inwestycyjnym w przypadku zarządzania korporacyjnymi planami emerytalnymi. Gdy pracownicy nie otrzymują oferty zakupu akcji, zdywersyfikują swój portfel pomiędzy pakiet różnych akcji i papiery o stałym dochodzie, natomiast jeśli zyskują prawo opcji na akcje, wówczas ograniczają swoje inwestycje w akcje jedynie w papiery swojego pracodawcy, czyniąc portfel znacznie bardziej ryzykowny niż w pierwszym przypadku, 4) mentalne księgowanie powoduje, że inwestorzy przywiązują się do historycznych zysków na danych walorach, nie uwzględniając ryzyka obecnej sytuacji (np. podczas kryzysu finansowego). Taka sytuacja powoduje, że finalnie osiągają małe zyski bądź co gorsza duże straty. Podsumowując powyższe odchylenia od racjonalności, należy stwierdzić, że brak uwzględnienia ich w procesie inwestycyjnym najbogatszych może spowodować, że grupa HNWI będzie przeceniała swoje umiejętności i wiedzę, niedoszacowała ryzyka związanego z danym instrumentem i przeceniała swoje umiejętności kontroli wydarzeń (Kahneman, 1998, s. 4). Dodatkowo, jeśli mechanizmy te wspomożemy regularnością i obiektywizmem osób trzecich możemy stać się częściowo odporni na odchylenia od racjonalności i postawić pierwszy krok przy lepszych zarządzaniu naszym bogactwem. Konkluzje Należy pamiętać o tym, że decyzje inwestycyjne mają zarówno wymiar finansowy, jak i emocjonalny. Co więcej, podejmowanie decyzji inwestycyjnych rodzi konsekwencje finansowe i emocjonalne. Niestety, bardzo często klienci i doradcy Wealth Management zapominają o tym drugim aspekcie, a przecież inwestowanie rodzi uczucia od dumy poprzez obawę, euforię, żal czy winę. Tym samym każdy proces inwestycyjny powinien uwzględniać dokonania finansów behawioralnych, inaczej bowiem czuje się i postępuje inwestor, który odczuwa żal z powodu straty finansowej, która była jego ewidentną pomyłką, a inaczej, gdy zależała od czynników wchodzących w skład ryzyka systematycznego. Dodatkowo, gdy inwestor nie panuje nad swoimi emocjami, wprowadza toksyczne zachowania we współpracy ze swoim doradcom, co nie wychodzi na dobre żadnej ze stron. Rozwijający się nurt finansów behawioralnych, który nawet gdy nie jest zgodny z założeniami tradycyjnej ekonomii, w zdecydowany sposób podnosi wartość badań i zwiększa nasze rozumienie tego, w jaki sposób inwestować i pomnażać bogactwo swoje lub swoich klientów. Literatura Barberis, N., Thaler, R. (2004). A Survey of Behavioral Finance. Handbook of the Economics of Finance. de Bondt, W., Thaler, R. (1985). Does the Stock Market Overreact? Journal of Finance. Barclays Wealth in Co-operation with Economist Intelligence Unit. (2007) Berclays Wealth Insight: Risk, Return and Reward, Vol. 3. Chorafas, D. N. (2006). Wealth Management. Private Banking. Investment Decision and Structured Financial Products. Elsevier. Daniel, K., Titman, S. (1997). Evidence on the Characteristics of Cross-Sectional Variation in Stock Returns, Journal of Finance. 66

12 Diether, K., Malloy, C., Scherbina, A. (2002). Stock Prices and Differences of Opinion: Empirical Evidence That Stock Prices Reflect Optimism, Journal of Finance. Evensky, H. (1997). Wealth Management. The Financial Advisor s Guide to Investing and Managing Client Assets, The Irwin/IAFP Series in Financial Planning, McGraw-Hill. Fischhoff, B., Slovic, P., Lichtenstein, S. (1977). Knowing with Certainty: the Appropriateness of Extreme Confidence, Journal of Experimental Pyschology: Human Perception and Performance. Hirshleifer, D. (2001). Investor Psychology and Asset Pricing, Journal of Finance. IBM Consulting Services (2005). European Wealth Management and Private Banking Industry Survey. Kahneman, D., Slovic, P., Tversky, I. A. (1994). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases, Cambridge University Press. Kahneman, D. (1998). Aspects of Investor Psychology, Journal of Portfolio Management. Kahneman, D., Tversky, A. (1974). Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases. Pompain, M. (2006). Behavioral Finance and Wealth Management. Wiley Finance. Ritter, J. R. (2003). Behavioral Finance, Pacific-Basin Finance Journal. Stephan, E., Kiell, G. (2000). Decision Processes in Professional Investors: Does Expertise Moderate Judgment Biases? WUV Universitaetsverlag. Stephan, E. (1999). Die Rolle von Urteilsheuristiken bei Finanzenscheidungen: Ankereffekte und Kognitive Verfügbarkeit, Finanzpsychologie. Zarovin, S. (1987). Investing Psychology Winners and Loses, Sylvia Porter s Personal Finance. Summary The Use of Behavioral Finance in the Wealth Management Process The economic theories taking into consideration human behavior and based on the achievements of psychology, sociology, anthropology have been evolving at a blistering pace over the last decade. Owing to that, the behavioral finance has become one of the fastest developing academic areas focused on the analysis of financial markets behavior. The following presentation of the most common mistakes made by investors will allow the readers of this publication to develop more effective investment strategies and establish control of the customer service in the cooperation between advisors and clients of the Wealth Management services. JEL classification: E21, E44, G21 Keywords: Wealth Management, behavioral finance, heuristics, prospect theory, bounded rationality 67

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165

Finanse behawioralne. Finanse 110630-1165 behawioralne Plan wykładu klasyczne a behawioralne Kiedy są przydatne narzędzia finansów behawioralnych? Przykłady modeli finansów behawioralnych klasyczne a behawioralne klasyczne opierają się dwóch założeniach:

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Bartek Majewski Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 11 października 2011 r. JAK POMNAŻAĆ BOGACTWO? Oszczędzanie

Bardziej szczegółowo

KURS DORADCY FINANSOWEGO

KURS DORADCY FINANSOWEGO KURS DORADCY FINANSOWEGO Przykładowy program szkolenia I. Wprowadzenie do planowania finansowego 1. Rola doradcy finansowego Definicja i cechy doradcy finansowego Oczekiwania klienta Obszary umiejętności

Bardziej szczegółowo

Psychologia inwestora

Psychologia inwestora Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Psychologia inwestora Katarzyna Sekścińska Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 21 kwietnia 2015 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV)

Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Cena do wartości księgowej (C/WK, P/BV) Wskaźnik cenadowartości księgowej (ang. price to book value ratio) jest bardzo popularnym w analizie fundamentalnej. Informuje on jaką cenę trzeba zapład za 1 złotówkę

Bardziej szczegółowo

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH

TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH ZAŁĄCZNIK NR 1 DO REGULAMINU TYPY MODELOWYCH STRATEGII INWESTYCYJNYCH W ramach Zarządzania, Towarzystwo oferuje następujące Modelowe Strategie Inwestycyjne: 1. Strategia Obligacji: Cel inwestycyjny: celem

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie Strategie inwestycyjne Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 8 maja 2014 r. Początki giełdy przodek współczesnych giełd to rynek (jarmark,

Bardziej szczegółowo

Podstawy teorii finansów

Podstawy teorii finansów Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Życie gospodarcze Psychologia inwestora Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 7 listopada 2013 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL Podstawy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku Dr Paweł Porcenaluk Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu 4 kwietnia 2016 r. Inwestowanie co to jest? Inwestowanie

Bardziej szczegółowo

Test wskaźnika C/Z (P/E)

Test wskaźnika C/Z (P/E) % Test wskaźnika C/Z (P/E) W poprzednim materiale przedstawiliśmy Państwu teoretyczny zarys informacji dotyczący wskaźnika Cena/Zysk. W tym artykule zwrócimy uwagę na praktyczne zastosowania tego wskaźnika,

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki

Spis treści Wstęp 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki Wstęp... 11 1. Ryzyko a pojęcie cykliczności, procykliczności i antycykliczności zjawisk sfery realnej i systemu finansowego gospodarki... 23 1.1. Wprowadzenie... 23 1.2. Definicje zjawiska cyklu koniukturalnego,

Bardziej szczegółowo

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie

Strategie VIP. Opis produktu. Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie. Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Tworzymy strategie oparte o systemy transakcyjne wyłącznie dla Ciebie Strategie VIP Strategia stworzona wyłącznie dla Ciebie Codziennie sygnał inwestycyjny na adres e-mail Konsultacje ze specjalistą Opis

Bardziej szczegółowo

Jak naprawdę działają rynki. Fakty i mity SPIS TREŚCI

Jak naprawdę działają rynki. Fakty i mity SPIS TREŚCI Jak naprawdę działają rynki. Fakty i mity Jack D. Schwager SPIS TREŚCI Przedmowa Prolog Część I. RYNKI, STOPA ZWROTU I RYZYKO 1. Fachowa porada Starcie Comedy Central i CNBC Indeks elfów Płatne porady

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Na dzień: 31 października 2011 Analizy Online Asset Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został przygotowany

Bardziej szczegółowo

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego

Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Budowa sztucznych sieci neuronowych do prognozowania. Przykład jednostek uczestnictwa otwartego funduszu inwestycyjnego Dorota Witkowska Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wprowadzenie Sztuczne

Bardziej szczegółowo

Proces inwestowania jest wyrzeczeniem się bieżącej konsumpcji na rzecz przyszłych, lecz niepewnych zysków [Hirschleifer, 1965, s. 509]. W przytoczonej definicji pojawiają się określenia zysku i niepewności,

Bardziej szczegółowo

Emocje, czy chłodna kalkulacja

Emocje, czy chłodna kalkulacja Emocje, czy chłodna kalkulacja zasady podejmowania decyzji inwestycyjnych Dr Robert Jagiełło Warszawa, 28 sierpnia 2012 r. Plan Podstawy analizy technicznej wykresy, formacje, Podstawy analizy behawioralnej

Bardziej szczegółowo

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS

Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Kapitalny senior emerytura nie musi być tylko z ZUS Podstawowe zasady inwestowania na giełdzie Remigiusz Lipiec Kraków, 13 października 2014r. 1 Podstawowe zasady inwestowania Określ cel inwestowania,

Bardziej szczegółowo

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3

ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 ASM 603 + ASM 604 + ASM 605: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1-3 Szczegółowy program kursu ASM 603: Finansowanie i wycena nieruchomości jako inwestycji cz. 1 1. Zagadnienia ekonomiczne

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Na dzień: 30 września 2011 Analizy Online Asset Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został przygotowany

Bardziej szczegółowo

Asset management Strategie inwestycyjne

Asset management Strategie inwestycyjne Asset management Strategie inwestycyjne Money Makers Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.pl

Bardziej szczegółowo

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w:

(Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI. 2. Czy w okresie ostatnich 5 lat inwestowała Pani / inwestował Pan w: (Miejscowość..., Data...) TEST ADEKWATNOŚCI UWAGA: W pytaniach 1 2 należy zaznaczyć właściwą odpowiedź w każdym podpunkcie. W pozostałych pytaniach należy zaznaczyć tylko jedną odpowiedź. 1. Proszę zaznaczyć

Bardziej szczegółowo

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers.

Money Makers S.A., ul. Domaniewska 39A, 02-672 Warszawa T: +48 22 463 8888, F: +48 22 463 8889, E: biuro@moneymakers.pl, W: www.moneymakers. Doświadczenie w inwestowaniu, a apetyt na zysk Ponad 53% inwestujących po raz pierwszy oczekuje, że inwestycja przyniesie im zysk zdecydowanie przewyższający inflację. Choć nie mają doświadczenia w inwestowaniu

Bardziej szczegółowo

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski

ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM. Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski ANALIZA I ZARZADZANIE PORTFELEM Specjalista ds. Analiz Giełdowych Łukasz Porębski PLAN PREZENTACJI 1) Efektywnośd rynków finansowych 2) Teoria portfela Markowitza (Nobel w 1990 r.) 3) Dywersyfikacja 4)

Bardziej szczegółowo

Wykład 8 Rynek akcji nisza inwestorów indywidualnych Rynek akcji Jeden z filarów rynku kapitałowego (ok 24% wartości i ok 90% PK globalnie) Źródło: http://www.marketwatch.com (dn. 2015-02-12) SGH, Rynki

Bardziej szczegółowo

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment

Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Jak zbierać plony? Krótkoterminowo ostrożnie Długoterminowo dobierz akcje Typy inwestycyjne Union Investment Warszawa sierpień 2011 r. Co ma potencjał zysku? sierpień 2011 2 Sztandarowy fundusz dla klientów

Bardziej szczegółowo

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics

M. Dąbrowska. K. Grabowska. Wroclaw University of Economics M. Dąbrowska K. Grabowska Wroclaw University of Economics Zarządzanie wartością przedsiębiorstwa na przykładzie przedsiębiorstw z branży produkującej napoje JEL Classification: A 10 Słowa kluczowe: Zarządzanie

Bardziej szczegółowo

Fundusze 2w1 za czy przeciw?

Fundusze 2w1 za czy przeciw? Open Finance, 12.02.2009 r. Fundusze 2w1 za czy przeciw? Fundusze mieszane zrównoważone i stabilnego wzrostu są najczęściej wybieranym typem funduszy inwestycyjnych w naszym kraju. Alternatywą dla nich

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE PROSPEKTU INFORMACYJNEGO IPOPEMA SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 WRZEŚNIA 2012 R. Niniejszym, Ipopema Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A., ogłasza

Bardziej szczegółowo

Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją

Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją Aktywny Portfel Funduszy praktyczne zarządzanie alokacją Grudzień 2010 r. AKTYWNY PORTFEL FUNDUSZY Korzyści dla klienta - Aktywnie zarządzana strategia inwestycyjna z szansą na ponadprzeciętne zyski -

Bardziej szczegółowo

Planowanie finansów osobistych

Planowanie finansów osobistych Planowanie finansów osobistych Osoby, które planują znaczne wydatki w perspektywie najbliższych kilku czy kilkunastu lat, osoby pragnące zabezpieczyć się na przyszłość, a także wszyscy, którzy dysponują

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC BETA Specjalistycznego Funduszu Inwestycyjnego Otwartego z dnia 27 lutego 2015 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC BETA Specjalistycznego

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

Wycena klienta i aktywów niematerialnych

Wycena klienta i aktywów niematerialnych Wycena klienta i aktywów niematerialnych Istota wpływu klienta na wartość spółki Strategie marketingowe i zarządzanie nimi Metryki zorientowane na klienta Podatność i zmienność klientów Łączna wartość

Bardziej szczegółowo

TEST ODPOWIEDNIOŚCI. a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego

TEST ODPOWIEDNIOŚCI. a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego Wzór Testu Odpowiedniości, r. TEST ODPOWIEDNIOŚCI 1. Proszę zaznaczyć stwierdzenia, z którymi Pani/Pan się zgadza: a) fundusze inwestycyjne różnią się oczekiwanym zyskiem oraz poziomem ryzyka inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy

Co to są akcje? Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Czarodziejski młynek do pomnażania pieniędzy Akcje na giełdzie Kornelia Bem - Kozieł Wyższa Szkoła Ekonomii i Prawa w Kielcach 16 maja 2012 r. EKONOMICZNY UNIWERSYTET

Bardziej szczegółowo

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA

ABONAMENT LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA ABONAMENT PROFESJONALNY LISTA FUNKCJI / KONFIGURACJA INWESTOWANIE MOŻE BYĆ FASCYNUJĄCE GDY POSIADASZ ODPOWIEDNIE NARZĘDZIA Abonament Profesjonalny to rozwiązanie dla tych wszystkich, którzy na inwestowanie

Bardziej szczegółowo

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty)

EV/EBITDA. Dług netto = Zobowiązania oprocentowane (Środki pieniężne + Ekwiwalenty) EV/EBITDA EV/EBITDA jest wskaźnikiem porównawczym stosowanym przez wielu analityków, w celu znalezienia odpowiedniej spółki pod kątem potencjalnej inwestycji długoterminowej. Jest on trudniejszy do obliczenia

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku

I. Rynek kapitałowy II. Strategie inwestycyjne III. Studium przypadku Akademia Młodego Ekonomisty Strategie na rynku kapitałowym Inwestowanie na rynku dr Piotr Stobiecki Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu 21 listopada 2013 r. Plan wykładu 2 1 Rynek finansowy Rynek kapitałowy

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie wartością i ryzykiem na przykładzie przedsiębiorstwa zajmującego się projektowaniem i dystrybucją odzieży

Zarządzanie wartością i ryzykiem na przykładzie przedsiębiorstwa zajmującego się projektowaniem i dystrybucją odzieży Zarządzanie wartością i ryzykiem na przykładzie przedsiębiorstwa zajmującego się projektowaniem i dystrybucją odzieży Value management and risk on the example of a company engaged in the design and distribution

Bardziej szczegółowo

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak

TEST ADEKWATNOŚCI. nie. tak TEST ADEKWATNOŚCI Odpowiedzi na pytania zawarte w teście zawierają informacje niezbędne do dokonania przez Towarzystwo oceny poziomu wiedzy Klienta dotyczącej inwestowania w zakresie instrumentów finansowych,

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r.

Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. Ogłoszenie o zmianach statutu KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 13 czerwca 2014 r. KBC Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. działające jako organ KBC OMEGA Funduszu Inwestycyjnego

Bardziej szczegółowo

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak

Inne kryteria tworzenia portfela. Inne kryteria tworzenia portfela. Poziom bezpieczeństwa. Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3. Dr Katarzyna Kuziak Inne kryteria tworzenia portfela Analiza i Zarządzanie Portfelem cz. 3 Dr Katarzyna Kuziak. Minimalizacja ryzyka przy zadanym dochodzie Portfel efektywny w rozumieniu Markowitza odchylenie standardowe

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Goldman Sachs Group Inc. (GS) jedna z największych ogólnoświatowych firm w branży bankowości inwestycyjnej pełniąca profesjonalne

Bardziej szczegółowo

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej

Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Polityka Informacyjna Domu Inwestycyjnego Investors S.A. w zakresie adekwatności kapitałowej Warszawa, dnia 21 grudnia 2011 roku 1 Data powstania: Data zatwierdzenia: Data wejścia w życie: Właściciel:

Bardziej szczegółowo

Wyniki Legg Mason Akcji Skoncentrowany FIZ

Wyniki Legg Mason Akcji Skoncentrowany FIZ Inwestowanie w fundusze inwestycyjne wiąże się z ryzykiem i nie gwarantuje realizacji założonego celu inwestycyjnego, ani uzyskania określonego wyniku inwestycyjnego. Należy liczyć się z możliwością utraty

Bardziej szczegółowo

Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Avon Products Inc. (AVP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Avon Products Inc. (AVP) światowa firma kosmetyczna zajmująca się produkcją i dystrybucją kosmetyków

Bardziej szczegółowo

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r.

Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. Wykaz zmian wprowadzonych do statutu KBC LIDERÓW RYNKU Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w dniu 10 czerwca 2010 r. art. 12 ust. 2 Statutu Brzmienie dotychczasowe: 2. Cel Subfunduszu Global Partners Kredyt

Bardziej szczegółowo

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych

Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych Wykład 5 Kurs walutowy parytet stóp procentowych dr Leszek Wincenciak WNUW 2/30 Plan wykładu: Kurs walutowy i stopy procentowe Kursy walutowe i dochody z aktywów Rynek pieniężny i rynek walutowy fektywność

Bardziej szczegółowo

wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz!

wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz! wszystko gra Jak dobrze zainwestujesz! START Zanim zaczniesz, poznaj zasady! Bądź niezależny finansowo i wybierz: 2 Ubezpieczenie na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym Programy ubezpieczeniowo-inwestycyjne

Bardziej szczegółowo

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad

KBC Globalny Ochrony 90 Listopad KBC Globalny Ochrony 90 Listopad Pierwszy i jedyny subfundusz Inwestycyjny Otwarty z wbudowanym mechanizmem ochrony kapitału (CPPI) w Polsce. Zarabiaj, kiedy można, Minimalizuj straty kiedy trzeba. Zmienność

Bardziej szczegółowo

Produkty szczególnie polecane

Produkty szczególnie polecane Produkty szczególnie polecane 9 luty 2011 r. Szczegółowe informacje na temat funduszy zarządzanych przez Legg Mason TFI S.A. ( fundusze") zawarte są w prospekcie informacyjnym oraz skrócie prospektu informacyjnego,

Bardziej szczegółowo

Młody inwestor na giełdzie

Młody inwestor na giełdzie Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Młody inwestor na giełdzie mgr Jarosław Kilon Uniwersytet w Białymstoku 22 kwietnia 2010 r. Giełda Różne rodzaje giełd Źródła: pzmolsztyn.pl, gieldapiotrkow.pl. Giełda

Bardziej szczegółowo

METODY POMIARU SKUTKÓW DECYZJI INWESTYCYJNYCH ORAZ SPOSOBY WERYFIKACJI SKŁONNOŚCI BEHAWIORALNYCH INWESTORÓW

METODY POMIARU SKUTKÓW DECYZJI INWESTYCYJNYCH ORAZ SPOSOBY WERYFIKACJI SKŁONNOŚCI BEHAWIORALNYCH INWESTORÓW Bożena Frączek Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach METODY POMIARU SKUTKÓW DECYZJI INWESTYCYJNYCH ORAZ SPOSOBY WERYFIKACJI SKŁONNOŚCI BEHAWIORALNYCH INWESTORÓW Wstęp Analizując wartości parametrów stanowiących

Bardziej szczegółowo

Efektywna Inwestycja. Ciesz się zyskiem gdy łzy zalewają giełdowe parkiety. dystrybutor:

Efektywna Inwestycja. Ciesz się zyskiem gdy łzy zalewają giełdowe parkiety. dystrybutor: Efektywna Inwestycja Ciesz się zyskiem gdy łzy zalewają giełdowe parkiety dystrybutor: Charakterystyka Produktu Produkt oparty o: JPMorgan Efficiente (EUR Hedged) Index Okres inwestycji: 4 lata Gwarancja

Bardziej szczegółowo

Finanse dla sprytnych

Finanse dla sprytnych Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Uniwersytet w Białymstoku 28 kwietnia 2011 r. Finanse dla sprytnych Dlaczego inteligencja finansowa popłaca? dr Adam Wyszkowski EKONOMICZNY UNIWERSYTET DZIECIĘCY WWW.UNIWERSYTET-DZIECIECY.PL

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe Lokata inwestycyjna powiązana z rynkiem akcji ze 100% ochroną zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów

Bardziej szczegółowo

Interwały. www.efixpolska.com

Interwały. www.efixpolska.com Interwały Dobór odpowiednich ram czasowych na których inwestor zamierza dokonywać transakcji jest podstawowym elementem strategii inwestycyjnej. W żargonie traderów sposób przedstawienia zmian ceny a w

Bardziej szczegółowo

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną

Rodzaje strategii inwestycyjnych oferowanych przez Firmę Inwestycyjną Załącznik do Uchwały Zarządu nr 34/2015 z dnia 10 grudnia 2015 r. Załącznik nr 1 do Regulaminu świadczenia usług zarządzania portfelem przez RDM Wealth Management S.A. na rzecz Klienta Detalicznego Rodzaje

Bardziej szczegółowo

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej.

W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. W okresie pierwszych dwóch i pół roku istnienia funduszu ponad 50% podmiotów było lepszych od średniej. Istnieje teoria, że fundusze inwestycyjne o stosunkowo krótkiej historii notowań mają tendencję do

Bardziej szczegółowo

NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE O PRZEMYŚLE CENTRALNYCH BANKÓW PIENIĘŻNYCH

NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE O PRZEMYŚLE CENTRALNYCH BANKÓW PIENIĘŻNYCH Wells Fargo & Co. (WFC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Wells Fargo & Co. (WFC) jest najbardziej zróżnicowaną firmą w zakresie oferowanych usług finansowych w USA. Główna siedziba banku

Bardziej szczegółowo

USŁUGI DORADCZE ORAZ WSPARCIE ANALITYCZNE DM BZ WBK. Jak inwestować przy wykorzystaniu usług i produktów DM BZ WBK

USŁUGI DORADCZE ORAZ WSPARCIE ANALITYCZNE DM BZ WBK. Jak inwestować przy wykorzystaniu usług i produktów DM BZ WBK USŁUGI DORADCZE ORAZ WSPARCIE ANALITYCZNE DM BZ WBK Jak inwestować przy wykorzystaniu usług i produktów DM BZ WBK 1 OFERTA USŁUG ORAZ MATERIAŁÓW ANALITYCZNYCH Doradztwo Inwestycyjne oraz Rekomendacje Doradztwo

Bardziej szczegółowo

Warszawa, 30.03.2015. ING Konto Funduszowe SFIO

Warszawa, 30.03.2015. ING Konto Funduszowe SFIO Warszawa, 30.03.2015 ING Konto Funduszowe SFIO ING BANK ŚLĄSKI od lat zachęca do oszczędzania. Jeden z wiodących banków dla klienta detalicznego: W obrębie oferty oszczędnościowej z ponad 8% udziałem w

Bardziej szczegółowo

Formularz oceny adekwatności instrumentów finansowych oraz odpowiedniości usług inwestycyjnych wobec osób fizycznych

Formularz oceny adekwatności instrumentów finansowych oraz odpowiedniości usług inwestycyjnych wobec osób fizycznych PKO Bank Polski SA ul. Puławska 15 02-515 Warszawa Formularz oceny adekwatności instrumentów finansowych oraz odpowiedniości usług inwestycyjnych wobec osób fizycznych Niniejszy Formularz, zgodnie z wymogami

Bardziej szczegółowo

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH

ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH Obowiązuje od 5.11.2012 r. ROZSZERZENIE OFERTY UBEZPIECZENIOWYCH FUNDUSZY KAPITAŁOWYCH W związku z rozszerzeniem oferty Towarzystwa o nowe ubezpieczeniowe fundusze kapitałowe przedstawiamy Aneks do Regulaminu

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Hewlett-Packard Co. (HPQ) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Hewlett-Packard Co. (HPQ) to obecnie największa firma informatyczna świata. Magazym Wired uznał HP za twórcę pierwszego komputera

Bardziej szczegółowo

Oszczędzanie a inwestowanie..

Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie a inwestowanie.. Oszczędzanie to zabezpieczenie nadmiaru środków finansowych niewykorzystanych na bieżącą konsumpcję oraz czerpanie z tego tytułu korzyści w postaci odsetek. Jest to czynność

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Z DNIA 11 LIPCA 2013 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianach

Bardziej szczegółowo

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165

Finansowanie działalności przedsiebiorstwa. Finanse 110630-1165 Finansowanie działalności przedsiebiorstwa przedsiębiorstw-definicja Przepływy pieniężne w przedsiębiorstwach Decyzje finansowe przedsiębiorstw Analiza finansowa Decyzje finansowe Krótkoterminowe np. utrzymanie

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU MCI.CreditVentures 2.0. Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego z dnia 27 maja 2015 r. Niniejszym, MCI Capital Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. z siedzibą w Warszawie,

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013

OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 OPIS FUNDUSZY OF/ULM3/1/2013 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012

OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 OPIS FUNDUSZY OF/ULM4/1/2012 Spis treści Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2020 3 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu Kapitałowego ING Perspektywa 2025 6 Opis Ubezpieczeniowego Funduszu

Bardziej szczegółowo

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości

Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości Ćwiczenia 1 Wstępne wiadomości 1.Wyszukaj i uzupełnij brakujące definicje: rynek finansowy (financial market) instrument finansowy (financial instrument) papier wartościowy (security) 2. Na potrzeby analizy

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Zarządzanie ryzykiem dr Grzegorz Głód Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 14.10.2013 r. Kto chce mieć absolutną pewność przed podjęciem decyzji nigdy decyzji nie podejmie 1

Bardziej szczegółowo

Wyniki zarządzania portfelami

Wyniki zarządzania portfelami Wyniki zarządzania portfelami Stan na dzień: 31 maja 2015 r. RDM Wealth Management S.A. ul. Nowogrodzka 47A 00-695 Warszawa www.rdmwm.pl tel. +48 (22) 585 08 58 fax. +48 (22) 585 08 59 Materiał został

Bardziej szczegółowo

RADA NADZORCZA SPÓŁKI

RADA NADZORCZA SPÓŁKI Poznań, 07.04.2015 r. OCENA SYTUACJI SPÓŁKI INC S.A. ZA ROK 2014 DOKONANA PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ Rada Nadzorcza działając zgodnie z przyjętymi przez Spółkę Zasadami Ładu Korporacyjnego dokonała zwięzłej

Bardziej szczegółowo

Poziom przedmiotu: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE

Poziom przedmiotu: II stopnia. Liczba godzin/tydzień: 2W E, 2L PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE Nazwa przedmiotu: I KARTA PRZEDMIOTU CEL PRZEDMIOTU PRZEWODNIK PO PRZEDMIOCIE C1. Zapoznanie studentów z podstawowymi metodami i technikami analizy finansowej na podstawie nowoczesnych instrumentów finansowych

Bardziej szczegółowo

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE

PRODUKTY STRUKTURYZOWANE PRODUKTY STRUKTURYZOWANE WYŁĄCZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI Niniejsza propozycja nie stanowi oferty w rozumieniu art. 66 Kodeksu cywilnego. Ma ona charakter wyłącznie informacyjny. Działając pod marką New World

Bardziej szczegółowo

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD

Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz kontraktów CFD Podstawy inwestowania na rynku Forex, rynku towarowym oraz Poradnik Inwestora Numer 15 Admiral Markets Sp. z o.o. ul. Aleje Jerozolimskie 133 lok.34 02-304 Warszawa e-mail: Info@admiralmarkets.pl Tel.

Bardziej szczegółowo

MATERIAŁ INFORMACYJNY

MATERIAŁ INFORMACYJNY MATERIAŁ INFORMACYJNY Strukturyzowane Certyfikaty Depozytowe powiązane z indeksem S&P 500 ze 100% gwarancją zainwestowanego kapitału w Dniu Wykupu Emitent Bank BPH SA Numer Serii Certyfikatów Depozytowych

Bardziej szczegółowo

Materiały uzupełniające do

Materiały uzupełniające do Dźwignia finansowa a ryzyko finansowe Przedsiębiorstwo korzystające z kapitału obcego jest narażone na ryzyko finansowe niepewność co do przyszłego poziomu zysku netto Materiały uzupełniające do wykładów

Bardziej szczegółowo

Scoring kredytowy w pigułce

Scoring kredytowy w pigułce Analiza danych Data mining Sterowanie jakością Analityka przez Internet Scoring kredytowy w pigułce Mariola Kapla Biuro Informacji Kredytowej S.A. StatSoft Polska Sp. z o.o. ul. Kraszewskiego 36 30-110

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Praktyka inżynierii finansowej. Założenia projektu

Praktyka inżynierii finansowej. Założenia projektu Praktyka inżynierii finansowej Założenia projektu Cel projektu Celem projektu jest analiza czynników ryzyka stopy procentowej związanych z nowo oferowanym produktem finansowym Kredytem MiŚ. Zakres prac

Bardziej szczegółowo

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych

Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Pułapki podejmowania decyzji inwestycyjnych Decyzje inwestycyjne na Giełdzie Akademia Młodego Ekonomisty program edukacji ekonomicznej gimnazjalistów 17 lutego 2009 r. Żeby zarobić? Żeby nie stracić? Po

Bardziej szczegółowo

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM

OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM OPIS SYSTEMU ZARZĄDZANIA RYZYKIEM SECUS ASSET MANAGEMENT S.A. dotyczy art. 110w ust.4 Ustawy o obrocie instrumentami finansowymi z dnia 29 lipca 2005 roku tekst zmieniony ustawą z 05-08-2015 Dz. U. poz.

Bardziej szczegółowo

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta.

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. Wycena spółki, sporządzenie raportu z wyceny Metodą wyceny, która jest najczęściej

Bardziej szczegółowo

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Studenckie Koło Naukowe Rynków Kapitałowych American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). American Express Company (AXP) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). American Express Company (AXP) to obecnie największa firma świata świadcząca usługi w zakresie finansów. Główna siedziba

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej

Ocena ryzyka kontraktu. Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Ocena ryzyka kontraktu Krzysztof Piłat Krajowy Rejestr Długów Biuro Informacji Gospodarczej Plan prezentacji Główne rodzaje ryzyka w działalności handlowej i usługowej przedsiębiorstwa Wpływ udzielania

Bardziej szczegółowo

Kluczowe Informacje dla Inwestorów

Kluczowe Informacje dla Inwestorów Kluczowe Informacje dla Inwestorów Niniejszy dokument zawiera kluczowe informacje dla inwestorów dotyczące tego subfunduszu. Nie jest to materiał marketingowy. Dostarczenie tych informacji jest wymogiem

Bardziej szczegółowo

Struktura rynku finansowego

Struktura rynku finansowego Akademia Młodego Ekonomisty Strategie inwestycyjne na rynku kapitałowym Grzegorz Kowerda Uniwersytet w Białymstoku 21 listopada 2013 r. Struktura rynku finansowego rynek walutowy rynek pieniężny rynek

Bardziej szczegółowo

Top 5 Polscy Giganci

Top 5 Polscy Giganci lokata ze strukturą Top 5 Polscy Giganci Pomnóż swoje oszczędności w bezpieczny sposób inwestując w lokatę ze strukturą Top 5 Polscy Giganci to możliwy zysk nawet do 45%. Lokata ze strukturą Top 5 Polscy

Bardziej szczegółowo