Współczesne teorie bezrobocia

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "Współczesne teorie bezrobocia"

Transkrypt

1 Magdalena Sewastianowicz Rządowe Centrum Studiów Strategicznych Współczesne teorie bezrobocia Istotę, uwarunkowania i przyczyny zjawisk zachodzących na rynku pracy, w tym dotyczących bezrobocia wyjaśniają teorie zatrudnienia i rynku pracy. Analiza występujących zmian dokonywana jest współcześnie na poziomie makroekonomicznym, z uwzględnieniem powiązań pomiędzy procesami na rynku pracy i innych rynkach działających w gospodarce, jak też mikroekonomicznym, związanym z zachowaniami podmiotów gospodarczych. Koncentrując się na znaczeniu potencjału ludzkiego 1 G. Becker wyróżnił teorię kapitału ludzkiego (human capital). Formy spędzania wolnego czasu przez pracowników podzielił na te, które związane są z pracą i traktowane jako uciążliwość oraz te, które są przyjemnością (czas wolny). Teoria kapitału ludzkiego wprowadza element dodatkowy, jakim jest czas przeznaczony na inwestowanie w kapitał ludzki, a więc w rozwój jednostki w celu zdobycia lepszej pozycji na rynku i podniesienia konkurencyjności. W związku z tym, że redystrybucje dochodów nie są w stanie zapewnić 1 Por. Becker G. (1975); Human capital, National Bureau of Economic Research, New York, s

2 dochodu tym, którzy nie pracują, dochód uzyskać mogą te osoby, które w zamian oferują kapitał ludzki. Dochody uznane za zarobione lub zasłużone to dochody uzyskiwane z pracy z tytułu posiadanej własności i dochody nabyte dzięki pracy 2. Na rynku pracy istnieje zróżnicowanie co do proporcji podziału dochodów, w tym zróżnicowania wysokości wynagrodzeń oraz zagrożenia bezrobociem, które warunkowane są wartością posiadanego kapitału ludzkiego. Bezrobocie istnieje, gdyż zapotrzebowanie na określone kwalifikacje zmienia się, a osoby poszukujące pracy posiadają wiedzę i kwalifikacje niezgodne z wymaganiami pracodawców. Inwestycje w kapitał ludzki rozumiane są jako rozwój potencjału wytwórczego, powiększanie wartości pracy. Wraz ze wzrostem wartości kapitału ludzkiego rosną możliwości awansu, wzrostu płacy i stabilizacji zatrudnienia. Spada także ryzyko dyskryminacji. Obrazuje to przypadek kobiet. Podczas procesu industrializacji nie były aktywne na rynku pracy, pracowały w domu otrzymując za to nieformalne wynagrodzenie od małżonka. Sytuacja ta uległa zmianie, głównie dlatego że nadwyżka dochodów była niewielka. Gdy zaczęła się zwiększać liczba rozwodów, kobiety uświadomiły sobie, iż jeśli nie podejmą pracy, znajdą się w złej sytuacji finansowej. Zaszła także zmiana stosunku do pracy, coraz większego znaczenia nabierać zaczął rodzaj wykonywanej pracy, jej związek z zainteresowaniami i możliwości rozwoju intelektualnego niż samo wynagrodzenie. Szybki rozwój nowoczesnej techniki i technologii pociągnął za sobą konieczność prowadzenia różnych systemów szkoleń zawodowych, przy czym podkreślić należy, że aktywne kształtowanie struktury podaży siły roboczej według kwalifikacji zawodowych jest jedną z form instrumentalizacji polityki zatrudnienia 3. W dyskusjach nad rozwojem kształcenia poruszane są dwie zasadnicze kwestie. Pierwsza to kształcenie przyszłych kadr w ramach wąskich specjalizacji, umożliwiające zarazem szybką adaptację w miejscu pracy. Druga z nich dotyczy kształtowania przyszłych 2 Por. Winiarski B. (2000); Polityka gospodarcza, PWN, Warszawa, s Ibidem, s

3 kadr w sposób ogólny, wszechstronny dla zapewnienia szerokich możliwości dostosowawczych związanych z przyszłą pracą. Istnienie nieformalnych porozumień pomiędzy pracodawcami a załogą pracowniczą stało się wiodącym problemem badawczym teorii kontraktu. Stanowiąc uzupełnienie umowy o pracę, strony określają warunki pracy, wysokość wynagrodzenia, okres zatrudnienia itp. Wpływa to na wzajemne postępowanie pracowników i pracodawców na rynku pracy. Umowy te przyczyniają się do braku stabilności gospodarczej, w efekcie której dochodzi do wzrostu bezrobocia. Następstwem istniejącego kontraktu jest usztywnienie płac, co oznacza, iż na zmiany w popycie na wytwarzane towary czy usługi pracodawcy reagują zmianami w kwestii zatrudnienia. W myśl teorii kontraktu pracownicy w większym stopniu obawiają się ryzyka niż przedsiębiorcy. Jest to wynikiem istniejącego potencjału pracowników, lokowanego u jednego przedsiębiorcy. Pracownik w celu sprawdzenia posiadanego kapitału nie może być zatrudniony pełnoetatowo u kilku pracodawców. Istnienie stosunku pracy z jednym pracodawcą sprawia, że wzrasta ryzyko zmiany położenia pracobiorców. Z odwrotną sytuacją mamy do czynienia, jeżeli chodzi o pracobiorców, którzy mogą zdywersyfikować kapitał, lokując go w różnych firmach i z racji posiadanych większych możliwości, doświadczenia mogą działać znacznie skuteczniej na rynku. Cechując się wyższą skłonnością do podejmowania ryzyka, tworzą grupę wybraną, podlegającą autoselekcji 4. Kontrakty korzystne są dla obu stron, zarówno dla pracodawców, jak i pracobiorców. Pracodawcy godząc się na stabilne płace, które dają zabezpieczenie pracownikom wobec wahań dochodów, przejmują ryzyko silnych wahań zysków. Tym samym płace są nie tylko wynagrodzeniem od ryzyka zmian. Płace zawarte w nieformalnych umowach ustalane są w cyklu koniunkturalnym na niższym poziomie od wytycznej czynników rynkowych. Sztywne płace pozwalają na stabilność kadr, w konsekwencji czego nie następuje odpływ najlepszych pracowników. 4 Por. Elliot R (1991); Labour Economic, A Comparative text, McGrew-Hill International, s

4 Główną przyczynę bezrobocia przedstawiciele teorii kontraktów upatrują w osłabieniu koniunktury gospodarczej i procesów przystosowawczych w kwestii zatrudnienia. Procesy transformacji wynikają z wprowadzonych umów pracodawców z pracownikami i mają charakter dobrowolny. Oznacza to, że bezrobocie jest kwestią indywidualną, nie wynika z niechęci do podejmowania pracy, lecz braku możliwości zatrudnienia. Teoria bezrobocia i zatrudnienia J. Kornaia, zakłada istnienie dwóch nadrzędnych wariantów ograniczenia rynku pracy przez wielkość popytu i wielkość zasobów. Pierwszy z nich występuje, gdy suma popytu efektywnego ogranicza możliwości sprzedaży i wzrostu produkcji. W tej sytuacji barierą wzrostu zatrudnienia jest niski popyt na pracę. Charakterystyczne jest to dla gospodarek nierozwiniętych i rozwiniętej gospodarki kapitalistycznej przy niskiej stopie wzrostu w dłuższym przedziale czasu 5. Drugi z wariantów, rynek pracy ograniczony przez wielkość zasobów jest domeną gospodarki socjalistycznej. Związany jest z niedoborem siły roboczej, będącym konsekwencją działania systemu. W warunkach tych istnieje znaczny pęd do ekspansji i związany z nim głód inwestycyjny 6. Zwiększa się popyt na siłę roboczą, a rezerwy siły roboczej zostają wchłonięte przez gospodarkę. O wielkości zatrudnienia decyduje popyt na pracę, a powiększanie zatrudnienia trwa do chwili powstania niedoboru siły roboczej. Wzrost podaży siły roboczej jest określony, w konsekwencji czego powstają niedobory siły roboczej. Istniejący niedobór siły roboczej nie implikuje jej racjonalnego wykorzystania, a im jest on częstszy i bardziej intensywny, tym większy jest stopień niewykorzystania zatrudnionych w zakładach pracy i większe bezrobocie w miejscu pracy 7. Jeżeli niedobór ten ma chroniczny charakter, wywiera on negatywny wpływ na dyscyplinę i jakość pracy, powoduje wypaczenia w sferze zarządzania. Kierownictwa przedsiębiorstw tworzą rezerwy zatrudnienia w celu zwiększenia prawdopodobieństwa wykonania zadań planowych, co zwiększa ich deficyt i utrwala bezrobocie w miejscu pracy. W ten sposób powstaje błędne koło, 5 Por. Kornai J. (1985); Niedobór w gospodarce, Warszawa, s Ibidem, s Ibidem, s

5 gdyż wzrost intensywności niedoboru siły roboczej utrwala tendencję do jej kumulowania. Niedobór w gospodarce rynkowej zwiększa więc występowanie tzw. drugiej gospodarki. Kornai zaobserwował występowanie w gospodarce socjalistycznej mechanizmów, które prowadzą do powstania niedoborów i wywołują tendencję ich gromadzenia. Uważał on, że nawet, gdy w początkowym okresie występuje nadwyżka siły roboczej, później i tak pojawia się jej niedobór, co spowodowane jest mechanizmami związanymi z logiką systemu. Brak podaży pracy w miarę upływu czasu staje się istotnym problemem, a podejmowane reformy systemu ekonomicznego, jak i zastosowanie pracooszczędnych technik nie są wystarczające, gdyż w ich następstwie w przedsiębiorstwach gromadzą się rezerwy siły roboczej. Ograniczenia budżetowe w gospodarce planowej są zdecydowanie słabsze niż w gospodarce rynkowej, co powoduje ograniczenie gospodarki socjalistycznej przez wielkość zasobów. Natomiast ograniczenie jej przez wielkość popytu stwarza duże ograniczenia budżetowe w przypadku gospodarki kapitalistycznej. Teoria bezrobocia równowagi nawiązuje do teorii neoklasycznych, w tym do naturalnej stopy bezrobocia, której wcześniejszym badaniem zajmowali się M. Friedman i E. S. Phelps uznając, że rozmiar bezrobocia w sytuacji równowagi na rynku pracy kształtowany jest przez wahania globalnego popytu na towary i usługi, a za jego występowanie odpowiedzialny jest brak konkurencji doskonałej. Teoria bezrobocia równowagi opiera się na stwierdzeniu, iż przy swobodnym działaniu mechanizmów rynkowych na rynku pracy istnieje równowaga podaży i popytu na pracę jako efekt istnienia ruchów płac realnych. W teoriach neoklasycznych stan równowagi równoznaczny był ze stanem pełnego zatrudnienia, zaś w teorii bezrobocia równowagi dopuszcza się istnienie bezrobocia w stanie równowagi, głównie za sprawą niskiej mobilności siły roboczej i ograniczonej konkurencji między pracodawcami i pracobiorcami. Przyczyną bezrobocia są więc ograniczenia i niedoskonałości funkcjonowania rynków. Zmniejszone może być ono poprzez oddziaływanie na czynniki go kształtujące, konieczne jest więc: zwiększenie dostępu do informacji, zwiększanie mobilności zasobów pracy, rozwój pośrednictwa i poradnictwa zawodowego, ograni- 15

6 czanie dostępu do zasiłków dla bezrobotnych, ograniczanie przywilejów związkowych i inne. W oparciu o wspomnianą teorię bezrobocia naturalnego M. Friedmana i E. S. Phelpsa powstała także koncepcja bezrobocia NAIRU (Non-Accelerating Inflation Rate of Unemployment), czyli stopy bezrobocia niepowodującej przyspieszania inflacji 8. Stopa bezrobocia NAIRU odpowiada poziomowi bezrobocia, który stabilizuje procesy inflacyjne w gospodarcze. Oznacza to, iż nierównowaga na rynku pracy w postaci stopy bezrobocia równej stopie NAIRU nie wpływa na kształtowanie się cen w gospodarce 9. Nie obserwujemy wówczas ani podwyższania inflacji, ani też procesu dezinflacji. Natomiast jeśli stopa bezrobocia jest niższa od poziomu NAIRU następuje nasilenie procesów inflacyjnych, wynikających z większej presji na podwyżki płac. W sytuacji wyższego bezrobocia od NAIRU, zmniejszeniu ulega dynamika procesów inflacyjnych, gdyż pracownicy akceptują niższe stawki płac. Stabilizacja inflacji występuje, gdy realizowane płace w przedsiębiorstwach odpowiadają możliwościom ekonomicznym gospodarki 10. Wówczas mamy do czynienia z bezrobociem NAIRU. Czynnikami odpowiadającymi za presję zwiększającą wynagrodzenia są: wydajność pracy (zwiększanie wydajności stwarza możliwość podwyżki płac realnych), sytuacja na rynku (im stopa bezrobocia jest wyższa, tym postulaty płacowe są niższe), system opieki socjalnej państwa (wysokie i nielimitowane terminowo zasiłki osłabiają lęk przed utratą pracy i tym samym zwiększają presję płac), udział bezrobotnych długookresowo w ogólnej liczbie bezrobotnych (im jest on wyższy, tym silniejszą pozycję mają osoby bezrobotne krótkookresowo, które mogą wymuszać wyższe płace). Podsumowując, mniej hojny system zasiłków, niskie koszty zwalniania 8 Por. Socha J., Wojciechowski W., Koncepcja NAIRU, dezinflacja a druga fala bezrobocia w Polsce, Bank i Kredyt, marzec 2004 r., 2004_03/socha.pdf 9 Ibidem. 10 Kwiatkowski E., Gajewski P., Tokarski T., Determinanty popytu na pracę w teorii ekonomii, (w:) System prognozowania popytu na pracę w Polsce, Podstawowa metodologia, Cz. I, Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Międzyresortowy Zespół ds. Prognozowania Popytu na Pracę, Warszawa 2003 r., s

7 pracowników, dobry przepływ informacji na rynku oraz programy redukcji bezrobocia długotrwałego są czynnikami zmniejszającymi bezrobocie, jak też postulaty płacowe zatrudnionych. Dokonując analizy teorii NAIRU istotne jest uwzględnienie czynników podażowych, oddziałujących na procesy inflacyjne i rynek pracy. Odróżnia się na tym gruncie wstrząsy krótkotrwałe o charakterze przejściowym (jak zmiany cen ropy naftowej) od wstrząsów długookresowych, o trwałym charakterze (jak zmiany demograficzne podaży pracy), które oddziałują na inflację aż do momentu poziomu równowagi. Model płacy efektywnej przedstawiony przez R. Dorenbosa zakłada, że niejednorodność rynku pracy wynika z przekonania o motywacyjnym działaniu wzrostu płac 11. Produktywność pracownika jest zależna od wysokości płacy, która jest czynnikiem decydującym o przejęciu najlepszych pracowników. W celu zatrzymania najlepszej kadry firmy skłonne są do świadczenia tym pracownikom wyższych płac od poziomu zapewniającego równowagę na rynku. Założenia modelu, iż na rynku są lepsi i gorsi pracownicy, a firmy chcą zatrudniać tylko najlepszych wskazuje na przyjęcie a priori założenia, że siła robocza jest niejednorodna 12. Powyższe określenie mechanizmu działania rynku pracy prowadzi do zwiększania liczby osób długotrwale poszukujących pracy, a w dalszej kolejności do dualizacji rynku pracy. Bezrobocie przymusowe wywoływane jest zatem przez brak możliwości dostosowania płac do poziomu równowagi. Produktywność pracy w myśl tej teorii nie jest zależna jedynie od kwalifikacji pracownika i rodzaju wykonywanego przez niego zajęcia, ale także od wysokości wynagrodzenia. Istnieje kilka tez co do korzystnego wpływu wysokiego wynagrodzenia na produktywność pracownika, a mianowicie: wysoka płaca sprzyja utrzymaniu właściwej dyscypliny pracy, wysokie płace są sposobem ochrony inwestycji w pracowników dokonywanych przez firmy, bowiem proces poszukiwania, postępowania kwa- 11 Por. Dorenbos R.(1999); Labour Market Adjustments in Hungary and Poland, Rijksuniversiteir Groningen, Labyrint Publications, s Gołata E. (2004); Estymacja pośrednia bezrobocia na lokalnym rynku pracy, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań, s

8 lifikacyjnego, szkolenia i przystosowania do pracy nowego pracownika wymaga poniesienia znaczących nakładów finansowych, jak i czasu, wysokie płace są ochroną przed zjawiskiem tzw. negatywnej selekcji. Wynika to z założenia, iż pracownicy wysoko wynagradzani, reprezentujący wysoką produktywność, ujawnią się przy próbach obniżenia wynagrodzenia, poszukując zajęcia gdzie indziej 13. Znaczącą rolę w wyjaśnieniu niedopasowań podaży i popytu w zakresie alokacji zasobów odegrały teoria alokacji i poszukiwań pracy. Alokacja zasobów rozumiana jako umieszczenie właściwej osoby we właściwym miejscu 14 jest procesem długotrwałym. Pracodawcy, jak i pracobiorcy nie posiadają bowiem dokładnej informacji o sytuacji w różnych przedsiębiorstwach i regionach. Do podjęcia właściwej decyzji o zatrudnieniu pracownik potrzebuje możliwie najbardziej kompleksowej informacji o płacach. Aby decyzja ta była racjonalna i przyniosła możliwie najwyższy dochód na poszukiwanie pracy powinien poświęcić sporo czasu. Istnieje grupa pracobiorców, którzy przejściowo wolą być bezrobotnymi, by w tym czasie móc znaleźć możliwie najlepszą pracę, stąd też powstaje bezrobocie związane z poszukiwaniem pracy, będące w świecie niepełnej informacji zjawiskiem wyłącznie przejściowym 15. Najdogodniejsza sytuacja jest wówczas, gdy osoba zatrudniona jest w zawodzie, który odpowiada jej preferencjom oraz zapewnia największą produktywność. W systemie neoklasycznym osiągnięcie pozytywnej alokacji zasobów pracy, z uwagi na założenie o doskonałej informacji o popycie i podaży pracy oraz braku ograniczeń w zakresie mobilności, nie wydaje się stanowić problemu. Natomiast działanie doskonałej alokacji w dynamicznym systemie postsocjalistycznym, gdzie nie funkcjonuje dobra informacja o popycie i podaży pracy, istnieją też ograniczenia mobil- 13 Por. Kryńska E. (1998); Wybrane teorie rynku pracy a prognozowanie, (w:) Prognoza podaży i popytu na pracę w Polsce do roku 2010, red. E. Kryńska, J. Suchecka, B. Suchecki, IPiSS, Warszawa, s Gołata E. (2004); s Kryńska E. (1998); s

9 ności, nie jest możliwe. W dłuższym okresie obserwowane jest zwiększanie mobilności. Widoczne są zmiany popytu, innowacje technologiczne, kreowanie nowych miejsc pracy i zanikanie starych jako efekt modernizacji struktury produkcyjnej. Prowadzone szkolenia są bodźcem zachęcającym ludzi do mobilności na rynku pracy. Funkcjonujący w ten sposób mechanizm określa teoria poszukiwań. Podkreśla ona związek czasu poszukiwania pracy z wysokością stopy bezrobocia. Istnienie jakiegokolwiek czynnika przyczyniającego się do wydłużenia okresu poszukiwania pracy przez bezrobotnego prowadzi do wzrostu stopy bezrobocia. Zachodzi także odwrotna prawidłowość, otóż czynniki przyspieszające znalezienie pracy przez bezrobotnych wpływają na obniżenie poziomu bezrobocia. Istnienie pewnego bezrobocia frykcyjnego jest zjawiskiem naturalnym, związanym z dopasowaniem zasobów pracy do popytu w sposób zapewniający jak najwyższą efektywność. Do skrócenia czasu poszukiwania pracy dążą siły społeczne, z drugiej natomiast strony czynniki obniżające koszty poszukiwań pracy (jak liberalny zasiłek dla bezrobotnych) mogą wpływać na jego wydłużenie, a w dalszej kolejności powodować zbędny wzrost stopy bezrobocia powyżej poziomu naturalnego 16. Teoria ta opiera się na trzech zasadniczych założeniach. Po pierwsze na zróżnicowaniu miejsc pracy pod względem wysokości ofert płacowych, a pracobiorców pod względem aspiracji płacowych. Po drugie na tym iż, koszt zdobycia informacji jest większy, gdy poszukujący pracy jest zatrudniony, stąd też wielu pracobiorców, zwłaszcza mających wysokie aspiracje płacowe dobrowolnie decyduje się na bezrobocie, by większą ilość czasu poświęcić na poszukiwanie lepszych ofert płacowych. Po trzecie, w miarę przedłużania się procesu poszukiwań, wśród pracobiorców zanika iluzja pieniądza, a przewidywane wielkości płac nominalnych i cen dostosowują się do wielkości faktycznych 17. Do powstania kolejnej teorii bezrobocia przyczyniły się obserwacje, iż stosowane przez przedsiębiorstwa strategie płacowe lub (i) podziały zysku, 16 Gołata E. (2004); s Por. Kryńska E. (1998); s

10 prowadzą do wzajemnych izolacji, a funkcjonujące tam przedsiębiorstwa oferują mniejszą liczbę miejsc pracy od tej, której oczekiwali pracobiorcy. Konsekwencją jest stworzenie kolejki oczekujących na miejsce pracy w sektorze pierwotnym, czyli tzw. bezrobocie oczekujące. Powstaje ono w następstwie oczekiwania na pracę w sektorze pierwotnym (wysokich płac), nie likwiduje się i nie ulega redukcji przez istnienie możliwości podjęcia zatrudnienia w sektorze wtórnym (niskich płac) 18. Oczekiwanie na podjęcie lepiej płatnej pracy, pracobiorcy traktują jako inwestycję, której kosztem jest poświęcenie wynagrodzenia, jakie mogliby otrzymywać w sektorze wtórnym na rzecz wysoko płatnego miejsca pracy. Teoria bezrobocia oczekującego różni się zasadniczo od wcześniej omówionej teorii poszukiwań na rynku pracy. W przypadku teorii poszukiwań zakłada się istnienie wystarczającej liczby akceptowanych miejsc pracy, problemem jest brak przejrzystości rynku i trudności zdobycia pełnej informacji niezbędnej do podjęcia decyzji o zatrudnieniu. W przeciwieństwie bezrobotni oczekujący mają informację o wolnych wakatach, jednakże nie akceptują znanych miejsc pracy, gdyż wolą oczekiwać na niedostępne w określonym momencie zatrudnienie w sektorze pierwotnym. Analiza stosunków panujących między zatrudnionymi a bezrobotnymi przyczyniła się do powstania teorii insider outsider. Podstawowym jej założeniem jest istnienie konfliktu interesów między grupami pracowników. A. Lindbeck i D. J. Snower zwracając uwagę na ich różną pozycję rynkową, w szczególności w kwestii kształtowania systemu płac wyodrębnili dwie grupy występujące na rynku pracy, tj. insiderów ( swoich ) i outsiderów ( obcych ) 19. Przyjęli oni koncepcję silnej pozycji rynkowej grupy insiderów, pracowników przedsiębiorstw, wykorzystujących swoje położenie do ustalania płac na wysokim poziomie, wyższym niż tzw. płace oczyszczające, w następstwie czego pojawia się przymusowe bezrobocie Ibidem, s Por. Garbicz M. (1999); Mechanizmy postępu technicznego a bezrobocie, SGH, Warszawa, s Por. Lindbeck A., Snower D. J. (1988); The Insider Outsider Theory of Employment, The MIT, Press, Cambridge. 20

11 Silna pozycja rynkowa insiderów wynika z wysokich kosztów zastąpienia ich nowo przyjętymi pracownikami i związana jest z poszukiwaniem pracowników, ich selekcją, szkoleniem i kosztami wypłaconych wynagrodzeń pracownikom zwalnianym. Reasumując, suma kosztów przyjęć i zwolnień może być wyższa od różnicy między płacą zatrudnionego a potencjalnego pracownika. Stąd też wymiana pracowników staje się nieopłacalna. B. Czarny dokonał rozszerzenia teorii zaprezentowanej przez A. Lindbecka i D. J. Snowera, wyróżniając następujące grupy pracobiorców: insider pracownik zatrudniony w przedsiębiorstwie, posiadający kwalifikacje i wiedzę, których uzyskanie było elementem kosztów przedsiębiorstwa, outsider przeciwieństwo insidera; osoba niezatrudniona, wobec której przedsiębiorstwo nie ponosi kosztów, entran pracownik nowo zatrudniony, wobec którego przedsiębiorstwo poniosło niewielkie koszty 21. Insiderzy to pracownicy doświadczeni, posiadający staż pracy, umiejętności i kwalifikacje zawodowe. Ich wydajność oceniana jest na wysokim poziomie. W odróżnieniu od nich, entransi nie posiadają tak silnej pozycji, mają krótszy staż pracy i mniejsze umiejętności. W najtrudniejszej sytuacji znajduje się grupa outsiderów, obejmująca osoby niepracujące, pracujące dorywczo lub zatrudniane w szarej strefie. Podział ten sprawia, że pracownicy znajdujący się w grupie o największej sile przetargowej poprzez odpowiednie zachowanie są w stanie sprawić, iż zatrudnianie nowych pracowników tzw. outsiderów jest nieopłacalne lub niemożliwe. Teorię insider outsider rozważał także E. Kwiatkowski, zwracając uwagę na jej znaczenie dla indywidualnego przedsiębiorstwa. Krzywa popytu dla insiderów określa krańcowy produkt pracy pomniejszony o krańcowe koszty przyjęć do pracy. Jeżeli płace nowo zatrudnionych są na jednakowym poziomie i wynoszą W E, to przy określonych 21 Por. Czarny B. (1997); Podstawy ekonomii czynniki produkcji, Nowe życie gospodarcze, nr 4, s

12 kosztach krańcowych rotacji wyznaczyć można płacę maksymalną dla insiderów, biorąc pod uwagę sumę (W E ) i koszty krańcowe rotacji (W 1max ). W sytuacji nadwyżki płac insiderów nad płacami nowo przyjętych powyżej krańcowych kosztów rotacji pracowników dla przedsiębiorstwa korzystna jest zmiana kadry. Rys. 1. Płace i bezrobocie w modelu insider outsider P PE P P1 W 1 W E W 1max W 0 A W E K 2 K 0 K 1 Sr=Sr 1 +Sr E Źródło: Kwiatkowski E. (2002); Bezrobocie. Bezrobocie. Podstawy teoretyczne, PWN, Warszawa, s W 1 płace insiderów, W E płace nowo zatrudnionych, S r liczba insiderów, 1 liczba nowo zatrudnionych. S r E Zakładając, że liczba pracujących wynosi V O i mają oni silną pozycję rynkową, wystarczającą dla przejęcia łącznej renty ekonomicznej, wynikającej z kosztów rotacji, mogą wynegocjować płace z pracodawcami do poziomu W O (pkt A). Wówczas nie zachodzi potrzeba przyjęć. Jeżeli liczba pracujących byłaby mniejsza niż K 2, wówczas korzystne byłoby pozyskanie nowych pracowników, gdyż płace zatrudnionych (W 1max ) byłyby niższe od krańcowej produkcyjności pracy (P PE ). Jeśli liczba pracowników byłaby 22

13 większa od K 2, strategia racjonalnego funkcjonowania przedsiębiorstwa wiązałaby się ze zwolnieniem ich nadwyżkowej liczby, nawet gdyby płace określone były na poziomie W E, gdyż byłaby ona wyższa od poziomu krańcowej produkcyjności pracy. Zatem utrzymanie liczby zatrudnionych określa przedział między K 2 a K V, płace utrzymują się na poziomie W E i W 1max, a outsiderzy nie zostają przyjęci. Z powyżej przedstawionej analizy można wywnioskować, że bezrobocie związane jest z pozycją insiderów na rynku pracy. Jeżeli mają silną pozycję, wówczas outsiderzy nie mogą wpłynąć na obniżkę płac i wzrost zatrudnienia. Na wzrost kosztów rotacji i zmniejszanie wydajności pracy entransów mają natomiast wpływ insiderzy. Outsiderzy, a więc osoby znajdujące się poza firmą nie mają na tyle silnej pozycji, która pozwoliłaby na obniżkę płac. Warto zwrócić uwagę na nasuwające się wnioski, związane z czynnikami determinującymi rozmiary bezrobocia i sposobami jego zwalczania, a mianowicie: bezrobocie wynika ze skłonności firm do elastycznego zatrudnienia, bezrobocie generowane jest przez koszty rotacji w przedsiębiorstwach, elementem wzrostu bezrobocia jest wysokość płac entransów, istnienie bezrobocia uzależnione jest od wydajności pracowników. E. Kwiatkowski zauważył, iż defektem teorii jest pominięcie znaczenia nowych firm dla kształtowania systemu płac 22. Zbyt dużą rolę przypisuje ona pozycji insiderów. W tych firmach kształtowanie płac i zatrudnienia podlega mechanizmom rynkowym, odmiennym od tejże teorii. Zatem istniejące dynamiczne procesy tworzenia nowych firm w gospodarce nie mają odzwierciedlenia w omawianej teorii. Teoria histerezy bezrobocia, nazewnictwo swe zawdzięcza E. Phlepsowi, który dowiódł, iż równowaga przy naturalnej stopie bezrobocia pozostaje częściowo pod wpływem ścieżki prowadzącej do równowagi. 22 Por. Kwiatkowski E. (2002); Bezrobocie. Podstawy teoretyczne, PWN, Warszawa, s

14 Pojęcie to zapożyczył z fizyki, gdzie posługiwano się nim dla oznaczenia zjawisk polegających na tym, że zmiany parametrów charakteryzujących stan pewnego układu wywołane zmianami czynników zewnętrznych zależą od poprzednich stanów układu 23. Hipotezę histerezy przeniósł do ekonomii, próbując w ten sposób wyjaśnić kształtowanie się stopy bezrobocia związanej z występowaniem tendencji podążania naturalnej stopy bezrobocia za stopą rzeczywistą w sytuacji, w której wysokość bezrobocia nie ma wpływu na stopień inflacji. Samo pojęcie hysteresis oznacza pozostawanie w tyle, stosowane jest do określenia charakterystycznych cech dynamicznych procesów gospodarczych, równowagi systemu w oparciu o przedział czasowy oznaczający termin jej osiągnięcia. Histereza oznacza w tym przypadku stan długiego utrzymywania się bezrobocia mimo poprawy koniunktury 24. Głęboka recesja pozostawia widoczne następstwa na rynku pracy, takie iż pojawiające się krótkotrwałe ożywienie gospodarcze nie jest w stanie ich usunąć. Powoduje to dualizację siły roboczej tych osób, które utraciły pracę i przez długi okres nie mogą jej znaleźć. Przyczyną tego rozpadu jest obniżanie się przeciętnej produktywności pracowników wraz z wydłużaniem się okresu poszukiwania pracy oraz spadek nacisku na płace, towarzyszący wydłużaniu się okresu recesji gospodarczej. Phelps początkowo uważał, że wahania globalnego popytu na towary nie znajdują odzwierciedlenia w poziomie naturalnej stopy bezrobocia. Później jednak zaobserwował, iż mogą one wpływać na poziom bezrobocia w stanie równowagi. Owa równowaga kształtowana jest przez ścieżkę prowadzącą do stabilizacji 25. Występującą zależność określił mianem histerezy. Dotyczy ona przede wszystkim poziomu naturalnej stopy bezrobocia, wynikającej także ze ścieżki rozwoju ekonomicznego. Pojawiające się kryzysy gospodarcze powodują długookresowe skutki widoczne we wzroście stopy bezrobocia. Wpływ naturalnej stopy bezrobocia w stosunku do wcześniejszego jego poziomu, pokazuje słabość me- 23 Por. Winiarski B. (2000); s Gołata E. (2004), s Por. Phelps E. (1972); Inflation Policy and Unemployment Theory, Macmillan, London, s

15 chanizmów odpowiedzialnych za ich równowagę. Wzrost naturalnej stopy bezrobocia w porównaniu do wcześniejszego okresu może być wynikiem zmian w zachowaniach jego uczestników. Wysokie i długotrwałe bezrobocie powoduje marazm, zanik mobilności i chęci poszukiwania pracy, sprawia, że mało przydatni nie są brani pod uwagę przy zatrudnianiu 26. W myśl teorii histerezy poziom bezrobocia równowagi zależny jest zarówno od aktualnego kształtu czynników odpowiadających za tworzenie bezrobocia, jak i wcześniejszej sytuacji na rynku pracy. Poziom faktycznie istniejącego bezrobocia uzależniony jest od przejściowych wstrząsów popytowo podażowych. W przypadku gdy są one negatywne następuje niekorzystna sytuacja wzrostu bezrobocia powyżej bezrobocia równowagi. Gdy wstrząsy zostają zahamowane, wzrost bezrobocia zatrzymuje się. Poziom bezrobocia równowagi zwiększa się więc za wzrostem rzeczywistej stopy bezrobocia, którą ukształtowały pojawiające się wcześniej negatywne wstrząsy. Koncepcja histerezy próbuje wyjaśnić utrzymywanie się bezrobocia w okresie wzrostu gospodarczego, za którego główną przyczynę uznaje długotrwały skutek dotkliwej recesji. Zakłada, że dualizacja rynku pracy następuje w efekcie obniżania się potencjału u pracowników długo pozostających bez pracy. Wydłużanie tego okresu sprawia, że ich szanse na znalezienie pracy maleją, bowiem pracodawcy niechętnie zatrudniają osoby długookresowo bezrobotne, twierdząc iż cechuje je niska wydajność pracy, co z kolei wpływać może na zwiększenie kosztów zatrudnienia. *** Przedstawione teorie bezrobocia pokazują, iż zmiany zachodzące na rynku pracy do końca nie pozostają rozpoznane. Ich autorzy w różny sposób definiują determinanty bezrobocia, co zależne jest nie tylko od charakteru prowadzonych analiz, lecz też subiektywnych ocen własnych. Niemniej jednak każda z tychże koncepcji pozwala na zidentyfikowanie nowych spostrzeżeń, które mogą zostać wykorzystane do badania polskiego rynku pracy. 26 Por. Dolny E., Meller J. (1990); Zarys polityki zatrudnienia, PWE, Warszawa, s

16 Bibliografia 1. Becker G. (1975); Human capital, National Bureau of Economic Research, New York. 2. Czarny B.(1997); Podstawy ekonomii czynniki produkcji, Nowe życie gospodarcze, nr Dolny E., Meller J. (1990); Zarys polityki zatrudnienia, PWE, Warszawa. 4. Dorenbos R. (1999); Labour Market Adjustments in Hungary and Poland, Labyrint Publications Rijksuniversiteir Groningen. 5. Elliot R. (1991); Labour Economic, A Comparative text, McGrew-Hill International. 6. Garbicz M.(1999); Mechanizmy postępu technicznego a bezrobocie, SGH, Warszawa. 7. Gołata E. (2004); Estymacja pośrednia bezrobocia na lokalnym rynku pracy, Akademia Ekonomiczna w Poznaniu, Poznań. 8. Kornai J. (1985); Niedobór w gospodarce, Warszawa. 9. Kryńska E. (1998); Wybrane teorie rynku pracy a prognozowanie, (w:) Prognoza podaży i popytu na pracę w Polsce do roku 2010, red. E. Kryńska, J. Suchecka, B. Suchecki, IPiSS, Warszawa. 10. Kwiatkowski E.(2002); Bezrobocie. Podstawy teoretyczne, PWN, Warszawa. 11. Kwiatkowski E., Gajewski P., Tokarski T., Determinanty popytu na pracę w teorii ekonomii, (w:) System prognozowania popytu na pracę w Polsce, Podstawowa metodologia, Cz. I, Rządowe Centrum Studiów Strategicznych, Międzyresortowy Zespół ds. Prognozowania Popytu na Pracę, Warszawa 2003 r. 12. Lindbeck A., Snower D. J. (1988); The Insider outsider Theory of Employment, The MIT, Press, Cambridge. 13. Phelps E. (1972); Inflation Policy and Unemployment Theory, Macmillan, London. 14. Socha J., Wojciechowski W., Koncepcja NAIRU, dezinflacja a druga fala bezrobocia w Polsce, Bank i Kredyt, marzec 2004 r., 2004_03/socha.pdf. 15. Winiarski B. (2000); Polityka gospodarcza, PWN, Warszawa. 26

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a )

ZAŁOŻENIA. STRONA POPYTOWA (ZAGREGOWANY POPYT P a ): OGÓLNA RÓWNOWAGA RYNKU. STRONA PODAŻOWA (ZAGREGOWANA PODAŻ S a ) przeciętny poziom cen MODEL ZAGREGOWANEGO POPYTU I ZAGREGOWANEJ PODAŻY ZAŁOŻENIA Dochód narodowy (Y) jest równy produktowi krajowemu brutto (PKB). Y = K + I + G Neoklasycyzm a keynesizm Badamy zależność

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy i bezrobocie

Rynek pracy i bezrobocie Rynek pracy i bezrobocie Podstawowe definicje na rynku pracy: Ludność w wieku produkcyjnym w zależności od definicji przyjmowanej przez urząd statystyczny ludność w wieku 15 lat i więcej lub ludność w

Bardziej szczegółowo

Modele płac motywacyjnych

Modele płac motywacyjnych Modele płac motywacyjnych Podejście klasyczne zakłada, że praca jest takim samym czynnikiem produkcji jak inne, np. kapitał Ale tylko pracownicy mogą wybierać, czy wkładać w pracę mniejszy czy większy

Bardziej szczegółowo

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej

Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej Plan wykładu 8 Równowaga ogólna w małej gospodarce otwartej 1. Model Mundella Fleminga 2. Dylemat polityki gospodarczej małej gospodarki otwartej 3. Skuteczność polityki monetarnej i fiskalnej w warunkach

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne:

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO ROZWÓJ GOSPODARCZY. wewnętrzne: zewnętrzne: DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę

Rynek pracy RYNEK PRACY RYNEK PRACY RYNEK PRACY. Czynniki wpływające na podaż pracy. Czynniki wpływające na popyt na pracę RYNEK PRACY Rynek pracy podobny do rynku dóbr i usług; elementem wymiany jest praca ludzka; bezpośrednie powiązanie pracy z człowiekiem powoduje, że rynek ten nie może być pozostawiony sam sobie; popyt

Bardziej szczegółowo

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon

Ekonomia 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06. dr Adam Salomon 1 sem. TM ns oraz 2 sem. TiL ns wykład 06 dr Adam Salomon : ZATRUDNIENIE I BEZROBOCIE 2 Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników, dotyczące ilości czasu, który chcą

Bardziej szczegółowo

WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie. Makroekonomiczny rynek pracy. Izabela Krzysiak

WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie. Makroekonomiczny rynek pracy. Izabela Krzysiak WYŻSZA SZKOŁA ZARZĄDZANIA I PRAWA im. Heleny Chodkowskiej w Warszawie Makroekonomiczny rynek pracy Izabela Krzysiak Makroekonomiczny rynek pracy 1. Istota i elementy rynku pracy; popytowa i podażowa strona

Bardziej szczegółowo

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie

Podstawy ekonomii. Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Podstawy ekonomii Wykład IV-V-VI Dr Łukasz Burkiewicz lukasz.burkiewicz@ignatianum.edu.pl Akademia Ignatianum w Krakowie Bezrobocie Bezrobocie zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych

Bardziej szczegółowo

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO

ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Samer Masri ROZDZIAŁ 7 WPŁYW SZOKÓW GOSPODARCZYCH NA RYNEK PRACY W STREFIE EURO Najbardziej rewolucyjnym aspektem ogólnej teorii Keynesa 1 było jego jasne i niedwuznaczne przesłanie, że w odniesieniu do

Bardziej szczegółowo

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym.

Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i politycznym. BEZROBOCIE rodzaje, skutki i przeciwdziałanie 1 2 3 Bezrobocie problemem XXI wieku Na początku XXI wieku bezrobocie stało się w Polsce i w Europie najpoważniejszym problemem społecznym, gospodarczym i

Bardziej szczegółowo

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków

T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków T7. Szoki makroekonomiczne. Polityka wobec szoków Szoki makroekonomiczne. to nieoczekiwane zdarzenia zakłócające przewidywalny przebieg zmian produktu, bezrobocia i stopy procentowej Szoki popytowe (oddziałujące

Bardziej szczegółowo

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY

WZROST GOSPODARCZY DEFINICJE CZYNNIKI WZROSTU ZRÓWNOWAŻONY WZROST WSKAŹNIKI WZROSTU GOSPODARCZEGO. Dynamika PKB w latach 2002-2010 ROZWÓJ GOSPODARCZY DEFINICJE WZROST GOSPODARCZY ROZWÓJ GOSPODARCZY 1. Wzrost gospodarczy zmiany ilościowe: powiększanie się z okresu na okres podstawowych wielkości makroekonomicznych takich jak czy konsumpcja, inwestycje

Bardziej szczegółowo

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY

MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wykład: MECHANIZMY FUNKCJONOWANIA RYNKU PRACY Wielka depresja w USA, 1929-1933 Stopa bezrobocia w USA w 1933 r. 25,2% Podaż pracy Podaż pracy jest określona przez decyzje poszczególnych pracowników dotyczące

Bardziej szczegółowo

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów,

- potrafi wymienić. - zna hierarchię podział. - zna pojęcie konsumpcji i konsumenta, - zna pojęcie i rodzaje zasobów, WYMAGANIA EDUKACYJNE PRZEDMIOT: Podstawy ekonomii KLASA: I TH NUMER PROGRAMU NAUCZANIA: 2305/T-5 T-3,SP/MEN/1997.07.16 L.p. Dział programu 1. Człowiek - konsument -potrafi omówić podstawy ekonomii, - zna

Bardziej szczegółowo

Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający

Wymagania edukacyjne przedmiot Podstawy ekonomii Dział I Gospodarka, pieniądz. dopuszczający Wymagania edukacyjne przedmiot "Podstawy ekonomii" Dział I Gospodarka, pieniądz. wyróżnić potrzeby ekonomiczne, wymienić podstawowe rodzaje środków zaspokajających potrzeby, rozróżnić podstawowe zasoby

Bardziej szczegółowo

Polityka pieniężna i fiskalna

Polityka pieniężna i fiskalna Polityka pieniężna i fiskalna Spis treści: 1. Ekspansywna i restrykcyjna polityka gospodarcza...2 2. Bank centralny i jego polityka: operacje otwartego rynku, zmiany stopy dyskontowej, zmiany stopy rezerw

Bardziej szczegółowo

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII

Spis treści. Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Spis treści Rozdział I ELEMENTARNE POJĘCIA I PRZEDMIOT EKONOMII Wstępne określenie przedmiotu ekonomii 7 Ekonomia a inne nauki 9 Potrzeby ludzkie, produkcja i praca, środki produkcji i środki konsumpcji,

Bardziej szczegółowo

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA (2)

POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA (2) prof. dr hab. Tadeusz Szumlicz Katedra Ubezpieczenia Społecznego POLITYKA GOSPODARCZA I SPOŁECZNA (2) Polityka zatrudnienia (akcent - tworzenie miejsc pracy) Polityki rynków pracy (akcent - dostosowanie

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści

Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii. Spis treści Księgarnia PWN: Pod red. Romana Milewskiego - Elementarne zagadnienia ekonomii Spis treści Od autorów....................................... 13 Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii..............

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii

Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Księgarnia PWN: Praca zbiorowa pod red. Romana Milewskiego Elementarne zagadnienia ekonomii Od autorów Rozdział I. Podstawowe pojęcia i przedmiot ekonomii 1. Czym się zajmuje ekonomia? 2. Potrzeby ludzkie,

Bardziej szczegółowo

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży:

Inflacja. Zgodnie z tym, co poznaliśmy już przy okazji modelu ISLM wiemy, że rynek pieniądza jest w stanie równowagi, gdy popyt jest równy podaży: Inflacja Inflacja - wzrost przeciętnego poziomu cen dóbr w jakimś okresie. Jeśli ceny wszystkich dóbr i czynników produkcji wzrastają w takim samym tempie to mamy do czynienia z czystą inflacją. Zgodnie

Bardziej szczegółowo

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA

BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA BEZROBOCIE CZY INFLACJA. DYLEMATY ALBANA WILIAMA PHILLIPSA Krzywa Phillipsa dowodzi, że wyższej stopie inflacji towarzyszy niższa stopa bezrobocia i odwrotnie. Sugeruje to, że możemy wybrać niższe bezrobocie

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne

Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Makroekonomia 1 Wykład 13: Model ASAD i szoki makroekonomiczne Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego Plan wykładu Sytuacja na rynku pracy a położenie krzywej AS Krótko-

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej)

Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Makroekonomia 1 Wykład 5: Model klasyczny gospodarki (dla przypadku gospodarki zamkniętej) Gabriela Grotkowska Katedra Makroekonomii i Teorii Handlu Zagranicznego PKB jako miara dobrobytu Produkcja w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Od czego zależy czy będę bezrobotnym

Od czego zależy czy będę bezrobotnym Od czego zależy czy będę bezrobotnym Bezrobocie jest to zjawisko ekonomiczne występujące w gospodarce każdego kraju. Oznacza ono sytuację, w której zapotrzebowanie (popyt) na pracę jest mniejsze od liczby

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch

Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia David Begg, Stanley Fisher, Gianluigi Vernasca, Rudiger Dornbusch Makroekonomia jest najczęściej używanym podręcznikiem na pierwszych latach studiów ekonomicznych w większości polskich uczelni.

Bardziej szczegółowo

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami.

Unia walutowa korzyści i koszty. Przystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Unia walutowa korzyści i koszty rzystąpienie do unii walutowej wiąże się z kosztami i korzyściami. Korzyści: Eliminacja ryzyka kursowego i obniżenie ryzyka makroekonomicznego obniżenie stóp procentowych

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor

Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Makroekonomia Gregory N. Mankiw, Mark P. Taylor Popularny w USA i Europie Zachodniej podręcznik przeznaczony do studiowania makroekonomii na pierwszych latach studiów. Obejmuje takie zagadnienia, jak rachunek

Bardziej szczegółowo

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ.

MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. Wykład 4 Konkurencja doskonała i monopol 1 MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ. EFEKTYWNOŚĆ RYNKU. MONOPOL CZYSTY. KONKURENCJA MONOPOLISTYCZNA. 1. MODEL KONKURENCJI DOSKONAŁEJ W modelu konkurencji doskonałej

Bardziej szczegółowo

b Oblicz wielkość bezrobocia, c Ile wynosi bezrobocie przymusowe, a ile dobrowolne?

b Oblicz wielkość bezrobocia, c Ile wynosi bezrobocie przymusowe, a ile dobrowolne? Bezrobocie Zadania 1. W Hipotecji pojawiły się problemy z bezrobociem. Poniżej podajemy dane ilustrujące sytuację na rynku pracy w określonym roku. Wszystkie dane wyrażone są w tysiącach osób. Na początku

Bardziej szczegółowo

Proces zarządzania zasobami ludzkimi

Proces zarządzania zasobami ludzkimi Marek Angowski Proces zarządzania zasobami ludzkimi Część 1 Etapy procesy zarządzania zasobami ludzkimi Planowanie zasobów ludzkich Rekrutacja Selekcja i dobór kandydatów Szkolenia i doskonalenie zawodowe

Bardziej szczegółowo

Skutki bezrobocia RYNEK PRACY

Skutki bezrobocia RYNEK PRACY Skutki bezrobocia RYNEK PRACY Maciej Frączek Podział skutków bezrobocia Skutki bezrobocia mogą być rozpatrywane w rozmaitych wymiarach, np.: negatywne vs pozytywne; ekonomiczne vs społeczne (psychologiczne,

Bardziej szczegółowo

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii

T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii Teresa Łuczka Godziny konsultacji: 12 13.30 poniedziałek 15 16 wtorek p. 306 Strzelecka T. Łuczka Kapitał obcy w małym i średnim przedsiębiorstwie. Wybrane aspekty mikro i makroekonomii WYKŁAD 1 (26.02)

Bardziej szczegółowo

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego

Janusz Biernat. Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Janusz Biernat Polityka pieniężna w Polsce w warunkach płynnego kursu walutowego Warszawa 2006 Recenzent prof. dr hab. Eugeniusz Mazurkiewicz skład i Łamanie GrafComp s.c. PROJEKT OKŁADKI GrafComp s.c.

Bardziej szczegółowo

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE

Dagmara Walada. Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Dagmara Walada Bezrobocie w UE na przykładzie Polski i wybranego kraju UE Plan prezentacji 1. Pojęcie bezrobocia 2. Stopa Bezrobocia i bezrobotni 3. Przyczyny bezrobocia 4. Bezrobocie w Unii Europejskiej

Bardziej szczegółowo

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU

MIKROEKONOMIA. Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU Wykład 3 Mikroanaliza rynku 1 MIKROANALIZA RYNKU 1. POPYT Popyt (zapotrzebowanie) - ilość towaru, jaką jest skłonny kupić nabywca po ustalonej cenie rynkowej, dysponując do tego celu odpowiednim dochodem

Bardziej szczegółowo

WYBRANE TEORIE BEZROBOCIA BEZROBOCIE

WYBRANE TEORIE BEZROBOCIA BEZROBOCIE 1 WYBRANE TEORIE BEZROBOCIA BEZROBOCIE I. Definicja bezrobocia Bezrobocie to zjawisko polegające na tym, że pewna część ludzi zdolnych do pracy, poszukujących pracy i akceptujących istniejący poziom wynagrodzenia

Bardziej szczegółowo

ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-108-1 ISBN (ebook) 978-83-7969-194-4

ISBN (wersja drukowana) 978-83-7969-108-1 ISBN (ebook) 978-83-7969-194-4 Leszek Kucharski Uniwersytet Łódzki, Wydział Ekonomiczno-Socjologiczny Instytut Ekonomii, Katedra Makroekonomii, 90-214 Łódź, ul. Rewolucji 1905 r. nr 41/43 e-mail: lekuchar@uni.lodz.pl RECENZENT Wacław

Bardziej szczegółowo

STRUKTURALNE DETERMINANTY NATURALNEJ STOPY BEZROBOCIA

STRUKTURALNE DETERMINANTY NATURALNEJ STOPY BEZROBOCIA XXII KONFERENCJA NAUKOWA NBP REFORMY STRUKTURALNE A POLITYKA PIENIĘŻNA FALENTY 2002 STRUKTURALNE DETERMINANTY NATURALNEJ STOPY BEZROBOCIA Eugeniusz Kwiatkowski 1 streszczenie Podstawowym celem opracowania

Bardziej szczegółowo

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej

Cykl koniunkturalny. Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki gospodarczej Cykl koniunkturalny - definicja Cykl koniunkturalny to powtarzające się okresowo

Bardziej szczegółowo

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0

niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 30 0 0 0 0 Studia niestacjonarne 24 0 0 0 0 1. Informacje ogólne Nazwa przedmiotu Kod kursu Ekonomia stacjonarne ID1106 niestacjonarne IZ2106 Liczba godzin Wykład Ćwiczenia Laboratorium Projekt Seminarium Studia stacjonarne 0 0 0 0 0 Studia niestacjonarne

Bardziej szczegółowo

EKONOMIA II stopień ogólnoakademicki niestacjonarne wszystkie Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka. podstawowy. obowiązkowy polski

EKONOMIA II stopień ogólnoakademicki niestacjonarne wszystkie Katedra Strategii Gospodarczych dr Helena Baraniecka. podstawowy. obowiązkowy polski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKON2-008 Nazwa modułu Makroekonomia II Nazwa modułu w języku angielskim Macroeconomics II Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia 07.03.2008r

Makroekonomia 07.03.2008r Makroekonomia 07.03.2008r CREATED BY HooB Czynniki określające poziom konsumpcji i oszczędności Dochody dyspozycyjne gospodarstw domowych dzielą się na konsumpcję oraz oszczędności. Konsumpcja synonim

Bardziej szczegółowo

Lista 5. Cykle koniunkturalne

Lista 5. Cykle koniunkturalne Zad. 1. Dopasuj definicję do podanych zdań: Lista 5 Cykle koniunkturalne 1. Cykl gospodarczy 2. Cykl koniunkturalny 3. Długość cyklu 4. Amplituda wahań 5. Trend 6. rodukt potencjalny 7. Luka KB 8. Cykl

Bardziej szczegółowo

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski

Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki. Wiktor Wojciechowski Wolność gospodarcza a tempo wzrostu gospodarki Wiktor Wojciechowski Plan wykładu: Od czego zależy tempo wzrostu gospodarki? W jakim tempie rosła polska gospodarka w ostatnich latach na tle krajów OECD?

Bardziej szczegółowo

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa

Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Gospodarka i funkcjonowanie Unii Europejskiej Wykład XII Unia Gospodarczo-Walutowa Optymalny obszar walutowy Kiedy do euro? Danemu krajowi opłaca się przyjąć wspólną walutę wtedy, kiedy korzyści z tym

Bardziej szczegółowo

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym

Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy system oceniania. 2 Organizacja pracy w roku szkolnym ZAKRES TREŚCI Z PRZEDMIOTU PODSTAWY ORGAMIZACJI PRZEDSIĘBIORSTWA TRANSPORTOWO- SPEDYCYJNEGO KL 1 TLS ROK SZKOLNY 2015/2016 L.p. Zakres treści 1 Moduł dział - temat Program nauczania dla przedmiotu. Przedmiotowy

Bardziej szczegółowo

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus

Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Gospodarka rynkowa. Rynkowy mechanizm popytu i podaży. Agnieszka Stus Zagadnienia Rynki elastyczne i zmonopolizowane. Funkcje popytu i podaży (położenie, przesunięcie). Równowaga rynkowa. Prawo popytu

Bardziej szczegółowo

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji;

1 Inflacja. wzrost ceny jednego produktu nie musi prowadzić do inflacji; spadek ceny jednego produktu może wystąpić przy istnieniu inflacji; 1 Inflacja Inflacja to wzrost ogólnego poziomu cen. Miarą inflacji jest indeks cen dóbr konsumpcyjnych, równy stosunkowi cen dóbr należących do reprezentatywnego koszyka w danym okresie czasu cen tych

Bardziej szczegółowo

Płońsk i Pułtusk w korelacji

Płońsk i Pułtusk w korelacji Płońsk i Pułtusk w korelacji Wprowadzenie Główna cechą rejonu testowania (Płoński i Pułtusk) ich charakter roliczo przemysłowy. Tereny rolnicze to znaczna część obszarów powiatów (ta obserwacja osób badanych

Bardziej szczegółowo

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja

Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Komisja Europejska - Komunikat prasowy Jesienna prognoza gospodarcza na 2014 r.: powolne ożywienie i bardzo niska inflacja Bruksela, 04 listopad 2014 Zgodnie z prognozą gospodarczą Komisji Europejskiej

Bardziej szczegółowo

Akademia Młodego Ekonomisty

Akademia Młodego Ekonomisty Akademia Młodego Ekonomisty Wahania koniunktury gospodarczej Ożywienie i recesja w gospodarce Dr Joanna Czech-Rogosz Uniwersytet Ekonomiczny w Katowicach 16.04.2012 1. Co to jest koniunktura gospodarcza?

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie

Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Marek Angowski Zarządzanie zasobami ludzkimi Wprowadzenie Definicje ZZL Zarządzanie zasobami ludzkimi jest to skoordynowany zbiór działań związanych z ludźmi, prowadzący do osiągania założonych celów organizacji

Bardziej szczegółowo

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu

Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy. Plan wykładu Ekonomiczny Uniwersytet Dziecięcy Wahania koniunktury gospodarczej Konrad Walczyk Szkoła Główna Handlowa w Warszawie 22 maja 2013 r. Plan wykładu Co to jest koniunktura gospodarcza? W jaki sposób ją mierzyć?

Bardziej szczegółowo

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA

MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA MAKROEKONOMIA II KATARZYNA ŚLEDZIEWSKA WYKŁAD VII: CYKLE KONIUNKTURALNE Co to jest cykl koniunkturalny? Mierzenie cyklu koniunkturalnego Fakty dot. cyklu koniunkturalnego Cykle koniunkturalne w klasycznej

Bardziej szczegółowo

Prof. UG dr hab. Halina Czubasiewicz

Prof. UG dr hab. Halina Czubasiewicz Prof. UG dr hab. Halina Czubasiewicz Cele wynagrodzeń możliwe do uzyskania Czynniki motywowania poprzez płace, związane ze środowiskiem płac Czynniki motywowania związane z budową systemu płac Czynniki

Bardziej szczegółowo

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny

Makroekonomia. Blok V Cykl koniunkturalny Makroekonomia Blok V Cykl koniunkturalny Cykl koniunkturalny i jego fazy Cykl koniunkturalny okresowe zmiany poziomu aktywności gospodarczej Fazy cyklu: - Kryzys (A-B) - Depresja (B-C) - Ożywienie (C-D)

Bardziej szczegółowo

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa

Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Mikroekonomia -Ćwiczenia Ćwiczenia 4: Podaż i równowaga rynkowa Podstawowe pojęcia: rynek, podaż, krzywa podaż, prawo podaż, cena równowagi, cena maksymalna i minimalna, zmiana podaż dr inż. Anna Kiełbus

Bardziej szczegółowo

Spis treêci. www.wsip.com.pl

Spis treêci. www.wsip.com.pl Spis treêci Jak by tu zacząć, czyli: dlaczego ekonomia?........................ 9 1. Podstawowe pojęcia ekonomiczne.............................. 10 1.1. To warto wiedzieć już na początku.............................

Bardziej szczegółowo

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski

Studia podyplomowe Mechanizmy funkcjonowania strefy euro finansowane przez Narodowy Bank Polski Załącznik do uchwały nr 548 Senatu Uniwersytetu Zielonogórskiego w sprawie określenia efektów kształcenia dla studiów podyplomowych prowadzonych na Wydziale Ekonomii i Zarządzania Studia podyplomowe Mechanizmy

Bardziej szczegółowo

Międzynarodowa integracja MSG

Międzynarodowa integracja MSG Międzynarodowa integracja MSG Kryteria wyodrębniania ugrupowań integracyjnych kryteria polityczne kryteria ekonomiczne Prawidłowości rozwoju ugrupowań integracyjnych Zmniejszanie się różnic w poziomie

Bardziej szczegółowo

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki

JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO. mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki JEDNOLITA POLITYKA PIENIĘŻNA EUROPEJSKIEGO BANKU CENTRALNEGO, A HETEROGENICZNOŚĆ STREFY EURO mgr Dominika Brózda Uniwersytet Łódzki Plan wystąpienia 1. Ogólne założenia polityki pieniężnej EBC 2. Dywergencja

Bardziej szczegółowo

Struktura terminowa rynku obligacji

Struktura terminowa rynku obligacji Krzywa dochodowości pomaga w inwestowaniu w obligacje Struktura terminowa rynku obligacji Wskazuje, które obligacje są atrakcyjne a których unikać Obrazuje aktualną sytuację na rynku długu i zmiany w czasie

Bardziej szczegółowo

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin /

I. Podstawowe pojęcia ekonomiczne. /6 godzin / PROPOZYCJA ROZKŁADU MATERIAŁU NAUCZANIA PRZEDMIOTU PODSTAWY EKONOMII dla zawodu: technik ekonomista-23,02,/mf/1991.08.09 liceum ekonomiczne, wszystkie specjalności, klasa I, semestr pierwszy I. Podstawowe

Bardziej szczegółowo

Budżet państwa. Polityka fiskalna

Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa. Polityka fiskalna Budżet państwa Budżet państwa jest to plan finansowy zawierający dochody i wydatki państwa związane z realizacją przyjętej polityki społecznej, gospodarczej i obronnej.

Bardziej szczegółowo

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych

Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Międzynarodowe warsztaty Zatrudnienie, równouprawnienie, bezpieczeństwo socjalne (nestor) Wspieranie kształcenia i zatrudniania ludzi młodych Nikogo nie wolno pozostawić samemu sobie pomysły działań i

Bardziej szczegółowo

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy:

Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: Łukasz Pokrywka 23.05.2011 Teorie migracji Ekonomiczno społeczne skutki migracji Otwarcie niemieckiego rynku pracy: o Emigracja Polaków po przystąpieniu do UE o Sytuacja społeczno-gospodarcza Niemiec o

Bardziej szczegółowo

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca

Bardzo dobra Dobra Dostateczna Dopuszczająca ELEMENTY EKONOMII PRZEDMIOTOWY SYSTEM OCENIANIA Klasa: I TE Liczba godzin w tygodniu: 3 godziny Numer programu: 341[02]/L-S/MEN/Improve/1999 Prowadzący: T.Kożak- Siara I Ekonomia jako nauka o gospodarowaniu

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska

Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Międzynarodowe Stosunki Ekonomiczne Makroekonomia gospodarki otwartej i finanse międzynarodowe Wykład 20: Model Mundella-Fleminga, część II (sztywne kursy walutowe) Gabriela Grotkowska Plan wykładu Wprowadzenie

Bardziej szczegółowo

4. Krańcowa skłonność do konsumpcji i krańcowa skłonność do oszczędzania.

4. Krańcowa skłonność do konsumpcji i krańcowa skłonność do oszczędzania. * Wykład nr 6 1. Składniki popytu globalnego. 2. Funkcja konsumpcji i krzywa skłonności do konsumpcji. 3. Funkcja oszczędności, a wydatki konsumpcyjne. 4. Krańcowa skłonność do konsumpcji i krańcowa skłonność

Bardziej szczegółowo

Sytuacja gospodarcza Polski

Sytuacja gospodarcza Polski Sytuacja gospodarcza Polski Bohdan Wyżnikiewicz Warszawa, 4 czerwca 2014 r. Plan prezentacji I. Bieżąca sytuacja polskiej gospodarki II. III. Średniookresowa perspektywa wzrostu gospodarczego polskiej

Bardziej szczegółowo

Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji.

Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji. Pieniądz, inflacja oraz mierzenie inflacji. Pieniądz to towar powszechnie akceptowany, za pomocą którego dokonujemy płatności za dostarczone dobra lub wywiązujemy się ze zobowiązań; Funkcje pieniądza :

Bardziej szczegółowo

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ

PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ PLANOWANE KIERUNKI DZIAŁAŃ POWIATOWEGO URZĘDU PRACY W WAŁCZU W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA BEZROBOCIU NA LATA 2000-2010 1 Przy wyznaczaniu zadań i kierunków działania powiatu w zakresie zatrudnienia i zwalczania

Bardziej szczegółowo

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie

OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie OPISU MODUŁU KSZTAŁCENIA (SYLABUS) dla przedmiotu Makroekonomia II na kierunku Zarządzanie I. Informacje ogólne 1. Nazwa modułu : Makroekonomia II 2. Kod modułu : MEKOII (10-MEKOII-z2-s; 10-MEKOII-z2-ns)

Bardziej szczegółowo

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018.

OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. OBJAŚNIENIA DO WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ GMINY STRZYŻEWICE NA LATA 2013-2018. Obowiązek opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej w skrócie WPF wynika z art. 230 Ustawy z dnia 27 sierpnia 2009

Bardziej szczegółowo

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r.

Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Opis dyskusji na posiedzeniu decyzyjnym Rady Polityki Pieniężnej w dniu 6 maja 2015 r. Członkowie Rady Polityki Pieniężnej dyskutowali na temat polityki pieniężnej w kontekście bieżącej i oczekiwanej sytuacji

Bardziej szczegółowo

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również

liczbę osób zamieszkującą na terenie naszej gminy i odprowadzających podatek PIT. W zakresie pozostałych dochodów bieżących zaplanowano również OBJAŚNIENIA przyjętych wartości przy opracowaniu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Strzyżewice na lata 2012 2018, tj. okres na który zostały zaciągnięte zobowiązania. WSTĘP Dokument pod nazwą Wieloletnia

Bardziej szczegółowo

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy

Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy Globalny kryzys ekonomiczny Geneza, istota, perspektywy prof. dr hab. Piotr Banaszyk, prof. zw. UEP Uniwersytet Ekonomiczny w Poznaniu Wydział Gospodarki Międzynarodowej Agenda 1. Przyczyny globalnego

Bardziej szczegółowo

Bank centralny. Polityka pieniężna

Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny. Polityka pieniężna Dr Gabriela Przesławska Uniwersytet Wrocławski Instytut Nauk Ekonomicznych Zakład Polityki Gospodarczej Bank centralny. Polityka pieniężna Bank centralny pełni trzy funkcje:

Bardziej szczegółowo

Bezrobocie. 1. Pojęcie i metody pomiaru.

Bezrobocie. 1. Pojęcie i metody pomiaru. 1. Pojęcie i metody pomiaru. Bezrobocie Bezrobocie to część siły roboczej, która nie ma pracy, lecz jest zarejestrowana jako chcąca i będąca w stanie pracować. Siła robocza to inaczej: ludność aktywna

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert E. Hall, John B. Taylor - Makroekonomia. Spis treści. Przedmowa... 13

Księgarnia PWN: Robert E. Hall, John B. Taylor - Makroekonomia. Spis treści. Przedmowa... 13 Księgarnia PWN: Robert E. Hall, John B. Taylor - Makroekonomia Przedmowa............................................ 13 CZE ŚĆ I. WPROWADZENIE................................. 21 Rozdział 1. Wzrost i fluktuacje

Bardziej szczegółowo

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć

Opis efektów kształcenia dla modułu zajęć Nazwa modułu: Ekonomia Rok akademicki: 2015/2016 Kod: MEI-1-501-s Punkty ECTS: 1 Wydział: Inżynierii Metali i Informatyki Przemysłowej Kierunek: Edukacja Techniczno Informatyczna Specjalność: - Poziom

Bardziej szczegółowo

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ

Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane. Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ Popyt, podaż i wszystko co z Nimi związane Mgr Michał Ferdzyn SWSPiZ POPYT to zależność pomiędzy ilością dobra, którą chcą i mogą kupić konsumenci, a ceną tego dobra. Popyt jest przedstawiany za pomocą

Bardziej szczegółowo

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe

Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe Opis Ubezpieczeniowych Funduszy Kapitałowych Ubezpieczeniowe Fundusze Kapitałowe funkcjonujące w ramach indywidualnych i grupowych ubezpieczeń na życie proponowanych

Bardziej szczegółowo

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU

WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU Spis treści WSTĘP... 9 Rozdział I WYZWANIA DLA KRAJÓW I WSPÓŁCZESNEJ EKONOMII ORAZ MOŻLIWOŚCI ICH REALIZACJI W SYSTEMACH GOSPODARCZYCH OPARTYCH NA DOKTRYNIE NEOLIBERALIZMU... 13 1. Wyzwania stojące przed

Bardziej szczegółowo

WYMAGANIA EDUKACYJNE

WYMAGANIA EDUKACYJNE WYMAGANIA EDUKACYJNE niezbędne do uzyskania poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z obowiązkowych zajęć edukacyjnych według nowej podstawy programowej Przedmiot: PODSTAWY PRZEDSIĘBIORCZOŚCI

Bardziej szczegółowo

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa

Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Monografie i Opracowania 563 Paweł Niedziółka Kredytowe instrumenty a stabilność finansowa Warszawa 2009 Szkoła Główna Handlowa w Warszawie OFICYNA WYDAWNICZA Spis treści Indeks skrótów nazw własnych używanych

Bardziej szczegółowo

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych *

Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Stabilizacja przed dalszym wzrostem Najnowsze prognozy Instytutu Studiów Ekonomiczno Społecznych * Karolina Konopczak karolina.konopczak@ises.edu.pl Instytut Studiów Ekonomiczno Społecznych (ISES) Polska

Bardziej szczegółowo

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005

ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 TOMASZ KUJACZYŃSKI ZMIANY KOSZTÓW PRACY W GOSPODARCE NARODOWEJ POLSKI W ŚWIETLE PRZEPŁYWÓW MIĘDZYGAŁĘZIOWYCH W LATACH 1995 2005 Streszczenie: W artykule omówiono zmiany kosztów pracy zachodzące w gospodarce

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

WAHANIA KONIUNKTURY WYKŁAD. Dr inż. Edyta Ropuszyńska-Surma

WAHANIA KONIUNKTURY WYKŁAD. Dr inż. Edyta Ropuszyńska-Surma WAHANIA KONIUNKTURY WYKŁAD Dr inż. Edyta Ropuszyńska-Surma Polecenia 1. Popatrz na wykresy na kolejnych slajdach? 2. Czym się różnią? 3. Co możesz z nich odczytać? 4. Jakie cechy charakterystyczne zauważyłeś?

Bardziej szczegółowo

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM

Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Autonomiczne składniki popytu globalnego Efekt wypierania i tłumienia Krzywa IS Krzywa LM Model IS-LM Konsumpcja, inwestycje Utrzymujemy założenie o stałości cen w gospodarce. Stopa procentowa wiąże ze

Bardziej szczegółowo

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne...

SPIS TREŚCI. 1.5. Funkcje funduszy inwestycyjnych w gospodarce... 32 1.6. Szanse i zagrożenia inwestowania w fundusze inwestycyjne... SPIS TREŚCI Wstęp......................................................... 9 Rozdział 1. Pojęcie i istota funduszu inwestycyjnego.................. 13 1.1. Definicja funduszu inwestycyjnego...............................

Bardziej szczegółowo

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035

Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Mirosław Gronicki MAKROEKONOMICZNE SKUTKI BUDOWY I EKSPLOATACJI ELEKTROWNI JĄDROWEJ W POLSCE W LATACH 2020-2035 Krynica - Warszawa - Gdynia 5 września 2013 r. Uwagi wstępne 1. W opracowaniu przeanalizowano

Bardziej szczegółowo

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA

REFORMA 2012. Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska. Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA REFORMA 2012 Wprowadzenie do ekonomii Ewelina Nojszewska Podręcznik do nauki zawodu BRANŻA EKONOMICZNA Ilustrator: Jerzy Flisak Podręcznik do nauki zawodu technik ekonomista i innych zawodów z branży ekonomicznej

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH

ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH DAG MARA LEWICKA ZARZĄDZANIE KAPITAŁEM LUDZKIM W POLSKICH PRZEDSIĘBIORSTWACH Metody, narzędzia, mierniki WYDAWNICTWA PROFESJONALNE PWN WARSZAWA 2010 Wstęp 11 ROZDZIAŁ 1. Zmiany w zakresie funkcji personalnej

Bardziej szczegółowo