MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW GÓRNICTWA

Wielkość: px
Rozpocząć pokaz od strony:

Download "MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW GÓRNICTWA"

Transkrypt

1 PRZEGLĄD Nr 9 GÓRNICZY 1 założono MIESIĘCZNIK STOWARZYSZENIA INŻYNIERÓW I TECHNIKÓW GÓRNICTWA Nr 9 (1054) wrzesień 2010 Tom 66(CVI) Słowo wstępne Przed nami Piętnasta Szkoła Ekonomiki i Zarządzania w Górnictwie, okazja do kolejnego spotkania i wymiany poglądów w obszarach wiedzy i doświadczeń związanych ogólnie z ekonomiką i zarządzaniem w przemyśle wydobywczym i w jego otoczeniu. Szkoła organizowana jest cyklicznie od 1995 r. i niezmiennie cieszy się dużym zainteresowaniem, o czym świadczy liczba uczestników oraz zgłaszanych artykułów. Pierwszą Szkołę Ekonomiki i Zarządzania w Górnictwie zorganizowano w Krakowie w dniach listopada 1995 roku. Od tamtego czasu organizowano Szkoły corocznie, za wyjątkiem 2008 roku, przypadającego na organizację w Polsce XXI Światowego Kongresu Górniczego, który w swym zakresie tematycznym obejmował również zagadnienia ekonomiki i zarządzania w przemyśle wydobywczym. W bieżącym roku Szkoła, podobnie jak w ubiegłym, organizowana jest w Krynicy, a jej obrady zaplanowano w dniach września 2010 roku. Prace nadesłane na Szkołę Ekonomiki i Zarządzania w Górnictwie 2010 są publikowane w niniejszym numerze czasopisma Przegląd Górniczy. Stanowi to pewną kontynuację publikacyjną, bowiem prace nadesłane w ubiegłym roku były również zamieszczone w Przeglądzie Górniczym. W związku z udostępnieniem nam łamów tego prestiżowego czasopisma, kierujemy słowa podziękowania na ręce Redaktora Naczelnego Prof. dr. hab. inż. Wiesława Blaschke. Zakres tematyczny prac recenzowanych i przyjętych do druku pokrywa się z zakresem tematycznym Szkoły. Recenzenci wskazani byli przez komitet organizacyjny Szkoły. Łączna liczba prac wynosi 48, a najogólniej można wyodrębnić w niej następujące grupy tematyczne zagadnień: zarządzanie strategiczne, prognozowanie, planowanie, projektowanie i restrukturyzacja w sektorze górnictwa węgla kamiennego, realizacja strategii w przemyśle miedziowym, rynki i ceny surowców mineralnych oraz marketing, działalność inwestycyjna, zarządzanie produkcją górniczą i modelowanie procesów produkcyjnych, zarządzanie zasobami ludzkimi, koszty wydobycia surowców, efektywność ekonomiczna kopalń podziemnych i odkrywkowych oraz zarządzanie finansami, organizacja produkcji z uwzględnieniem aspektów bezpieczeństwa pracy, zastosowanie techniki komputerowej w górnictwie. W miarę możliwości artykuły są uszeregowane według grup tematycznych w celu ułatwienia płynnego studiowania ich materiału merytorycznego. Życzę Czytelnikom Przeglądu Górniczego miłej lektury, a uczestnikom Szkoły Ekonomiki i Zarządzania w Górnictwie 2010 owocnych obrad, ciekawych przemyśleń i dyskusji oraz przyjemnego pobytu w Krynicy. Kierownik Katedry Ekonomiki i Zarządzania w Przemyśle AGH Prof. dr hab. inż. Roman Magda

2 2 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 UKD: /.047: 628.4: (438): (438): : Metodyka wielokryterialnej oceny kopalń dla potrzeb budowy strategii spółki węglowej Prof. dr hab. inż. Andrzej Karbownik* ) Dr inż. Krzysztof Wodarski* ) Treść: Budowa strategii spółki węglowej wymaga przeprowadzenia analizy strategicznej obejmującej badanie otoczenia spółki oraz jej sytuacji wewnętrznej. Szczególne znaczenie ma tutaj analiza i ocena stanu aktualnego oraz potencjału rozwojowego kopalń, wchodzących w skład spółki, jako jej jednostek strategicznych. W artykule przedstawiono metodykę oceny kopalń dla potrzeb budowy strategii spółki węglowej. Słowa kluczowe: strategia spółki węglowej, analiza strategiczna, kopalnie węgla kamiennego, metodyka oceny kopalń 1. Wprowadzenie Analiza stanu aktualnego i możliwości rozwojowych kopalń powinna zmierzać w kierunku oceny możliwości prowadzenia przez nie działalności górniczej. Wymaga to przede wszystkim rozpoznania posiadanych zasobów węgla. Niezależnie od tego kopalnie muszą mieć potencjalne możliwości rozwoju produkcji węgla wynikające z warunków geologiczno-górniczych i występujących zagrożeń naturalnych, oddziaływania na środowisko naturalne i możliwości zapobiegania jej negatywnym skutkom, możliwości stosowania nowoczesnych technologii eksploatacji złóż i rozwiązań techniczno-technologicznych (w tym, w zakresie bezpieczeństwa pracy) oraz organizacyjnych dla podniesienia koncentracji wydobycia, wydajności pracy, a także produktywności zakładów górniczych. Z punktu widzenia rentowności produkcji węgla kamiennego bardzo ważna jest analiza kształtowania się podstawowych wskaźników ekonomicznych. *) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował prof. dr hab. inż. Roman Magda. Przeprowadzona w takim zakresie analiza strategiczna kopalń wchodzących w skład spółki węglowej pozwoli na identyfikację ich pozycji strategicznej w spółce pod względem możliwości dalszego funkcjonowania i rozwoju. 2. Metodyka oceny kopalń Do oceny możliwości rozwojowych kopalń wchodzących w skład spółki węglowej przyjęto metodę wielokryterialną opartą na technikach punktowych. Celem zastosowania takiej metody oceny jest opracowanie listy rankingowej kopalń utworzonej na podstawie przyjętego kryterium, pozwalającej na podjęcie decyzji odnośnie do dalszej działalności produkcyjnej poszczególnych kopalń. Wykorzystanie wielokryterialnej metody punktowej dla oceny możliwości rozwojowych kopalń wymaga: określenia zbioru kryteriów, które będą charakteryzowały możliwości rozwojowe kopalń, określenia sposobu reprezentacji przyjętych kryteriów oceny poprzez parametry techniczne oraz wskaźniki ekonomiczno-finansowe oraz obliczania wartości tych parametrów i wskaźników,

3 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 3 określenia wag poszczególnych kryteriów charakteryzujących możliwości rozwojowe kopalń, przyporządkowania punktów dla osiągniętych wartości parametrów technicznych oraz wskaźników ekonomiczno-finansowych, według skali przyjętej po ocenie wag kryteriów, utworzenia wskaźnika możliwości rozwojowych dla poszczególnych kopalń. 3. Kryteria oceny kopalń Problem w ocenie możliwości rozwojowych kopalń polega na właściwym doborze kryteriów oceny możliwości rozwojowych kopalń oraz właściwym doborze parametrów technicznych i wskaźników ekonomiczno-finansowych, reprezentatywnych dla przyjętych kryteriów. Do tej pory podstawową miarą możliwości rozwojowych kopalń były informacje wynikające z danych o zasobach węgla kopalni oraz z informacji o wartości wskaźników ekonomiczno-finansowych (tzw. miar finansowych). Stosowanie wyłącznie wymienionych miar powoduje znaczne ograniczenia w uzyskiwaniu informacji na temat bieżącego stanu kopalni. Miary te, będące efektem dotychczasowych działań, w niepełnym stopniu wskazują czy kopalnia ma szansę odnosić sukcesy w przyszłości. Stąd też, doceniając znaczenie dotychczas stosowanych kryteriów oceny kopalń, przyjęto, że możliwości rozwojowe kopalń zostaną scharakteryzowane również poprzez inne kryteria techniczne. Dla oceny możliwości rozwojowych kopalń, przyjęto następujące kryteria: W1: Żywotność kopalni, W2: Udział pokładów węgla o grubości powyżej 1,5 m, W3: Bezpieczeństwo ze względu na zagrożenia naturalne, W4: Wydajność pracy, W5: Koncentracja wydobycia, W6: Wpływ na środowisko naturalne, W7: Rentowność sprzedaży węgla, W8: Koszt pozyskania 1 GJ energii, W9: Kapitałochłonność utrzymania zdolności produkcyjnej. W1: Żywotność kopalni. Żywotność kopalni określa się jako stosunek ilości zasobów operatywnych kopalni do jej rocznego wydobycia brutto. Zasoby operatywne określa się na podstawie wielkości zasobów operatywnych ustalonych w operacie ewidencyjnym zasobów. Roczne wydobycie brutto przyjęto jako średnie wydobycie brutto uzyskiwane w ostatnich pięciu latach. W2: Udział pokładów o grubości powyżej 1,5 m. Udział pokładów o grubości powyżej 1,5 m określa się w stosunku do zasobów operatywnych na poziomach czynnych i w budowie wg stanu ustalonego w operacie ewidencyjnym zasobów. Pokłady o miąższości powyżej 1,5 m umożliwiają efektywne prowadzenie wydobycia. Dla takich warunków górniczych istnieje potencjalna możliwość zwiększenia koncentracji produkcji i uzyskiwania wysokich wydajności przodków ścianowych. Ważną przesłanką do takiego podziału pokładów jest także zapewnienie komfortu pracy i bezpieczeństwa zatrudnionej tam załogi. W3: Bezpieczeństwo ze względu na zagrożenia naturalne. Ocena potencjalnego poziomu bezpieczeństwa kopalni zakłada, że zagrożenia naturalne w sposób decydujący wpływają na opinie i poczucie jakości bezpieczeństwa, zarówno w wymiarze wewnętrznym czyli samej kopalni wśród pracowników jak i zewnętrznym, a więc w otoczeniu górnictwa i w opinii publicznej. Ocena bezpieczeństwa ze względu na zagrożenia naturalne opiera się na takich elementach, jak: plany projektowanej eksploatacji, perspektywiczne założenia rozwoju działalności górniczej w poszczególnych kopalniach, analiza dotychczasowych ocen stanu poszczególnych zagrożeń, ekspercka wiedza specjalistów wykonujących poszczególne prognozy składowe. Kopalnie pod względem potencjalnego bezpieczeństwa zostały podzielone na trzy grupy: Grupa I. Kopalnie o wysokim potencjalnym poziomie zagrożeń dla BHP, Grupa II. Kopalnie o średnim potencjalnym poziomie zagrożeń dla BHP, Grupa III. Kopalnie o niskim potencjalnym poziomie zagrożeń dla BHP. W4: Wydajność pracy. Wydajność pracy stanowi jeden z podstawowych mierników efektywności pracy kopalni. Wpływa ona w dużym stopniu na kształtowanie się kosztów produkcji. Do oceny wydajności pracy załogi kopalni przyjęto wydajność roczną na jednego zatrudnionego w kopalni. W5: Koncentracja wydobycia. Koncentracja wydobycia rozumiana jest jako średnie dobowe wydobycie z jednej ściany w kopalni w okresie ostatnich pięciu lat. Znaczenie koncentracji wydobycia dla uzyskania niskiej pracochłonności procesu produkcyjnego w kopalni jest tym większe, im wyższy jest poziom mechanizacji robót. Ze wzrostem liczby zainstalowanych maszyn i urządzeń technicznych rośnie bowiem liczba stanowisk roboczych o stałej lub prawie stałej obsadzie. W6: Wpływ na środowisko naturalne. Wśród głównych form wpływów eksploatacji na powierzchniowe środowisko naturalne wyróżnia się: deformacje powierzchni, zmiany warunków wodnych, drgania wywoływane wstrząsami górniczymi, zrzuty słonych wód kopalnianych do rzek. Ocena wpływu kopalń na środowisko naturalne przeprowadzana jest przez służby spółki węglowej, które dokonują podziału wszystkich kopalń funkcjonujących w spółce na trzy grupy: Grupa I. Kopalnie o wysokim stopniu oddziaływania na środowisko, Grupa II. Kopalnie o średnim stopniu oddziaływania na środowisko, Grupa III. Kopalnie o małym stopniu oddziaływania na środowisko. W7: Rentowność sprzedaży węgla. Wskaźnik rentowności sprzedaży węgla odzwierciedla w syntetycznej formie efektywność działania kopalni. Rentowność sprzedaży węgla oblicza się jako relację ceny sprzedanego węgla do jednostkowego kosztu sprzedanego węgla. Za prawidłową uznaje się relację, w której obliczony wskaźnik rentowności jest większy od 1. W8: Koszt pozyskania 1 GJ energii. Koszt pozyskania 1 GJ energii z węgla łączy w sobie ocenę poziomu kosztów z jakością (kalorycznością) wydobywanego węgla. Wskaźnik ten umożliwia ocenę i porównanie kopalń wydobywających różne typy węgli, o różnych uwarunkowaniach naturalnych, które wpływają na poziom kosztów wydobycia węgla. W9: Kapitałochłonność utrzymania zdolności produkcyjnej. Prowadzenie działalności produkcyjnej w kopalni wymaga wydatkowania dużych środków finansowych na utrzymanie lub wzrost zdolności produkcyjnej. Wiąże się to m.in. z koniecznością udostępniania nowych poziomów wydobywczych, nowych rejonów eksploatacyjnych, odtwarzania parku maszynowego, modernizacji maszyn, urządzeń i instalacji. Kryterium silnie wpływającym na ocenę możliwości rozwojowych kopalń jest żywotność kopalni. Posiadane przez kopalnię zasoby węgla warunkują możliwości rozwojowe w sposób zasadniczy. Oznacza to, że kopalnie nieposiadające zasobów węgla w złożu nie stwarzają możliwości dalszego rozwoju. Proponuje się, aby analiza i ocena możliwości rozwojowych kopalń została przeprowadzona przy uwzględnieniu podziału na trzy grupy wydzielone z uwagi na żywotność

4 4 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Tablica 1. Kryteria oceny kopalń, sposób obliczania punktów oraz wagi dla poszczególnych kryteriów oceny Kryteria oceny Sposób obliczenia punktów do przyjętych kryteriów oceny kopalń W2: Udział pokładów węgla o grubości powyżej 1,5 m W3: Bezpieczeństwo ze względu na zagrożenia naturalne W4: Wydajność pracy W5: Koncentracja wydobycia W6: Wpływ na środowisko naturalne W2 U kop kop = W 2 100% % - - max W2 kop liczba punktów uzyskana przez daną kopalnię za udział pokładów o grubości powyżej 1,5m, m, W2 max maksymalna liczba punktów możliwa do uzyskania przez daną kopalnię za udział pokładów o grubości powyżej 1,5 m, U kop udział pokładów o grubości powyżej 1,5 m danej kopalni wyrażony w %. GRUPA I kopalnie o wysokim potencjalnym poziomie zagrożeń dla bezpieczeństwa i higieny pracy W3 kop = 0 pkt, GRUPA II kopalnie o średnim potencjalnym poziomie zagrożeń dla bezpieczeństwa i higieny pracy W3 kop = 0,5 W3 pkt, max GRUPA III kopalnie o niskim potencjalnym poziomie zagrożeń dla bezpieczeństwa i higieny pracy W3 kop = W3 pkt. max W4 W5 Wyd Wyd kop min kop = W 4 Wyd max - Wyd min Wsc Wsc kop min kop = W 5 Wsc max - Wsc min max max W4 kop liczba punktów uzyskana przez daną kopalnię za wydajność ogólną, W4 max maks. liczba punktów możliwa do uzyskania przez daną kopalnię za wydajność ogólną, Wyd kop wydajność ogólna w danej kopalni, Wyd max górna granica przedziału wydajności ogólnej, Wyd min dolna granica przedziału wydajności ogólnej. W5 kop liczba punktów uzyskana przez daną kopalnię za wydajność ogólną, W5 max maks. liczba punktów możliwa do uzyskania przez daną kopalnię za wydajność ogólną, Wsc kop wydajność ogólna w danej kopalni, ton/d, Wsc max górna granica przedziału wydajności ogólnej, Wsc min dolna granica przedziału wydajności ogólnej. GRUPA I kopalnie o wysokim potencjalnym oddziaływaniu na środowisko naturalne W6 kop = 0 pkt, GRUPA II kopalnie o średnim potencjalnym oddziaływaniu na środowisko naturalne W6 kop = 0,5 W6 pkt, max GRUPA III kopalnie o małym potencjalnym oddziaływaniu na środowisko naturalne W6 kop = W6 pkt, max W7: Rentowność sprzedaży Wrs kop - Wrs min węgla W7 kop = W 7 max Wrs - Wrs W8: Koszt pozyskania 1 GJ Wke kop - Wke min energii W8 kop = W 8 max Wke - Wke W9: Kapitałochłonność utrzymania zdolności Wuz kop - Wuz min W9 kop = W 9 max produkcyjnej Wuz - Wuz max max max min min min W7 kop liczba punktów uzyskana przez daną kopalnię za wydajność ogólną, W7 max maks. liczba punktów możliwa do uzyskania przez daną kopalnię za rentowność sprzedaży, Wrs kop rentowności sprzedaży węgla w danej kopalni, Wrs max górna granica przedziału rentowności sprzedaży, Wrs min dolna granica przedziału rentowności sprzedaży. W8 kop liczba punktów uzyskana przez daną kopalnię za jednost. koszt pozyskania 1 GJ energii, W8 max maks. liczba punktów możliwa do uzyskania przez daną kopalnię za jednost. koszt 1 GJ, Wke kop jednostkowy koszt pozyskania 1 GJ energii w danej kopalni, Wke max górna granica przedziału jednostkowego kosztu pozyskania 1 GJ energii, Wke min dolna granica przedziału jednostkowego kosztu pozyskania 1 GJ energii. W9 kop liczba punktów uzyskana przez daną kopalnię za kapitałochłonność utrzymania zdolności produkcyjnej, W9 max maksymalna liczba punktów możliwa do uzyskania przez daną kopalnię za kapitałochłonność utrzymania zdolności produkcyjnej kopalni, Wuz kop kapitałochłonność utrzymania zdolności produkcyjnej w danej kopalni, Wke max górna granica przedziału kapitałochłonności utrzymania zdolności produkcyjnej kopalni, Wke min dolna granica przedziału kapitałochłonności utrzymania zdolności produkcyjnej kopalni. Opracowanie własne max W (waga kryterium) 7,4 14,5 8,7 8,7 14,5 14,5 21,0 10,7

5 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 5 ustaloną na podstawie zasobów na poziomach czynnych i w budowie, tj.: kopalnie o żywotności poniżej 10 lat, kopalnie o żywotności od 10 lat do 25 lat i kopalnie o żywotności powyżej 25 lat. Sposób przyporządkowania punktów do kryteriów od W2 do W9 jest zróżnicowany z uwagi na charakteryzujące je parametry techniczne oraz wskaźniki techniczne i ekonomiczno-finansowe. Liczbę punktów możliwych do uzyskania przez daną kopalnię za poszczególne kryteria określają zależności opisane w tablicy Wyznaczenie wag dla kryteriów oceny kopalń Ważność poszczególnych obszarów działalności kopalni, a zatem również i kryteriów oceny, jest różna. Do ustalenia wag poszczególnych kryteriów oceny została wykorzystana grupowa ocena ekspertów. Każdego eksperta poproszono o przyporządkowanie każdemu kryterium właściwej liczby punktów, wiedząc, że suma punktów dla wszystkich kryteriów wynosi 100. Wagi poszczególnych kryteriów ustalono jako średnie z liczby punktów przyznanych przez wszystkich ekspertów. Obliczone wagi zostały przyjęte jako maksymalne wartości punktów dla określonych dziewięciu kryteriów oceny i przedstawione w tablicy Wskaźnik możliwości rozwojowych kopalni Wskaźnik możliwości rozwojowych poszczególnych kopalń jest sumą punktów przyporządkowanych kopalni za poszczególne kryteria oceny: W = W2kop+W3 kop+w4 kop+w5 kop+w6 kop+ +W7 kop+w8 kop +W9 kop Wskaźnik ten pozwala porównywać pomiędzy sobą kopalnie funkcjonujące w spółce węglowej, co daje podstawy do oceny ich pozycji strategicznej. 6. Podsumowanie i wnioski Do oceny możliwości rozwojowych kopalń wchodzących w skład spółki węglowej zaproponowano metodę wielokryterialną opartą na technikach punktowych. Wykorzystanie takiej metody dla oceny możliwości rozwojowych kopalń wymaga: określenia zbioru kryteriów, które będą charakteryzowały możliwości rozwojowe kopalń, określenia sposobu reprezentacji przyjętych kryteriów oceny poprzez parametry techniczne oraz wskaźniki ekonomiczno-finansowe oraz obliczania wartości tych parametrów i wskaźników, określenia wag poszczególnych kryteriów oceny, przyporządkowania punktów poszczególnym kryteriom według skali przyjętej po ocenie wag kryteriów, utworzenia wskaźnika możliwości rozwojowych dla poszczególnych kopalń. Kryterium silnie wpływającym na ocenę możliwości rozwojowych kopalń jest żywotność kopalni. Wynika ona bezpośrednio z wielkości zasobów zalegających w złożu kopalni. Posiadane przez kopalnię zasoby węgla warunkują możliwości rozwojowe w sposób zasadniczy. Oznacza to, że kopalnie nie posiadające zasobów węgla w złożu nie stwarzają możliwości dalszego rozwoju. Z tego powodu proponuje się analizę i ocenę kopalń z wyróżnieniem trzech grup kopalń ze względu na określoną żywotność poziomów czynnych i w budowie (poniżej 10 lat, pomiędzy 10 i 25 lat, powyżej 25 lat). Dla oceny możliwości rozwojowych kopalń przyjęto ponadto następujące kryteria oceny: W2 udział pokładów węgla o grubości powyżej 1,5 m, W3 Bezpieczeństwo ze względu na zagrożenia naturalne, W4 Wydajność pracy, W5 Koncentracja wydobycia, W6 Wpływ na środowisko naturalne, W7 Rentowność sprzedaży węgla, W8 Koszt pozyskania 1 GJ energii, W9 Kapitałochłonność utrzymania zdolności produkcyjnej. Określono sposób obliczenia wartości parametrów technicznych i wskaźników ekonomiczno-finansowych charakteryzujących poszczególne kryteria oceny kopalń. Na podstawie grupowej oceny ekspertów wyznaczono wagi dla poszczególnych kryteriów oceny kopalń. Przyjęto również, iż wagi określone dla poszczególnych kryteriów stanowią maksymalną liczbę punktów, które kopalnia może uzyskać w ocenie poszczególnych obszarów swojej działalności. Wykorzystanie określonej metodyki oceny kopalń pozwala na określenie możliwości ich dalszego rozwoju oraz ich pozycji strategicznej w spółce węglowej.

6 6 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 UKD: /.047: 628.4: (438): (438): : Nabycie zagranicznego złoża miedzi realizacja strategii KGHM Polska Miedź S.A. Dr inż. Herbert Wirth* ) Mgr Krzysztof Kubacki* ) Treść: KGHM Polska Miedź S.A. jest dziewiątym producentem górniczym miedzi na świecie. Produkuje około 440 tysięcy Mg miedzi w koncentracie pochodzącej z własnych złóż. Strategia spółki uchwalona w 2009 r. zakłada zwiększenie łącznego poziomu produkcji do 700 tysięcy Mg. Aby cel ten osiągnąć, KGHM musi powiększać swoją bazę zasobową poprzez nabywanie nowych złóż poza obszarem Legnicko-Głogowskiego Okręgu Miedziowego. Na początku maja 2010 r. Spółka poinformowała o podpisaniu umowy inwestycyjnej z Abacus Mining & Exploration Corporation, dotyczącej wspólnej inwestycji w złoże miedzi i złota Afton-Ajax, w prowincji Kolumbia Brytyjska na zachodzie Kanady. Jest to pierwszy krok ku realizacji strategii KGHM, a niniejszy artykuł opisuje szczegółowo proces selekcji projektów, złoże Afton-Ajax, strukturę transakcji oraz wycenę wartości projektu. Słowa kluczowe: strategia, nabycie, złoże, baza zasobowa, fuzje i przejęcia, eksploracja 1. Strategia KGHM Polska Miedź S.A. Nowa strategia Spółki na lata została uchwalona w lutym 2009 r. Zgodnie z jej założeniami wizją przedsiębiorstwa jest dołączenie do grupy dużych globalnych producentów miedzi o produkcji do około 700 tysięcy ton miedzi rocznie [3]. Aby osiągnąć ten cel, KGHM planuje rozwój bazy zasobowej poprzez: rozwój systemu głębokiego wydobycia, eksplorację nowych złóż w regionie, przejęcia w sektorze górniczym oraz intensyfikację przeróbki złomów. Kluczowym elementem jest zatem nabywanie nowych, już udokumentowanych złóż miedzi, ponieważ jest to najszybszy i najpewniejszy sposób na zwiększenie wolumenu produkcji w zakładanym horyzoncie czasowym. Jest to jednocześnie sposób na zwiększenie konkurencyjności firmy na rynku światowych producentów miedzi oraz kreowanie wartości spółki dla akcjonariuszy. Ponadto nabycie takich aktywów daje Spółce możliwość zdywersyfikowania działalności *) KGHM Polska Miedź S.A. Artykuł opiniował dr hab. inż. Ryszard Śnopkowski, prof. AGH. podstawowej pod względem geograficznym, a w dłuższej perspektywie pozwoli na zwiększenie produkcji miedzi i innych metali po niższych kosztach jednostkowych. 2. Strategia nabywania złóż proces selekcji Poszukując złóż miedzi poza obszarem LGOM, Spółka działa opierając się na ściśle ustalonych kryteriach techniczno-ekonomicznych, jakie powinien spełniać dany projekt. Są to kolejno: metal podstawowy miedź, okres eksploatacji złoża min. 15 lat (co najmniej 2 cykle koniunkturalne), zasoby w złożu min. 1,5 mln Mg miedzi ekwiwalentnej, produkcja 50 tys. Mg Cu w koncentracie/rok, koszty operacyjne produkcji w kategorii C1 poniżej 1 USD/lb miedzi elektrolitycznej, stan zaawansowania projektu minimum opublikowane studium możliwości (Preliminary Economic Assesment i Scoping Study Technical Report),

7 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 7 bezpieczna lokalizacja projektu, tj. bezpieczeństwo geopolityczne, występowanie złóż miedzi (strategia elephant country) oraz kultura górnicza. Ponadto dodatkowym atutem przy selekcji aktywów jest udział w projekcie partnera branżowego, posiadającego udokumentowane doświadczenie w działaniu na terenie, na którym znajduje się złoże oraz przy innych projektach geologiczno-górniczych. Mając na uwadze powyższe kryteria, selekcji poddano przede wszystkim aktywa należące do spółek eksploracyjnych i górniczych notowanych na giełdach papierów wartościowych w Toronto, Sydney i Londynie. Wynika to w znaczącym stopniu z transparentności ich działania oraz standardów prowadzenia posiadanych projektów złożowych, tj. wg australijskiego kodeksu JORC lub kanadyjskiego NI , co stanowi o większej wiarygodności publikowanych danych. Było to w sumie około 300 projektów, eliminowano w trakcie tego procesu wszystkie, które nie spełniały warunków opisanych powyżej. Do bliższego rozpoznania wytypowano 20 spełniających kryteria Spółki, co do których przeprowadzono tzw. analizę desktop, bezpośrednie rozmowy z obecnymi właścicielami oraz konsultacje z bankami inwestycyjnymi i firmami konsultingowymi. Do krótkiej listy projektów zakwalifikowano 10 z nich, zlokalizowanych w stabilnych pod względem gospodarczym i politycznym krajach Ameryki Północnej i Południowej, gdzie znajduje się około 60 % udokumentowanych zasobów miedzi na świecie. Z właścicielami tych projektów zostały podpisane umowy o zachowaniu poufności, dzięki którym KGHM otrzymał dostęp do informacji poufnych. Na podstawie takiej szczegółowej weryfikacji danych wytypowane zostały 3 projekty do odbycia terenowych wizyt technicznych oraz szczegółowej oceny zasobowej i technicznej. Wizyty techniczne odbywały się z udziałem specjalistów w dziedzinie geologii, górnictwa, przeróbki, ochrony środowiska i wyceny wartości projektów górniczych. Natomiast ocena zasobowa przeprowadzana była przez pracowników KGHM Cuprum sp. z o.o. CBR przy użyciu oprogramowania Surpac Vision. Projekt Afton-Ajax został zweryfikowany w ww. sposób. Zarówno ocena techniczna w czasie zwiadu terenowego, jak i analiza danych zasobowych wypadły pozytywnie. Ponadto bardzo wysoko zostały ocenione kompetencje kadry zarządczej i technicznej spółki Abacus Mining & Exploration, do której to złoże należy. Analiza desktop projektu Afton-Ajax została wykonana w okresie od listopada 2009 r. do stycznia 2010 r., po niej podpisana została umowa o zachowaniu poufności oraz miała miejsce wizyta techniczna. W wyniku pozytywnej weryfikacji została przygotowana oferta wstępna (niewiążąca) z udziałem doradcy finansowego banku TD Securities, który doradzał m.in. takim znanym firmom górniczym, jak BHP Billiton, Xstrata czy Vale. Bank ten jest jednym z liderów na rynku transakcji fuzji i przejęć w sektorze górniczym. Od 2005 r. przeprowadził 11 transakcji M&A (mergers and acquisitions fuzji i przejęć) w branży górniczej, za ogólną kwotę 30 miliardów USD. Przedstawienie oferty oraz pierwszy etap negocjacji odbyły się w lutym 2010 r. Na początku marca br. odbyła się druga runda negocjacji, gdzie osiągnięto porozumienie co do warunków brzegowych transakcji. Następnie miało miejsce ustalanie szczegółowych zapisów umowy inwestycyjnej, której podpisanie odbyło się 4 maja 2010 r. 3. Opis projektu złożowego Afton-Ajax Afton-Ajax to porfirowe złoże miedzi i złota, położone w rejonie miasta Kamloops, w południowej części prowincji Kolumbia Brytyjska na zachodzie Kanady. Jest to region o bardzo bogatej historii górniczej i dużej aktywności eksploracyjnej. W 2009 r. wydatki na eksplorację w tej prowincji wyniosły około 154 mln USD [1]. W obszarze tym zlokalizowanych jest obecnie ponad 350 projektów eksploracyjnych. Prognozowana jest budowa 36 kopalń, z czego aż 21 prowadzić będzie wydobycie złóż metali. Afton-Ajax jest projektem typu brownfield, przez co ryzyko inwestycyjne z nim związane jest niższe. Projekt znajduje się aktualnie na etapie realizacji Feasibility Study (Studium Wykonalności), a planowane rozpoczęcie produkcji przewidziane jest na 2013 r. W lipcu 2009 roku właściciel złoża Abacus Mining & Exploration Corporation opublikował Studium Możliwości projektu [2]. Zgodnie z informacją w nim zawartą, projekt Afton-Ajax charakteryzuje się następującymi parametrami: 523 miliony Mg zasobów o średniej zawartości 0,29 % Cu i 0,18 g/t Au (w tym 442 miliony Mg w kategorii Measured & Indicated o średniej zawartości 0,3 % Cu i 0,19 g/t Au), nakłady inwestycyjne na budowę zakładu górniczego, przeróbczego i składowiska odpadów poflotacyjnych w wysokości 535 mln USD, odkrywkowa eksploatacja złoża oraz przerób rudy miedzi i złota technologią wzbogacania (flotacji), okres eksploatacji złoża wynoszący 23 lata, roczna produkcja miedzi w koncentracie na poziomie 50 tysięcy Mg oraz złota w koncentracie na poziomie 100 tysięcy uncji, średni koszt gotówkowy produkcji 1 Mg miedzi elektrolitycznej w wysokości około 2204 USD (w zależności od zakładanych, długoterminowych cen metali). Projekt Afton-Ajax po podpisaniu umowy inwestycyjnej pomiędzy Abacus i KGHM oraz zatwierdzeniu transakcji przez akcjonariuszy Abacus będzie realizowany przez obie strony w formie wspólnego przedsięwzięcia joint-venture (spółki celowej). Docelowo KGHM będzie posiadać 80 % udziałów w tej spółce, Abacus 20 % udziałów. Struktura tej transakcji została w wyniku negocjacji zaplanowana następująco: Zakup przez KGHM 51 % udziałów w projekcie Afton- -Ajax za kwotę 37 mln USD z chwilą zawarcia umowy joint-venture (po akceptacji akcjonariuszy Abacus, nie później niż do 30 września 2010 r.); Nabycie przez KGHM prawa opcji na zakup dalszych 29 % udziałów w projekcie Afton-Ajax (z chwilą podpisania umowy joint-venture). Zakup tych udziałów przewidziany został za kwotę nie większą niż 35 mln USD po ukończeniu bankowego studium wykonalności (w tym studium podany będzie bilans zasobów przemysłowych złoża, za które KGHM zapłaci po 2,5 centa za każdy funt ekwiwalentnej miedzi, jednak nie więcej niż 35 mln USD). Ukończenie studium wykonalności planowane jest do końca 2011 r. Miedź ekwiwalentną oblicza się według określonej formuły, zgodnie z którą przelicza się wielkość metali towarzyszących przy założeniu określonych cen długoterminowych. Nabycie do 10 % akcji spółki Abacus Mining & Exploration w drodze emisji zamkniętej za łączną kwotę 4,5 milionów CAD, niezwłocznie po podpisaniu umowy inwestycyjnej. Umowa inwestycyjna została podpisana w dniu 4 maja 2010 r., a nabycie akcji nastąpiło w dniu 7 maja KGHM nabył 15 milionów akcji po 0,30 CAD za akcję, za łączną kwotę 4,5 milionów CAD, co stanowiło wówczas 8,75 % w akcjonariacie spółki Abacus. Takie warunki transakcji zostały wynegocjowane przez strony, poczynając od oferty wstępnej niewiążącej, przedstawionej przez KGHM w lutym 2010 r. Wycena wartości projektu została przygotowana wspólnie przez zespół specjalistów KGHM i doradcę finansowego TD Securities z Kanady.

8 8 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 Również struktura transakcji została przygotowana przez te jednostki. Struktura opierała się na założeniu, że projekt ma być realizowany przez obie spółki wspólnie, z wykorzystaniem doświadczenia operacyjnego i lokalnego zespołu z Abacus. KGHM będzie się w to przedsięwzięcie angażował stopniowo, tak aby ograniczyć ryzyko inwestycyjne w miarę postępu prac nad projektem. Kluczowym momentem jest ukończenie studium wykonalności projektu, po którym zapadnie decyzja o ostatecznym zaangażowaniu się w budowę zakładu górniczego lub wycofaniu z przedsięwzięcia. Jeżeli chodzi o wycenę wartości projektu, która była podstawą do ustalenia warunków transakcji, to została ona opracowana na podstawie kilku stosowanych w tej branży metod. Były to: metoda wyceny wstępnej wartości aktywów netto (NAV) w odniesieniu do wyceny wartości akcji spółki na giełdzie, metoda wyceny na podstawie transakcji porównawczych w odniesieniu do wielkości zasobów miedzi ekwiwalentnej w złożu, metoda wyceny na podstawie notowań giełdowych podobnych spółek eksploracyjnych w odniesieniu do wielkości zasobów miedzi ekwiwalentnej w złożu, metoda wyceny na podstawie wyceny wartości spółki na giełdzie w 52-tygodniowym okresie ostatnich notowań akcji. Najmniej miarodajną okazała się metoda wyceny na podstawie kapitalizacji giełdowej. Z różnych powodów spółka ta była niedoszacowana przez rynek i w przypadku złożenia oferty sporządzanej tylko na podstawie takiego parametru, na pewno zostałaby ona odrzucona, a transakcja nie doszłaby do skutku. Biorąc pod uwagę pozostałe przedział wyceny był bardzo duży. Aby skwantyfikować wartość projektu czy spółki należy również określić swoje przewidywania co do długoterminowych cen metali oraz stopy dyskontowej, dla jakiej wycenia się projekt metodą zdyskontowanych przepływów pieniężnych. Jest to za każdym razem punkt wyjścia do określenia pozostałych parametrów wyceny. Kluczowe znaczenie mają transakcje porównawcze oraz kapitalizacje rynkowe podobnych spółek. W odniesieniu do wielkości posiadanych zasobów są najbardziej miarodajnym wskaźnikiem takiej wyceny. Jednocześnie należy odpowiednio wyceniać ryzyko geopolityczne, dlatego najlepiej porównywać projekty położone w podobnym obszarze geograficznym. Wycena wartości projektu Afton-Ajax uwzględniała wszystkie ww. czynniki i nie odbiega od wycen porównywalnych projektów w transakcjach zawieranych w okresie wcześniejszym. Były to transakcje zawierane w latach i dotyczyły ponad 20 fuzji i przejęć w branży miedziowej. 4. Podsumowanie Nabycie przez KGHM Polska Miedź S.A. udziałów w projekcie złożowym Afton-Ajax w Kolumbii Brytyjskiej, w Kanadzie jest pierwszym krokiem ku realizacji najważniejszego celu w nowej strategii Spółki. W perspektywie 3-4 lat stwarza to możliwość osiągnięcia dodatkowej rocznej produkcji na poziomie ok. 50 tysięcy Mg miedzi i 100 tysięcy uncji złota. Akwizycja takiego właśnie projektu została starannie przemyślana i wyselekcjonowana. Również wycena wartości projektu i osiągnięte warunki transakcji były odpowiednio przygotowane. Poprzez realizację projektu KGHM uzyskuje możliwość zainwestowania w zagraniczny projekt górniczy w rejonie bardzo niskiego ryzyka geopolitycznego, o niewysokiej kapitałochłonności, z dużym potencjałem eksploracyjnym. Jednocześnie jest to projekt, który spełnia wszystkie kryteria techniczno-ekonomiczne przyjęte w Spółce. Projekt realizowany będzie wspólnie z partnerem kanadyjskim, firmą Abacus Mining & Exploration Corporation. Jest ona uznaną firmą specjalizującą się w poszukiwaniu i eksploracji złóż metali, a osoby w niej pracujące posiadają bogate doświadczenie, zarówno w tej dziedzinie, jak i w zarządzaniu zakładami górniczymi. Skuteczna realizacja przedsięwzięcia pozwoli uwiarygodnić działania Spółki w zakresie akwizycji zagranicznych i umożliwi przeprowadzenie dalszych tego typu transakcji. Literatura 1. British Columbia Geological Survey Wardrop Engineering Ajax Copper/Gold Project, Kamloops, British Columbia Preliminary Assessment Technical Report 3.

9 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 9 UKD: : : Wybrane problemy w prognozowaniu rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach Dr inż. Jolanta Bijańska* ) Treść: W artykule przedstawiono wybrane problemy, które pojawiły się w toku realizacji badań w zakresie prognozowania rentowności produkcji węgla kamiennego w perspektywie do roku 2020 r. Problemy te wynikały przede wszystkim z dostępności i specyfiki danych statystycznych, natomiast związane były z jakością opracowanych modeli prognostycznych oraz z wyborem metod prognozowania, a także z oceną dokładności i trafności uzyskanych prognoz. Słowa kluczowe: prognozowanie rentowności produkcji w kopalniach węgla kamiennego, analiza danych statystycznych 1. Wprowadzenie Osiągnięcie i utrzymywanie rentowości produkcji węgla kamiennego w kopalniach w długim horyzoncie czasu wymaga określenia przyszłych warunków gospodarczych, w których będą funkcjonowały kopalnie. Uzyskanie informacji dotyczących przyszłych warunków działalności kopalń umożliwia prognozowanie gospodarcze, które najogólniej można określić jako oparte na naukowych podstawach przewidywania kształtowania się zjawisk i procesów gospodarczych w przyszłości [4, 8]. Prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach w perspektywie do 2020 r. jest utrudnione przez różne problemy. Przedstawiono podstawowe z tych problemów, a także oparte na naukowych podstawach podejścia do ich rozwiązania, które pozwolą na uzyskanie prognoz kształtowania się poziomu rentowności produkcji węgla w kopalniach. 2. Problemy w prognozowaniu rentowności produkcji kopalń węgla kamiennego Dla prognozowania rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach przyjęto postępowanie prognostyczne proponowane w pracach E. Nowaka [8], M. Cieślak [4] oraz Z. Czerwińskiego i B. Guzika [5]. Postępowanie to obejmowało realizację następujących etapów: określenie problemu prognostycznego, zebranie danych statystycznych i ich analiza, wybór metod prognozowania oraz opracowanie prognoz i ich ocena. W ramach realizacji poszczególnych etapów pojawiały się różne problemy, których rozwiązanie było konieczne dla *) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował dr hab. inż Zdzisław Gałaś. prognozowania rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach. W pierwszym etapie postępowania prognostycznego, po przedstawieniu podstawowych celów prognozowania i okresu prognozy do 2020 r., określono pojęcie rentowności produkcji węgla kamiennego oraz jej miary. Przyjęto, że podstawową bezwzględną miarą rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach jest wynik finansowy brutto ze sprzedaży węgla WFB: WFB = Przychody ze sprzedaży węgla Koszty sprzedanego węgla natomiast miarami względnymi są: wskaźnik będący relacją wyniku finansowego brutto ze sprzedaży węgla do przychodów ze sprzedaży węgla, nazwany wskaźnikiem rentowności 1 Wr 1 : Wr 1 = Wynik finansowy brutto ze sprzedaży węgla. 100 % Przychody ze sprzedaży węgla wskaźnik będący relacją wyniku finansowego brutto ze sprzedaży węgla do kosztów produkcji węgla, nazwany wskaźnikiem rentowności 2 Wr 2 : Wr 2 = Wynik finansowy brutto ze sprzedaży węgla. 100 % Koszt sprzedanego węgla Szczegółowe informacje w tym zakresie przedstawiono w pracach [3, 9, zadanie 1]. Następnie, w ramach realizacji pierwszego etapu postępowania prognostycznego, zidentyfikowano czynniki zewnętrzne i wewnętrzne, które mają istotny wpływ na kształtowanie się rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach. W celu identyfikacji tych czynników przeprowadzono badania, w których wykorzystano opinie ekspertów oraz metodę

10 10 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 względnej ważności obiektów. Według opinii wybranej grupy 43 ekspertów, spośród ocenianych 62 czynników, 16 czynników ma bardzo duży i duży wpływ na kształtowanie się rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach. Do czynników mających bardzo duży wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego w kopalni eksperci zaliczyli: ceny zbytu węgla kamiennego na rynku krajowym, wielkość sprzedaży węgla na rynku krajowym, poziom wynagrodzeń w kopalni, udział usług obcych w procesie produkcji węgla kamiennego, wielkość zatrudnienia w kopalni, ceny usług robót górniczych, zużycie stali i materiałów w procesie produkcji węgla kamiennego oraz ceny stali i materiałów zużywanych w procesie produkcji węgla kamiennego. Do czynników mających duży wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego w kopalni eksperci zaliczyli: zużycie energii w procesie produkcji węgla kamiennego, ceny energii, amortyzację majątku produkcyjnego kopalni, kształtowanie się Produktu Krajowego Brutto (PKB), wielkość sprzedaży węgla na rynkach zagranicznych, ceny węgla kamiennego na rynkach zagranicznych, zapotrzebowanie na węgiel kamienny na rynku krajowym oraz inflację. Szczegółowe informacje dotyczące przeprowadzonych badań przedstawiono w pracach [2, 9, zadanie 1]. W drugim etapie postępowania prognostycznego, mającego na celu zebranie informacji dotyczących kształtowania się w przeszłości określonych miar rentowności produkcji węgla kamiennego oraz zidentyfikowanych czynników, pojawił się problem związany z możliwością ich pozyskania. Ze względu na dostępność, niezbędne informacje zebrano w 27 kopalniach węgla kamiennego (o żywotności >2020 r). w latach Ze względu na brak możliwości pozyskania danych statystycznych dotyczących kształtowania się wszystkich zidentyfikowanych czynników w kopalniach w przyjętym czasie, do dalszych badań przyjęto zestaw czynników, który wynikał z połączenia niektórych z nich. W szczególności zebrano informacje dotyczące kształtowania się w poszczególnych kopalniach w latach : średniej ceny sprzedaży węgla, wielkości sprzedaży węgla, poziomu wynagrodzeń, wielkości zatrudnienia, kosztu usług obcych w procesie produkcji węgla kamiennego, kosztu zużycia stali i materiałów w procesie produkcji węgla kamiennego, kosztu zużycia energii w procesie produkcji węgla kamiennego, kosztu amortyzacji, a także kształtowania się zapotrzebowania na węgiel kamienny na rynku krajowym, Produktu Krajowego Brutto oraz inflacji. Ponadto, ze względu na znaczący wzrost w kształtowaniu się wartości czynnika poziom wynagrodzeń w kopalni, zebrano dodatkowe informacje dotyczące kształtowania się przeciętnego wynagrodzenia brutto w sektorze przedsiębiorstw. Szczegółowe informacje w zakresie tych badań przedstawiono w pracy [9, zadanie 1]. Uzyskane wyniki badań pozwoliły na stwierdzenie, że w przyjętym okresie w większości z analizowanych kopalń odnotowano wahania w kształtowaniu się miar rentowności i czynników, które na nią wpływają, czego rezultatem były wysoka wartość odchylenia standardowego uzyskanych wyników oraz ich współczynników zmienności. Ponadto, w ramach drugiego etapu postępowania prognostycznego, na podstawie wcześniej zebranych informacji określono zależności liniowe pomiędzy przyjętymi miarami rentowności oraz zidentyfikowanymi czynnikami, na podstawie analizy korelacji przeprowadzonej na poziomie istotności 0,01, 0,05 oraz 0,1, co odpowiada wartościom krytycznym współczynnika korelacji liniowej Pearsona 0,66, 0,53 oraz 0,46. Szczegółowe informacje w zakresie tych badań przedstawiono w pracach [1, 9, zadanie 1]. Uzyskane wyniki wskazały na różny stopień oddziaływania tych samych czynników na miary rentowności w poszczególnych kopalniach. W ramach trzeciego etapu postępowania prognostycznego opracowano modele dla prognozowania rentowności produkcji węgla kamiennego. Dla opracowania tych modeli przyjęto, że miary rentowności produkcji węgla kamiennego, tj. WFB, Wr 1, Wr 2, są zmiennymi objaśnianymi R, natomiast czynniki mające istotny wpływ na rentowność produkcji węgla w kopalniach są zmiennymi objaśniającymi X. Następnie przyjęto, że rentowność produkcji węgla kamiennego w kopalniach zostanie odwzorowana (przy spełnieniu określonych warunków [9, zadanie 2]) poprzez: algorytm obliczeniowy: R a = f(x 1,X 2,...,X n ), równanie ekonometryczne: R r = a 0 + a 1 X 1 + a 2 X a n X n. Przy opracowaniu ogólnego równania ekonometrycznego pojawił się problem. Nie można było określić jednego, uogólnionego ekonometrycznego równania rentowności produkcji węgla kamiennego, ponieważ wyniki analizy korelacji wykazały różny stopień oddziaływania tych samych czynników na miary rentowności w poszczególnych kopalniach. Stąd, dla każdej analizowanej kopalni konieczne było opracowanie równania indywidualnego, którego jakość (zgodność z danymi empirycznymi) oceniono na podstawie średniego błędu szacunku parametru [9, zadania 2, 3]. Dla opracowania prognoz zmiennych objaśnianych R i w perspektywie do 2020 r. konieczne było posiadanie prognoz zmiennych objaśniających X i. Uzyskanie prognoz zmiennych objaśniających X i wymagało określenia ich modeli prognostycznych oraz zasad predykcji, czyli ustalenia metod ich prognozowania. W literaturze przedmiotu [4, 5, 8] podkreśla się, że w wyborze właściwej metody prognozowania należy uwzględniać przede wszystkim: specyfikę rozpatrywanego problemu prognostycznego, rodzaj prognozy, dostępność danych statystycznych oraz właściwości różnych metod prognozowania. Wśród tych podstawowych uwarunkowań wyboru metod prognozowania w odniesieniu do prognozowania zmiennych objaśniających X i pojawiło się kilka problemów. Rozpatrując specyfikę analizowanego problemu prognostycznego należy zauważyć dwa podstawowe, wzajemnie przeciwstawne uwarunkowania wyboru metod prognozowania. Pierwsze z uwarunkowań, związane z długim okresem, na jaki ma być postawiona prognoza zmiennych objaśniających X i, wskazuje na wybór metod prognozowania długookresowego. Drugie z uwarunkowań, związane z brakiem przesłanek dotyczących pojawienia się zmian o charakterze jakościowym, które będą miały wpływ na zmienne objaśniające X i w okresie prognozy, wskazuje na wybór metod służących do opracowania prognoz krótko-, ewentualnie średniookresowych. Należy zwrócić uwagę, iż problem ten związany jest równocześnie z wyborem metod z punktu widzenia rodzaju prognozy. W rozwiązaniu problemu wyboru metod z punktu widzenia specyfiki problemu prognostycznego oraz rodzaju prognozy przyjęto podejście P. Diettmana [6] i E. Nowaka [7]. Według tego podejścia w wyborze metody prognozowania ważniejsze znaczenie od przedziału czasowego, na który ma być postawiona prognoza, mają zmiany ilościowe i jakościowe, jakie mogą pojawić się w okresie prognozy. Z punktu widzenia dostępności danych statystycznych należy stwierdzić, że uzyskano krótkie szeregi czasowe danych dotyczących kształtowania się zmiennych objaśniających X i, które dodatkowo w niektórych kopalniach charakteryzowały się nieregularnymi wahaniami. Krótkie szeregi czasowe i nieregularne wahania w tych szeregach mają wpływ m.in. na jakość opracowanych modeli prognostycznych. Powstał więc problem, czy opracowane na podstawie takich szeregów czasowych modele będą zgodne z danymi empirycznymi? Dla rozwiązania tego problemu przyjęto, za M. Cieślak [4] oraz E. Nowakiem [8], że opracowane modele zostaną pod-

11 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 11 dane ocenie jakości na podstawie następujących mierników: współczynnik determinacji R 2, skorygowany współczynnik determinacji R 2, odchylenie standardowe składnika resztowego s oraz współczynnik wyrazistości w. Szczegółowe informacje w tym zakresie przedstawiono w pracy [2]. Analiza właściwości różnych metod prognozowania, przeprowadzona m.in. w odniesieniu do specyfiki rozpatrywanego problemu prognostycznego oraz dostępności i charakteru danych statystycznych, pozwoliła stwierdzić, że: do prognozowania zmiennych objaśniających X i wykazujących oscylacje względem poziomu stałego można przyjąć metody: średnich ruchomych (prostej i ważonej), wygładzania wykładniczego Browna, naiwną poziom stały bez zmian. do prognozowania zmiennych objaśniających X i wykazujących tendencję rozwojową można przyjąć metody: trendu liniowego, liniową Holta, trendu pełzającego z wagami harmonicznymi, naiwną przyrost stały bez zmian. Do wyznaczenia prognoz zmiennych objaśniających X i przy wykorzystaniu wymienionych metod przyjęto zasady predykcji nieobciążonej oraz predykcji nieobciążonej z poprawką [9 zadania 2, 3]. Przy wykorzystaniu wyznaczonych metod opracowano prognozy zmiennych objaśniających X i. Przyjęto również możliwość, że ostateczna prognoza może też być pewną wypadkową prognoz opracowanych przy stosowaniu różnych metod, a także, że prognozy mogą być zweryfikowane przez ekspertów. Opracowane prognozy zostały poddane ocenie jakości za pomocą współczynnika Theila, błędów prognozy oraz współczynnika Janusowego [4, 8, 9]. Wyniki oceny jakości pozwolą na dokonanie wyboru najlepszej prognozy poszczególnych zmiennych objaśniających. Uzyskane prognozy zmiennych objaśniających X i do 2020 r. oraz opracowany algorytm obliczeniowy i równanie ekonometryczne będą podstawą dla opracowania prognoz rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalni (zmiennej objaśnianej R). Do tego celu został opracowany model symulacyjny, w którym przyjęto kilka możliwości w zakresie opracowania prognoz rentowności produkcji węgla kamiennego, określonych w ośmiu modułach [9, zadanie 3]. 3. Podsumowanie W artykule przedstawiono postępowanie prognostyczne przyjęte dla opracowania prognoz rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach w perspektywie do 2020 r. W ramach realizacji poszczególnych etapów tego postępowania pojawiły się różne problemy, które wynikały przede wszystkim z dostępności i specyfiki danych statystycznych dotyczących kształtowania się czynników mających wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego. Krótkie szeregi czasowe danych, które dodatkowo w niektórych kopalniach charakteryzowały się nieregularnymi wahaniami, wpłynęły na konieczność oceny jakości opracowanych modeli prognostycznych, a także na wybór metod prognozowania oraz na konieczność oceny dokładności i trafności uzyskanych prognoz. Przyjęte rozwiązania tych problemów pozwoliły na uzyskanie prognoz wymienionych czynników do 2020 r., które umożliwiają opracowanie prognoz kształtowania się poziomu rentowności produkcji węgla w kopalniach. Prognozy te będą stanowić podstawę oceny możliwości rozwojowych kopalń, a także pozwolą na wskazanie ewentualnego kierunku i zakresu dalszych działań restrukturyzacyjnych w kopalniach węgla kamiennego. Badania te zostały przeprowadzone w zakresie projektu badawczego własnego nr N N , pt.: Badanie rentowności produkcji węgla w kopalniach w perspektywie wieloletniej do roku 2020 dla potrzeb dalszej restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce. Praca naukowa finansowana ze środków na naukę w latach jako projekt badawczy własny Nr N N Literatura: 1. Bijańska J.: Czynniki determinujące rentowność produkcji węgla kamiennego w Polsce [w:] Pyka J. (red.): Kreatywność i innowacyjność w unowocześnianiu przemysłu i usług. Katowice TNOIK Bijańska J.: Identyfikacja czynników mających wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego w Polsce, [w:] Sitko W. (red.): Zarządzanie: doświadczenia i problemy. Lublin Politechnika Lubelska Bijańska J.: Zasady analizy rentowności kopalń węgla kamiennego, [w:] Karbownik A. (red.): Wybrane zagadnienia zarządzania współczesnym przedsiębiorstwem. Gliwice Wydawnictwo Politechniki Śląskiej Cieślak M. (red.): Prognozowanie gospodarcze. Metody i zastosowania. Warszawa Wydawnictwo Naukowe PWN Czerwiński Z., Guzik B.: Prognozowanie ekonometryczne. Warszawa PWE Diettman P.: Prognozowanie w przedsiębiorstwie. Metody i ich zastosowanie. Kraków Oficyna ekonomiczna Męczyńska A.: Grupowa ocena ekspertów w procesach decyzyjnych zarządzania. Gliwice Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej, s. Organizacja i Zarządzanie 2007, Z Nowak E. (red.): Prognozowanie gospodarcze. Metody, modele, zastosowania, przykłady. Warszawa Agencja Wydawnicza Placet Projekt badawczy własny MNiSW nr NN pt.: Badanie rentowności produkcji węgla w kopalniach w perspektywie wieloletniej do roku 2020 dla potrzeb dalszej restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce. Politechnika Śląska, Wydział Organizacji i Zarządzania. Zabrze Zad. 1: Analiza i ocena kształtowania się rentowności produkcji w kopalniach węgla kamiennego w Polsce w latach Zad. 2: Opracowanie założeń do budowy modelu symulacyjnego i zasad przeprowadzenia prognoz kształtowania się wskaźników techniczno- -ekonomicznych w kopalniach. Zad. 3: Opracowanie modelu symulacyjnego dla prognozowania rentowności produkcji w kopalniach węgla kamiennego.

12 12 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 UKD: /.047: 628.4: (438): (438): : Model symulacyjny dla prognozowania rentowności produkcji w kopalniach węgla kamiennego Dr inż. Jolanta Bijańska* ) Dr inż. Krzysztof Wodarski* ) Treść: W artykule przedstawiono model symulacyjny, który został opracowany jako narzędzie dla wspomagania prognozowania rentowności produkcji w kopalniach węgla kamiennego. W szczególności przedstawiono cel opracowania modelu, sposób odwzorowania kopalni węgla kamiennego, zestaw danych wykorzystywanych w modelu, przyjęte metody prognozowania wartości czynników mających wpływ na rentowność produkcji w kopalni oraz metody symulacyjne. Słowa kluczowe: prognozowanie rentowności produkcji w kopalniach węgla kamiennego, model symulacyjny 1. Wprowadzenie Istotą opracowania modelu symulacyjnego jest jego zastosowanie w prognozowaniu rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach w perspektywie do 2020 r. Model symulacyjny może zostać wykorzystany w spółkach węglowych do osiągnięcia podstawowego celu, jakim jest przygotowanie informacji dla zarządu, dotyczących prognoz rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach. Informacje te stanowią podstawę oceny możliwości rozwojowych kopalń i wskazania ewentualnych działań restrukturyzacyjnych, których celem będzie poprawa rentowności produkcji węgla kamiennego. Model symulacyjny został opracowany w ramach realizacji projektu badawczego własnego pt.: Badanie rentowności produkcji węgla w kopalniach w perspektywie wieloletniej do roku 2020 dla potrzeb dalszej restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce (Politechnika Śląska, Wydział Organizacji i Zarządzania, Zabrze 2003, N N ). Do najważniejszych zagadnień związanych z opracowaniem modelu symulacyjnego należało określenie: sposobu *) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował prof. dr hab. inż. Roman Magda. odwzorowania kopalni węgla kamiennego w modelu, zestawu wykorzystywanych danych, metod prognozowania wartości czynników mających wpływ na rentowność produkcji w kopalni oraz metod symulacyjnych (rys. 1). 2. Sposób odwzorowania kopalni węgla kamiennego w modelu symulacyjnym Przez sposób odwzorowania kopalni w modelu symulacyjnym należy rozumieć przyjęty sposób obliczenia rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalni. Na podstawie przeprowadzonych badań w modelu symulacyjnym uwzględniono trzy miary rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach, tj.: wynik finansowy brutto ze sprzedaży węgla WFB, wskaźnik rentowności Wr 1, będący relacją wyniku finansowego brutto do przychodów ze sprzedaży węgla, wskaźnik rentowności Wr 2, będący relacją wyniku finansowego brutto do kosztów produkcji węgla. Miary te przyjęto w modelu symulacyjnym jako zmienne objaśniane R, na które mają wpływ zidentyfikowane czynniki zewnętrzne i wewnętrzne kopalń, określone jako zmienne objaśniające X.

13 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 13 Dane do modelu Prognozowanie wartości czynników mających wpływ na rentowność produkcji węgla Statystyczne metody prognozowania Dane historyczne (lata ) Prognoza wartości czynników zewnętrznych i wewnętrznych Dane prognozowane (lata ) Heurystyczne metody prognozowania Prognoza wartości czynników wewnętrznych Ustalenie rozkładów prawdopodobieństw czynników mających wpływ na rentowność produkcji węgla w kopalni Rozkłady prawdopod. wartości czynników zewnętrznych i wewnętrznych Metody heurystyczne Rozkłady prawdopod. wartości czynników wewnętrznych Rys. 1. Elementy modelu symulacyjnego Opracowanie własne Sposób odwzorowania kopalni węgla kamiennego Metody statystyczne Ustalenie równania ekonometrycznego rentowności produkcji węgla w kopalni Ustalenie algorytmu obliczeniowego rentowności produkcji węgla w kopalni Metody symulacyjne modele deterministyczne Moduł A Moduł B Moduł C Moduł D modele probabilistyczne Moduł A.1 Moduł B.1 Moduł C.1 Moduł D.1 Metoda Monte Carlo Wyniki symulacji Prognoza rentowności produkcji w kopalni węgla kamiennego do roku 2020 Rozkład prawdopodobieństwa wartości rentowności produkcji w kopalni węgla kamiennego do roku 2020

14 14 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 W opracowanym modelu symulacyjnym kopalnia węgla kamiennego została odwzorowana przez: 1. Równanie ekonometryczne: R = a 0 + a 1 X 1 + a 2 X a n X n. 2. Algorytm obliczeniowy: R = f(x 1,X 2,...,X n ). Prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach, na podstawie dwóch ww. sposobów odwzorowania kopalni w modelu, jest możliwe przy założeniu, że: na zmienne objaśniane R będą do 2020 r. wpływały te same zmienne objaśniające X, wartości każdej zmiennej objaśniającej X są opisane szeregiem czasowym jednowymiarowym, który jest wektorem x = [x 1,..., x n ], gdzie: x t stan zmiennej X w okresie t (t = ), wartości zmiennej objaśnianej R są opisane szeregiem czasowym jednowymiarowym, który jest wektorem r = [r 1,..., r n ], gdzie: r t stan zmiennej objaśnianej R w okresie t (t = ), znane są prognozy kształtowania się zmiennych objaśniających X do 2020 r., intensywność i kierunek oddziaływania zmiennych objaśniających X na zmienne objaśniane będą takie same do 2020 r Zestaw danych wykorzystywanych w modelu symulacyjnym Dla prognozowania rentowności produkcji węgla kamiennego model symulacyjny wykorzystuje: dane historyczne, dotyczące kształtowania się przyjętych miar rentowności produkcji węgla kamiennego oraz wartości czynników zewnętrznych i wewnętrznych kopalń, mających wpływ na tę rentowność w latach dane prognostyczne, dotyczące kształtowania wartości czynników zewnętrznych i wewnętrznych kopalń, mających wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego w latach Metody prognozowania wartości czynników mających wpływ na rentowność produkcji w kopalni Warunkiem opracowania prognoz zmiennych objaśnianych R w perspektywie do 2020 r. jest posiadanie prognoz zmiennych objaśniających X. W modelu symulacyjnym przyjęto, że: 1. W przypadku zmiennych objaśniających, którymi są czynniki zewnętrzne (wskaźniki makroekonomiczne) zostaną uwzględnione: prognozy makroekonomiczne, prognozy opracowane na podstawie przyjętych metod prognozowania poszczególnych zmiennych objaśniających X, 2. W przypadku zmiennych objaśniających X, którymi są czynniki wewnętrzne (wskaźniki techniczno-ekonomiczne kopalń) zostaną uwzględnione: prognozy opracowane przez kopalnie zawarte w planach strategicznych poszczególnych spółek węglowych, prognozy opracowane na podstawie przyjętych metod prognozowania poszczególnych zmiennych objaśniających X. Metody prognozowania wartości zmiennych objaśniających X wybrano na podstawie przeprowadzonej analizy, w której uwzględniono specyfikę problemu prognostycznego, długość szeregów czasowych zmiennych objaśniających X, okres prognozy, brak przesłanek dotyczących pojawienia się zmian o charakterze jakościowym, które będą miały wpływ na zmienne objaśniane w okresie prognozy, a także właściwości różnych metod prognozowania. Biorąc pod uwagę wymienione uwarunkowania przyjęto, że: do prognozowania zmiennych objaśniających X wykazujących oscylacje względem poziomu stałego zostaną zastosowane wykorzystane metody: średnich ruchomych (prostej i ważonej), wygładzania wykładniczego Browna, naiwna poziom stały bez zmian, do prognozowania zmiennych objaśniających X wykazujących tendencję rozwojową zostaną zastosowane wykorzystane metody; trendu liniowego, liniowa Holta, trendu pełzającego z wagami harmonicznymi oraz naiwna przyrost stały bez zmian. Do wyznaczenia prognoz zmiennych objaśniających X w modelu symulacyjnym przyjęto zasady predykcji nieobciążonej oraz predykcji nieobciążonej z poprawką. 4. Metody symulacyjne Prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalni przy wykorzystaniu opracowanego modelu symulacyjnego odbywa się na podstawie równania ekonometrycznego i algorytmu obliczeniowego oraz prognozy zmiennych objaśniających X na lata W modelu symulacyjnym przyjęto kilka możliwości w zakresie opracowania prognoz rentowności produkcji węgla kamiennego. Możliwości te zostały określone w ośmiu modułach, które pozwalają na opracowanie prognoz deterministycznych i probabilistycznych. Do modułów pozwalających na uzyskanie prognoz deterministycznych należą: 1. Moduł A, który umożliwia prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego na podstawie równania ekonometrycznego, uwzględniającego prognozy czynników zewnętrznych i wewnętrznych opracowane przy wykorzystaniu przyjętych metod prognozowania. 2. Moduł B, który umożliwia prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach na podstawie algorytmu obliczeniowego, uwzględniającego prognozy czynników zewnętrznych i wewnętrznych opracowane przy wykorzystaniu przyjętych metod prognozowania. 3. Moduł C, który umożliwia prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach na podstawie równania ekonometrycznego, uwzględniającego prognozy makroekonomiczne czynników zewnętrznych oraz prognozy czynników wewnętrznych opracowane przez kopalnie zawarte w planach strategicznych poszczególnych spółek węglowych. 4. Moduł D, który umożliwia prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach na podstawie algorytmu obliczeniowego, uwzględniającego prognozy makroekonomiczne czynników zewnętrznych oraz prognozy czynników wewnętrznych opracowane przez kopalnie zawarte w planach strategicznych poszczególnych spółek węglowych. Dla modułów A, B, C i D określono metody symulacji, które polegają na dokonywaniu zmian w poszczególnych zmiennych objaśniających X i badaniu wpływu tych zmian na wybrane zmienne objaśniane R. Do modułów pozwalających na uzyskanie prognoz probabilistycznych należą: 1. Moduł A1, który umożliwia prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach na podstawie równania ekonometrycznego, uwzględniającego rozkła-

15 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 15 dy prawdopodobieństw wartości prognoz czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych opracowane przy wykorzystaniu przyjętych metod prognozowania. 2. Moduł B1, który umożliwia prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach na podstawie algorytmu obliczeniowego, uwzględniającego rozkłady prawdopodobieństw wartości prognoz czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych opracowane przy wykorzystaniu przyjętych metod prognozowania. 3. Moduł C1, który pozwala na opracowanie prognoz rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach na podstawie równania ekonometrycznego, uwzględniającego rozkłady prawdopodobieństw wartości prognoz czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych określone w oparciu o opinie ekspertów. 4. Moduł D1, który pozwala na opracowanie prognoz rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach na podstawie algorytmu obliczeniowego, uwzględniającego rozkłady prawdopodobieństw wartości prognoz czynników zewnętrznych oraz wewnętrznych określone w oparciu o opinie ekspertów. W modułach probabilistycznych dla obliczenia rozkładów prawdopodobieństwa wartości zmiennych objaśnianych R przyjęto metodę symulacji Monte Carlo, a do ustalenia rozkładów prawdopodobieństwa zmiennych objaśniających X metody heurystyczne (oparte na badaniu opinii ekspertów). 5. Podsumowanie W artykule przedstawiono model symulacyjny, którego podstawowym celem jest prognozowanie rentowności produkcji węgla kamiennego w kopalniach w perspektywie do 2020 r. Dla osiągnięcia tego celu model spełnia następujące podstawowe zadania: 1. Gromadzi dane historyczne w zakresie kształtowania się rentowności produkcji oraz wartości czynników zewnętrznych i wewnętrznych, mających wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego. 2. Pozwala na ustalenie zależności korelacyjnych zachodzących pomiędzy rentownością produkcji węgla kamiennego oraz czynnikami zewnętrznymi i wewnętrznymi. 3. Pozwala na określenie równania ekonometrycznego opisującego związek rentowności produkcji węgla kamiennego oraz czynników zewnętrznych i wewnętrznych. 4. Pozwala na określenie algorytmu obliczeniowego opisującego związek rentowności węgla kamiennego i czynników wewnętrznych. 5. Na podstawie zebranych danych historycznych w zakresie kształtowania się wartości czynników zewnętrznych i wewnętrznych, mających wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego, pozwala na prognozowanie (z wykorzystaniem metod prognozowania statystycznego) wartości tych czynników w określonym horyzoncie czasu. 6. Gromadzi dane prognostyczne (określone przez służby planistyczne w kopalniach węgla kamiennego) w zakresie kształtowania się wartości podstawowych czynników wewnętrznych, mających wpływ na rentowność produkcji węgla kamiennego. 7. Pozwala na prognozowanie rentowności produkcji w poszczególnych kopalniach węgla kamiennego w określonym horyzoncie czasu, na podstawie ustalonego równania ekonometrycznego lub algorytmu obliczeniowego oraz prognoz wartości czynników wewnętrznych i zewnętrznych. 8. Pozwala na określenie rozkładów prawdopodobieństwa czynników wewnętrznych i zewnętrznych wpływających na rentowność produkcji w kopalni węgla kamiennego na podstawie wyników badań ankietowych ekspertów lub na podstawie zastosowanych statystycznych metod prognozowania. 9. Pozwala na określenie rozkładu prawdopodobieństwa wskaźnika rentowności produkcji w kopalni węgla kamiennego z wykorzystaniem metody Monte Carlo, na podstawie określonych rozkładów prawdopodobieństwa czynników wewnętrznych i zewnętrznych oraz ustalonego równania ekonometrycznego lub algorytmu obliczeniowego.

16 16 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 UKD: : (438): (438): Źródła efektów koncentracji na przykładzie przedsiębiorstwa górniczego Dr Izabela Jonek-Kowalska* ) Dr hab. inż. Marian Turek prof. nzw. Pol. Śl* ) Treść: W niniejszym artykule podjęto problem źródeł efektów koncentracji przedsiębiorstw. Prowadzone rozważania odniesiono do koncentracji branżowej dokonanej w ramach Kompanii Węglowej S.A. Identyfikacja źródeł efektów koncentracji została przeprowadzona w kontekście procesu łączenia zasobów majątkowych, kapitałowych i ludzkich. Słowa kluczowe: przedsiębiorstwo górnicze, efekty koncentracji przedsiębiorstw, zasoby 1. Wprowadzenie Przedsiębiorstwa podejmując decyzję o koncentracji dokonują połączenia zasobów w nadziei zrealizowania pożytków związanych z koncentracyjnymi formami współdziałania gospodarczego. Jednakże identyfikacja i pomiar korzyści osiągniętych dzięki koncentracji to zadanie niezwykle trudne, wymagające odpowiedzi na następujące pytania: Gdzie tkwią źródła efektów koncentracji w poszczególnych jej odmianach? Jakie są jakościowe przejawy efektów koncentracji? W jaki sposób zmierzyć efekty koncentracji? Jak oddzielić efekty koncentracji od efektów z nią niezwiązanych?[3] W artykule podjęto próbę identyfikacji źródeł efektów koncentracji branżowej na przykładzie Kompanii Węglowej S.A. Prowadzone rozważania stanowią jeden z etapów zmierzający do rozstrzygnięcia postawionych powyżej problemów. *) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował prof. dr hab. inż. Roman Magda. 2. Identyfikacja źródeł efektów koncentracji branżowej ujęcie teoretyczne W koncentracji branżowej łączą się zasoby o podobnym charakterze. Współdziałające przedsiębiorstwa działają bowiem w tej samej branży. Zasoby mają więc charakter addytywny. Niemniej jednak należy pamiętać, iż występują pomiędzy nimi nieznaczne indywidualne różnice. Dzięki temu i w tym przypadku mogą być tworzone nowe jakościowo kombinacje zasobów, uzupełniające dotychczasowe braki w poszczególnych relacjach pomiędzy zasobami. Ponadto w tym przypadku zasadniczym celem współdziałania jest nie tylko rozszerzenie możliwości produkcyjnych, ale także ich uelastycznienie i uczynienie bardziej odpornymi na zmiany zachodzące w otoczeniu. Wraz z upływem czasu i doskonaleniem współpracy w zgrupowaniu branżowym zachodzi proces dywersyfikacji zasobów i ewoluowanie związku ku relacji o charakterze kooperacyjnym. Najistotniejszymi dla koncentracji branżowej kombinacjami zasobów, są połączenia zasobów w sferze kapitałowej oraz B+R. Połączenia kapitałowe umożliwiają przedsiębiorstwom współfinansowanie działalności oraz wspólne pokrywanie strat. Kapitał jako zasób pierwotny ułatwia przedsiębiorstwom wzrost i rozwój prowadzonej działalności. Przy czym, dzięki działaniu w grupie wzrasta siła oddziaływania rynkowego. Znacznemu poszerzeniu ulega też zakres prowadzonej działalności.

17 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 17 Z kolei połączenia zasobowe w sferze B+R umożliwiają kontynuowanie prac nad udoskonaleniem produkcji. Każdy z partnerów dysponuje bowiem specyficzną wiedzą i doświadczeniem, a wymiana tych zasobów może zaowocować korzystnymi kombinacjami zasobów zrealizowanymi w ramach zasobów niematerialnych. Warto także zwrócić uwagę na znaczną zdolność zgrupowań branżowych do kreacji zasobów strategicznych [2]. Są to związki o charakterze monopolistycznym zmierzające do opanowania danego rynku. Dlatego też są w stanie zapewnić działającym w nim jednostkom trwałą przewagę konkurencyjną nad pozostałymi uczestnikami rynku, a nawet doprowadzić do wyeliminowania konkurentów z rynku. Pozyskanie zasobów strategicznych znacznie zwiększa możliwości wykorzystania źródeł pożytków, tkwiących w zgrupowaniach branżowych. 3. Proces koncentracji branżowej w Kompanii Węglowej S.A. Podstawowe cele koncentracji branżowej odnosiły się w tym przypadku do zwiększenia udziału w rynku, redukcji kosztów działalności i zwiększenia efektywności działania. W przypadku tworzenia Kompanii Węglowej S.A. cele te skonkretyzowano jako: oddzielenie kopalń efektywnych od nieefektywnych, stworzenie warunków do obniżania kosztów działalności, poprawę efektywności funkcjonowania kopalń w nowej strukturze, koncentrację działań produkcyjnych i zwiększenie udziału w rynku krajowym i zagranicznym, wykorzystanie możliwości przeprowadzenia restrukturyzacji zobowiązań [1]. Kompania Węglowa S.A. została utworzona 1 lutego 2003 r. W skład skoncentrowanego podmiotu wchodziły 23 kopalnie należące wcześniej do struktur pięciu spółek węglowych. W wyniku połączenia powstało wielozakładowe przedsiębiorstwo. Koncentrację przeprowadzono w następujących etapach: 1. Założenia koncentracji przedstawiono wymienionym wcześniej 5 spółkom oraz Państwowej Agencji Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego S.A., Spółce Restrukturyzacji Kopalń S.A., a także górniczym związkom zawodowym. 2. Spółki objęte koncentracją wystąpiły do Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy o podjęcie uchwały wyrażającej zgodę na zbycie przedsiębiorstwa spółki. 3. Spółki objęte koncentracją zawiadomiły Ministra Skarbu Państwa o zamiarze zbycia przedsiębiorstwa spółki. 4. Państwowa Agencja Restrukturyzacji Górnictwa Węgla Kamiennego S.A. zgłosiła Prezesowi Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumenta zamiar dokonania koncentracji w sektorze górnictwa węgla kamiennego. 5. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy spółek węglowych wyraziło zgodę na zbycie przedsiębiorstw spółki. 6. Zawarto umowy o przejęciu kopalń. 7. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy PARGWK S.A. zmieniło nazwę i przedmiot działania spółki w związku ze zrealizowanymi zmianami koncentracyjnymi [4]. Przedstawiony proces koncentracji nastąpił w drodze rozwoju zewnętrznego, gdyż doszło do przejęcia istniejących przedsiębiorstw górniczych, wchodzących wcześniej w skład innych spółek węglowych. Powstałe zgrupowanie przedsiębiorstw ma charakter przedsiębiorstwa wielozakładowego. Wreszcie prezentowane współdziałanie to koncentracja branżowa jednocząca firmy działające w sektorze górnictwa węgla kamiennego. 4. Źródła efektów koncentracji w Kompanii Węglowej S.A. zasoby majątkowe W przeprowadzonej, zgodnie z harmonogramem działań, koncentracji doszło przede wszystkim do scalenia zasobów materialnych współdziałających przedsiębiorstw górniczych. Następnie dokonano zmian w strukturze tych zasobów, tak by stworzyć jedynie efektywne kombinacje zasobowe, a tym samym zapewnić realizację postulowanych pożytków koncentracji. Zlikwidowano zakłady nieefektywne wygaszono wydobycie w Zakładzie Górniczym Bytom II oraz na Ruchu II kopalni Piast. W utworzonym zgrupowaniu pozostawiono jedynie te podmioty, które miały szansę poprawić wyniki ekonomiczno-finansowe. W zakładach górniczych tworzących Kompanię dokonano analizy celowości i zasadności wykorzystania pełnych zdolności produkcyjnych. Na podstawie wyników tej analizy przygotowano zestaw informacji technicznych dla ekspertów mających sformułować wspólne założenia odnośnie do wielkości wydobycia oraz uwarunkowań sprzedaży węgla w kraju i zagranicą. W celu zintensyfikowania działań proefektywnościowych opracowano zasady gospodarowania zasobami materialnymi. Wspólne reguły pozwoliły na zgrupowanie i usystematyzowanie w jednym centrum zarządzania majątku eksploatacyjnego. 5. Źródła efektów koncentracji w Kompanii Węglowej S.A. zasoby kapitałowe Oprócz zasobów materialnych dokonano również niezwykle istotnych modyfikacji w ramach zasobów kapitałowych. Zmiany te były konieczne z uwagi na pilną potrzebę restrukturyzacji finansowej współdziałających przedsiębiorstw. Kompania Węglowa została dokapitalizowana środkami pochodzącymi ze Skarbu Państwa przeznaczonymi na aktywizację zawodową i tworzenie nowych miejsc pracy w ramach zintegrowanego programu operacyjnego rozwoju regionalnego. Środki uzyskane z dokapitalizowania miały zostać przeznaczone przede wszystkim na: spłatę zobowiązań spółek węglowych, realizację porozumień restrukturyzacyjnych z wierzycielami zobowiązań cywilnoprawnych, gminne programy uregulowania zobowiązań z tytułu opłaty eksploatacyjnej i opłat oraz kar ekologicznych. W chwili połączenia przedsiębiorstw potrzeby w zakresie pozyskania dodatkowego kapitału były ogromne z uwagi na znaczne zadłużenie Kompanii Węglowej S.A. Stan zobowiązań długo- i krótkoterminowych w chwili połączenia i po połączeniu przedstawiono w tablicy 1. Zgodnie z danymi zawartymi w tablicy 1 największy udział w zobowiązaniach ogółem stanowiły zobowiązania z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz zobowiązania wobec budżetu państwa (głównie podatek od towarów i usług). Znacznym obciążeniem były także zobowiązania z tytułu opłat i kar związanych z ochroną środowiska naturalnego. Dlatego też dokapitalizowanie i restrukturyzacja finansowa były ukierunkowane przede wszystkim na redukcję zobowiązań ze wskazanych tytułów. Z ogólnej kwoty zobowiązań w wysokości 18,6 mld zł umorzeniu, w ramach przeprowadzonej restrukturyzacji

18 18 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 finansowej, podlegały zobowiązania o łącznej wartości 12,6 mld zł w tym zobowiązania główne 5,9 mld zł oraz odsetki w wysokości 6,7 mld zł. Największa redukcja dotyczyła zobowiązań z tytułu ubezpieczeń społecznych oraz wobec budżetu państwa. Ponadto umorzono również opłaty z tytułu korzystania ze środowiska oraz kary za jego naruszanie. Ważnym elementem prowadzonej restrukturyzacji finansowej było również dokapitalizowanie Kompanii Węglowej S.A., bez którego, podobnie jak bez umorzenia części zobowiązań, nie można by zrealizować pożytków koncentracji. W dniu 10 marca 2003 r. Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Kompanii Węglowej S.A. podwyższyło kapitał zakładowy o 543,9 mln złotych. Ponadto dokapitalizowanie Kompanii akcjami TP S.A. pozwoliło na pozyskanie w kwietniu 2003 roku środków w wysokości 250 milionów złotych. W dniu 3 marca Kompania zbyła akcje TP S.A. za kwotę 574,6 milionów złotych. Kolejna decyzja o zwiększeniu kapitału zakładowego została podjęta w październiku 2003 roku. Wówczas kapitał zakładowy wzrósł o 408, 5 mln złotych i osiągnął poziom 962,4 mln złotych. 6. Źródła efektów koncentracji w Kompanii Węglowej S.A. zasoby ludzkie Poważnych zmian wynikających z podjętej koncentracji dokonano również w ramach zasobów ludzkich, które również zostały poddane głębokiej restrukturyzacji. Stan zasobów ludzkich w chwili utworzenia Kompanii Węglowej S.A. przedstawiono w tablicy 2. Zgodnie z danymi zawartymi w tablicy 2 zasoby ludzkie Kompanii Węglowej S.A. w chwili koncentracji obejmowały przede wszystkim pracowników fizycznych zatrudnionych pod ziemią. Zasoby te także poddane zostały procesowi restrukturyzacji w celu usprawnienia funkcjonowania połączonych podmiotów i zharmonizowania połączeń zasobowych. By usprawnić proces scalania zasobów ludzkich i zapobiec powstaniu syndromu fuzji wdrożono odpowiednią politykę informacyjną. Poinformowano wszystkie organizacje związkowe działające w przejmowanych kopalniach i zakładach o przejściu zakładów do nowego pracodawcy, a pracownicy zostali poinformowani o zmianie pracodawcy i wynikających z tego skutkach. Niestety, nie udało się wypracować porozumienia nowego pracodawcy i związków zawodowych w kwestii wskaźnika przyrostu wynagrodzeń. Opracowano także program uzupełnienia zatrudnienia w niezbędnym zakresie w drodze przeniesień z kopalń likwidowanych. Ponadto założono redukcję zatrudnienia o 8,5 tys. osób oraz oszacowano skutki finansowe restrukturyzacji zatrudnienia i wskazano podstawowe źródła finansowania tego procesu. Przewidziano pozyskanie funduszy europejskich umożliwiających podjęcie działań ukierunkowanych na aktywizację zawodową i tworzenie nowych miejsc pracy w ramach programu rozwoju regionalnego. 7. Podsumowanie Przedstawiony przypadek współdziałania w ramach Kompanii Węglowej S.A. to koncentracja branżowa. Została ona opracowana, sformalizowana i wdrożona w stosunkowo krótkim okresie. Wszystkie scharakteryzowane powyżej działania miały na celu przede wszystkim sprawne i skuteczne przeprowadzenie połączenia współdziałających przedsiębiorstw Tablica 1. Stan zobowiązań Kompanii Węglowej S.A. przed i po koncentracji Lp. Wyszczególnienie zobowiązań Zobowiązania bilansowe Przed koncentracją Zobowiązania pozabilansowe Razem Zobowiązania bilansowe Po koncentracji Zobowiązania pozabilansowe Razem 1 Wobec budżetu państwa 3115,9 359,0 3474,9 740,6 108,3 848,9 2 Wobec ZUS, FP, FGŚP 6708,1 1733,0 8441,1 1955,9 587,4 2543,3 3 Z tytułu należnych wpłat na PFRON 387,2 49,0 436,2 55,7 5,0 60,7 4 Z tytułu opłaty eksploatacyjnej 554,7 106,3 661,0 56,9 12,1 69,0 dotyczące NFOŚiGW 5 Z tytułu opłat za korzystanie 2238,8 858,7 3097,5 0,0 0,0 0,0 ze środowiska oraz kar za jego naruszenie (bez gminnych) 6 Wobec gmin 1026,4 0,0 1026,4 602,6 416,1 1018,7 7 Z tytułu dostaw i usług 536,1 0,2 536,3 434,5 101,8 536,3 8 Kredyty ogółem 133,3 0,0 133,3 127,3 6,0 133,3 9 Pozostałe 780,5 0,0 780,5 763,1 17,5 789,7 10 Razem zobowiązania 15481,0 3106, ,2 4742,6 1257,3 5999,9 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych Kompanii Węglowej S.A. Tablica 2. Zasoby ludzkie w Kompanii Węglowej S.A. na dzień r. Zatrudnieni w zakładach Zatrudnieni pod ziemią Zatrudnieni na powierzchni Lp. Miejsce przeróbki Razem fizyczni umysłowi fizyczni umysłowi fizyczni umysłowi 1 Kopalnie Zakłady usługowe 3 Razem Źródło: opracowanie własne na podstawie danych Kompanii Węglowej S.A.

19 Nr 9 PRZEGLĄD GÓRNICZY 19 oraz zapewnienie skoncentrowanemu podmiotowi realizację założonych efektów koncentracji. Niemniej jednak, jak każdy proces koncentracji, tak i utworzenie Kompanii Węglowej narażone było na działanie czynników zewnętrznych, które zagrażały powstałemu zgrupowaniu. Wśród najważniejszych determinantów procesu współdziałania generowanych przez otoczenie bliższe i dalsze można wskazać: gwałtowną ekspansję Katowickiego Holdingu Węglowego S.A. na krajowym rynku węgla kamiennego (wzrost sprzedaży w okresie od stycznia do marca 2003 r. o 34,2 %, podczas gdy wzrost sprzedaży w Kompanii Węglowej S.A. wyniósł zaledwie 0,4 %), zmniejszenie przychodów ze sprzedaży wskutek obniżenia kursu dolara, spadek cen węgla na rynkach europejskich, trudności w ograniczeniu nadmiernego wzrostu wynagrodzeń z uwagi na opory społeczne. Literatura 1. Działania w zakresie realizacji Programu restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego w Polsce w latach z wykorzystaniem ustaw antykryzysowych i zainicjowaniem prywatyzacji niektórych kopalń, Kompania Węglowa, Katowice Jonek-Kowalska I.: Efekty synergii w działalności przedsiębiorstwa. Prace Naukowe Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu Nr 1183/2007, s Krupski R.: Strategiczność zasobów. Przegląd Organizacji Nr 9, s Magda R.: Konsolidacja przedsiębiorstw w procesie restrukturyzacji górnictwa węgla kamiennego. Prz. Gór. 2007, nr 1, s. 6.

20 20 PRZEGLĄD GÓRNICZY 2010 UKD: : : : Uwarunkowania budowy modeli finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych Dr hab. inż. Marian Turek* ) prof. nzw. Pol. Śl Dr inż. Aneta Michalak* ) Treść: W sytuacji finansowej, w jakiej działają obecnie przedsiębiorstwa górnicze, konieczna staje się weryfikacja ich strategii w zakresie struktury finansowania. Autorzy podjęli próbę stworzenia nowych modeli finansowania. Modele finansowania działalności przedsiębiorstw górniczych budowane są z uwzględnieniem określonych uwarunkowań wewnętrznych i zewnętrznych, które przedstawiono w niniejszym opracowaniu. Słowa kluczowe: model finansowania, przedsiębiorstwo górnicze, działalność operacyjna 1. Założenia budowy modeli finansowania Wielość elementów składających się na proces finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych sprawia, że wierne odwzorowanie warunków, w których dokonuje się ten proces nie jest możliwe. Dlatego rozwiązując problem finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych skorzystano z modelu. Finansowanie w każdym modelu opiera się na dominującym źródle kapitału. Wartość kapitału dominującego jest najwyższa w porównaniu do wartości innych kapitałów tworzących strukturę finansowania. Pozostałe źródła finansowania, nazwane uzupełniającymi, posiadają mniejszy udział w strukturze finansowania [1]. Wśród kapitałów, które rozważa się jako składowe modelu finansowania wymienia się: kapitał własny, kredyt bankowy długo- lub krótkoterminowy, kapitał pochodzący z emisji obligacji, krótkoterminowe papiery dłużne, leasing, zobowiązania krótkoterminowe i inne. Budowa modeli finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych następuje w określonych warunkach wewnętrznych (wynikających ze specyfiki działalności *) Politechnika Śląska, Gliwice. Artykuł opiniował dr hab. inż. Tadeusz Sęk, prof. AGH. przedsiębiorstw górniczych) oraz z uwzględnieniem uwarunkowań zewnętrznych (rynkowych), które przedstawiono poniżej. 2. Uwarunkowania wewnętrzne budowy modeli finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych Na podstawie analizy sytuacji finansowej dwóch wybranych przedsiębiorstw górniczych, przeprowadzonej w okresie , wyraźnie rysuje się obraz istniejących struktur finansowania i ich skutków finansowych. Struktury kapitału w badanych przedsiębiorstwach łamią większość reguł finansowania. Przykładowo, w pierwszym z badanych przedsiębiorstw kapitał własny nie przekracza w badanym okresie poziomu 20 % pasywów, co implikuje brak spełnienia złotej reguły bilansowej. O bardzo wysokim ryzyku finansowym świadczy także poziom zadłużenia kapitałów własnych. W 2003 r. zobowiązania i rezerwy na zobowiązania 24-krotnie przewyższają wartość kapitału własnego. W kolejnych latach wartość wskaźnika ulega, co prawda, znacznemu obniżeniu do poziomu 5-6, ale nadal jest zbyt wysoka w stosunku do normy bezpieczeństwa, czyli wartości 1. Tę finansową patologię pogłębia dodatkowo fakt, że wśród kapitałów obcych dominują zobowiązania krótkoterminowe.

- sprawozdanie z całkowitych dochodów za okres od. o zysk netto za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. w wysokości

- sprawozdanie z całkowitych dochodów za okres od. o zysk netto za okres od 1 stycznia 2010 r. do 31 grudnia 2010 r. w wysokości Sprawozdanie Rady Nadzorczej KGHM Polska Miedź SA z wyników oceny sprawozdania Zarządu z działalności Spółki w roku obrotowym 2010 oraz wyników oceny sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy 2010

Bardziej szczegółowo

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH

KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Bogdanka, 8 maja 2014 roku KOMUNIKAT PRASOWY LW BOGDANKA S.A. PO I KWARTALE 2014 ROKU: WZROST WYDOBYCIA I SOLIDNE WYNIKI FINANSOWE POMIMO TRUDNYCH WARUNKÓW RYNKOWYCH Grupa Kapitałowa Lubelskiego Węgla

Bardziej szczegółowo

Wyniki KGHM Polska Miedź S.A. po II kwartale 2006 roku

Wyniki KGHM Polska Miedź S.A. po II kwartale 2006 roku Wyniki KGHM Polska Miedź S.A. po II kwartale 2006 roku Plan prezentacji Wyniki po II kwartale 2006 roku Koszty Wskaźniki rentowności i EBITDA Plany inwestycyjne Zasoby Wybrane dane finansowe 2 Warunki

Bardziej szczegółowo

Modele finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych. Praca zbiorowa pod redakcją Mariana Turka

Modele finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych. Praca zbiorowa pod redakcją Mariana Turka Modele finansowania działalności operacyjnej przedsiębiorstw górniczych Praca zbiorowa pod redakcją Mariana Turka GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA Katowice 2011 Spis treści Wprowadzenie...11 Rozdział 1. Sprawozdawczość

Bardziej szczegółowo

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia

Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia Biznes plan innowacyjnego przedsięwzięcia 1 Co to jest biznesplan? Biznes plan można zdefiniować jako długofalowy i kompleksowy plan działalności organizacji gospodarczej lub realizacji przedsięwzięcia

Bardziej szczegółowo

Marian Turek. Techniczna i organizacyjna restrukturyzacja kopalń węgla kamiennego

Marian Turek. Techniczna i organizacyjna restrukturyzacja kopalń węgla kamiennego Marian Turek Techniczna i organizacyjna restrukturyzacja kopalń węgla kamiennego GŁÓWNY INSTYTUT GÓRNICTWA Katowice 2007 1 Spis treści Od Autora... 7 Wprowadzenie... 8 ROZDZIAŁ 1 Warunki restrukturyzacji

Bardziej szczegółowo

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy

Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Księgarnia PWN: Robert Machała - Praktyczne zarządzanie finansami firmy Wstęp 1. do zarządzania finansami firmy 1.1. Zarządzanie firmą a budowanie jej wartości Obszary zarządzania przedsiębiorstwem Proces

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej M.Ryng Wroclaw University of Economycs Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży transportowej Working paper Słowa kluczowe: Planowanie finansowe, metoda procentu od sprzedaży,

Bardziej szczegółowo

Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW. Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r.

Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW. Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r. 2010 Działanie 8.1 PO IG konkurs w 2010 r. OCENA PROJEKTÓW Michał Wiśniewski Warszawa, dnia 14 września 2010 r. Nowe kryterium formalne specyficzne Dodatni skumulowany, zdyskontowany zysk na działalności

Bardziej szczegółowo

Wstępne studium wykonalności potwierdza rekordowo niskie koszty produkcji węgla dla planowanej kopalni Jan Karski

Wstępne studium wykonalności potwierdza rekordowo niskie koszty produkcji węgla dla planowanej kopalni Jan Karski Warszawa, 8.03.2016 Wstępne studium wykonalności potwierdza rekordowo niskie koszty produkcji węgla dla planowanej kopalni Jan Karski Prairie Mining Limited (Prairie) publikuje wyniki Wstępnego Studium

Bardziej szczegółowo

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A.

I. Zwięzła ocena sytuacji finansowej 4fun Media S.A. SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ 4FUN MEDIA SPÓŁKA AKCYJNA Z OCENY SYTUACJI SPÓŁKI W ROKU 2014 WRAZ Z OCENĄ SYSTEMU KONTROLI WEWNĘTRZNEJ I SYSTEMU ZARZĄDZANIA ISTOTNYM RYZYKIEM Zgodnie z częścią III, punkt

Bardziej szczegółowo

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości

Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Podejście dochodowe w wycenie nieruchomości Regulacje i literatura RozpWyc 6-14 Powszechne Krajowe Zasady Wyceny (PKZW) Nota Interpretacyjna nr 2 Zastosowanie podejścia dochodowego w wycenie nieruchomości

Bardziej szczegółowo

Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y

Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y Ocena nadzoru właścicielskiego Rating PINK 2010Y analiza danych na dzień 20 czerwca 2011 roku W tym tygodniu Polski Instytut Nadzoru Korporacyjnego (PINK) postanowił po raz pierwszy opublikować stopy zwrotu

Bardziej szczegółowo

http://www.ncbir.pl/ps_kopalnie

http://www.ncbir.pl/ps_kopalnie OGŁOSZENIE KONKURSOWE I ZAMAWIAJĄCY A. Nazwa: Dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju B. Adres: 00-695 Warszawa, ul. Nowogrodzka 47a C. Adres internetowy: www.ncbir.pl D. Dokumenty dotyczące konkursu

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R.

OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. OGŁOSZENIE O ZMIANIE STATUTU UNIOBLIGACJE HIGH YIELD FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO ZAMKNIĘTEGO Z DNIA 23 CZERWCA 2016 R. Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Metodyka oceny finansowej wniosku o dofinansowanie

Metodyka oceny finansowej wniosku o dofinansowanie Metodyka oceny finansowej wniosku o dofinansowanie Ocena finansowa przeprowadzana jest na podstawie części finansowej wniosku wraz z załącznikami. W zależności od kryteriów oceny finansowej zawartych w

Bardziej szczegółowo

http://www.ncbir.pl/ps_kopalnie

http://www.ncbir.pl/ps_kopalnie OGŁOSZENIE KONKURSOWE I ZAMAWIAJĄCY A. Nazwa: Dyrektor Narodowego Centrum Badań i Rozwoju B. Adres: 00-695 Warszawa, ul. Nowogrodzka 47a C. Adres internetowy: www.ncbir.pl D. Dokumenty dotyczące konkursu

Bardziej szczegółowo

Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast

Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast Zrozumieć zintegrowany rozwój filary zintegrowanego i zrównoważonego rozwoju miast Integracja systemu zarzadzania rozwojem Integracja : Od wizji rozwoju, planów zagospodarowania, przez sredniookresowe

Bardziej szczegółowo

RADA NADZORCZA SPÓŁKI

RADA NADZORCZA SPÓŁKI Poznań, 07.04.2015 r. OCENA SYTUACJI SPÓŁKI INC S.A. ZA ROK 2014 DOKONANA PRZEZ RADĘ NADZORCZĄ Rada Nadzorcza działając zgodnie z przyjętymi przez Spółkę Zasadami Ładu Korporacyjnego dokonała zwięzłej

Bardziej szczegółowo

METODYKA OCENY EFEKTYWNOŚCI KOSZTOWEJ

METODYKA OCENY EFEKTYWNOŚCI KOSZTOWEJ METODYKA OCENY EFEKTYWNOŚCI KOSZTOWEJ PRZEDSIĘWZIĘĆ ZGŁOSZONYCH W RAMACH PROGRAMU PRIORYTETOWEGO WSPÓŁFINANSOWANIE PROGRAMU LIFE Ireneusz Mirowski Wydział ds. Programu LIFE Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska

Bardziej szczegółowo

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji

UFK SELEKTYWNY. Fundusz Inwestycyjny: AXA Fundusz Inwestycyjny Zamknięty Globalnych Obligacji UFK SELEKTYWNY UFK Selektywny to aktywnie zarządzany poprzez Trigon Dom Maklerski S.A. Ubezpieczeniowy Fundusz Kapitałowy, którego aktywa mogą stanowić Certyfikaty Inwestycyjne ośmiu Funduszy Inwestycyjnych

Bardziej szczegółowo

WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF. Marek Zieliński

WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF. Marek Zieliński WYCENA PRZEDSIĘBIORSTWA NAJISTOTNIEJSZE CZYNNIKI WPŁYWAJĄCE NA WARTOŚĆ SPÓŁKI W METODZIE DCF Marek Zieliński Wybór metody oszacowania wartości jednostki determinuje szereg czynników, w szczególności sytuacja

Bardziej szczegółowo

Strategia Energetyczna KGHM do roku 2030 Rada Naukowo-Przemysłowa INSTYTUT AUTOSTRADA TECHNOLOGII I INNOWACJI

Strategia Energetyczna KGHM do roku 2030 Rada Naukowo-Przemysłowa INSTYTUT AUTOSTRADA TECHNOLOGII I INNOWACJI Strategia Energetyczna KGHM do roku 2030 Rada Naukowo-Przemysłowa INSTYTUT AUTOSTRADA TECHNOLOGII I INNOWACJI Maciej Majchrowicz Centrum Analiz Strategicznych i Bazy Zasobowej 15 lipca, Wrocław Agenda

Bardziej szczegółowo

ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych

ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych ANALIZA SWOT technologii zagospodarowania odpadów z górnictwa g węgla w kamiennego - Wyniki prac Ekspertów w Kluczowych Prof. dr hab. inż. Aleksander LUTYŃSKI Politechnika Śląska Prof. dr hab. inż. Wiesław

Bardziej szczegółowo

Sierra Gorda. Uruchomienie produkcji

Sierra Gorda. Uruchomienie produkcji Sierra Gorda Uruchomienie produkcji 4 sierpnia 2014 KGHM uruchomił produkcję miedzi w kopalni Sierra Gorda 2 3 Rusza kopalnia KGHM w Chile miedź, złoto i molibden 64 TYS. UNCJI złota rocznie docelowej

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO

OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO OGŁOSZENIE Z DNIA 23 GRUDNIA 2015 r. O ZMIANIE STATUTU UNIFUNDUSZE SPECJALISTYCZNEGO FUNDUSZU INWESTYCYJNEGO OTWARTEGO Niniejszym, Union Investment Towarzystwo Funduszy Inwestycyjnych S.A. ogłasza o zmianie

Bardziej szczegółowo

Controlling operacyjny i strategiczny

Controlling operacyjny i strategiczny Controlling operacyjny i strategiczny dr Piotr Modzelewski Katedra Bankowości, Finansów i Rachunkowości Wydziału Nauk Ekonomicznych Uniwersytetu Warszawskiego Plan zajęć 1, 2. Wprowadzenie do zagadnień

Bardziej szczegółowo

Wycena przedsiębiorstwa. Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl

Wycena przedsiębiorstwa. Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl Wycena przedsiębiorstwa Bartłomiej Knichnicki b.knichnicki@volante.pl 1. Cel wyceny 2. Metody majątkowe 3. Metody dochodowe 4. Metody porównawcze Agenda Cel wyceny motywy wyceny Transakcje kupna-sprzedaży

Bardziej szczegółowo

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1.

1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Spis treści 1. Analiza wskaźnikowa... 3 1.1. Wskaźniki szczegółowe... 3 1.2. Wskaźniki syntetyczne... 53 1.2.1. Zastosowana metodologia rangowania obiektów wielocechowych... 53 1.2.2. Potencjał innowacyjny

Bardziej szczegółowo

1. Wzrost zbyt szybki prowadzi do utraty samodzielności firmy (take-over). 2. Jednym z założeń modelu wzrostu zrównoważonego jest płynna struktura

1. Wzrost zbyt szybki prowadzi do utraty samodzielności firmy (take-over). 2. Jednym z założeń modelu wzrostu zrównoważonego jest płynna struktura 1. Wzrost zbyt szybki prowadzi do utraty samodzielności firmy (take-over). 2. Jednym z założeń modelu wzrostu zrównoważonego jest płynna struktura kapitałowa. 3. Wskaźnik zysku zatrzymanego to iloraz przyrostu

Bardziej szczegółowo

1. WYBRANE INFORMACJE FINANSOWE 2. CZYNNIKI I ZDARZENIA MAJĄCE WPŁYW NA OSIĄGNIĘTE WYNIKI FINANSOWE 3. OPIS DZIAŁAŃ ZARZĄDU W III KWARTALE 2012 ROKU

1. WYBRANE INFORMACJE FINANSOWE 2. CZYNNIKI I ZDARZENIA MAJĄCE WPŁYW NA OSIĄGNIĘTE WYNIKI FINANSOWE 3. OPIS DZIAŁAŃ ZARZĄDU W III KWARTALE 2012 ROKU LETUS CAPITAL S.A. Raport kwartalny za okres od 01.07.2012 do 30.09.2012 Katowice, 14 listopada 2012 1 1. WYBRANE INFORMACJE FINANSOWE Tabela 1 Rachunek zysków i strat - wybrane dane finansowe za III kwartał

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności

ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI MATERIAŁY EDUKACYJNE. Wskaźnik bieżącej płynności ANALIZA WSKAŹNIKOWA WSKAŹNIKI PŁYNNOŚCI Wskaźnik bieżącej płynności Informuje on, ile razy bieżące aktywa pokrywają bieżące zobowiązania firmy. Zmniejszenie wartości tak skonstruowanego wskaźnika poniżej

Bardziej szczegółowo

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony.

Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Skorzystanie z funduszy venture capital to rodzaj małżeństwa z rozsądku, którego horyzont czasowy jest z góry zakreślony. Jedną z metod sfinansowania biznesowego przedsięwzięcia jest skorzystanie z funduszy

Bardziej szczegółowo

Model i zasady inwestowania w projekty biogazowe na przykładzie Programu Energa BIOGAZ.

Model i zasady inwestowania w projekty biogazowe na przykładzie Programu Energa BIOGAZ. Model i zasady inwestowania w projekty biogazowe na przykładzie Programu Energa BIOGAZ. Międzynarodowe Spotkanie Klastrów Ekoenergetycznych w tym Seminarium "Biogazownie dla Pomorza. Czy warto inwestować

Bardziej szczegółowo

Autor: Agata Świderska

Autor: Agata Świderska Autor: Agata Świderska Optymalizacja wielokryterialna polega na znalezieniu optymalnego rozwiązania, które jest akceptowalne z punktu widzenia każdego kryterium Kryterium optymalizacyjne jest podstawowym

Bardziej szczegółowo

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz

Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku. dr Jacek Płocharz Rola zdolności kredytowej przedsiębiorstwa w procedurze pozyskiwania kredytu bankowego - studium przypadku dr Jacek Płocharz Warunki działania przedsiębiorstw! Na koniec 2003 roku działało w Polsce 3.581,6

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie Innowacjami w KGHM

Zarządzanie Innowacjami w KGHM Zarządzanie Innowacjami w KGHM Konferencja Innowacyjność w spółkach z udziałem Skarbu Państwa dr hab. inż. Herbert Wirth Prezes Zarządu KGHM Polska Miedź S.A. Strategia KGHM Polska Miedź S.A. na lata 2015-2020

Bardziej szczegółowo

OBLICZANIE WYMOGU KAPITAŁOWEGO Z TYTUŁU RYZYKA CEN KAPITAŁOWYCH PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH

OBLICZANIE WYMOGU KAPITAŁOWEGO Z TYTUŁU RYZYKA CEN KAPITAŁOWYCH PAPIERÓW WARTOŚCIOWYCH DZIENNIK URZĘDOWY NBP NR 2-83 - poz. 3 Załącznik nr 8 do uchwały nr 1/2007 Komisji Nadzoru Bankowego z dnia 13 marca 2007 r. (poz. 3) OBLICZANIE WYMOGU KAPITAŁOWEGO Z TYTUŁU RYZYKA CEN KAPITAŁOWYCH PAPIERÓW

Bardziej szczegółowo

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ

OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ OPRACOWANIE TECHNOLOGII ZGAZOWANIA WĘGLA DLA WYSOKOEFEKTYWNEJ PRODUKCJI PALIW I ENERGII ELEKTRYCZNEJ Zadanie badawcze nr 3 realizowane w ramach strategicznego programu badan naukowych i prac rozwojowych

Bardziej szczegółowo

o Wartość aktywów netto (NAV) należna akcjonariuszom Spółki wzrosła o 32% i wyniosła 974 mln zł w porównaniu do 737 mln zł w 2012 r.

o Wartość aktywów netto (NAV) należna akcjonariuszom Spółki wzrosła o 32% i wyniosła 974 mln zł w porównaniu do 737 mln zł w 2012 r. Komunikat prasowy Warszawa, 26 marca 2013 r. INFORMACJA PRASOWA CAPITAL PARK W 2013 R.: WZROST WARTOŚCI AKTYWÓW NETTO I PORTFELA NIERUCHOMOŚCI ORAZ NISKI POZIOM ZADŁUŻENIA Podsumowanie 2013 r.: Wyniki

Bardziej szczegółowo

Wniosek w sprawie podziału zysku netto za 2011 r.

Wniosek w sprawie podziału zysku netto za 2011 r. Bogdanka, 19 marca 2012 r. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Lubelski Węgiel Bogdanka S.A. Wniosek w sprawie podziału zysku netto za 2011 r. Zarząd Lubelski Węgiel Bogdanka S.A przedkłada wniosek wraz z uzasadnieniem

Bardziej szczegółowo

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010

RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 RAPORT Z POLSKIEGO BADANIA PROJEKTÓW IT 2010 Odpowiada na pytania: Jaka część projektów IT kończy się w Polsce sukcesem? Jak wiele projektów sponsorowanych jest przez instytucje publiczne? Czy kończą się

Bardziej szczegółowo

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie?

Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Liczenie efektów ekonomicznych i finansowych projektów drogowych na sieci dróg krajowych w najbliższej perspektywie UE, co się zmienia a co nie? Danuta Palonek dpalonek@gddkia.gov.pl Czym jest analiza

Bardziej szczegółowo

Planowanie Finansowe Financial Planning

Planowanie Finansowe Financial Planning KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Nazwa modułu Nazwa modułu w języku angielskim Obowiązuje od roku akademickiego 2013/2014 Planowanie Finansowe Financial Planning A. USYTUOWANIE MODUŁU W SYSTEMIE

Bardziej szczegółowo

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa

ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Politechnika Śląska w Gliwicach Wydział Budownictwa Katedra Procesów Budowlanych ZARZĄDZANIE PRZEDSIĘBIORSTWEM BUDOWLANYM Zarządzanie majątkiem, zarządzanie finansowe, analiza wskaźnikowa Majątek przedsiębiorstwa

Bardziej szczegółowo

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego

Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Ogólny zarys koncepcji rachunku ABC w kopalni węgla kamiennego Mogłoby się wydawać, iż kopalnia węgla kamiennego, która wydobywa teoretycznie jeden surowiec jakim jest węgiel nie potrzebuje tak zaawansowanego

Bardziej szczegółowo

dr Agnieszka Gajewska Partner, InfraLinx Capital Warszawa, 22 października 2014

dr Agnieszka Gajewska Partner, InfraLinx Capital Warszawa, 22 października 2014 Czy budowa szpitala w PPP może być korzystna dla strony publicznej? wnioski z analiz przedrealizacyjnych i badania rynku dla projektu budowy nowego szpitala matki i dziecka w Poznaniu dr Agnieszka Gajewska

Bardziej szczegółowo

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym

Mieczysław Prystupa. WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Mieczysław Prystupa WYCENA NIERUCHOMOŚCI I PRZEDSIĘBIORSTW w podejściu kosztowym Warszawa 2012 Recenzenci prof. zw. dr hab. Stanisław Kasiewicz prof. nadzw. dr hab. Elżbieta Mączyńska Korekta Paulina Chmielak

Bardziej szczegółowo

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia

Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Czynniki warunkujące napływ bezpośrednich inwestycji zagranicznych w Polsce w latach 1990-2011 Dr Wojciech Przychodzeń Katedra Finansów Akademia Leona Koźmińskiego Wprowadzenie (1) Celem artykułu jest

Bardziej szczegółowo

Sprawozdanie ze stażu naukowo-technicznego

Sprawozdanie ze stażu naukowo-technicznego dr inż. Edyta Brzychczy mgr inż. Aneta Napieraj Katedra Ekonomiki i Zarządzania w Przemyśle Wydział Górnictwa i Geoinżynierii Akademia Górniczo-Hutnicza im. Stanisława Staszica w Krakowie Sprawozdanie

Bardziej szczegółowo

Projektowanie systemów informatycznych

Projektowanie systemów informatycznych Projektowanie systemów informatycznych Zarządzanie projektem Autor Roman Simiński Kontakt roman.siminski@us.edu.pl www.us.edu.pl/~siminski Główne procesy w realizacji projektu informatycznego (ang. feasibility

Bardziej szczegółowo

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030

Kierunki wspierania. Wyniki projektu Insight 2030 Warszawa, 1 marca 2012 Kierunki wspierania innowacyjności ci przedsiębiorstw. Wyniki projektu Insight 2030 Beata Lubos, Naczelnik Wydziału Polityki Innowacyjności, Departament Rozwoju Gospodarki, Ministerstwo

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA

MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA ZAŁĄCZNIK NR 2 MATRYCA EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Studia podyplomowe ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING Przedmioty OPIS EFEKTÓW KSZTAŁCENIA Absolwent studiów podyplomowych - ZARZĄDZANIE FINANSAMI I MARKETING:

Bardziej szczegółowo

Prognoza sprawozdania finansowego spółki giełdowej Synthos S.A.

Prognoza sprawozdania finansowego spółki giełdowej Synthos S.A. Prognoza sprawozdania finansowego spółki giełdowej Synthos S.A. (Podstawą zaprezentowanego tutaj materiału jest praca przygotowana przez studentów na zaliczenie przedmiotu z WPD w roku akademickim 2012/2013)

Bardziej szczegółowo

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia)

Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Zestawy zagadnień na egzamin magisterski dla kierunku EKONOMIA (studia II stopnia) Obowiązuje od 01.10.2014 Zgodnie z Zarządzeniem Rektora ZPSB w sprawie Regulaminu Procedur Dyplomowych, na egzaminie magisterskim

Bardziej szczegółowo

Temat: Podstawy analizy finansowej.

Temat: Podstawy analizy finansowej. Przedmiot: Analiza ekonomiczna Temat: Podstawy analizy finansowej. Rola analizy finansowej w systemie analiz. Analiza finansowa jest ta częścią analizy ekonomicznej, która stanowi najwyższy stopień jej

Bardziej szczegółowo

CORPORATE GOVERNANCE rynek regulowany. Qumak Spółka Akcyjna Raport dotyczący zakresu stosowania Dobrych Praktyk

CORPORATE GOVERNANCE rynek regulowany. Qumak Spółka Akcyjna Raport dotyczący zakresu stosowania Dobrych Praktyk Spółka: Qumak Spółka Akcyjna Numer: 1/2016 Data: 2016 01 04 15:11:01 Typy rynków: Tytuł: CORPORATE GOVERNANCE rynek regulowany Qumak Spółka Akcyjna Raport dotyczący zakresu stosowania Dobrych Praktyk Treść:

Bardziej szczegółowo

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania Dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski

Ekonomia II stopień ogólnoakademicki stacjonarne wszystkie Katedra Ekonomii i Zarządzania Dr hab. Jan L. Bednarczyk. kierunkowy. obowiązkowy polski KARTA MODUŁU / KARTA PRZEDMIOTU Kod modułu Z-EKO2-533 Nazwa modułu Planowanie finansowe Nazwa modułu w języku angielskim Financial Planning Obowiązuje od roku akademickiego 2012/2013 A. USYTUOWANIE MODUŁU

Bardziej szczegółowo

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko.

Inwestycje finansowe. Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. Ryzyko. Inwestycje finansowe Wycena obligacji. Stopa zwrotu z akcji. yzyko. Inwestycje finansowe Instrumenty rynku pieniężnego (np. bony skarbowe). Instrumenty rynku walutowego. Obligacje. Akcje. Instrumenty pochodne.

Bardziej szczegółowo

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek

OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI. Jerzy T. Skrzypek OCENA EFEKTYWNOŚCI INWESTYCJI Jerzy T. Skrzypek 1 2 3 4 5 6 7 8 Analiza płynności Analiza rentowności Analiza zadłużenia Analiza sprawności działania Analiza majątku i źródeł finansowania Ocena efektywności

Bardziej szczegółowo

III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY

III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA PRZYKŁADOWY Zakres studium wykonalności dla przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze wodnym 1. Wnioskodawcy i promotorzy

Bardziej szczegółowo

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU

WSTĘP ZAŁOŻENIA DO PROJEKTU UNIWERSYTET ZIELONOGÓRSKI WYDZIAŁ ZARZĄDZANIA Przykład analizy opłacalności przedsięwzięcia inwestycyjnego WSTĘP Teoria i praktyka wypracowały wiele metod oceny efektywności przedsięwzięć inwestycyjnych.

Bardziej szczegółowo

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY

PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY Joanna Chrabołowska Joanicjusz Nazarko PROGNOZOWANIE PRZYCHODÓW ZE SPRZEDAŻY NA PRZYKŁADZIE PRZEDSIĘBIORSTWA HANDLOWEGO TYPU CASH & CARRY Wprowadzenie Wśród wielu prognoz szczególną rolę w zarządzaniu

Bardziej szczegółowo

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników

Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników Lista niezbędnych elementów studium wykonalności oraz lista załączników dla projektów informatycznych realizowanych w ramach 7. osi priorytetowej Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka Warszawa,

Bardziej szczegółowo

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI

Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem SPIS TREŚCI Analiza inwestycji i zarządzanie portfelem Frank K. Reilly, Keith C. Brown SPIS TREŚCI TOM I Przedmowa do wydania polskiego Przedmowa do wydania amerykańskiego O autorach Ramy książki CZĘŚĆ I. INWESTYCJE

Bardziej szczegółowo

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH

PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Mariusz Próchniak Katedra Ekonomii II, SGH PLANOWANIE I OCENA PRZEDSIĘWZIĘĆ INWESTYCYJNYCH Ekonomia menedżerska 1 2 Wartość przyszła (FV future value) r roczna stopa procentowa B kwota pieniędzy, którą

Bardziej szczegółowo

JR INVEST S.A. 30-552 Kraków ul. Wielicka 25

JR INVEST S.A. 30-552 Kraków ul. Wielicka 25 JR INVEST S.A. 30-552 Kraków ul. Wielicka 25 Sprawozdanie Zarządu z działalności za rok obrotowy od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 Sprawozdanie z działalności jednostki w roku obrotowym Zgodnie z przepisami

Bardziej szczegółowo

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Wydział Zarządzania Rachunkowość finansowa Prowadzący: mgr Z. Niesyn Referat: Czynniki kształtujące wynik finansowy. Autor: Barbara Standarska Warszawa 14.12.2011 Temat: Czynniki kształtujące wynik finansowy.

Bardziej szczegółowo

WPŁYW SYSTEMU ORGANIZACJI PRACY CIĄGŁEJ NA JEDNOSTKOWY KOSZT WŁASNY W ASPEKCIE STOPNIA WYKORZYSTANIA ZDOLNOŚCI PRODUKCYJNEJ ZAKŁADU GÓRNICZEGO

WPŁYW SYSTEMU ORGANIZACJI PRACY CIĄGŁEJ NA JEDNOSTKOWY KOSZT WŁASNY W ASPEKCIE STOPNIA WYKORZYSTANIA ZDOLNOŚCI PRODUKCYJNEJ ZAKŁADU GÓRNICZEGO WPŁYW SYSTEMU ORGANIZACJI PRACY CIĄGŁEJ NA JEDNOSTKOWY KOSZT WŁASNY W ASPEKCIE STOPNIA WYKORZYSTANIA ZDOLNOŚCI PRODUKCYJNEJ ZAKŁADU GÓRNICZEGO Roman MAGDA, Tadeusz WOŹNY Streszczenie: W pracy przedstawiono

Bardziej szczegółowo

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta.

W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. W metodzie porównawczej wskaźniki porównywalnych firm, obecnych na giełdzie, są używane do obliczenia wartości akcji emitenta. Wycena spółki, sporządzenie raportu z wyceny Metodą wyceny, która jest najczęściej

Bardziej szczegółowo

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper

A.Światkowski. Wroclaw University of Economics. Working paper A.Światkowski Wroclaw University of Economics Working paper 1 Planowanie sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstwa z branży deweloperskiej Cel pracy: Zaplanowanie sprzedaży spółki na rok 2012 Słowa kluczowe:

Bardziej szczegółowo

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO

ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania Kierunek Analityka Gospodarcza Studia stacjonarne I stopnia ZAKRES TEMATYCZNY EGZAMINU LICENCJACKIEGO Zagadnienia ogólnoekonomiczne 1. Aktualna sytuacja na europejskim

Bardziej szczegółowo

Czynniki rozwoju polskich firm górniczych w gospodarce globalnej

Czynniki rozwoju polskich firm górniczych w gospodarce globalnej Czynniki rozwoju polskich firm górniczych w gospodarce globalnej Herbert Wirth Prezes Zarządu KGHM Polska Miedź SA 19 listopada 2014 r. KGHM w skrócie Wiodący światowy producent miedzi i srebra; ponad

Bardziej szczegółowo

Wyniki Spółki po 9 miesiącach 2013 roku. Listopad 2013 r.

Wyniki Spółki po 9 miesiącach 2013 roku. Listopad 2013 r. Wyniki Spółki po 9 miesiącach 2013 roku Listopad 2013 r. Agenda Priorytety strategiczne KGHM Wyniki ekonomiczne KGHM Polska Miedź S.A. Wyniki ekonomiczne KGHM International 1/22 Priorytety strategiczne

Bardziej szczegółowo

działanie 3.1 Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Projekty z zakresu małej retencji

działanie 3.1 Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Projekty z zakresu małej retencji III OŚ PRIORYTETOWA ZARZĄDZANIE ZASOBAMI I PRZECIWDZIAŁANIE ZAGROśENIOM ŚRODOWISKA działanie 3.1 Retencjonowanie wody i zapewnienie bezpieczeństwa przeciwpowodziowego Projekty z zakresu małej retencji

Bardziej szczegółowo

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013)

Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) Warszawa, dnia 13 czerwca 2013 roku Ogłoszenie o zmianach w treści statutu PKO GLOBALNEJ MAKROEKONOMII fundusz inwestycyjny zamknięty (nr 9/2013) 1. w artykule 3 ust. 7 otrzymuje następujące brzmienie:

Bardziej szczegółowo

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE).

Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Bank of America Corp.(DE) (BAC) - spółka notowana na giełdzie nowojorskiej (NYSE). Czym zajmuje się firma? Bank of America jeden z największych banków świata. Pod względem wielkości aktywów zajmuje 3.

Bardziej szczegółowo

SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH**

SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH** Górnictwo i Geoinżynieria Rok 31 Zeszyt 4 2007 Daniel Saramak* SYMULACJA EFEKTÓW PRACY UKŁADÓW TECHNOLOGICZNYCH PRZERÓBKI RUD MIEDZI Z WYKORZYSTANIEM KRYTERIÓW TECHNOLOGICZNYCH I EKONOMICZNYCH** 1. Wstęp

Bardziej szczegółowo

Wytyczne do projektów

Wytyczne do projektów Wytyczne do projektów Prognozowanie i symulacje wszystkie rodzaje studiów Politechnika Śląska Wydział Organizacji i Zarządzania w Zabrzu rok akademicki 2012/13 Wytyczne do projektów Prognozowanie i symulacje

Bardziej szczegółowo

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży upraw rolnych

Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży upraw rolnych N.Niziołek Wroclaw Univeristy of Economics Zarządzanie ryzykiem w tworzeniu wartości na przykładzie przedsiębiorstwa z branży upraw rolnych JEL Classification: A10 Słowa kluczowe: Zarządzanie ryzykiem,

Bardziej szczegółowo

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy.

ANALIZA WSKAŹNIKOWA. Prosta, szybka metoda oceny firmy. ANALIZA WSKAŹNIKOWA Prosta, szybka metoda oceny firmy. WSKAŹNIKI: Wskaźniki płynności Wskaźniki zadłużenia Wskaźniki operacyjności Wskaźniki rentowności Wskaźniki rynkowe Wskaźniki płynności: pokazują

Bardziej szczegółowo

Projekty Uchwał na Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Black Lion Fund Spółka Akcyjna zwołane na dzień 16 marca 2015 r.

Projekty Uchwał na Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Black Lion Fund Spółka Akcyjna zwołane na dzień 16 marca 2015 r. Projekty Uchwał na Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie zwołane na dzień 16 marca 2015 r. Uchwała Nr [***] Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia z siedzibą w Warszawie z dnia 16 marca 2015 r. w sprawie upoważnienia

Bardziej szczegółowo

Rozkład przychodów w latach 2015-2018

Rozkład przychodów w latach 2015-2018 Strategia na lata 2015-2018 Strategicznym celem spółki PIK S.A. jest dalszy, dynamiczny wzrost przychodów i zysków oraz dywersyfikacja dotychczasowych źródeł przychodów, przy jednoczesnym wzroście kapitalizacji

Bardziej szczegółowo

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r.

OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. OGŁOSZENIE O ZMIANACH PROSPEKTU INFORMACYJNEGO COMMERCIAL UNION SPECJALISTYCZNY FUNDUSZ INWESTYCYJNY OTWARTY, z dnia 14 stycznia 2009 r. Na podstawie 28 ust. 4 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 listopada

Bardziej szczegółowo

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem.

Opis znaczenia kryterium. Lp. Nazwa kryterium Opis kryterium. 1. Wnioskodawca przeprowadził inwentaryzację zasobów nauki objętych projektem. Kryteria merytoryczne wyboru projektów dla poddziałania 2.3.1 Cyfrowe udostępnianie informacji sektora publicznego (ISP) ze źródeł administracyjnych oraz zasobów nauki Programu Operacyjnego Polska Cyfrowa

Bardziej szczegółowo

Współpraca międzyinstytucjonalna - PPTSM w kreowaniu polityki surowcowej

Współpraca międzyinstytucjonalna - PPTSM w kreowaniu polityki surowcowej Współpraca międzyinstytucjonalna - PPTSM w kreowaniu polityki surowcowej Dr hab. inż. Jan Kudełko, prof. nadzw. Warszawa, 26.05.2014 r. Polska Platforma Technologiczna Surowców Mineralnych Polska Platforma

Bardziej szczegółowo

Wyniki Spółki w 2009 roku oraz BudŜet na 2010 rok

Wyniki Spółki w 2009 roku oraz BudŜet na 2010 rok Wyniki Spółki w 2009 roku oraz BudŜet na 2010 rok Prezentacja na spotkanie w dniu 1 marca 2010 r. Marzec 2010 1 Plan prezentacji KGHM Polska Miedź S.A. w 2009 roku Perspektywy Spółki Program Efektywność

Bardziej szczegółowo

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej.

W procesie budżetowania najpierw sporządza się część operacyjną budżetu, a po jej zakończeniu przystępuje się do części finansowej. Budżetowanie Budżetowanie to: Proces ciągłego analizowania, programowania, realizowania i pomiaru wykonania zadań właściwych poszczególnym komórkom organizacyjnym, mający na celu efektywną kontrolę nad

Bardziej szczegółowo

Inwestycje Polskie Banku Gospodarstwa Krajowego

Inwestycje Polskie Banku Gospodarstwa Krajowego Inwestycje Polskie Banku Gospodarstwa Krajowego Paweł Lisowski Dyrektor ds. Współpracy z Samorządami Terytorialnymi Doradca Prezesa Podstawowe cele i zadania strategiczne Bank pierwszego wyboru dla Państwa

Bardziej szczegółowo

Rada Nadzorcza zapoznała się z dokumentami Spółki, a w szczególności:

Rada Nadzorcza zapoznała się z dokumentami Spółki, a w szczególności: Sprawozdanie Rady Nadzorczej KGHM Polska Miedź S.A. z wyników oceny sprawozdania Zarządu z działalności Spółki w roku obrotowym 2007, jednostkowego sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy 2007,

Bardziej szczegółowo

12.4.3. Studium przypadku Wnioski Pytania kontrolne Polecana literatura

12.4.3. Studium przypadku Wnioski Pytania kontrolne Polecana literatura Wstęp 1. Cykle i wskaźniki koniunktury na świecie i w Polsce (Alfred Biec, Maria Drozdowicz-Bieć) 1.1. Cykliczność rozwoju gospodarczego - istota zjawiska 1.1.1. Przyczyny cyklicznego rozwoju gospodarek

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA 2013 ROK. adres OLSZTYN ul. Tracka 5 NIP 739-33-31-558 FUNDACJA "PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI"

SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA 2013 ROK. adres OLSZTYN ul. Tracka 5 NIP 739-33-31-558 FUNDACJA PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA 2013 ROK FUNDACJA "PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI" adres OLSZTYN ul. Tracka 5 NIP 739-33-31-558 Fundacja "PRZYSZŁOŚĆ DLA DZIECI" wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2012rok 2 1.

Bardziej szczegółowo

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski

Nauka o finansach. Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski Nauka o finansach Prowadzący: Dr Jarosław Hermaszewski ANALIZA PROJEKTÓW INWESTYCYJNYCH Wykład 6 Trzy elementy budżetowania kapitałowego Proces analizy decyzji inwestycyjnych nazywamy budżetowaniem kapitałowym.

Bardziej szczegółowo

Your Image S.A raport za IV kwartał 2014

Your Image S.A raport za IV kwartał 2014 Your Image S.A raport za IV kwartał 2014 1 1. Spis treści List Prezesa Zarządu str.3 Dane ewidencyjne str.4 Struktura akcjonariatu str.5 Jednostki wchodzące w skład grupy kapitałowej. Przyczyny niesporządzania

Bardziej szczegółowo

Przy ustalaniu ceny emisyjnej spółka posługuje się wyceną fundamentalną przygotowaną przez doradców finansowych lub analityków domu maklerskiego.

Przy ustalaniu ceny emisyjnej spółka posługuje się wyceną fundamentalną przygotowaną przez doradców finansowych lub analityków domu maklerskiego. Przy ustalaniu ceny emisyjnej spółka posługuje się wyceną fundamentalną przygotowaną przez doradców finansowych lub analityków domu maklerskiego. Sponsor emisji W trakcie przyjmowania zapisów na akcje,

Bardziej szczegółowo

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe

PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA. CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe PYTANIA NA EGZAMIN MAGISTERSKI KIERUNEK: EKONOMIA STUDIA DRUGIEGO STOPNIA CZĘŚĆ I dotyczy wszystkich studentów kierunku Ekonomia pytania podstawowe 1. Cele i przydatność ujęcia modelowego w ekonomii 2.

Bardziej szczegółowo

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45.

Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Kamila Potasiak Justyna Frys Wroclaw University of Economics Planowanie przychodów ze sprzedaży na przykładzie przedsiębiorstw z branży 45. Słowa kluczowe: analiza finansowa, planowanie finansowe, prognoza

Bardziej szczegółowo

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R.

SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R. Załącznik do uchwały nr 1/20/05/2014 SPRAWOZDANIE RADY NADZORCZEJ GPM VINDEXUS S.A. ZA 2013 R. Sprawozdanie z działalności Rady Nadzorczej Giełdy Praw Majątkowych Vindexus S.A. wraz z oceną pracy Rady

Bardziej szczegółowo

Publikacji prospektu emisyjnego należy dokonać po zatwierdzeniu dokumentu przez Komisję Nadzoru Finansowego.

Publikacji prospektu emisyjnego należy dokonać po zatwierdzeniu dokumentu przez Komisję Nadzoru Finansowego. Publikacji prospektu emisyjnego należy dokonać po zatwierdzeniu dokumentu przez Komisję Nadzoru Finansowego. Publikacji prospektu emisyjnego należy dokonać po zatwierdzeniu dokumentu przez Komisję Nadzoru

Bardziej szczegółowo